മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.325
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.325.1
अपरित्यज्य गार्हस्थ्यं कुरुराजर्षिसत्तम ।
कः प्राप्तो भूपतिः सिद्धिं मोक्षतत्त्वं वदस्व मे ॥ १२.३२५.१ ॥
കുരുരാജർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഗാർഹസ്ഥ്യം ഉപേക്ഷിക്കാതെ ഏതു രാജാവാണ് സിദ്ധി നേടിയത്? മോക്ഷതത്ത്വം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ.
12.325.2
संन्यस्यते यथाऽत्माऽयं व्यक्तस्यात्मा यथा च यत् ।
परं मोक्षस्य यच्चापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३२५.२ ॥
ഈ ആത്മാവ് എങ്ങനെ ത്യജിക്കപ്പെടുന്നു, വ്യക്തത്തിന്റെ ആത്മാവ് എങ്ങനെയാണ്? മോക്ഷത്തിന്റെ പരമതത്ത്വവും എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ, പിതാമഹാ.
12.325.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
जनकस्य च संवादं सुलभायाश्च भारत ॥ १२.३२५.३ ॥
ഇവിടെയും ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം പറയാറുണ്ട് — ജനകനും സുലഭയും തമ്മിലുള്ള സംവാദം, ഭാരത.
12.325.4
संन्यासफलिकः कश्चिद्बभूव नृपतिः पुरा ।
मैथिलो जनको नाम धर्मध्वज इति श्रुतः ॥ १२.३२५.४ ॥
പണ്ടൊരിക്കൽ സംന്യാസഫലം തേടിയ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു — മിഥിലയിലെ ജനകൻ, ധർമ്മധ്വജൻ എന്ന് പ്രസിദ്ധൻ.
12.325.5
स वेदे मोक्षशास्त्रे च स्वे च शास्त्रे कृतश्रमः ।
इन्द्रियाणि समाधाय शशास वसुधामिमाम् ॥ १२.३२५.५ ॥
അവൻ വേദത്തിലും മോക്ഷശാസ്ത്രത്തിലും സ്വശാസ്ത്രത്തിലും പരിശ്രമിച്ചവനായിരുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് ഈ ഭൂമി ഭരിച്ചു.
12.325.6
तस्य वेदविदः प्राज्ञाः श्रुत्वा तां साधुवृत्तताम् ।
लोकेषु स्पृहयन्त्यन्ये पुरुषाः पुरुषेश्वरम् ॥ १२.३२५.६ ॥
അവന്റെ സദ്വൃത്തത കേട്ട വേദജ്ഞരും ജ്ഞാനികളും മറ്റു മനുഷ്യരും ലോകങ്ങളിൽ ആ പുരുഷേശ്വരനെ ആഗ്രഹിച്ചു.
12.325.7
अथ धर्मयुगे तस्मिन्योगधर्ममनुष्ठिता ।
महीमनुचचारैका सुलभा नाम भिक्षुकी ॥ १२.३२५.७ ॥
അന്ന് ധർമയുഗത്തിൽ യോഗധർമം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സുലഭ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ഭിക്ഷുകി ഒറ്റയ്ക്ക് ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
12.325.8
तया जगदिदं कृत्स्नमटन्त्या मिथिलेश्वरः ।
तत्रतत्र श्रुतो मोक्षे कथ्यमानस्त्रिदण्डिभिः ॥ १२.३२५.८ ॥
ഈ ലോകമെല്ലാം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മിഥിലേശ്വരനെ, മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് ത്രിദണ്ഡികൾ പലയിടത്തും പറയുന്നതായി അവൾ കേട്ടു.
12.325.9
साऽतिसूक्ष्मां कथां श्रुत्वा तथ्यं नेति ससंशया ।
दर्शने जातसंकल्पा जनकस्य बभूव ह ॥ १२.३२५.९ ॥
അതിസൂക്ഷ്മമായ ആ കഥ കേട്ട് അത് സത്യമോ അല്ലയോ എന്ന് സംശയിച്ച്, ജനകനെ ദർശിക്കണമെന്ന സങ്കല്പം അവളിൽ ഉദിച്ചു.
12.325.10
तत्र सा विप्रहायाऽथ पूर्वरूपं हि योगतः ।
अबिभ्रदनवद्याङ्गी रूपमन्यदनुत्तमम् ॥ १२.३२५.१० ॥
അവിടെവെച്ച് അവൾ ഭിക്ഷുകി വേഷം വെടിഞ്ഞ്, യോഗബലത്താൽ തന്റെ പൂർവരൂപം വീണ്ടെടുത്തു; കുറ്റമറ്റ അവയവങ്ങളുള്ള അവൾ മറ്റൊരു ഉത്തമരൂപം ധരിച്ചു.
12.325.11
चक्षुनिंमेषमात्रेण लध्वस्त्रगतिगामिनी ।
विदेहानां पुरीं सुभ्रूर्जगाम कमलेक्षणा ॥ १२.३२५.११ ॥
കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട്, അമ്പുപോലെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച, സുന്ദരഭ്രൂവും താമരക്കണ്ണുമുള്ള അവൾ വിദേഹരുടെ നഗരത്തിലെത്തി.
12.325.12
सा प्राप्य मिथिलां रम्यां समृद्धजनसंकुलाम् ।
भैक्ष्यचर्यापदेशेन ददर्श मिथिलेश्वरम् ॥ १२.३२५.१२ ॥
സമൃദ്ധരായ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ രമ്യമായ മിഥിലയിലെത്തി, ഭിക്ഷാചര്യയുടെ വ്യാജേന അവൾ മിഥിലേശ്വരനെ ദർശിച്ചു.
12.325.13
राजा तस्याः परं दृष्ट्वा सौकुमार्यं पुनस्तदा ।
केयं कस्य कुतो वेति बभूवागतविस्मयः ॥ १२.३२५.१३ ॥
രാജാവ് അവളുടെ അത്യന്ത സുകുമാരത എന്നീ ഒരിക്കൽ കൂടി കണ്ടു; ഇവൾ ആരാണ്, ആരുടേതാണ്, എവിടെ നിന്ന് വന്നു എന്നറിയാതെ അദ്ദേഹം വിസ്മയിച്ചു.
12.325.14
ततोस्याः स्वागतं कृत्वा व्यादिश्य च वरासनम् ।
पूजितां पादशौचेन वरान्नेनाप्यतर्पयत् ॥ १२.३२५.१४ ॥
പിന്നെ അവളെ സ്വാഗതം ചെയ്ത്, ശ്രേഷ്ഠമായ ആസനം ഒരുക്കി, പാദം കഴുകി ബഹുമാനിച്ച്, ഉത്തമമായ അന്നം നൽകി അവളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
12.325.15
अथ भुक्तवतीं प्रीतां राजा तां मन्त्रिभिर्वृतः ।
सर्वभाष्यविदां मध्ये चोदयामास भिक्षुकीम् ॥ १२.३२५.१५ ॥
പിന്നെ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് സന്തുഷ്ടയായ ആ ഭിക്ഷുകിയെ, മന്ത്രിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാജാവ്, എല്ലാ വാദവിദ്യാപാരംഗതരുടെയും നടുവിൽ സംസാരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
12.325.16
सुलभा त्वस्य धर्मेषु मुक्तो नेति ससंशया ।
सत्वं सत्वेन योगज्ञा प्रविष्टाऽभून्महीपते ॥ १२.३२५.१६ ॥
അവന്റെ ധർമ്മങ്ങളിൽ എളുപ്പത്തിൽ പ്രവേശിക്കാവുന്നവളായി, 'ഇവൻ മുക്തനല്ല' എന്ന സംശയത്തോടെ, ഹേ മഹീപതേ, യോഗജ്ഞയായ അവൾ തന്റെ സത്ത്വത്താൽ അവനിൽ പ്രവേശിച്ചു.
12.325.17
नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्य रश्मीन्संयोज्य रश्मिभिः ।
सा स्म तं चोदयिष्यन्ती योगबन्धैर्बबन्ध ह ॥ १२.३२५.१७ ॥
തന്റെ കണ്ണുകളാൽ അവന്റെ കണ്ണുകളുടെ രശ്മികളെ രശ്മികളോട് ചേർത്ത്, അവനെ പ്രേരിപ്പിക്കാനൊരുങ്ങി അവൾ യോഗബന്ധനങ്ങളാൽ അവനെ ബന്ധിച്ചു.
12.325.18
जनकोप्युत्स्मयन्राजा भावमस्या विशेषयन् ।
प्रतिजग्राह भावेन भावमस्या नृपोत्तम ॥ १२.३२५.१८ ॥
ജനകനും പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, അവളുടെ ഭാവം വേർതിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഹേ നൃപോത്തമാ, തന്റെ ഭാവത്താൽ അവളുടെ ഭാവത്തെ സ്വീകരിച്ചു.
12.325.19
तदेकस्मिन्नधिष्ठाने संवादः श्रूतयामयम् ।
छत्रादिषु विमुक्तस्य मुक्तायाश्च त्रिदण्डकैः ॥ १२.३२५.१९ ॥
ആ ഒരേ സ്ഥലത്ത് നടന്ന ഈ സംവാദം കേൾക്കുക — ഛത്രാദികളിൽ നിന്ന് മുക്തനായവനും ത്രിദണ്ഡം ധരിച്ച മുക്തയുമായുള്ള.
12.325.20
भगवत्याः क्व चर्येयं कृता क्व च गमिष्यसि ।
कस्य च त्वं कुतो वेति पप्रच्छैनां महिपतिः ॥ १२.३२५.२० ॥
"ഭഗവതീ, നിന്റെ ഈ സഞ്ചാരം എവിടെ നടന്നു, എവിടേക്ക് പോകും? നീ ആരുടെയാണ്, എവിടെനിന്നു വന്നു?" എന്ന് രാജാവ് അവളോട് ചോദിച്ചു.
12.325.21
श्रुते वयसि जातौ च सद्भावो नाधिगम्यते ।
एष्वर्थेषूत्तरं तस्मात्प्रवेद्यं मत्समागमे ॥ १२.३२५.२१ ॥
പഠനം, പ്രായം, ജന്മം എന്നിവകൊണ്ട് ഒരാളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയപ്പെടുന്നില്ല. അതിനാൽ ഈ കാര്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരം എന്റെ സമാഗമത്തിൽ തന്നെ അറിയിക്കേണ്ടതാണ്.
12.325.22
छत्रादिषु विशेषेषु मुक्तं मां विद्धि तत्त्वतः ।
सत्वां संवेत्तुमिच्छामि मानार्हा हि मताऽसिमे ॥ १२.३२५.२२ ॥
കുട മുതലായ ചിഹ്നങ്ങളിൽ ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ മുക്തനാണെന്ന് അറിയുക. നിന്നെ പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, കാരണം നീ ബഹുമാനത്തിന് അർഹയാണ്, എന്നാൽ എന്നാൽ എന്നാൽ നീ എന്നാൽ എന്നാൽ എന്നാൽ നീ ഞാൻ ആദരിക്കുന്നവളാണ്.
12.325.23
यस्माच्चैतन्मया प्राप्तं ज्ञानं वैशेषिकं पुरा ।
यस्य नान्यः प्रवक्ताऽस्ति मोक्षे तमपि मे शृणु ॥ १२.३२५.२३ ॥
കാരണം ഈ വിശേഷ ജ്ഞാനം മുൻപ് എനിക്ക് ലഭിച്ചു; മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് ഇത് പറയുന്നവർ മറ്റാരുമില്ല. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചും എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.
12.325.24
पराशरसगोत्रस्य वृद्धस्य सुमहात्मनः ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्याहं शिष्यः परमसंमतः ॥ १२.३२५.२४ ॥
പരാശര ഗോത്രത്തിൽപ്പെട്ട, വൃദ്ധനും മഹാത്മാവുമായ ഭിക്ഷു പഞ്ചശിഖന്റെ ശിഷ്യനാണ് ഞാൻ; അദ്ദേഹം എനിക്ക് അത്യന്തം ആദരണീയനാണ്.
12.325.25
साङ्ख्यज्ञाने च योगे च महीपालविधौ तथा ।
त्रिविधे मोक्षधर्मोस्मिन्गताध्वा छिन्नसंशयः ॥ १२.३२५.२५ ॥
സാംഖ്യജ്ഞാനത്തിലും യോഗത്തിലും രാജവിധിയിലും ഈ ത്രിവിധ മോക്ഷധർമ്മത്തിലും ഞാൻ മാർഗം കടന്നിരിക്കുന്നു; സംശയങ്ങൾ മുറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
12.325.26
स यथा शास्त्रदृष्टेन मार्गेणेह परिभ्रमन् ।
वार्षिकांश्चतुरो मासान्पुरा मयि सुखोषितः ॥ १२.३२५.२६ ॥
ശാസ്ത്രദൃഷ്ടമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ഇവിടെ സഞ്ചരിച്ച്, മുമ്പ് മഴക്കാലത്തെ നാലു മാസം എന്നോടൊപ്പം സുഖമായി പാർത്തവൻ അദ്ദേഹം.
