ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.325
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.325.1
अपरित्यज्य गार्हस्थ्यं कुरुराजर्षिसत्तम ।
कः प्राप्तो भूपतिः सिद्धिं मोक्षतत्त्वं वदस्व मे ॥ १२.३२५.१ ॥
ಕುರುರಾಜರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಡದೆ ಯಾವ ರಾಜ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು? ಮೋಕ್ಷತತ್ತ್ವವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.325.2
संन्यस्यते यथाऽत्माऽयं व्यक्तस्यात्मा यथा च यत् ।
परं मोक्षस्य यच्चापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३२५.२ ॥
ಈ ಆತ್ಮವು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ವ್ಯಕ್ತದ ಆತ್ಮ ಹೇಗಿದೆ? ಮೋಕ್ಷದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳು, ಪಿತಾಮಹನೇ.
12.325.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
जनकस्य च संवादं सुलभायाश्च भारत ॥ १२.३२५.३ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಜನಕ ಮತ್ತು ಸುಲಭೆಯ ಸಂವಾದ, ಭಾರತ.
12.325.4
संन्यासफलिकः कश्चिद्बभूव नृपतिः पुरा ।
मैथिलो जनको नाम धर्मध्वज इति श्रुतः ॥ १२.३२५.४ ॥
ಹಿಂದೆ ಸಂನ್ಯಾಸದ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿದ್ದನು — ಮಿಥಿಲೆಯ ಜನಕ, ಧರ್ಮಧ್ವಜ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು.
12.325.5
स वेदे मोक्षशास्त्रे च स्वे च शास्त्रे कृतश्रमः ।
इन्द्रियाणि समाधाय शशास वसुधामिमाम् ॥ १२.३२५.५ ॥
ಅವನು ವೇದದಲ್ಲಿಯೂ ಮೋಕ್ಷಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರಮಿಸಿದವನು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದನು.
12.325.6
तस्य वेदविदः प्राज्ञाः श्रुत्वा तां साधुवृत्तताम् ।
लोकेषु स्पृहयन्त्यन्ये पुरुषाः पुरुषेश्वरम् ॥ १२.३२५.६ ॥
ಅವನ ಸದ್ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ವೇದಜ್ಞರು, ಪ್ರಾಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜನರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಪುರುಷೇಶ್ವರನನ್ನು ಬಯಸಿದರು.
12.325.7
अथ धर्मयुगे तस्मिन्योगधर्ममनुष्ठिता ।
महीमनुचचारैका सुलभा नाम भिक्षुकी ॥ १२.३२५.७ ॥
ಆಗ ಧರ್ಮಯುಗದಲ್ಲಿ ಯೋಗಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಲಭಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಬ್ಬ ಭಿಕ್ಷುಣಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
12.325.8
तया जगदिदं कृत्स्नमटन्त्या मिथिलेश्वरः ।
तत्रतत्र श्रुतो मोक्षे कथ्यमानस्त्रिदण्डिभिः ॥ १२.३२५.८ ॥
ಈ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಿಥಿಲೆಯ ಅಧಿಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತ್ರಿದಂಡಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮೋಕ್ಷದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವಳು ಕೇಳಿದಳು.
12.325.9
साऽतिसूक्ष्मां कथां श्रुत्वा तथ्यं नेति ससंशया ।
दर्शने जातसंकल्पा जनकस्य बभूव ह ॥ १२.३२५.९ ॥
ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅದು ಸತ್ಯವೇ ಅಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಸಂದೇಹಗೊಂಡು, ಜನಕನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪ ಅವಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.
12.325.10
तत्र सा विप्रहायाऽथ पूर्वरूपं हि योगतः ।
अबिभ्रदनवद्याङ्गी रूपमन्यदनुत्तमम् ॥ १२.३२५.१० ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಭಿಕ್ಷುಣಿ ರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯೋಗಬಲದಿಂದ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಳು; ನಿರ್ದೋಷ ಅಂಗಗಳ ಆ ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು.
12.325.11
चक्षुनिंमेषमात्रेण लध्वस्त्रगतिगामिनी ।
विदेहानां पुरीं सुभ्रूर्जगाम कमलेक्षणा ॥ १२.३२५.११ ॥
ಕಣ್ಣು ರೆಪ್ಪೆ ಹೊಡೆಯುವಷ್ಟು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಬಾಣದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದ ಸುಂದರ ಹುಬ್ಬಿನ, ಕಮಲನಯನೆಯಾದ ಆಕೆ ವಿದೇಹರ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.
12.325.12
सा प्राप्य मिथिलां रम्यां समृद्धजनसंकुलाम् ।
भैक्ष्यचर्यापदेशेन ददर्श मिथिलेश्वरम् ॥ १२.३२५.१२ ॥
ಸಮೃದ್ಧ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ರಮ್ಯ ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಭಿಕ್ಷಾಚರಣೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲೇಶ್ವರನನ್ನು ಅವಳು ದರ್ಶಿಸಿದಳು.
12.325.13
राजा तस्याः परं दृष्ट्वा सौकुमार्यं पुनस्तदा ।
केयं कस्य कुतो वेति बभूवागतविस्मयः ॥ १२.३२५.१३ ॥
ರಾಜನು ಅವಳ ಅತ್ಯಂತ ಸುಕುಮಾರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಿ, ಇವಳು ಯಾರು, ಯಾರವಳು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಳು ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡನು.
12.325.14
ततोस्याः स्वागतं कृत्वा व्यादिश्य च वरासनम् ।
पूजितां पादशौचेन वरान्नेनाप्यतर्पयत् ॥ १२.३२५.१४ ॥
ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಆಸನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಪಾದ ತೊಳೆದು ಗೌರವಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನ್ನದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು.
12.325.15
अथ भुक्तवतीं प्रीतां राजा तां मन्त्रिभिर्वृतः ।
सर्वभाष्यविदां मध्ये चोदयामास भिक्षुकीम् ॥ १२.३२५.१५ ॥
ನಂತರ ಊಟಮಾಡಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಆ ಭಿಕ್ಷುಣಿಯನ್ನು, ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ರಾಜನು, ಎಲ್ಲ ವಾದ-ವಿದ್ಯೆಯ ಪರಿಣತರ ನಡುವೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದನು.
12.325.16
सुलभा त्वस्य धर्मेषु मुक्तो नेति ससंशया ।
सत्वं सत्वेन योगज्ञा प्रविष्टाऽभून्महीपते ॥ १२.३२५.१६ ॥
ಅವನ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಲ್ಲವಳಾಗಿ, 'ಇವನು ಮುಕ್ತನಲ್ಲ' ಎಂದು ಸಂದೇಹಿಸುತ್ತ, ಓ ಮಹೀಪತಿ, ಯೋಗಜ್ಞಳಾದ ಆಕೆ ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಅವನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.
12.325.17
नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्य रश्मीन्संयोज्य रश्मिभिः ।
सा स्म तं चोदयिष्यन्ती योगबन्धैर्बबन्ध ह ॥ १२.३२५.१७ ॥
ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಬಯಸಿ ಆಕೆ ಯೋಗಬಂಧನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿದಳು.
12.325.18
जनकोप्युत्स्मयन्राजा भावमस्या विशेषयन् ।
प्रतिजग्राह भावेन भावमस्या नृपोत्तम ॥ १२.३२५.१८ ॥
ಜನಕನು ಕೂಡ ನಗುತ್ತ, ಆಕೆಯ ಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಓ ನೃಪೋತ್ತಮ, ತನ್ನ ಭಾವದಿಂದ ಆಕೆಯ ಭಾವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
12.325.19
तदेकस्मिन्नधिष्ठाने संवादः श्रूतयामयम् ।
छत्रादिषु विमुक्तस्य मुक्तायाश्च त्रिदण्डकैः ॥ १२.३२५.१९ ॥
ಅದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಸಂವಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ — ಛತ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಿಗೂ ತ್ರಿದಂಡ ಹಿಡಿದ ಮುಕ್ತೆಗೂ ನಡುವೆ.
12.325.20
भगवत्याः क्व चर्येयं कृता क्व च गमिष्यसि ।
कस्य च त्वं कुतो वेति पप्रच्छैनां महिपतिः ॥ १२.३२५.२० ॥
"ಭಗವತಿ, ನಿನ್ನ ಈ ಸಂಚಾರ ಎಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವೆ? ನೀನು ಯಾರವಳು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವಳು?" ಎಂದು ರಾಜನು ಆಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.325.21
श्रुते वयसि जातौ च सद्भावो नाधिगम्यते ।
एष्वर्थेषूत्तरं तस्मात्प्रवेद्यं मत्समागमे ॥ १२.३२५.२१ ॥
ಕಲಿಕೆ, ವಯಸ್ಸು, ಜನ್ಮದಿಂದ ಒಬ್ಬರ ನಿಜ ಸ್ವಭಾವ ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಉತ್ತರ ನನ್ನ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ತಿಳಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು.
12.325.22
छत्रादिषु विशेषेषु मुक्तं मां विद्धि तत्त्वतः ।
सत्वां संवेत्तुमिच्छामि मानार्हा हि मताऽसिमे ॥ १२.३२५.२२ ॥
ಛತ್ರಾದಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ವಿಮುಕ್ತನೆಂದು ತಿಳಿ. ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹಳು, ನನ್ನಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳು.