12.325.27
तेनाहं साङ्ख्यमुख्येन सुदृष्टार्थेन तत्त्वतः ।
श्रावितस्त्रिविधं मोक्षं न च राज्याद्धि चालितः ॥ १२.३२५.२७ ॥
സാംഖ്യത്തിൽ മുഖ്യനും അർത്ഥം നന്നായി കണ്ടവനുമായ അദ്ദേഹം തത്ത്വത്തിൽ എനിക്ക് ത്രിവിധ മോക്ഷം കേൾപ്പിച്ചു; രാജ്യത്തിൽനിന്ന് എന്നെ ഇളക്കിയതുമില്ല.
12.325.28
सोहं तामखिलां वृत्तिं त्रिविधां मोक्षसंहिताम् ।
मुक्तरागश्चराम्येकः पदे परमके स्थितः ॥ १२.३२५.२८ ॥
ആ സമ്പൂർണ ത്രിവിധ മോക്ഷസംഹിതയുടെ ആചരണം ഞാൻ പാലിക്കുന്നു; രാഗമുക്തനായി, ഏകനായി, പരമപദത്തിൽ സ്ഥിതനായി ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.325.29
वैराग्यं पुनरेतस्य मोक्षस्य परमो विधिः ।
ज्ञानादेव च वैराग्यं जायते येन मुच्यते ॥ १२.३२५.२९ ॥
വീണ്ടും, ഈ മോക്ഷത്തിന്റെ പരമവിധി വൈരാഗ്യമാണ്; ജ്ഞാനത്തിൽനിന്നുതന്നെ വൈരാഗ്യം ജനിക്കുന്നു, അതിനാൽ മുക്തനാകുന്നു.
12.325.30
ज्ञानेन कुरुते यत्नं यत्नेन प्राप्यते महत् ।
महद्द्वन्द्वप्रमोक्षाय सा सिद्धिर्या वयोतिगा ॥ १२.३२५.३० ॥
ജ്ഞാനത്താൽ പ്രയത്നം ചെയ്യുന്നു; പ്രയത്നത്താൽ ആ മഹത്തായ സിദ്ധി നേടപ്പെടുന്നു — മഹാദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വിമോചനത്തിനായി; ആ സിദ്ധി വയസ്സിനെ അതിലംഘിക്കുന്നതാണ്.
12.325.31
सेयं परमिका सिद्धिः प्राप्ता निर्द्वन्द्वता मया ।
इहैव गतमोहेन चरता मुक्तसङ्गिना ॥ १२.३२५.३१ ॥
ഇതാണ് പരമമായ സിദ്ധി; ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മോചനം ഞാൻ നേടിയിരിക്കുന്നു. ഇവിടെത്തന്നെ, മോഹം നീങ്ങി, സംഗരഹിതനായി വിചരിക്കുമ്പോൾ.
12.325.32
यथा क्षेत्रं मृदुभूतमद्भिराप्लावितं तथा ।
जनयत्यङ्कुरं कर्म नृणां तद्वत्पुनर्भवम् ॥ १२.३२५.३२ ॥
വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞു മൃദുവായ വയൽ മുളയെ ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരുടെ കർമം പുനർജന്മത്തെ ഉണ്ടാക്കുന്നു.
12.325.33
यथा चोत्तापितं बीजं कपाले यत्रतत्र वा ।
प्राप्याप्यङ्कुरहेतुत्वमबीजत्वान्न जायते ॥ १२.३२५.३३ ॥
വറുത്ത വിത്ത്, ഒരു ഓട്ടിൻ കഷണത്തിലോ മറ്റെവിടെയോ ആയാലും, മുളയ്ക്കാനുള്ള ശക്തി ഉണ്ടായിട്ടും വിത്തുസ്വഭാവം ഇല്ലാത്തതിനാൽ മുളയ്ക്കുന്നില്ല.
12.325.34
तद्वद्भगवताऽनेन शिखाप्रोक्तेन भिक्षुणा ।
ज्ञानं कृतमबीजं मे विषयेषु न जायते ॥ १२.३२५.३४ ॥
അതുപോലെ, ശിഖ ഉപദേശിച്ച ഈ ഭഗവാനായ ഭിക്ഷുവിനാൽ എന്നിൽ ജ്ഞാനം വിത്തില്ലാത്തതാക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ അത് വിഷയങ്ങളിൽ മുളയ്ക്കുന്നില്ല.
12.325.35
नामिरज्यति कस्मिंश्चिन्नानर्थे न परिग्रहे ।
नाभिरज्यति चैतेषु व्यर्थत्वाद्रागरोषयोः ॥ १२.३२५.३५ ॥
ഒന്നിലും എന്റെ മനസ്സ് ആസക്തമാകുന്നില്ല; നിരർത്ഥകമായതിലും ഇല്ല, സ്വീകരണത്തിലും ഇല്ല. ഈ രണ്ടിലും മനസ്സ് ആസക്തമാകുന്നില്ല, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ വ്യർത്ഥമായതിനാൽ.
12.325.36
यश्च मे दक्षिणं बाहुं चन्दनेन समुक्षयेत् ।
सव्यं वाऽस्यापि यस्तक्षेत्समावेतावुभौ मम ॥ १२.३२५.३६ ॥
എന്റെ വലതുകൈയിൽ ചന്ദനം പൂശുന്നവനും, ഇടതുകൈ വെട്ടുന്നവനും—ഈ രണ്ടുപേരും എനിക്ക് സമാനരാണ്.
12.325.37
सुखी सोऽहमवाप्तार्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
मुक्तसङ्गः स्थितो राज्ये विशिष्टोऽन्यैस्त्रिदण्डिभिः ॥ १२.३२५.३७ ॥
ഞാൻ സുഖിയാണ്; ലക്ഷ്യം നേടിയിരിക്കുന്നു. മൺകട്ടയും കല്ലും സ്വർണ്ണവും ഒരുപോലെ കണ്ട്, ആസക്തിയില്ലാതെ രാജ്യത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു; മറ്റ് ത്രിദണ്ഡി സന്യാസിമാരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനായി.
12.325.38
मोक्षे हि त्रिविधा निष्ठा दृष्टाऽन्यैर्मोक्षवित्तमैः ।
ज्ञानं लोकोत्तरं यच्च सर्वत्यागश्च कर्मणाम् ॥ १२.३२५.३८ ॥
മോക്ഷത്തിൽ മൂന്ന് തരം നിഷ്ഠകൾ മോക്ഷജ്ഞരായ ഉത്തമന്മാർ കണ്ടിട്ടുണ്ട്: ലോകോത്തരമായ ജ്ഞാനം, സകല കർമ്മങ്ങളുടെയും ത്യാഗം.
12.325.39
ज्ञाननिष्ठां वदन्त्येके मोक्षशास्त्रविदो जनाः ।
कर्मनिष्ठां तथैवान्ये यतयः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १२.३२५.३९ ॥
മോക്ഷശാസ്ത്രം അറിയുന്ന ചിലർ ജ്ഞാനനിഷ്ഠയെ പറയുന്നു; അതുപോലെ സൂക്ഷ്മദർശികളായ മറ്റ് യതികൾ കർമ്മനിഷ്ഠയെയും.
12.325.40
प्रहायोभयमप्येव ज्ञानं कर्म च केवलम् ।
तृतीयेयं समाख्याता निष्ठा तेन महात्मना ॥ १२.३२५.४० ॥
ജ്ഞാനവും കർമ്മവും ഇരുന്നും, അല്ലെങ്കിൽ ഓരോന്നും മാത്രവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഈ മൂന്നാമത്തെ നിഷ്ഠ ആ മഹാത്മാവ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
12.325.41
यमे च नियमे चैव कामे द्वेषे परिग्रहे ।
माने दम्भे तथा स्नेहे सदृशास्ते कुटुम्बिभिः ॥ १२.३२५.४१ ॥
യമത്തിലും നിയമത്തിലും, കാമത്തിലും ദ്വേഷത്തിലും, പരിഗ്രഹത്തിലും, മാനത്തിലും ദംഭത്തിലും, അതുപോലെ സ്നേഹത്തിലും അവർ കുടുംബസ്ഥന്മാർക്ക് തുല്യരാണ്.
12.325.42
त्रिदण्डादिषु यद्यस्ति मोक्षो ज्ञानेन केनचित् ।
छत्रादिषु कथं न स्यात्तुल्यहेतौ परिग्रहे ॥ १२.३२५.४२ ॥
ത്രിദണ്ഡം മുതലായവയിൽ ഏതെങ്കിലും ജ്ഞാനത്താൽ മോക്ഷമുണ്ടെങ്കിൽ, തുല്യകാരണമുള്ള പരിഗ്രഹമായ കുട മുതലായവയിൽ മോക്ഷം എന്തുകൊണ്ട് ഉണ്ടാകില്ല?
12.325.43
येनयेन हि यस्यार्थः कारणेनेह कर्मणि ।
तत्तदालम्बते सर्वद्रव्ये स्वार्थपरिग्रहे ॥ १२.३२५.४३ ॥
ഇവിടെ കർമ്മത്തിൽ ആർക്ക് ഏത് കാരണത്താൽ പ്രയോജനമുണ്ടോ, അവൻ തന്റെ പ്രയോജനത്തിനായി എല്ലാ ദ്രവ്യങ്ങളിലും അതിനെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
12.325.44
दोषदर्शी तु गार्हस्थ्ये यो व्रजत्याश्रमान्तरे ।
उत्सृजन्परिगृह्णंश्च सोऽपि सङ्गान्न मुच्यते ॥ १२.३२५.४४ ॥
ഗാർഹസ്ഥ്യത്തിൽ ദോഷം കണ്ട് മറ്റൊരു ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകുന്നവനും, ത്യജിച്ചും സ്വീകരിച്ചും കഴിയുന്നെങ്കിൽ സംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നില്ല.
12.325.45
आधिपत्ये तथा तुल्ये निग्रहानुग्रहात्मके ।
राजभिर्भिक्षुकास्तुल्या मुच्यन्ते केन हेतुना ॥ १२.३२५.४५ ॥
ശിക്ഷയും അനുഗ്രഹവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സമാനമായ അധികാരത്തിൽ രാജാക്കന്മാർക്ക് ഭിക്ഷുക്കളും സമാനരാണ്; എങ്കിൽ ഏത് കാരണത്താലാണ് അവർ മോചിതരാകുന്നത്?
12.325.46
अथ सत्याधिपत्येऽपि ज्ञानेनैवेह केवलम् ।
मुच्यन्ते किं न मुच्यन्ते पदे परमके स्थिताः ॥ १२.३२५.४६ ॥
ഇവിടെ യഥാർത്ഥ അധികാരത്തിലും കേവലം ജ്ഞാനത്താൽ മാത്രമാണ് മോചനം എന്നുവെച്ചാൽ, പരമപദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ എന്തുകൊണ്ട് മോചിതരാകുന്നില്ല?
12.325.47
काषायधारणं मौण्ड्यं त्रिविष्टब्धं कमण्डलुम् ।
लिङ्गान्युत्पथभूतानि न मोक्षायेति मे मतिः ॥ १२.३२५.४७ ॥
കാഷായവസ്ത്രധാരണം, മുണ്ഡനം, ത്രിദണ്ഡം, കമണ്ഡലു—ഇവ ശരിയായ വഴിയിൽ നിന്ന് തെറ്റിയ ബാഹ്യ ചിഹ്നങ്ങളാണ്; ഇവ മോക്ഷത്തിനല്ല എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
12.325.48
यदि सत्यपि लिङ्गेऽस्मिञ्ज्ञानमेवात्र कारणम् ।
निर्मोक्षायेह दुःखस्य लिङ्गमात्रं निरर्थकम् ॥ १२.३२५.४८ ॥
ഈ ചിഹ്നം ഉണ്ടായിരുന്നാലും ഇവിടെ ജ്ഞാനമാണ് കാരണമെങ്കിൽ, ദുഃഖത്തിൽ നിന്നുള്ള പൂർണ്ണ മോചനത്തിന് കേവലം ബാഹ്യചിഹ്നം നിരർത്ഥകമാണ്.
12.325.49
अथवा दुःखशैथिल्यं वीक्ष्य लिङ्गे कृता मतिः ।
किं तदेवार्थसामान्यं छत्रादिषु न लक्ष्यते ॥ १२.३२५.४९ ॥
അല്ലെങ്കിൽ ദുഃഖത്തിന്റെ ശമനം കണ്ട് ചിഹ്നത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചുവോ? കുടയും മറ്റും പോലുള്ളവയിൽ ആ പൊതു ലക്ഷ്യം എന്തുകൊണ്ട് കാണുന്നില്ല?