12.325.23
यस्माच्चैतन्मया प्राप्तं ज्ञानं वैशेषिकं पुरा ।
यस्य नान्यः प्रवक्ताऽस्ति मोक्षे तमपि मे शृणु ॥ १२.३२५.२३ ॥
ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನ ಹಿಂದೆ ನನಗೆ ದೊರೆಯಿತು; ಮೋಕ್ಷದ ಕುರಿತು ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವವರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
12.325.24
पराशरसगोत्रस्य वृद्धस्य सुमहात्मनः ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्याहं शिष्यः परमसंमतः ॥ १२.३२५.२४ ॥
ಪರಾಶರ ಗೋತ್ರದ, ವೃದ್ಧನಾದ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭಿಕ್ಷು ಪಂಚಶಿಖನ ಶಿಷ್ಯ ನಾನು; ಅವರು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಗೌರವಾರ್ಹರು.
12.325.25
साङ्ख्यज्ञाने च योगे च महीपालविधौ तथा ।
त्रिविधे मोक्षधर्मोस्मिन्गताध्वा छिन्नसंशयः ॥ १२.३२५.२५ ॥
ಸಾಂಖ್ಯಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ, ಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ, ರಾಜವಿಧಾನದಲ್ಲಿಯೂ, ಈ ತ್ರಿವಿಧ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ದಾಟಿದ್ದೇನೆ; ಸಂಶಯಗಳು ಛೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
12.325.26
स यथा शास्त्रदृष्टेन मार्गेणेह परिभ्रमन् ।
वार्षिकांश्चतुरो मासान्पुरा मयि सुखोषितः ॥ १२.३२५.२६ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತ, ಹಿಂದೆ ಮಳೆಗಾಲದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಆತ.
12.325.27
तेनाहं साङ्ख्यमुख्येन सुदृष्टार्थेन तत्त्वतः ।
श्रावितस्त्रिविधं मोक्षं न च राज्याद्धि चालितः ॥ १२.३२५.२७ ॥
ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಅರ್ಥವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಂಡ ಆತನು ತತ್ತ್ವತಃ ನನಗೆ ತ್ರಿವಿಧ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿದನು; ರಾಜ್ಯದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಚಲಿಸಿಸಲಿಲ್ಲ.
12.325.28
सोहं तामखिलां वृत्तिं त्रिविधां मोक्षसंहिताम् ।
मुक्तरागश्चराम्येकः पदे परमके स्थितः ॥ १२.३२५.२८ ॥
ಆ ಸಮಗ್ರ ತ್ರಿವಿಧ ಮೋಕ್ಷ ಸಂಹಿತೆಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಸರಿಸಿ, ರಾಗರಹಿತನಾಗಿ, ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ, ಪರಮ ಪದದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.325.29
वैराग्यं पुनरेतस्य मोक्षस्य परमो विधिः ।
ज्ञानादेव च वैराग्यं जायते येन मुच्यते ॥ १२.३२५.२९ ॥
ಮತ್ತೆ, ಈ ಮೋಕ್ಷದ ಪರಮ ವಿಧಿ ವೈರಾಗ್ಯ; ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ವೈರಾಗ್ಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.325.30
ज्ञानेन कुरुते यत्नं यत्नेन प्राप्यते महत् ।
महद्द्वन्द्वप्रमोक्षाय सा सिद्धिर्या वयोतिगा ॥ १२.३२५.३० ॥
ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಯತ್ನದಿಂದ ಆ ಮಹತ್ತಾದ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ — ಮಹಾ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ; ಆ ಸಿದ್ಧಿ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಮೀರಿದುದು.
12.325.31
सेयं परमिका सिद्धिः प्राप्ता निर्द्वन्द्वता मया ।
इहैव गतमोहेन चरता मुक्तसङ्गिना ॥ १२.३२५.३१ ॥
ಇದೇ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿ; ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ, ಮೋಹ ಕಳೆದು, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ.
12.325.32
यथा क्षेत्रं मृदुभूतमद्भिराप्लावितं तथा ।
जनयत्यङ्कुरं कर्म नृणां तद्वत्पुनर्भवम् ॥ १२.३२५.३२ ॥
ನೀರಿನಿಂದ ನೆನೆದು ಮೃದುವಾದ ಹೊಲ ಮೊಳಕೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯರ ಕರ್ಮ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
12.325.33
यथा चोत्तापितं बीजं कपाले यत्रतत्र वा ।
प्राप्याप्यङ्कुरहेतुत्वमबीजत्वान्न जायते ॥ १२.३२५.३३ ॥
ಹುರಿದ ಬೀಜ, ಚೂರಿನ ಮೇಲಿರಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿ, ಮೊಳಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದರೂ ಬೀಜತ್ವವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.34
तद्वद्भगवताऽनेन शिखाप्रोक्तेन भिक्षुणा ।
ज्ञानं कृतमबीजं मे विषयेषु न जायते ॥ १२.३२५.३४ ॥
ಹಾಗೆಯೇ, ಶಿಖೆಯಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪೂಜ್ಯ ಭಿಕ್ಷುವಿನಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವು ಬೀಜರಹಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.35
नामिरज्यति कस्मिंश्चिन्नानर्थे न परिग्रहे ।
नाभिरज्यति चैतेषु व्यर्थत्वाद्रागरोषयोः ॥ १२.३२५.३५ ॥
ಯಾವುದರಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅನುರಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಿರರ್ಥಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಪರಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಮನಸ್ಸು ಅನುರಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ರಾಗದ್ವೇಷಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾದ್ದರಿಂದ.
12.325.36
यश्च मे दक्षिणं बाहुं चन्दनेन समुक्षयेत् ।
सव्यं वाऽस्यापि यस्तक्षेत्समावेतावुभौ मम ॥ १२.३२५.३६ ॥
ನನ್ನ ಬಲಗೈಗೆ ಶ್ರೀಗಂಧ ಲೇಪಿಸುವವನು, ಅಥವಾ ಎಡಗೈಗೆ ಹೊಡೆಯುವವನು—ಈ ಇಬ್ಬರೂ ನನಗೆ ಸಮಾನರು.
12.325.37
सुखी सोऽहमवाप्तार्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
मुक्तसङ्गः स्थितो राज्ये विशिष्टोऽन्यैस्त्रिदण्डिभिः ॥ १२.३२५.३७ ॥
ನಾನು ಸುಖಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಂಟೆ, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡು, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ; ಇತರ ತ್ರಿದಂಡಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಟನಾಗಿ.
12.325.38
मोक्षे हि त्रिविधा निष्ठा दृष्टाऽन्यैर्मोक्षवित्तमैः ।
ज्ञानं लोकोत्तरं यच्च सर्वत्यागश्च कर्मणाम् ॥ १२.३२५.३८ ॥
ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ನಿಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ: ಲೋಕೋತ್ತರ ಜ್ಞಾನ, ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗ.
12.325.39
ज्ञाननिष्ठां वदन्त्येके मोक्षशास्त्रविदो जनाः ।
कर्मनिष्ठां तथैवान्ये यतयः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १२.३२५.३९ ॥
ಮೋಕ್ಷಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಕೆಲವರು ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಂತೆಯೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಗಳಾದ ಇತರ ಯತಿಗಳು ಕರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.325.40
प्रहायोभयमप्येव ज्ञानं कर्म च केवलम् ।
तृतीयेयं समाख्याता निष्ठा तेन महात्मना ॥ १२.३२५.४० ॥
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಇವೆರಡನ್ನೂ, ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಒಂದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಈ ಮೂರನೆಯ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.
12.325.41
यमे च नियमे चैव कामे द्वेषे परिग्रहे ।
माने दम्भे तथा स्नेहे सदृशास्ते कुटुम्बिभिः ॥ १२.३२५.४१ ॥
ಯಮದಲ್ಲಿ, ನಿಯಮದಲ್ಲಿ, ಕಾಮದಲ್ಲಿ, ದ್ವೇಷದಲ್ಲಿ, ಪರಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ಮಾನದಲ್ಲಿ, ದಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಸಮಾನರು.
12.325.42
त्रिदण्डादिषु यद्यस्ति मोक्षो ज्ञानेन केनचित् ।
छत्रादिषु कथं न स्यात्तुल्यहेतौ परिग्रहे ॥ १२.३२५.४२ ॥
ತ್ರಿದಂಡ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವಿದ್ದರೆ, ಸಮಾನ ಕಾರಣವಿರುವ ಪರಿಗ್ರಹವಾದ ಛತ್ರ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಮೋಕ್ಷವಿರಬಾರದು?