12.325.50
आकिञ्चन्ये न मोक्षोस्ति कैञ्चन्ये नास्ति बन्धनम् ।
कैञ्चन्ये चेतरे चैव जन्तुर्ज्ञानेन मुच्यते ॥ १२.३२५.५० ॥
ഒന്നുമില്ലായ്മയിൽ മോക്ഷമില്ല; എന്തെങ്കിലും ഉള്ളതിൽ ബന്ധനവുമില്ല. എന്തെങ്കിലും ഉള്ള മറ്റ് അവസ്ഥയിലും ജീവി ജ്ഞാനത്താൽ മുക്തനാകുന്നു.
12.325.51
तस्माद्धर्मार्थकामेषु तथा राज्यपरिग्रहे ।
बन्धनायतनेष्वेषु विद्ध्यबन्धे पदे स्थितम् ॥ १२.३२५.५१ ॥
അതിനാൽ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, രാജ്യഭാരം സ്വീകരിക്കൽ എന്നിവയിലും ബന്ധനത്തിന്റെ ഈ സ്ഥാനങ്ങളിലും, ബന്ധമില്ലാത്ത നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നത് അറിയുക.
12.325.52
राज्यैश्वर्यमयः पाशः स्नेहायतनबन्धनः ।
मोक्षाश्मनिशितेनेह च्छिन्नस्त्यागासिना मया ॥ १२.३२५.५२ ॥
രാജ്യവും ഐശ്വര്യവും കൊണ്ടുള്ള കുരുക്ക്, സ്നേഹത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമാകുന്ന ബന്ധനത്താൽ കെട്ടുന്നത്; മോക്ഷമാകുന്ന കല്ലിൽ മൂർച്ചകൂട്ടിയ ത്യാഗമാകുന്ന വാളാൽ ഞാൻ ഇവിടെ അത് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു.
12.325.53
सोहमेवं गतो मुक्तो जातास्थस्त्वयि भिक्षुकि ।
अयथार्थं हि ते वर्णं वक्ष्यामि शृणु तन्मम ॥ १२.३२५.५३ ॥
ഞാൻ ഇങ്ങനെ പോയി മുക്തനായി; ഭിക്ഷുണീ, നിന്നിൽ എനിക്ക് വിശ്വാസം ജനിച്ചിരിക്കുന്നു. നിന്റെ വർണം യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെയല്ല; ഞാൻ അത് പറയാം, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക.
12.325.54
सौकुमार्यं तथा रूपं वपुरग्र्यं तथा वयः ।
तवैतानि समस्तानि नियमश्चेति संशयः ॥ १२.३२५.५४ ॥
നിന്റെ സുകുമാരത, രൂപം, ശ്രേഷ്ഠമായ ശരീരം, യൗവനം — ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് നിന്റെ നിയമപാലനത്തെക്കുറിച്ച് സംശയം ഉണർത്തുന്നു.
12.325.55
यच्चाप्यननुरूपं ते लिङ्गस्यास्य विचेष्टितम् ।
मुक्तोऽयं स्यान्न वेति स्याद्धर्षितो मत्परिग्रहः ॥ १२.३२५.५५ ॥
നിന്റെ ഈ സന്യാസചിഹ്നത്തിന് യോജിക്കാത്ത ഈ പെരുമാറ്റവുമുണ്ട് — ഇവൻ മുക്തനാണോ അല്ലയോ എന്ന സംശയം; എന്റെ സ്വീകാരം സന്തോഷം നൽകുന്നു.
12.325.56
न च कामसमायुक्ते युक्तेऽप्यस्ति त्रिदण्डके ।
न रक्ष्यते त्वया चेदं न मुक्तस्यास्ति गोपना ॥ १२.३२५.५६ ॥
കാമത്തോടു കൂടിയവനാണെങ്കിലും, ത്രിദണ്ഡം ധരിച്ചവനാണെങ്കിലും — നീ ഇത് സംരക്ഷിച്ചില്ലെങ്കിൽ, മുക്തനു അത് മറച്ചുവെക്കാൻ വഴിയില്ല.
12.325.57
मत्पक्षसंश्रयाच्चायं शृणु यस्ते व्यतिक्रमः ।
आश्रयन्त्याः स्वभावेन मम पूर्वपरिग्रहम् ॥ १२.३२५.५७ ॥
എന്റെ പക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ചതുകൊണ്ടുണ്ടായ നിന്റെ ഈ ലംഘനം കേൾക്കൂ — സ്വഭാവത്താൽ ആശ്രയിച്ച നിന്റെ, എന്റെ മുൻപുള്ള സ്വീകാരത്തെക്കുറിച്ച്.
12.325.58
प्रवेशस्ते कृतः केन मम राष्ट्रे पुरेपि वा ।
कस्य वा सन्निकर्षात्त्वं प्रविष्टा हृदयं मम ॥ १२.३२५.५८ ॥
നിന്റെ പ്രവേശനം എന്റെ രാജ്യത്തോ നഗരത്തോ ആരാൽ നടന്നു? അല്ലെങ്കിൽ ആരുടെ സാമീപ്യത്താൽ നീ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു?
12.325.59
वर्णप्रवरमुख्याऽसि ब्राह्मणी क्षत्रियस्त्वहम् ।
नावयोरेकयोगोऽस्ति मा कृथा वर्णसंकरम् ॥ १२.३२५.५९ ॥
നീ വർണങ്ങളിൽ ഉത്തമരിൽ മുഖ്യയായ ബ്രാഹ്മണിയാണ്; ഞാൻ ക്ഷത്രിയനാണ്. ഞങ്ങൾ ഇരുവർക്കും ഒരു യോഗമില്ല — വർണസങ്കരം ചെയ്യരുത്.
12.325.60
वर्तसे मोक्षधर्मेण त्वं गार्हस्थ्येऽहमाश्रमे ।
अयं चापि सुकष्टस्ते द्वितीयाश्रमसंकरः ॥ १२.३२५.६० ॥
നീ മോക്ഷധർമം അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നു; ഞാൻ ഗാർഹസ്ഥ്യാശ്രമത്തിലാണ്. ഈ രണ്ടാമത്തെ ആശ്രമത്തിന്റെ സങ്കരം നിനക്ക് വലിയ ദുഃഖമായുമിരിക്കും.
12.325.61
सगोत्रां वाऽसगोत्रां वा न वेद त्वां न वेत्थ माम् ।
सगोत्रमाविशन्त्यास्ते तृतीयो गोत्रसंकरः ॥ १२.३२५.६१ ॥
നീ സഗോത്രയോ അസഗോത്രയോ എന്ന് നിനക്കറിയില്ല, എന്നെയും നീ അറിയുന്നില്ല. സഗോത്രനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് മൂന്നാമത്തെ ഗോത്രസങ്കരമാണ്.
12.325.62
अथ जीवति ते भर्ता प्रोषितोप्यथवा क्वचित् ।
अगम्या परभार्येति चतुर्थो धर्मसंकरः ॥ १२.३२५.६२ ॥
നിന്റെ ഭർത്താവ് ജീവിച്ചിരിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ എവിടെയെങ്കിലും പ്രവാസത്തിൽ പോയിരിക്കട്ടെ, പരഭാര്യ അഗമ്യയാണ് — ഇത് നാലാമത്തെ ധർമസങ്കരമാണ്.
12.325.63
सा त्वमेतान्यकार्याणि कार्यापेक्षा व्यवस्यसि ।
अविज्ञानेन वा युक्ता मिथ्याज्ञानेन वा पुनः ॥ १२.३२५.६३ ॥
നീ നിന്റെ ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹിച്ച് ഈ അകാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു — അജ്ഞാനത്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ വീണ്ടും തെറ്റായ അറിവിനാലോ.
12.325.64
अथवापि स्वतन्त्राऽसि स्वदोषेणेह केनचित् ।
यदि किंचिच्छ्रुतं तेऽस्ति सर्वं कृतमनर्थकम् ॥ १२.३२५.६४ ॥
അല്ലെങ്കിൽ നീ സ്വതന്ത്രയാണ്, നിന്റെ സ്വന്തം തെറ്റിനാൽ ഇവിടെ ഏതോ കാരണത്താൽ. നീ എന്തെങ്കിലും കേട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എല്ലാം വ്യർഥമാക്കപ്പെട്ടു.
12.325.65
इदमन्यत्तृतीयं ये भावस्पर्शविघातकम् ।
दुष्टायाऽलक्ष्यते लिङ्गं विवृण्वत्या प्रकाशितम् ॥ १२.३२५.६५ ॥
ഇത് മറ്റൊരു മൂന്നാമത്തെ ലക്ഷണമാണ്, ഭാവസ്പർശത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നത്. ദുഷ്ടയായ സ്ത്രീ സ്വയം വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഈ അടയാളം കാണപ്പെടുന്നു.
12.325.66
न मय्येवाभिसन्धिस्ते जयैषिण्या जये कृतः ।
येयं मत्परिषत्कृत्स्ना चेतुमिच्छसि तामपि ॥ १२.३२५.६६ ॥
വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന നിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം എന്നിൽ ഇല്ല. എന്റെ ഈ മുഴുവൻ സഭയെയും നീ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.325.67
तथाऽर्हतस्ततश्च त्वं दृष्टिं स्वां प्रतिमुञ्चसि ।
मत्पक्षप्रतिघाताय स्वपक्षोद्भवनाय च ॥ १२.३२५.६७ ॥
ഇങ്ങനെ യോഗ്യമായി, പിന്നെ നീ നിന്റെ ദൃഷ്ടി എന്റെ പക്ഷത്തെ തകർക്കുന്നതിനും നിന്റെ പക്ഷത്തെ ഉയർത്തുന്നതിനും പ്രയോഗിക്കുന്നു.
12.325.68
सा स्वेनामर्षजेन त्वमृद्धिमोहेन मोहिता ।
भूयः सृजसि योगांस्त्वं विषामृतमिवैकताम् ॥ १२.३२५.६८ ॥
നിന്റെ സ്വന്തം കോപത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച, സമൃദ്ധിയുടെ മോഹത്താൽ മോഹിതനായ നീ വീണ്ടും ഉപായങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; വിഷവും അമൃതും ഒന്നാക്കുന്നതുപോലെ.
12.325.69
इच्छतोरत्र यो लाभः स्त्रीपुंसोरमृतोपमः ।
अलाभश्चापि रक्तस्य सोपि दोषो विषोषमः ॥ १२.३२५.६९ ॥
ഇവിടെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ത്രീപുരുഷന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലാഭം അമൃതിനു തുല്യം; ആസക്തനായവന് വരുന്ന നഷ്ടവും ആ ദോഷവും വിഷത്തിനു തുല്യം.
12.325.70
मा त्याक्षीः साधु जानीष्व स्वशास्त्रमनुपालय ।
कृतेयं हि विजिज्ञासा मुक्तो नेति त्वया मम ॥ १२.३२५.७० ॥
ഉപേക്ഷിക്കരുത്; നന്നായി അറിയുക, നിന്റെ ശാസ്ത്രം പാലിക്കുക. ഇത് എന്റെ പരീക്ഷയായി നടത്തിയതാണ്; നീ എന്നെ മോചിപ്പിച്ചു എന്നല്ല.
12.325.71
एतत्सर्वं प्रतिच्छन्नं मयि नार्हसि गूहितम् ।
सा यदि त्वं स्वकार्येण यद्यन्यस्य महीपतेः।
तत्त्वमत्र प्रतिच्छन्ना मयि नार्हसि गूहितम् ॥ १२.३२५.७१ ॥
ഇതെല്ലാം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് എന്നിൽനിന്ന് ഒളിക്കുന്നത് നിനക്ക് ഉചിതമല്ല. നിന്റെ കാര്യത്താലോ, മറ്റൊരു രാജാവിന്റെ കാര്യത്താലോ അത് ഇവിടെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നെങ്കിൽ, എന്നിൽനിന്ന് അത് ഒളിക്കുന്നത് നിനക്ക് ഉചിതമല്ല.
12.325.72
न राजानं मृषा गच्छेन्न द्विजातिं कथंचन ।
न स्त्रियं स्त्रीगुणोपेतां हन्युर्ह्येते मृषागताः ॥ १२.३२५.७२ ॥
ആരും രാജാവിന്റെ അടുത്ത് കള്ളം പറഞ്ഞ് ചെല്ലരുത്; ഒരു തരത്തിലും ബ്രാഹ്മണന്റെ അടുത്തും ചെല്ലരുത്; സ്ത്രീഗുണങ്ങളോടു കൂടിയ സ്ത്രീയുടെ അടുത്തും ചെല്ലരുത്; കള്ളത്തോടെ ചെന്നവർ അവരെ കൊല്ലും.
12.325.73
राज्ञां हि बलमैश्वर्यं ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
रूपयौवनसौभाग्यं स्त्रीणां बलमनुत्तमम् ॥ १२.३२५.७३ ॥
രാജാക്കന്മാരുടെ ബലം ഐശ്വര്യമാണ്; ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളുടെ ബലം ബ്രഹ്മമാണ്; സ്ത്രീകളുടെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ ബലം രൂപം, യൗവനം, സൗഭാഗ്യം.