12.325.43
येनयेन हि यस्यार्थः कारणेनेह कर्मणि ।
तत्तदालम्बते सर्वद्रव्ये स्वार्थपरिग्रहे ॥ १२.३२५.४३ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆಯೋ, ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.325.44
दोषदर्शी तु गार्हस्थ्ये यो व्रजत्याश्रमान्तरे ।
उत्सृजन्परिगृह्णंश्च सोऽपि सङ्गान्न मुच्यते ॥ १२.३२५.४४ ॥
ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೋಷ ಕಂಡು ಬೇರೆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವನೂ, ತ್ಯಜಿಸುತ್ತ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತ ಇದ್ದರೆ ಸಂಗಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.45
आधिपत्ये तथा तुल्ये निग्रहानुग्रहात्मके ।
राजभिर्भिक्षुकास्तुल्या मुच्यन्ते केन हेतुना ॥ १२.३२५.४५ ॥
ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮಾನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜರಿಗೆ ಭಿಕ್ಷುಕರೂ ಸಮಾನರೇ; ಹಾಗಾದರೆ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ?
12.325.46
अथ सत्याधिपत्येऽपि ज्ञानेनैवेह केवलम् ।
मुच्यन्ते किं न मुच्यन्ते पदे परमके स्थिताः ॥ १२.३२५.४६ ॥
ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಆಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲೂ ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಎಂದಾದರೆ, ಪರಮ ಪದದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತವರು ಏಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ?
12.325.47
काषायधारणं मौण्ड्यं त्रिविष्टब्धं कमण्डलुम् ।
लिङ्गान्युत्पथभूतानि न मोक्षायेति मे मतिः ॥ १२.३२५.४७ ॥
ಕಾಷಾಯ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುವುದು, ತಲೆ ಬೋಳಿಸುವುದು, ತ್ರಿದಂಡ, ಕಮಂಡಲು—ಇವು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿದ ಹೊರಗಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು; ಇವು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
12.325.48
यदि सत्यपि लिङ्गेऽस्मिञ्ज्ञानमेवात्र कारणम् ।
निर्मोक्षायेह दुःखस्य लिङ्गमात्रं निरर्थकम् ॥ १२.३२५.४८ ॥
ಈ ಚಿಹ್ನೆ ಇದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವೇ ಕಾರಣವಾದರೆ, ದುಃಖದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಚಿಹ್ನೆ ನಿರರ್ಥಕ.
12.325.49
अथवा दुःखशैथिल्यं वीक्ष्य लिङ्गे कृता मतिः ।
किं तदेवार्थसामान्यं छत्रादिषु न लक्ष्यते ॥ १२.३२५.४९ ॥
ಅಥವಾ ದುಃಖದ ಶಮನವನ್ನು ಕಂಡು ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇರಿಸಿದೆಯೇ? ಛತ್ರ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಏಕೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ?
12.325.50
आकिञ्चन्ये न मोक्षोस्ति कैञ्चन्ये नास्ति बन्धनम् ।
कैञ्चन्ये चेतरे चैव जन्तुर्ज्ञानेन मुच्यते ॥ १२.३२५.५० ॥
ಏನೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವಿಲ್ಲ; ಏನನ್ನಾದರೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಬಂಧನವಿಲ್ಲ. ಏನನ್ನಾದರೂ ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಜೀವಿ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.325.51
तस्माद्धर्मार्थकामेषु तथा राज्यपरिग्रहे ।
बन्धनायतनेष्वेषु विद्ध्यबन्धे पदे स्थितम् ॥ १२.३२५.५१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸ್ವೀಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ, ಬಂಧನದ ಸ್ಥಾನಗಳಾದ ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಬಂಧನವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿ.
12.325.52
राज्यैश्वर्यमयः पाशः स्नेहायतनबन्धनः ।
मोक्षाश्मनिशितेनेह च्छिन्नस्त्यागासिना मया ॥ १२.३२५.५२ ॥
ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಶ, ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾನದ ಬಂಧನದಿಂದ ಕಟ್ಟುವಂಥದು; ಮೋಕ್ಷವೆಂಬ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಹರಿತಗೊಳಿಸಿದ ತ್ಯಾಗದ ಖಡ್ಗದಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ್ದೇನೆ.
12.325.53
सोहमेवं गतो मुक्तो जातास्थस्त्वयि भिक्षुकि ।
अयथार्थं हि ते वर्णं वक्ष्यामि शृणु तन्मम ॥ १२.३२५.५३ ॥
ನಾನು ಹೀಗೆ ತೆರಳಿ ಮುಕ್ತನಾದೆ; ಭಿಕ್ಷುಣಿಯೇ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಮೂಡಿದೆ. ನಿನ್ನ ವರ್ಣ ನಿಜವಾಗಿ ಅದಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.