12.325.74
अत एतैर्बलैरेव बलिनः स्वार्थमिच्छता ।
आर्जवेनाभिगन्तव्या विनाशाय ह्यनार्जवम् ॥ १२.३२५.७४ ॥
അതിനാൽ സ്വന്തം ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഈ ബലങ്ങളാൽ തന്നെ ബലവാന്മാരെ ഋജുത്വത്തോടെ സമീപിക്കണം; വക്രത നാശത്തിനല്ലോ.
12.325.75
सा त्वं जातिं श्रुतं वृत्तं भावं प्रकृतिमात्मनः ।
कृत्यमागमने चैव वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ १२.३२५.७५ ॥
നീ നിന്റെ ജാതി, ശാസ്ത്രജ്ഞാനം, നടപ്പ്, സ്വഭാവം, പ്രകൃതി, ഇവിടെ വന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം എന്നിവ യഥാർത്ഥമായി പറയാൻ അർഹയാണ്.
12.325.76
इत्येतैरसुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमञ्जसैः ।
प्रत्यादिष्टा नरेन्द्रेण सुलभा न व्यकम्पत ॥ १२.३२५.७६ ॥
രാജാവ് ഇങ്ങനെ അപ്രിയവും അനുചിതവും അസംബദ്ധവുമായ വാക്കുകളാൽ തള്ളിയിട്ടും സുലഭ വിറച്ചില്ല.
12.325.77
उक्तवाक्ये तु नृपतौ सुलभा चारुदर्शना ।
ततश्चारुतरं वाक्यं प्रचक्रामाथ भाषितुम् ॥ १२.३२५.७७ ॥
രാജാവ് അങ്ങനെ പറഞ്ഞു നിർത്തിയപ്പോൾ മനോഹരമുഖിയായ സുലഭ കൂടുതൽ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി.
12.325.78
सुलभोवाच ।
नवभिर्नवभिश्चैव दोषैर्वाग्बुद्धिदूषणैः।
अपेतमुपपन्नार्थमष्टादशगुणान्वितम् ॥ १२.३२५.७८ ॥
സുലഭ പറഞ്ഞു: ഒൻപതു വീതം ദോഷങ്ങളും വാക്കിലും ബുദ്ധിയിലുമുള്ള ദൂഷണങ്ങളും ഇല്ലാത്ത, അർത്ഥപൂർണ്ണമായ, പതിനെട്ടു ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ വാക്ക്.
12.325.79
सौक्ष्म्यं साङ्ख्यक्रमौ चोभौ निर्णयः सप्रयोजनः ।
पञ्चैतान्यर्थजातानि वाक्यमित्युच्यते नृप ॥ १२.३२५.७९ ॥
സൂക്ഷ്മത, സാംഖ്യക്രമം ഇവ രണ്ടും, പ്രയോജനത്തോടുകൂടിയ നിർണയം — ഇവ അഞ്ച് അർഥവിഭാഗങ്ങൾ; രാജാവേ, ഇവയെ 'വാക്യം' എന്നു പറയുന്നു.
12.325.80
एषामेकैकशोऽर्थानां सौक्ष्म्यादीनां स्वलक्षणम् ।
शृणु संसार्यमाणानां पदार्थपदवाक्यतः ॥ १२.३२५.८० ॥
ഇവയിൽ ഓരോന്നിന്റെയും — സൂക്ഷ്മത മുതലായവയുടെ — സ്വലക്ഷണം കേൾക്കുക; പദാർഥം, പദം, വാക്യം എന്ന ക്രമത്തിൽ അവ പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു.
12.325.81
ज्ञानं ज्ञेयेषु भिन्नेषु यदा भेदेन वर्तते ।
तत्रातिशयिनी बुद्धिस्तत्सौक्ष्म्यमिति वर्तते ॥ १२.३२५.८१ ॥
ജ്ഞാനം വ്യത്യസ്തമായ ജ്ഞേയങ്ങളിൽ ഭേദത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ബുദ്ധി അതിശയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അതാണ് സൂക്ഷ്മത.
12.325.82
दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः ।
कंचिदर्थमभिप्रेत्य सा सङ्ख्येत्युपधार्यताम् ॥ १२.३२५.८२ ॥
ദോഷങ്ങളുടെയും ഗുണങ്ങളുടെയും പ്രമാണം വിഭാഗപൂർവം — ഏതോ അർഥം ഉദ്ദേശിച്ച് — അത് 'സംഖ്യ' എന്നു മനസ്സിലാക്കുക.
12.325.83
इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यद्विवक्षितम् ।
क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यं वाक्यविदो जनाः ॥ १२.३२५.८३ ॥
'ഇത് ആദ്യം, ഇത് പിന്നീട്' — പറയാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത് പറയേണ്ടതാണ്; വാക്യജ്ഞന്മാർ ആ ക്രമയോഗത്തെയും 'വാക്യം' എന്നു പറയുന്നു.
12.325.84
धर्मकामार्थमोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः ।
इदं तदिति वाक्यान्ते प्रोच्यते स विनिर्णयः ॥ १२.३२५.८४ ॥
ധർമ്മം, കാമം, അർഥം, മോക്ഷം ഇവയിൽ വിശേഷമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത്, വാക്യാന്തത്തിൽ 'ഇതാണ് അത്' എന്ന് പറയുന്നതാണ് ആ നിർണയം.
12.325.85
इच्छाद्वेषभवैर्दुःखैः प्रकर्षो यत्र जायते ।
तत्र या नृपते वृत्तिस्तत्प्रयोजनमिष्यते ॥ १२.३२५.८५ ॥
ആഗ്രഹത്തിൽനിന്നും വെറുപ്പിൽനിന്നും ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖങ്ങൾ എവിടെ അധികമാകുന്നുവോ, ഹേ രാജാവേ, അവിടെ സ്വീകരിക്കുന്ന നടപ്പാണ് അതിന്റെ പ്രയോജനമായി കരുതപ്പെടുന്നത്.
12.325.86
तान्येतानि यथोक्तानि सौक्ष्म्यादीनि जनाधिप ।
एकार्थसमवेतानि वाक्यं मम निशामय ॥ १२.३२५.८६ ॥
ഹേ ജനാധിപാ, പറഞ്ഞിട്ടുള്ള സൂക്ഷ്മതയും മറ്റും ഇവയെല്ലാം ഒരേ അർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുചേർന്നവയാണ്; ഇനി എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക.
12.325.87
उपेतार्थमभिन्नार्थं न्यायवृत्तं न चाधिकम् ।
नाश्लक्ष्णं न च संदिग्धं वक्ष्यामि परमं ततः ॥ १२.३२५.८७ ॥
വ്യക്തമായ അർത്ഥമുള്ളതും, അഭിന്നമായ അർത്ഥമുള്ളതും, ന്യായമായ രീതിയിലുള്ളതും, അധികമല്ലാത്തതും, പരുഷമല്ലാത്തതും, സംശയമില്ലാത്തതുമായ വാക്യമാണ് പിന്നീട് ഞാൻ പരമമായി പറയുക.
12.325.88
न गुर्वक्षरसंयुक्तं पराङ्युखपदं न च ।
नानृतं न त्रिवर्गेण विरुद्धं नाप्यसंस्कृतम् ॥ १२.३२५.८८ ॥
കനത്ത അക്ഷരങ്ങൾ ചേർന്നതല്ലാത്തതും, പിന്തിരിയുന്ന പദങ്ങളില്ലാത്തതും, അസത്യമല്ലാത്തതും, ത്രിവർഗ്ഗത്തിന് വിരുദ്ധമല്ലാത്തതും, അസംസ്കൃതമല്ലാത്തതുമായ വാക്ക്.
12.325.89
न न्यूनं नष्टशब्दं वा व्युत्क्रमाभिहितं न च ।
सदोषमभिकल्पेन निष्कारणमहेतुकम् ॥ १२.३२५.८९ ॥
കുറവില്ലാത്തതും, ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടതല്ലാത്തതും, ക്രമം മറിച്ച് പറയപ്പെട്ടതല്ലാത്തതും, ദോഷമുള്ളതല്ലാത്തതും, സങ്കൽപ്പത്താൽ ചമച്ചതല്ലാത്തതും, കാരണമില്ലാത്തതും ഹേതുവില്ലാത്തതുമല്ലാത്തതുമായ വാക്ക്.
12.325.90
कामात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्दैन्याच्चानार्थकात्तथा ।
ह्रीतोऽनुक्रोशतो मानान्न वक्ष्यामि कथंचन ॥ १२.३२५.९० ॥
കാമത്താലും ക്രോധത്താലും ഭയത്താലും ലോഭത്താലും ദൈന്യത്താലും അർത്ഥശൂന്യതയാലും, അതുപോലെ ലജ്ജയാലും കരുണയാലും മാനത്താലും — ഒരു വിധത്തിലും ഞാൻ പറയില്ല.
12.325.91
वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं नृप ।
स ममेति विवक्षायां तदा सोर्थः प्रकाशते ॥ १२.३२५.९१ ॥
രാജാവേ, വക്താവും ശ്രോതാവും വാക്യവും മുഴുവനായി ഉണ്ടാകുകയും, 'ഇത് എന്റേതാണ്' എന്ന ഭാവത്തോടെ സംസാരിക്കാൻ ഇച്ഛിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അതിന്റെ അർത്ഥം വെളിപ്പെടുന്നു.
12.325.92
वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते ।
स्वार्थमाह परार्थं तत्तदा वाक्यं न रोहति ॥ १२.३२५.९२ ॥
പറയേണ്ട കാര്യത്തിൽ വക്താവ് ശ്രോതാവിനെ അവമതിച്ച് തന്റെ സ്വാർത്ഥം പറയുകയും പരാർത്ഥം പറയാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ആ വാക്ക് വേരുപിടിക്കുകയില്ല.
12.325.93
अथ यः स्वार्थमुत्सृज्य परार्थं प्राह मानवः ।
विशङ्का जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् ॥ १२.३२५.९३ ॥
സ്വാർത്ഥം ഉപേക്ഷിച്ച് പരാർത്ഥം പറയുന്ന മനുഷ്യനിലും സംശയം ഉണ്ടാകുന്നു; അതിനാൽ അവന്റെ വാക്കും ദോഷമുള്ളതാകുന്നു.
12.325.94
यस्तु वक्ता द्वयोरर्थमविरुद्धं प्रभाषते ।
श्रोतुश्चैवात्मनश्चैव स वक्ता नेतरो नृप ॥ १२.३२५.९४ ॥
എന്നാൽ ശ്രോതാവിന്റെയും തന്റെയും ഇരുവരുടെയും ഹിതം, വിരോധമില്ലാതെ പറയുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ വക്താവ്; മറ്റാരുമല്ല, രാജാവേ.
12.325.95
तदर्थवदिदं वाक्यमुपेतं वाक्यसंपदा ।
अविक्षिप्तमना राजन्नेकाग्रः श्रोतुमर्हसि ॥ १२.३२५.९५ ॥
രാജാവേ, ഈ വാക്ക് അർത്ഥപൂർണ്ണവും നല്ല വാക്കിന്റെ സമ്പത്തോടു കൂടിയതുമാണ്; ചിതറാത്ത മനസ്സോടെ, ഏകാഗ്രതയോടെ ഇത് കേൾക്കാൻ നിങ്ങൾ അർഹനാണ്.
12.325.96
काऽसि कस्य कुतो वेति त्वयाऽहमिति चोदिता ।
तत्रोत्तरमिदं वाक्यं राजन्नेकमनाः शृणु ॥ १२.३२५.९६ ॥
'നീ ആരാണ്, ആരുടേതാണ്, എവിടെനിന്നു വന്നു?' എന്ന് നിന്നോട് ചോദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിനുള്ള ഉത്തരം ഇതാണ്; രാജാവേ, ഏകമനസ്സോടെ കേൾക്കൂ.
12.325.97
यथा जतु च काष्ठं च पांसवश्चोदबिन्दवः ।
सुश्लिष्टानि तथा राजन्प्राणिनामिह संभवः ॥ १२.३२५.९७ ॥
അരക്ക്, മരം, പൊടി, ജലബിന്ദുക്കൾ എന്നിവ ചേർന്നുചേരുന്നതുപോലെ, രാജാവേ, ഇവിടെ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവം സംഭവിക്കുന്നു.
12.325.98
शब्दः स्पर्शो रसो रूपं गन्धः पञ्चेन्द्रियाणि च ।
पृथगात्मा दशात्मानं संश्लिष्टा जतुकाष्ठवत्।
न चैषां चोदना काचिदस्तीत्येष विनिश्चयः ॥ १२.३२५.९८ ॥
ശബ്ദം, സ്പർശം, രസം, രൂപം, ഗന്ധം, പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങൾ, വേറിട്ട ആത്മാവ്, പത്താമത്തെ ആത്മാവ് എന്നിവ അരക്കും മരവും പോലെ ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഇവയ്ക്ക് ഒരു പ്രേരണയും ഇല്ല എന്നതാണ് നിശ്ചയം.
12.325.99
एकैकस्येह विज्ञानं नास्त्यात्मनि तथा परे ।
न वेद चक्षुश्चक्षुष्ट्वं श्रोत्रं नात्मनि वर्तते ॥ १२.३२५.९९ ॥
ഇവിടെ ഓരോന്നിന്റെയും അറിവ് ആത്മാവിലില്ല; അതുപോലെ മറ്റതിലുമില്ല. കണ്ണ് തന്റെ കാഴ്ചശക്തി അറിയുന്നില്ല; ചെവി ആത്മാവിൽ നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
12.325.100
तथैव व्यभिचारेण न वर्तन्ते परस्परम् ।
प्रश्लिष्टं च न जानन्ति यथाऽऽप इव पांवसः ॥ १२.३२५.१०० ॥
അതുപോലെ, വ്യതിചലനത്താൽ അവ പരസ്പരം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല; അടുത്ത് ചേർന്നിരുന്നാലും അറിയുന്നില്ല, പൊടിപടലങ്ങൾ വെള്ളത്തോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നതുപോലെ.
12.325.101
वाह्यानन्यानपेक्षन्ते गुणांस्तानपि मे शृणु ।
रूपं चक्षुः प्रकाशश्च दर्शने हेतवस्त्रयः ॥ १२.३२५.१०१ ॥
പുറമെയുള്ളതും മറ്റുള്ളതുമായ ഗുണങ്ങളെ അവ ആശ്രയിക്കുന്നു; ആ ഗുണങ്ങളും എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക. രൂപം, കണ്ണ്, പ്രകാശം ഈ മൂന്നും കാണുന്നതിന്റെ കാരണങ്ങളാണ്.
12.325.102
यथैवात्र तथाऽन्येषु ज्ञानज्ञेयेषु हेतवः ।
ज्ञानज्ञेयांतरेतस्मिन्मनो नामापरो गुणः ॥ १२.३२५.१०२ ॥
ഇവിടെ എന്നപോലെ, മറ്റ് അറിവ്-അറിയപ്പെടുന്നവയിലും കാരണങ്ങളുണ്ട്. അറിവിനും അറിയപ്പെടുന്നതിനും ഇടയിൽ ഇതിൽ മനസ്സ് എന്ന മറ്റൊരു ഗുണമുണ്ട്.
12.325.103
विचारयति येनायं निश्चये साध्वसाधुनी ।
द्वादशस्त्वपरस्तत्र बुद्धिर्नाम गुणः स्मृतः।
येंन संशयपूर्वेषु बोद्धव्येषु व्यवस्यति ॥ १२.३२५.१०३ ॥
ഇതിനാൽ ഇവൻ തീരുമാനത്തിൽ നല്ലതും ചീത്തയും വിചാരിക്കുന്നുവോ, അവിടെ പന്ത്രണ്ടാമതായി ബുദ്ധി എന്ന മറ്റൊരു ഗുണം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. സംശയം മുൻപിലുള്ള അറിയേണ്ട കാര്യങ്ങളിൽ ഇതിനാൽ ഇവൻ നിശ്ചയിക്കുന്നു.
12.325.104
अथ द्वादशके तस्मिन्सत्वं नामापरो गुणः ।
महासत्वोऽल्पसत्वो वा जन्तुयेनानुमीयते ॥ १२.३२५.१०४ ॥
ഇനി ആ പന്ത്രണ്ടാമതിൽ സത്ത്വം എന്ന മറ്റൊരു ഗുണമുണ്ട്; അതിനാൽ ജീവി മഹാസത്ത്വമുള്ളതോ അല്പസത്ത്വമുള്ളതോ എന്ന് ഊഹിക്കപ്പെടുന്നു.
12.325.105
क्षेत्रज्ञ इति चाप्यन्यो गुणस्तत चतुर्दशः ।
ममायमिति येनायं मन्यते न ममेति च ॥ १२.३२५.१०५ ॥
ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്ന മറ്റൊരു ഗുണമുണ്ട്; പിന്നെ പതിനാലാമത്. ഇതിനാൽ ഇവൻ 'ഇത് എന്റേതാണ്' എന്നും 'ഇത് എന്റേതല്ല' എന്നും കരുതുന്നു.
12.325.106
अथ पञ्चदशो राजन्गुणस्तत्रापरः स्मृतः ।
पृथक्कालसमूहस्य सामग्र्यं तदिहोच्यते ॥ १२.३२५.१०६ ॥
ഇനി രാജാവേ, അവിടെ പതിനഞ്ചാമതായി മറ്റൊരു ഗുണം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. വേറിട്ട കാലസമൂഹങ്ങളുടെ സമഗ്രതയാണ് അതെന്ന് ഇവിടെ പറയുന്നു.
12.325.107
गुणस्त्वेकोऽपरस्तत्र संघात इति षोडशः ।
आकृतिर्व्यक्तिरित्येतौ गुणो यस्मिन्समाश्रितौ ॥ १२.३२५.१०७ ॥
അവിടെ മറ്റൊരു ഗുണമുണ്ട്; അത് പതിനാറാമതായ 'സംഘാതം' ആണ്. അതിൽ ആകൃതിയും വ്യക്തിയും ഈ രണ്ടും ആശ്രയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.325.108
सुखासुखे जन्ममृत्यू लाभालाभौ प्रियाप्रिये ।
इति चैकोनर्विशोऽयं द्वन्द्वयोग इति स्मृतः ॥ १२.३२५.१०८ ॥
സുഖ-ദുഃഖം, ജനനം-മരണം, ലാഭം-നഷ്ടം, പ്രിയം-അപ്രിയം; ഇങ്ങനെ ഇത് പത്തൊൻപതാമത്തെ 'ദ്വന്ദ്വയോഗം' എന്ന് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
12.325.109
ऊर्ध्वमेकोनर्विशत्या कालो नामापरो गुणः ।
इतीमं विद्धि विंशत्या भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.३२५.१०९ ॥
ഇരുപതിനു മുകളിൽ ഇരുപത്തൊമ്പതുകൊണ്ട് കാലം എന്ന മറ്റൊരു ഗുണമുണ്ട്. ഇതറിയുക—ഇരുപതുകൊണ്ട് ഭൂതങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും സംഭവിക്കുന്നു.
12.325.110
विंशकश्चैव संघातो महाभूतानि पञ्च च ।
सदसद्भवायोगौ तु गुणावन्यौ प्रकाशकौ ॥ १२.३२५.११० ॥
ഇരുപതാമത്തേതും ഒരു സംഘാതമാണ്; അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ. സത്തിന്റെയും അസത്തിന്റെയും ഉത്ഭവ-സംയോഗങ്ങൾ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന മറ്റു രണ്ടു ഗുണങ്ങളാണ്.
12.325.111
इत्येवं विंशतिश्चैव गुणाः सप्त च ये स्मृताः ।
विधिः शुक्रं बलं चेति त्रय एते गुणाः परे ॥ १२.३२५.१११ ॥
ഇങ്ങനെ ഇരുപതും ഏഴും ഗുണങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; വിധി, ശുക്രം, ബലം എന്ന ഈ മൂന്നും പരമഗുണങ്ങൾ.
12.325.112
एवं विंशच्च दश च कलाः संख्यानतः स्मृताः ।
समग्रा यत्र वर्तन्ते तच्छरीरमिति स्मृतम् ॥ १२.३२५.११२ ॥
ഇങ്ങനെ ഇരുപതും പത്തും കലകൾ എണ്ണത്താൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയെല്ലാം ഒന്നിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നിടമാണ് ശരീരം എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.325.113
अव्यक्तं प्रकृतिं त्वासां कलानां कश्चिदिच्छति ।
व्यक्तं चासां तथैवान्यः स्थूलदर्शी प्रपश्यति ॥ १२.३२५.११३ ॥
ഈ കലകളുടെ അവ്യക്ത പ്രകൃതിയെ ഒരാൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഇവയുടെ വ്യക്ത രൂപത്തെ സ്ഥൂലദൃഷ്ടിയുള്ള മറ്റൊരാൾ കാണുന്നു.
12.325.114
अव्यक्तं यदि वा व्यक्तं द्वयं वाऽथ चतुष्टयम् ।
प्रकृतिं सर्वभूतानां पश्यन्त्यध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.३२५.११४ ॥
അവ്യക്തമോ വ്യക്തമോ, രണ്ടോ നാലോ ആയാലും—അധ്യാത്മചിന്തകർ സർവഭൂതങ്ങളുടെയും പ്രകൃതിയെ കാണുന്നു.
12.325.115
सेयं प्रकृतिरव्यक्ता कलाभिर्व्यक्ततां गता ।
ततोऽहं त्वं च राजेन्द्र चे चाप्यन्ये शरीरिणः। ॥ १२.३२५.११५ ॥
ഈ അവ്യക്ത പ്രകൃതി തന്റെ അംശങ്ങളാൽ വ്യക്തത പ്രാപിച്ചു. അതിൽ നിന്നാണ് ഞാനും നീയും, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, മറ്റ് ശരീരധാരികളും ഉള്ളത്.
12.325.116
विन्दुन्यासादयोऽवस्थाः शुक्रशोणितसंभवाः ।
यासामेव निपातेन कललं नाम जायते ॥ १२.३२५.११६ ॥
ബിന്ദുന്യാസം മുതലായ അവസ്ഥകൾ ശുക്ലത്തിൽനിന്നും രക്തത്തിൽനിന്നും ഉണ്ടാകുന്നു. അവ വീഴുന്നതിനാൽ കലലം എന്ന അവസ്ഥ ജനിക്കുന്നു.
12.325.117
कललाद्बुद्बुदोत्पत्तिः पेशी वा बुद्बुदात्स्मृता ।
पेश्यास्त्वङ्गाभिनिर्वृत्तिर्नखरोमाणि चाङ्गतः ॥ १२.३२५.११७ ॥
കലലത്തിൽനിന്ന് കുമിള ഉണ്ടാകുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ കുമിളയിൽനിന്ന് പേശി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. പേശിയിൽനിന്ന് അംഗങ്ങളുടെ രൂപീകരണം; അംഗങ്ങളിൽനിന്ന് നഖങ്ങളും രോമങ്ങളും.
12.325.118
संपूर्णे नवमे मासि जन्तोर्जातस्य मैथिल ।
जायते नामरूपत्वं स्त्रीपुमान्वेति लिङ्गतः ॥ १२.३२५.११८ ॥
ഒൻപതാം മാസം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, ഹേ മൈഥിലാ, ജനിച്ച ജീവി നാമരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു; ലിംഗലക്ഷണത്താൽ സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ആകുന്നു.
12.325.119
जातमात्रं तु तद्रूपं दृष्ट्वा ताम्रनखाङ्गुलि ।
कौमारं रूपमापन्नं रूपवानुपलभ्यते ॥ १२.३२५.११९ ॥
ജനിച്ച ഉടനെ ആ രൂപം കണ്ടാൽ, ചെമ്പുനിറമുള്ള നഖങ്ങളും വിരലുകളുമുള്ള അത് ബാല്യരൂപം പ്രാപിച്ച സുന്ദരനായി കാണപ്പെടുന്നു.
12.325.120
कौमाराद्यौवनं चापि स्थावीर्यं चापि यौवनात् ।
अनेन क्रमयोगेन पूर्वं पूर्वं न लभ्यते ॥ १२.३२५.१२० ॥
ബാല്യത്തിൽനിന്ന് യൗവനവും, യൗവനത്തിൽനിന്ന് സ്ഥിരമായ വീര്യവും ലഭിക്കുന്നു. ഈ ക്രമയോഗത്താൽ മുൻപുള്ള അവസ്ഥ വീണ്ടും ലഭിക്കുന്നില്ല.
12.325.121
कलानां पृथगर्थानां प्रतिभेदः क्षणे क्षणे ।
वर्तते सर्वभूतेषु सौक्ष्म्यात्तु न विभाव्यते ॥ १२.३२५.१२१ ॥
കാലത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത ഘടകങ്ങളിൽ ഓരോ നിമിഷവും സർവഭൂതങ്ങളിലും മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു; എന്നാൽ സൂക്ഷ്മത കൊണ്ട് അത് കാണപ്പെടുന്നില്ല.
12.325.122
न चैषामप्ययो राजँल्लक्ष्यते प्रभवो न च ।
अवस्थायामवस्थायां दीपस्येवार्चिषो गतिः ॥ १२.३२५.१२२ ॥
രാജാവേ, ഇവയുടെ ഗതിയും ഉത്ഭവവും കാണപ്പെടുന്നില്ല; വിളക്കിന്റെ ജ്വാലയുടെ ചലനം പോലെ ഓരോ അവസ്ഥയിലും അവ മാറുന്നു.