12.325.54
सौकुमार्यं तथा रूपं वपुरग्र्यं तथा वयः ।
तवैतानि समस्तानि नियमश्चेति संशयः ॥ १२.३२५.५४ ॥
ನಿನ್ನ ಸುಕುಮಾರತೆ, ರೂಪ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇಹ ಮತ್ತು ಯೌವನ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ನಿಯಮಪಾಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
12.325.55
यच्चाप्यननुरूपं ते लिङ्गस्यास्य विचेष्टितम् ।
मुक्तोऽयं स्यान्न वेति स्याद्धर्षितो मत्परिग्रहः ॥ १२.३२५.५५ ॥
ನಿನ್ನ ಈ ಸನ್ಯಾಸ ಚಿಹ್ನೆಗೆ ಹೊಂದದ ಈ ನಡವಳಿಕೆಯೂ ಇದೆ — ಇವನು ಮುಕ್ತನೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಸಂದೇಹ; ನನ್ನ ಸ್ವೀಕಾರವು ಹರ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
12.325.56
न च कामसमायुक्ते युक्तेऽप्यस्ति त्रिदण्डके ।
न रक्ष्यते त्वया चेदं न मुक्तस्यास्ति गोपना ॥ १२.३२५.५६ ॥
ಕಾಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ತ್ರಿದಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ — ನೀನು ಇದನ್ನು ಕಾಪಾಡದಿದ್ದರೆ, ಮುಕ್ತನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ದಾರಿ ಇಲ್ಲ.
12.325.57
मत्पक्षसंश्रयाच्चायं शृणु यस्ते व्यतिक्रमः ।
आश्रयन्त्याः स्वभावेन मम पूर्वपरिग्रहम् ॥ १२.३२५.५७ ॥
ನನ್ನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ನಿನ್ನ ಈ ಅತಿಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳು — ಸ್ವಭಾವತಃ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ನಿನ್ನ, ನನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಸ್ವೀಕಾರದ ಕುರಿತು.
12.325.58
प्रवेशस्ते कृतः केन मम राष्ट्रे पुरेपि वा ।
कस्य वा सन्निकर्षात्त्वं प्रविष्टा हृदयं मम ॥ १२.३२५.५८ ॥
ನಿನ್ನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮಾಡಿಸಿದರು? ಅಥವಾ ಯಾರ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದ ನೀನು ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ?
12.325.59
वर्णप्रवरमुख्याऽसि ब्राह्मणी क्षत्रियस्त्वहम् ।
नावयोरेकयोगोऽस्ति मा कृथा वर्णसंकरम् ॥ १२.३२५.५९ ॥
ನೀನು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ; ನಾನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಏಕ ಸಂಯೋಗವಿಲ್ಲ — ವರ್ಣಸಂಕರ ಮಾಡಬೇಡ.
12.325.60
वर्तसे मोक्षधर्मेण त्वं गार्हस्थ्येऽहमाश्रमे ।
अयं चापि सुकष्टस्ते द्वितीयाश्रमसंकरः ॥ १२.३२५.६० ॥
ನೀನು ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವೆ; ನಾನು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ. ಎರಡನೆಯ ಆಶ್ರಮದ ಈ ಸಂಕರ ನಿನಗೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾದದ್ದೂ ಹೌದು.
12.325.61
सगोत्रां वाऽसगोत्रां वा न वेद त्वां न वेत्थ माम् ।
सगोत्रमाविशन्त्यास्ते तृतीयो गोत्रसंकरः ॥ १२.३२५.६१ ॥
ನೀನು ಸಗೋತ್ರಳೋ ಅಸಗೋತ್ರಳೋ ಎಂದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ನನ್ನನ್ನೂ ನೀನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಸಗೋತ್ರನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಮೂರನೆಯ ಗೋತ್ರಸಂಕರ.
12.325.62
अथ जीवति ते भर्ता प्रोषितोप्यथवा क्वचित् ।
अगम्या परभार्येति चतुर्थो धर्मसंकरः ॥ १२.३२५.६२ ॥
ನಿನ್ನ ಗಂಡ ಜೀವಂತನಿರಲಿ, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯೋ ದೂರ ಹೋಗಿರಲಿ, ಪರಭಾರ್ಯೆ ಅಗಮ್ಯಳು — ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಧರ್ಮಸಂಕರ.
12.325.63
सा त्वमेतान्यकार्याणि कार्यापेक्षा व्यवस्यसि ।
अविज्ञानेन वा युक्ता मिथ्याज्ञानेन वा पुनः ॥ १२.३२५.६३ ॥
ನೀನು ನಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಬಯಸಿ ಈ ಅಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ — ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನದಿಂದ.
12.325.64
अथवापि स्वतन्त्राऽसि स्वदोषेणेह केनचित् ।
यदि किंचिच्छ्रुतं तेऽस्ति सर्वं कृतमनर्थकम् ॥ १२.३२५.६४ ॥
ಅಥವಾ ನೀನು ಸ್ವತಂತ್ರಳು, ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ದೋಷದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ. ನೀನು ಏನನ್ನಾದರೂ ಕೇಳಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.325.65
इदमन्यत्तृतीयं ये भावस्पर्शविघातकम् ।
दुष्टायाऽलक्ष्यते लिङ्गं विवृण्वत्या प्रकाशितम् ॥ १२.३२५.६५ ॥
ಇದು ಇನ್ನೊಂದು ಮೂರನೆಯ ಲಕ್ಷಣ, ಭಾವಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು. ದುಷ್ಟೆಯ ಈ ಗುರುತು ತಾನು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.325.66
न मय्येवाभिसन्धिस्ते जयैषिण्या जये कृतः ।
येयं मत्परिषत्कृत्स्ना चेतुमिच्छसि तामपि ॥ १२.३२५.६६ ॥
ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಈ ಸಮಸ್ತ ಸಭೆಯನ್ನೂ ನೀನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ.
12.325.67
तथाऽर्हतस्ततश्च त्वं दृष्टिं स्वां प्रतिमुञ्चसि ।
मत्पक्षप्रतिघाताय स्वपक्षोद्भवनाय च ॥ १२.३२५.६७ ॥
ಹೀಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿ, ನಂತರ ನೀನು ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕೆಡವಲು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಎತ್ತಲು ಬೀರುತ್ತೀಯ.
12.325.68
सा स्वेनामर्षजेन त्वमृद्धिमोहेन मोहिता ।
भूयः सृजसि योगांस्त्वं विषामृतमिवैकताम् ॥ १२.३२५.६८ ॥
ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕೋಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮೋಹದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ನೀನು ಮತ್ತೆ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೀಯ; ವಿಷ ಮತ್ತು ಅಮೃತವನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸುವಂತೆ.
12.325.69
इच्छतोरत्र यो लाभः स्त्रीपुंसोरमृतोपमः ।
अलाभश्चापि रक्तस्य सोपि दोषो विषोषमः ॥ १२.३२५.६९ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಬಯಸುವ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಗೆ ಆಗುವ ಲಾಭ ಅಮೃತದಂತೆ; ಆಸಕ್ತನಿಗೆ ಆಗುವ ನಷ್ಟ, ಆ ದೋಷವೂ ವಿಷದಂತೆ.
12.325.70
मा त्याक्षीः साधु जानीष्व स्वशास्त्रमनुपालय ।
कृतेयं हि विजिज्ञासा मुक्तो नेति त्वया मम ॥ १२.३२५.७० ॥
ಬಿಡಬೇಡ; ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿ, ನಿನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಾಲಿಸು. ಇದು ನನ್ನ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ; ನಿನ್ನಿಂದ ನಾನು ಮುಕ್ತನಾದೆ ಎಂದಲ್ಲ.
12.325.71
एतत्सर्वं प्रतिच्छन्नं मयि नार्हसि गूहितम् ।
सा यदि त्वं स्वकार्येण यद्यन्यस्य महीपतेः।
तत्त्वमत्र प्रतिच्छन्ना मयि नार्हसि गूहितम् ॥ १२.३२५.७१ ॥
ಇದೆಲ್ಲವೂ ಮರೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಮುಚ್ಚುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯದಿಂದಲೋ, ಬೇರೊಬ್ಬ ರಾಜನ ಕಾರ್ಯದಿಂದಲೋ ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನನ್ನಿಂದ ಅದನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
12.325.72
न राजानं मृषा गच्छेन्न द्विजातिं कथंचन ।
न स्त्रियं स्त्रीगुणोपेतां हन्युर्ह्येते मृषागताः ॥ १२.३२५.७२ ॥
ಯಾರೂ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ಹೋಗಬಾರದು; ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಬಳಿಗೂ ಹೋಗಬಾರದು; ಸ್ತ್ರೀಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ತ್ರೀಯ ಬಳಿಗೂ ಹೋಗಬಾರದು; ಸುಳ್ಳಿನಿಂದ ಹೋದವರು ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವರು.
12.325.73
राज्ञां हि बलमैश्वर्यं ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
रूपयौवनसौभाग्यं स्त्रीणां बलमनुत्तमम् ॥ १२.३२५.७३ ॥
ರಾಜರ ಬಲ ಐಶ್ವರ್ಯ; ಬ್ರಹ್ಮವಿದರ ಬಲ ಬ್ರಹ್ಮ; ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಲ ರೂಪ, ಯೌವನ, ಸೌಭಾಗ್ಯ.
12.325.74
अत एतैर्बलैरेव बलिनः स्वार्थमिच्छता ।
आर्जवेनाभिगन्तव्या विनाशाय ह्यनार्जवम् ॥ १२.३२५.७४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಈ ಬಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಲಶಾಲಿಗಳನ್ನು ಋಜುತ್ವದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಬೇಕು; ಕುಟಿಲತೆ ವಿನಾಶಕ್ಕೇ ಕಾರಣ.