12.325.123
तस्याप्येवंप्रभावस्य सदश्वस्येव धावतः ।
अजस्रं सर्वलोकस्य कः कुतो वा न वा कुतः ॥ १२.३२५.१२३ ॥
നല്ല കുതിരപോലെ ഇടവിടാതെ ഓടുന്ന ഇത്ര പ്രഭാവമുള്ള അതിനും, സർവലോകത്തിനും ആര്, എവിടെ നിന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ എവിടെ നിന്നല്ല?
12.325.124
कस्येदं कस्य वा नेदं कुतो वेदं न वा कुतः ।
संबन्धः कोऽस्ति भूतानां स्वैरप्यवयवैरिह ॥ १२.३२५.१२४ ॥
ഇത് ആരുടേതാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ആരുടേതല്ല; ഇത് എവിടെ നിന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ എവിടെ നിന്നല്ല? ഇവിടെ ജീവികൾക്ക് സ്വന്തം അവയവങ്ങളോടുപോലും എന്ത് ബന്ധമുണ്ട്?
12.325.125
यथाऽऽदित्यान्मणेश्चापि वीरुद्भ्यश्चैव पावकः ।
जायन्त्येवं समुदयात्कलानामिह जन्तवः ॥ १२.३२५.१२५ ॥
സൂര്യനിൽ നിന്നും, മണിയിൽ നിന്നും, സസ്യങ്ങളിൽ നിന്നും തീ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ കാലത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളുടെ ഉദയത്താൽ ജീവികൾ ജനിക്കുന്നു.
12.325.126
आत्मन्येवात्मनाऽऽत्मानं यथा त्वमनुपश्यसि ।
एवमेवात्मनाऽऽत्मानमन्यस्मिन्किं न पश्यसि ॥ १२.३२५.१२६ ॥
നീ നിന്നിൽ തന്നെ നിന്നെ നിന്നാൽ തന്നെ കാണുന്നതുപോലെ, മറ്റൊന്നിൽ നീ എന്തുകൊണ്ട് കാണുന്നില്ല?
12.325.127
यद्यात्मनि परस्मिंश्च समतामध्यवस्यसि ।
अथ मां काऽसि कस्येति किमर्थमनुपृच्छसि ॥ १२.३२५.१२७ ॥
നീ നിന്നിലും മറ്റുള്ളവരിലും സമത്വം ഉറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ആരാണ്, ആരുടേതാണ് എന്ന് എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?
12.325.128
इदं मे स्यादिदं नेति द्वन्द्वैर्मुक्तस्य मैथिल ।
काऽसि कस्य कुतो वेति वचनैः किं प्रयोजनम् ॥ १२.३२५.१२८ ॥
മൈഥിലാ, ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായവന് 'ഇത് എന്റേതാണ്', 'ഇത് അല്ല' എന്നത് എന്ത്? 'നീ ആരാണ്, ആരുടേതാണ്, എവിടെ നിന്ന്' എന്ന വാക്കുകൾകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
12.325.129
रिपौ मित्रेऽथ मध्यस्थे विजये सन्धिविग्रहे ।
कृतवान्यो महीपालः किं तस्मिन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१२९ ॥
ശത്രുവിലും മിത്രത്തിലും മധ്യസ്ഥനിലും വിജയത്തിലും സന്ധി-വിഗ്രഹങ്ങളിലും സമഭാവത്തോടെ പെരുമാറുന്ന രാജാവിൽ മോചനത്തിന്റെ ലക്ഷണമെന്ത്?
12.325.130
त्रिवर्गं सप्तधा न्यस्तं यो न वेदेह कर्मसु ।
सङ्गवान्यस्त्रिवर्गे च किं तस्मिन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३० ॥
ത്രിവർഗത്തെ ഏഴു വിധമായി വിഭജിച്ച് കർമ്മങ്ങളിൽ അറിയാതെ, ത്രിവർഗത്തിൽ തന്നെ ആസക്തനായവനിൽ മോചനത്തിന്റെ ലക്ഷണമെന്ത്?
12.325.131
प्रिये वाऽप्यप्रिये वाऽपि दुर्बले बलवत्यपि ।
यस्य नास्ति समं चक्षुः किं तस्मिन्मक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३१ ॥
പ്രിയരിലും അപ്രിയരിലും, ദുർബലനിലും ബലവാനിലും ആരുടെ നോട്ടത്തിൽ സമത്വമില്ലയോ, അവനിൽ മോചനത്തിന്റെ ലക്ഷണമെന്ത്?
12.325.132
तदयुक्तस्य ते मोक्षे योऽभिमानो भवेन्नृप ।
सुहृद्भिः सन्निवार्यस्तेऽविरक्तस्येव भेषजम् ॥ १२.३२५.१३२ ॥
അതിനാൽ രാജാവേ, നീ ഇനിയും യോഗത്തിൽ ഉറയ്ക്കാത്തപ്പോൾ മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് നിനക്കുണ്ടാകുന്ന അഭിമാനത്തെ സുഹൃത്തുക്കൾ തടയണം; വിരക്തനല്ലാത്തവന് ഔഷധം പോലെ.
12.325.133
तानि तान्यनुसंदृश्य सङ्गस्थानान्यरिंदम् ।
आत्मनाऽऽत्मनि संपश्य किमन्यन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३३ ॥
ശത്രുദമനാ, ആ ആസക്തിയുടെ സ്ഥാനങ്ങളെല്ലാം നന്നായി പരിശോധിച്ച്, നിന്നിൽത്തന്നെ നിന്നെ കാണുക. മോചനത്തിന്റെ ലക്ഷണം മറ്റെന്താണ്?
12.325.134
इमान्यन्यानि सूक्ष्माणि मोक्षमाश्रित्य केनचित् ।
चतुरङ्गप्रवृत्तानि सङ्गस्थानानि मे शृणु ॥ १२.३२५.१३४ ॥
മോചനത്തെ ആശ്രയിച്ച ആരെങ്കിലും ഇവയും മറ്റു സൂക്ഷ്മമായ ആസക്തിസ്ഥാനങ്ങളും, നാലംഗങ്ങളിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവയും അറിയുന്നു; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക.
12.325.135
य इमां पृथिवीं कृत्स्नामेकच्छत्रां प्रशास्ति ह ।
एकमेव स वै राजा पुरमध्यावसत्युत ॥ १२.३२५.१३५ ॥
ഈ മുഴുവൻ ഭൂമിയും ഏകച്ഛത്രമായി ഭരിക്കുന്ന രാജാവ് ഒരേയൊരു നഗരത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
12.325.136
तत्पुरे चैकमेवास्य गृहं यदधितिष्ठति ।
गृहे शयनमप्येकं निशायां यत्र लीयते ॥ १२.३२५.१३६ ॥
ആ നഗരത്തിൽ അവന് താമസിക്കുന്ന ഒരേയൊരു വീടുണ്ട്; ആ വീട്ടിൽ രാത്രി വിശ്രമിക്കുന്ന ഒരേയൊരു കിടക്കയുമുണ്ട്.
12.325.137
शय्यार्धं तस्य चाप्यत्र स्त्रीपूर्वमधितिष्ठति ।
तदनेन प्रसङ्गेन फलेनाल्पेन युज्यते ॥ १२.३२५.१३७ ॥
അവന്റെ കിടക്കയുടെ പകുതിയും ഇവിടെ സ്ത്രീകൾ മുൻപിൽ കൈവശം വയ്ക്കുന്നു; ആ ബന്ധത്താൽ അവൻ ചെറിയ ഫലത്തോടു ചേരുന്നു.
12.325.138
एवमेवोपभोगेषु भोजनाच्छादनेषु च ।
गुणेष्वपरिमेयेषु निग्रहानुग्रहं प्रति ॥ १२.३२५.१३८ ॥
ഇതുപോലെ തന്നെ ഉപഭോഗങ്ങളിലും ഭക്ഷണവസ്ത്രങ്ങളിലും അളവില്ലാത്ത ഗുണങ്ങളിലും ശിക്ഷയിലും അനുഗ്രഹത്തിലും (ആസക്തി ഉണ്ടാകുന്നു).
12.325.139
परतन्त्रः सदा राजा स्वल्पे सोऽपि प्रसज्जते ।
सन्धिविग्रहयोगे च कुतो राज्ञः स्वतन्त्रता ॥ १२.३२५.१३९ ॥
രാജാവ് എപ്പോഴും മറ്റൊരാളെ ആശ്രയിക്കുന്നവനാണ്; ചെറിയ കാര്യത്തിലും അവൻ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു. സന്ധിയിലും വിഗ്രഹത്തിലും രാജാവിന് സ്വാതന്ത്ര്യം എവിടെ?
12.325.140
स्त्रीषु क्रीडाविहारेषु नित्यमस्यास्वतन्त्रता ।
मन्त्रे चामात्यसहिते कुतस्तस्य स्वतन्त्रता ॥ १२.३२५.१४० ॥
സ്ത്രീകളോടൊപ്പമുള്ള കളികളിലും വിഹാരങ്ങളിലും അവന് എപ്പോഴും സ്വാതന്ത്ര്യമില്ല; അമാത്യരോടൊപ്പമുള്ള ആലോചനയിൽ അവന് സ്വാതന്ത്ര്യം എവിടെ?
12.325.141
यदा ह्याज्ञापयत्यन्यांस्तत्रास्योक्ता स्वतन्त्रता ।
अवशः कार्यते तत्र तस्मिंस्तस्मिन्गुणे स्थितः ॥ १२.३२५.१४१ ॥
അവൻ മറ്റുള്ളവരോട് ആജ്ഞാപിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ അവിടെ അവന് സ്വാതന്ത്ര്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നുള്ളു; എന്നാൽ ആ ആ ഗുണത്തിൽ നിലകൊണ്ട് അവൻ നിസ്സഹായനായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
12.325.142
स्वप्नकामो न लभते स्वप्तुं कार्यार्थिभिर्जनैः ।
शयने चाप्यनुज्ञातः सुप्त उत्थाप्यतेऽवशः ॥ १२.३२५.१४२ ॥
ഉറങ്ങാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും അവന് ഉറങ്ങാനാവുന്നില്ല; കാര്യാർത്ഥികളായ ജനങ്ങൾ അവനെ ഉറങ്ങാൻ വിടുന്നില്ല. കിടക്കയിൽ അനുമതി ലഭിച്ചാലും ഉറങ്ങുന്ന അവൻ നിസ്സഹായനായി ഉണർത്തപ്പെടുന്നു.
12.325.143
स्नाह्यालभ पिब प्राश जुहुध्यगीन्यजेत्यपि ।
वदस्व शृणु चापीति विवशः कार्यते परैः ॥ १२.३२५.१४३ ॥
'കുളിക്കൂ, തൊടൂ, കുടിക്കൂ, ഭക്ഷിക്കൂ, അഗ്നികളിൽ ഹോമം ചെയ്യൂ, യജ്ഞം ചെയ്യൂ', 'സംസാരിക്കൂ, കേൾക്കൂ' — ഇങ്ങനെ അവൻ നിസ്സഹായനായി മറ്റുള്ളവരാൽ പ്രവർത്തിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
12.325.144
अभिगम्याभिगम्यैवं याचन्ते सततं नराः ।
न चाप्युत्सहते दातुं वित्तरक्षी महाजनान् ॥ १२.३२५.१४४ ॥
ഇങ്ങനെ ജനങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചു സമീപിച്ച് നിരന്തരം യാചിക്കുന്നു; എന്നാൽ ധനരക്ഷകനായ രാജാവ് മഹാജനങ്ങൾക്ക് കൊടുക്കാൻ പോലും തുനിയുന്നില്ല.
12.325.145
दाने कोशक्षयोऽप्यस्य वैरं चास्य प्रयच्छतः ।
क्षणेनास्योऽपवर्तन्ते दोषा वैराग्यकारकाः ॥ १२.३२५.१४५ ॥
ദാനം കൊണ്ട് അവന്റെ ഖജനാവ് ക്ഷയിക്കുന്നു, കൊടുക്കുന്നവനോട് വൈരവും ഉണ്ടാകുന്നു; ഒരു നിമിഷത്തിൽ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാക്കുന്ന ദോഷങ്ങൾ അവനിൽനിന്ന് അകന്നുപോകുന്നു.
12.325.146
प्राज्ञाञ्शूरांस्तथा वैद्यानेकस्थानपि शङ्कते ।
भयमप्यनये राज्ञो यैश्च नित्यमुपास्यते ॥ १२.३२५.१४६ ॥
രാജാവ് ജ്ഞാനികളെയും വീരന്മാരെയും വൈദ്യന്മാരെയും ഒരേ സ്ഥാനത്തുള്ളവരെയും സംശയിക്കുന്നു; ആരാൽ അവൻ എന്നും സേവിക്കപ്പെടുന്നുവോ അവരിൽനിന്നും അനർത്ഥഭയം അവന് ഉണ്ടാകുന്നു.
12.325.147
तथा चैते प्रदुष्यन्ति राजन्ये कीर्तिता मया ।
तथैवास्य भयं तेभ्यो जायते पश्य यादृशम् ॥ १२.३२५.१४७ ॥
ഞാൻ രാജാക്കന്മാരെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞതുപോലെ ഇവരും ദുഷിക്കുന്നു; അവരിൽനിന്ന് അവന് അതുപോലെ ഭയം ഉണ്ടാകുന്നു — അത് എത്ര വലുതെന്ന് നോക്കുക.
12.325.148
सर्वः स्वेस्वे गृहे राजा सर्वः स्वेस्वे गृहे गृही ।
निग्रहानुग्रहौ कुर्वंस्तुल्यो जनक राजभिः ॥ १२.३२५.१४८ ॥
ഓരോ ഗൃഹസ്ഥനും സ്വന്തം വീട്ടിൽ രാജാവാണ്; ഓരോ ഗൃഹനാഥനും സ്വന്തം വീട്ടിൽ രാജാവാണ്; ശിക്ഷയും അനുഗ്രഹവും ചെയ്യുന്ന അവൻ, ഹേ ജനകാ, രാജാക്കന്മാർക്ക് തുല്യനാണ്.
12.325.149
पुत्रा दारास्तथैवात्मा कोशो मित्राणि संचयाः ।
परैः साधारणा ह्येते तैस्तैरेवास्य हेतुभिः ॥ १२.३२५.१४९ ॥
പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും അതുപോലെ താനും ഖജനാവും മിത്രങ്ങളും സമ്പാദ്യങ്ങളും — ഇവയെല്ലാം മറ്റുള്ളവരോടും പൊതുവായവയാണ്; അതത് കാരണങ്ങളാൽ ഇവ അവനുമുണ്ട്.
12.325.150
हतो देशः पुरं दग्धं प्रधानः कुञ्जरो मृतः ।
लोकसाधारणेष्वेषु मिथ्याज्ञानेन तप्यते ॥ १२.३२५.१५० ॥
രാജ്യം നശിച്ചു, നഗരം ദഹിച്ചു, പ്രധാന ആന ചത്തു — ലോകസാധാരണമായ ഇവയെക്കുറിച്ചുള്ള മിഥ്യാജ്ഞാനത്താൽ അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നു.
12.325.151
अमुक्तो मानसैर्दुःखैरिच्छाद्वेषप्रियोद्भवैः ।
शिरोरोगादिभी रोगैस्तथैव विनिपातिभिः ॥ १२.३२५.१५१ ॥
ആഗ്രഹം, വെറുപ്പ്, പ്രിയം എന്നിവയിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന മാനസദുഃഖങ്ങളിൽനിന്നും തലവേദന മുതലായ രോഗങ്ങളിൽനിന്നും അതുപോലെ വീഴ്ത്തുന്ന ആപത്തുകളിൽനിന്നും (രാജാവ്) മോചിതനാകുന്നില്ല.
12.325.152
द्वन्द्वैस्तैस्तैरुपहतः सर्वतः परिशङ्कितः ।
बहुभिः प्रार्थितं राज्यमुपास्ते गणयन्निशाः ॥ १२.३२५.१५२ ॥
ദ്വന്ദ്വങ്ങളാലും ഇന്നതിന്നതെന്നുള്ള പലതരം ദുരിതങ്ങളാലും പീഡിതനായി, എല്ലായിടത്തും ഭയപ്പെട്ടവനായി, പലരും ആഗ്രഹിച്ച രാജ്യത്തെ സേവിക്കുന്നു; രാത്രികൾ എണ്ണിക്കൊണ്ട്.
12.325.153
तदल्पसुखमत्यर्थं बहुदुःखमसारवत् ।
तृणाग्निज्वलनप्रख्यं फेनबुद्बुदसंनिभम् ॥ १२.३२५.१५३ ॥
ആ (രാജ്യം) വളരെ കുറഞ്ഞ സുഖവും അത്യധികമായ ദുഃഖവുമുള്ളതും സാരമില്ലാത്തതുമാണ്; പുല്ലിന്റെ തീജ്വാലയ്ക്കും നുരയും കുമിളയ്ക്കും തുല്യമാണ്.
12.325.154
को राज्यमभिपद्येत प्राप्य चोपशमं लभेत् ।
ममेदमिति यच्चेदं पुरं राष्ट्रं च मन्यसे ॥ १२.३२५.१५४ ॥
ആര് രാജ്യം നേടി, നേടിയിട്ട് ശാന്തി പ്രാപിക്കും? 'ഇത് എന്റേതാണ്', 'ഈ നഗരവും രാഷ്ട്രവും എന്റേതാണ്' എന്ന് നീ കരുതുന്നുവല്ലോ.
12.325.155
बलं कोशममात्यांश्च कस्यैतानि न वा नृप ।
मित्रामात्यपुरं राष्ट्रं दण्डः कोशो महीपतिः ॥ १२.३२५.१५५ ॥
സൈന്യം, ഖജനാവ്, അമാത്യന്മാർ ഇവ ആരുടേതാണ്, രാജാവേ, അല്ലയോ? മിത്രങ്ങൾ, അമാത്യന്മാർ, നഗരം, രാഷ്ട്രം, ദണ്ഡം, ഖജനാവ്, മഹീപതി (രാജാവ്) ഇവർ ആരുടേതാണ്?
12.325.156
सप्ताङ्गश्चैष सङ्घातो राज्यमित्युच्यते नृप ।
सप्ताङ्गस्यास्य राज्यस्य त्रिदण्डस्येव तिष्ठतः।
अन्योन्यगुणयुक्तस्य कः केन गुणतोऽधिकः ॥ १२.३२५.१५६ ॥
രാജാവേ, ഈ സപ്താംഗസമൂഹമാണ് രാജ്യം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്. ത്രിദണ്ഡംപോലെ നിൽക്കുന്ന, പരസ്പരം ഗുണങ്ങളുള്ള ഈ സപ്താംഗരാജ്യത്തിൽ ആരാണ് ഏതിനെക്കാൾ ഗുണത്തിൽ മേൽ?
12.325.157
तेषुतेषु हि कालेषु तत्तदङ्गं विशिष्यते ।
येन यत्सिध्यते कार्यं तत्प्राधान्याय कल्पते ॥ १२.३२५.१५७ ॥
ആ ആ കാലങ്ങളിൽ ആ ആ അംഗമാണ് വിശിഷ്ടമാകുന്നത്. ഏതിനാൽ ഏതു കാര്യം സിദ്ധിക്കുന്നുവോ, അതു തന്നെ പ്രാധാന്യത്തിന് യോഗ്യമാകുന്നു.
12.325.158
सप्ताङ्गश्चैव संघातस्त्रयश्चान्ये नृपोत्तम ।
संभूय दशवर्गोऽयं भुङ्क्ते राज्यं हि राजवत् ॥ १२.३२५.१५८ ॥
നൃപോത്തമാ, സപ്താംഗവും മറ്റ് മൂന്നും ചേർന്ന് ഈ ദശവർഗ സംഘാതമാകുന്നു; അത് രാജാവിനെപ്പോലെ രാജ്യം ഭുജിക്കുന്നു.
12.325.159
यश्च राजा महोत्साहः क्षत्रधर्मे रतो भवेत् ।
स तुष्येद्दशभागेन ततस्त्वन्यो दशावरैः ॥ १२.३२५.१५९ ॥
മഹോത്സാഹമുള്ളവനും ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ നിരതനുമായ രാജാവ് പത്തിലൊന്ന് ഭാഗംകൊണ്ട് സംതൃപ്തനാകണം; പിന്നെ മറ്റൊരാൾ അതിലും കുറഞ്ഞ പത്തിലൊന്നുകൾകൊണ്ടും.
12.325.160
नास्त्यसाधारणो राजा नास्ति राज्यमराजकम् ।
राज्येऽसति कुतो धर्मो धर्मेऽसति कुतः परम् ॥ १२.३२५.१६० ॥
അസാധാരണനായ രാജാവില്ല; രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യവുമില്ല. രാജ്യമില്ലെങ്കിൽ ധർമ്മം എവിടെ? ധർമ്മമില്ലെങ്കിൽ പരമം എവിടെ?
12.325.161
योप्यत्र परमो धर्मः पवित्रं राजराज्ययोः ।
पृथिवी दक्षिणा यस्य सोऽश्वमेधो न विद्यते ॥ १२.३२५.१६१ ॥
ഇവിടെ പരമധർമ്മമായതു രാജാവിനും രാജ്യത്തിനും പവിത്രമാണ്; ദക്ഷിണയായി ഭൂമി നൽകുന്നവന് അശ്വമേധത്തിനു തുല്യമായത് മറ്റൊന്നില്ല.
12.325.162
साऽहमेतानि कर्माणि राजदुःखानि मैथिल ।
समर्था शतशो वक्तुमथवाऽपि सहस्रशः ॥ १२.३२५.१६२ ॥
മൈഥിലാ, രാജാക്കന്മാർക്ക് ദുഃഖമുണ്ടാക്കുന്ന ഈ കർമ്മങ്ങളെ നൂറു വിധത്തിലും ആയിരം വിധത്തിലും പറയാൻ ഞാൻ സമർത്ഥയാണ്.
12.325.163
स्वदेहे नाभिषङ्गो मे कुतः परपरिग्रहे ।
न मामेवंविधां युक्तामीदृशं वक्तुमर्हसि ॥ १२.३२५.१६३ ॥
എന്റെ ശരീരത്തിൽ എനിക്ക് ആസക്തിയില്ല; മറ്റൊരാളുടെ സ്വത്തിൽ എവിടെ നിന്നുണ്ടാകാൻ? ഇത്തരം നിലയിലുള്ള എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറയുന്നത് നിനക്ക് ഉചിതമല്ല.
12.325.164
ननु नाम त्वया मोक्षः कृत्स्नः पञ्चशिखाच्छ्रुतः ।
सोपायः सोपनिषदः सोपसङ्गः सनिश्चयः ॥ १२.३२५.१६४ ॥
തീർച്ചയായും നീ പഞ്ചശിഖനിൽ നിന്ന് മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് പൂർണ്ണമായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അതിന്റെ ഉപായവും ഉപനിഷത്തും സമീപനവും നിശ്ചയവും സഹിതം.
12.325.165
तस्य ते मुक्तसङ्गस्य पाशानाक्रम्य तिष्ठतः ।
छत्रादिषु विशेषेषु पुनः सङ्गः कथं नृप ॥ १२.३२५.१६५ ॥
ഹേ രാജാവേ, നീ ആസക്തിയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ബന്ധനങ്ങളെ മറികടന്നു നിൽക്കുന്നു; അങ്ങനെയിരിക്കെ കുടപോലുള്ള രാജചിഹ്നങ്ങളിൽ വീണ്ടും ആസക്തി എങ്ങനെ?
12.325.166
श्रुतं ते न श्रुतं मन्ये मृषा वाऽपि श्रुतं श्रुतम् ।
अथवा श्रुतसंकाशं श्रुतमन्यच्छ्रुतं त्वया ॥ १२.३२५.१६६ ॥
നീ കേട്ടത് ഞാൻ കേട്ടിട്ടില്ലെന്ന് കരുതുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ തെറ്റായി കേട്ടിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കേട്ടതിനു സമാനമായ മറ്റെന്തെങ്കിലും കേട്ടിരിക്കാം—നീ കേട്ടതെന്തോ അത്.
12.325.167
अथापीमासु संज्ञासु लौकिकीषु प्रतिष्ठसे ।
अभिषङ्गावरोधाभ्यां बद्धस्त्वं प्राकृतो यथा ॥ १२.३२५.१६७ ॥
എന്നിട്ടും നീ ഈ ലൗകിക നാമങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ആസക്തിയാലും തടസ്സത്താലും ബന്ധിതനായ നീ സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെയാണ്.
12.325.168
सत्वेनानुप्रवेशो हि योऽयं त्वयि कृतो मया ।
किं तवापकृतं तत्र यदि मुक्तोऽसि सर्वशः ॥ १२.३२५.१६८ ॥
ഞാൻ നിന്നിൽ സത്ത്വത്തിലൂടെ നടത്തിയ ഈ പ്രവേശനത്തിൽ നിനക്ക് എന്ത് ദോഷം സംഭവിച്ചു? നീ എല്ലാവിധത്തിലും മുക്തനെങ്കിൽ.
12.325.169
नियमो ह्येषु धर्मेषु यतीनां शून्यवासिता ।
शून्यमावासयन्त्या च मया किं कस्य दूषितम् ॥ १२.३२५.१६९ ॥
ഈ ധർമ്മങ്ങളിൽ യതികളുടെ നിയമം ശൂന്യസ്ഥലത്ത് വസിക്കുക ആകുന്നു. ശൂന്യസ്ഥലത്ത് വസിപ്പിച്ച എന്നാൽ ആർക്ക് എന്ത് ദൂഷണം സംഭവിച്ചു?
12.325.170
न पाणिभ्यां न बाहुभ्यां पादोरुभ्यां न चानघ ।
न गात्राक्यवैरन्यैः स्पृशामि त्वां नराधिप ॥ १२.३२५.१७० ॥
ഹേ നിഷ്പാപനേ, നരാധിപാ, കൈകൾകൊണ്ടോ ബാഹുക്കൾകൊണ്ടോ പാദങ്ങളും തുടകളും കൊണ്ടോ, അവയവങ്ങളും കണ്ണുകളും കൊണ്ടോ മറ്റ് അവയവങ്ങൾകൊണ്ടോ ഞാൻ നിന്നെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല.
12.325.171
कुले महति जातेन ह्रीमता दीर्घदर्शिना ।
नैतत्सदसि वक्तव्यं सद्वाऽसद्वा मिथः कृतम् ॥ १२.३२५.१७१ ॥
മഹത്തായ കുലത്തിൽ ജനിച്ച, ലജ്ജയുള്ള, ദീർഘദർശിയായ ഒരാൾ, തമ്മിൽ ചെയ്തത് നല്ലതോ ചീത്തയോ ആകട്ടെ, സദസ്സിൽ പറയരുത്.
12.325.172
ब्राह्मणा गुरवश्चेमे तथा मान्या गुरूत्तमाः ।
त्वं चाथ गुरुरप्येषामेवमन्योन्यगौरवम् ॥ १२.३२५.१७२ ॥
ഈ ബ്രാഹ്മണരും ഗുരുക്കന്മാരും, അതുപോലെ ആദരണീയരായ ശ്രേഷ്ഠ ഗുരുക്കന്മാരും; നീയും ഇവർക്ക് ഗുരുവാണ്. ഇങ്ങനെ പരസ്പര ബഹുമാനമുണ്ട്.
12.325.173
तदेवमनुसंदृश्य वाच्यावाच्यं परीक्षता ।
स्त्रीपुंसोः समवायोऽयं त्वया वाच्यो न संसदि ॥ १२.३२५.१७३ ॥
അതുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ വിചിന്തനം ചെയ്ത്, പറയാവുന്നതും പറയാൻ പാടില്ലാത്തതും പരിശോധിക്കുന്ന നീ, സ്ത്രീപുരുഷ സംയോഗം സദസ്സിൽ പറയരുത്.
12.325.174
यथा पुष्करपर्णस्थं जलं तत्पर्णसंस्थितम् ।
तिष्ठत्यस्पृशती तद्वत्त्वपि वत्स्यामि मैथिल ॥ १२.३२५.१७४ ॥
താമരയിലയിൽ നിൽക്കുന്ന വെള്ളം ആ ഇലയെ തൊടാതെ നിൽക്കുന്നതുപോലെ, ഹേ മൈഥിലാ, ഞാനും അങ്ങനെ വസിക്കും.
12.325.175
यदि चाद्य स्पृशन्त्या मे स्पर्शं जानासि कंचन ।
ज्ञानं कृतमबीजं ते कथं तेनेह भिक्षुणा ॥ १२.३२५.१७५ ॥
ഇന്ന് എന്റെ സ്പർശം സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് നീ എന്തെങ്കിലും അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്റെ ജ്ഞാനം വിത്തില്ലാത്തതാണ്; എങ്കിൽ ഈ ഭിക്ഷുവോടൊപ്പം ഇവിടെ എങ്ങനെ (വസിക്കും)?
12.325.176
स गार्हस्थ्याच्च्युतश्च त्वं मोक्षं चानाप्य दुर्विदम् ।
उभयोरन्तराले वै वर्तसे मोक्षवादिकः ॥ १२.३२५.१७६ ॥
നീ ഗാർഹസ്ഥ്യത്തിൽ നിന്നും വീണവനാണ്; ദുർലഭമായ മോക്ഷവും പ്രാപിക്കാതെ, രണ്ടിന്റെയും ഇടയിൽ മോക്ഷം പറയുന്നവനായി നീ നിൽക്കുന്നു.
12.325.177
न हि मुक्तस्य मुक्तेन ज्ञस्यैकत्वपृथक्त्वयोः ।
भावाभावसमायोगे जायते वर्णसंकरः ॥ १२.३२५.१७७ ॥
മുക്തന് മുക്തനോടൊപ്പം, ജ്ഞാനിക്ക് ഏകത്വത്തിലും പൃഥക്ത്വത്തിലും, ഭാവവും അഭാവവും ചേരുമ്പോൾ വർണസങ്കരം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
12.325.178
वर्णाश्रमाः पृथक्त्वेन दृष्टार्थस्यापृथक्त्वतः ।
नान्यदन्यदिति ज्ञात्वा नान्यदन्यत्र वर्तते ॥ १२.३२५.१७८ ॥
വർണാശ്രമങ്ങൾ വേറിട്ടതായി കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അർഥത്തെ കണ്ടവന് അവ അഭിന്നമാണ്; 'ഇത് വേറെ, അത് വേറെ' എന്നറിഞ്ഞ്, വേറൊന്ന് വേറൊരിടത്ത് നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
12.325.179
पापौ कुण्डं तथा कुण्डे पयः पयसि मक्षिका ।
आश्रिताश्रययोगेन पृथक्त्वेनाश्रिताः पुनः ॥ १२.३२५.१७९ ॥
കുടത്തിൽ പാലും, പാലിൽ ഈച്ചയും — അതുപോലെ; ആധാരത്തിന്റെയും ആശ്രിതത്തിന്റെയും യോഗത്താൽ അവ വേറിട്ടും വീണ്ടും ആശ്രിതമാകുന്നു.
12.325.180
न तु कुण्डे पयोभावः पयश्चापि न मक्षिका ।
स्वयमेवाश्रयन्त्येते भावा न तु पराश्रयम् ॥ १२.३२५.१८० ॥
എന്നാൽ കുടത്തിൽ പാലിന്റെ ഭാവം ഇല്ല; പാലും ഇല്ല, ഈച്ചയും ഇല്ല; ഈ ഭാവങ്ങൾ തന്നെത്താൻ ആശ്രയിക്കുന്നു, മറ്റൊന്നിന്റെ ആശ്രയത്താലല്ല.
12.325.181
पृथक्त्वादाश्रमाणां च वर्णान्यत्वे तथैव च ।
परस्परपृथक्त्वाच्च कथं ते वर्णसंकरः ॥ १२.३२५.१८१ ॥
ആശ്രമങ്ങളുടെ വേർതിരിവുകൊണ്ടും, വർണങ്ങളുടെ വ്യത്യാസംകൊണ്ടും, അതുപോലെ പരസ്പര വേർതിരിവുകൊണ്ടും, അവരിൽ വർണസങ്കരം എങ്ങനെ സംഭവിക്കും?
12.325.182
नास्मि पर्णोत्तमा जात्या न वैश्या नावरा तथा ।
तव राजन्सवर्णाऽस्मि शुद्धयोनिरविप्लुता ॥ १२.३२५.१८२ ॥
ഞാൻ ഉത്തമ ജാതിയിലുള്ളവളല്ല, വൈശ്യ സ്ത്രീയുമല്ല, താഴ്ന്ന ജാതിയിലുള്ളവളുമല്ല. ഓ രാജാവേ, ഞാൻ അങ്ങയുടെ അതേ വർണത്തിലുള്ളവളാണ്; ശുദ്ധമായ യോനിയിൽ ജനിച്ചവളും കളങ്കരഹിതയുമാണ്.
12.325.183
प्रधानो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः ।
कुले तस्य समुत्पन्नां सुलभां नाम विद्धि माम् ॥ १२.३२५.१८३ ॥
പ്രധാനൻ എന്ന രാജർഷിയെക്കുറിച്ച് അങ്ങയുടെ ചെവിയിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടാകും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുലത്തിൽ ജനിച്ച, സുലഭ എന്ന പേരുള്ളവളാണ് ഞാൻ എന്ന് അറിഞ്ഞാലും.
12.325.184
द्रोणश्च शतशृङ्गश्च वक्रद्धारश्च पर्वतः ।
मम सत्रेषु पूर्वेषां चिता मघवता सह ॥ १२.३२५.१८४ ॥
ദ്രോണം, ശതശൃംഗം, വക്രദ്വാരം എന്നീ പർവതങ്ങൾ — എന്റെ പൂർവികരുടെ സത്രങ്ങളിൽ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം യാഗവേദി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.
12.325.185
साहं तस्मिन्कुले जाता भर्तर्यसति मद्विधे ।
विनीता मोक्षधर्मेषु चराम्येका मुनिव्रतम् ॥ १२.३२५.१८५ ॥
ആ കുലത്തിൽ ജനിച്ച ഞാൻ, ഭർത്താവില്ലാത്ത എന്നെപ്പോലുള്ള സ്ത്രീ, മോക്ഷധർമങ്ങളിൽ വിനീതയായി, ഒറ്റയ്ക്ക് മുനിവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
12.325.186
नास्मि सत्रप्रतिच्छन्ना न परस्वाभिमानिनी ।
न धर्मसंकरकरी स्वधर्मेऽस्मि दृढव्रता ॥ १२.३२५.१८६ ॥
ഞാൻ സത്രത്തിൽ ഒളിച്ചുവന്നവളല്ല; പരധനത്തിൽ അഭിമാനിക്കുന്നവളുമല്ല; ധർമസങ്കരമുണ്ടാക്കുന്നവളുമല്ല. ഞാൻ സ്വധർമത്തിൽ ദൃഢവ്രതയാണ്.
12.325.187
नास्थिरा स्वप्रतिज्ञायां नासमीक्ष्य प्रवादिनी ।
नासमीक्ष्यागता चेह त्वत्सकाशं जनाधिप ॥ १२.३२५.१८७ ॥
ജനാധിപാ, ഞാൻ എന്റെ പ്രതിജ്ഞയിൽ ചഞ്ചലയല്ല; ആലോചിക്കാതെ സംസാരിക്കുന്നവളുമല്ല; ആലോചിക്കാതെ ഇവിടെ അങ്ങയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയവളുമല്ല.
12.325.188
मोक्षे ते भावितां बुद्धिं श्रुत्वाऽहं कुशलैषिणी ।
तव मोक्षस्य चाप्यस्य जिज्ञासार्थमिहागता ॥ १२.३२५.१८८ ॥
മോക്ഷത്തിൽ അങ്ങ് വളർത്തിയ ബുദ്ധി കേട്ട് ക്ഷേമമാഗ്രഹിക്കുന്ന ഞാൻ, അങ്ങയുടെ ഈ മോക്ഷത്തെയും അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.
12.325.189
न वर्गस्था ब्रवीम्येतत्स्वपक्षपरपक्षयोः ।
मुक्तो विमुच्यते यश्च शान्तौ यश्च न शाम्यति ॥ १२.३२५.१८९ ॥
ഈ വാക്ക് ഞാൻ ഏതെങ്കിലും പക്ഷത്ത് നിന്ന് പറയുന്നതല്ല — സ്വപക്ഷത്തോ പരപക്ഷത്തോ നിന്നുകൊണ്ടല്ല. വിമുക്തനായവൻ തന്നെ വിമോചിതനാകുന്നു; ശാന്തിയിലിരിക്കുന്നവൻ ശാന്തനാകാതെയുമിരിക്കുന്നു.
12.325.190
यथा शून्ये पुराऽगारे भिक्षुरेकां निशां वसेत् ।
तथाऽहं त्वच्छरीरेऽस्मिन्निमां वत्स्यामि शर्वरीम् ॥ १२.३२५.१९० ॥
ഒരു ഭിക്ഷു ശൂന്യമായ പഴയ വീട്ടിൽ ഒരു രാത്രി താമസിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ അങ്ങയുടെ ഈ ശരീരത്തിൽ ഈ രാത്രി കഴിക്കും.
12.325.191
साऽहं मानप्रदानेन वागातिथ्येन चार्चिता ।
सुप्ता सुशरणं प्रीता श्वो गमिष्यामि मैथिल ॥ १२.३२५.१९१ ॥
ബഹുമാനം നൽകിയും വാക്കുകൊണ്ടുള്ള ആതിഥ്യം നൽകിയും എന്നെ ആദരിച്ചു; നല്ല അഭയത്തിൽ ഉറങ്ങി ഞാൻ സന്തുഷ്ടയായി. മൈഥിലാ, നാളെ ഞാൻ പോകും.
12.325.192
इत्येतानि स वाक्यानि हेतुमन्त्यर्थवन्ति च ।
श्रुत्वा नाधिजगौ राजा किंचिदन्यदतः परं ॥ १२.३२५.१९२ ॥
ഇങ്ങനെ യുക്തിയും അർത്ഥവുമുള്ള ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് പിന്നീട് ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.