12.325.75
सा त्वं जातिं श्रुतं वृत्तं भावं प्रकृतिमात्मनः ।
कृत्यमागमने चैव वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ १२.३२५.७५ ॥
ನೀನು ನಿನ್ನ ಜಾತಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ, ನಡತೆ, ಸ್ವಭಾವ, ಪ್ರಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಯೋಗ್ಯಳು.
12.325.76
इत्येतैरसुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमञ्जसैः ।
प्रत्यादिष्टा नरेन्द्रेण सुलभा न व्यकम्पत ॥ १२.३२५.७६ ॥
ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಅಸಹ್ಯಕರ, ಅನುಚಿತ, ಅಸಂಬದ್ಧ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೂ ಸುಲಭಾ ಕಂಪಿಸಲಿಲ್ಲ.
12.325.77
उक्तवाक्ये तु नृपतौ सुलभा चारुदर्शना ।
ततश्चारुतरं वाक्यं प्रचक्रामाथ भाषितुम् ॥ १२.३२५.७७ ॥
ರಾಜನು ಹಾಗೆ ಮಾತು ಮುಗಿಸಿದಾಗ, ಚೆಲುವಿನ ಮುಖದ ಸುಲಭಾ ಇನ್ನೂ ಮನೋಹರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.
12.325.78
सुलभोवाच ।
नवभिर्नवभिश्चैव दोषैर्वाग्बुद्धिदूषणैः।
अपेतमुपपन्नार्थमष्टादशगुणान्वितम् ॥ १२.३२५.७८ ॥
ಸುಲಭಾ ಹೇಳಿದಳು: ಒಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ದೋಷಗಳು, ಮಾತು-ಬುದ್ಧಿಯ ದೂಷಣೆಗಳಿಲ್ಲದ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ, ಹದಿನೆಂಟು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾತು.
12.325.79
सौक्ष्म्यं साङ्ख्यक्रमौ चोभौ निर्णयः सप्रयोजनः ।
पञ्चैतान्यर्थजातानि वाक्यमित्युच्यते नृप ॥ १२.३२५.७९ ॥
ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಸಾಂಖ್ಯ ಕ್ರಮ ಎರಡೂ, ಪ್ರಯೋಜನದೊಂದಿಗಿನ ನಿರ್ಣಯ — ಇವು ಐದು ಅರ್ಥವರ್ಗಗಳು; ಓ ರಾಜನೇ, ಇವನ್ನು 'ವಾಕ್ಯ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.325.80
एषामेकैकशोऽर्थानां सौक्ष्म्यादीनां स्वलक्षणम् ।
शृणु संसार्यमाणानां पदार्थपदवाक्यतः ॥ १२.३२५.८० ॥
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ — ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ — ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೇಳು; ಪದಾರ್ಥ, ಪದ, ವಾಕ್ಯದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.325.81
ज्ञानं ज्ञेयेषु भिन्नेषु यदा भेदेन वर्तते ।
तत्रातिशयिनी बुद्धिस्तत्सौक्ष्म्यमिति वर्तते ॥ १२.३२५.८१ ॥
ಜ್ಞಾನವು ಭಿನ್ನವಾದ ಜ್ಞೇಯಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದದಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಅತಿಶಯವಾದರೆ, ಅದೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
12.325.82
दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः ।
कंचिदर्थमभिप्रेत्य सा सङ्ख्येत्युपधार्यताम् ॥ १२.३२५.८२ ॥
ದೋಷಗಳ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿಭಾಗಪೂರ್ವಕವಾಗಿ — ಯಾವುದೋ ಅರ್ಥವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ — ಅದು 'ಸಂಖ್ಯೆ' ಎಂದು ತಿಳಿ.
12.325.83
इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यद्विवक्षितम् ।
क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यं वाक्यविदो जनाः ॥ १२.३२५.८३ ॥
'ಇದು ಮೊದಲು, ಇದು ನಂತರ' — ಹೇಳಲು ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು; ವಾಕ್ಯಜ್ಞರು ಆ ಕ್ರಮ-ಸಂಯೋಗವನ್ನೂ 'ವಾಕ್ಯ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.325.84
धर्मकामार्थमोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः ।
इदं तदिति वाक्यान्ते प्रोच्यते स विनिर्णयः ॥ १२.३२५.८४ ॥
ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥ, ಮೋಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ, ವಾಕ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 'ಇದೇ ಅದು' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ — ಅದೇ ನಿರ್ಣಯ.
12.325.85
इच्छाद्वेषभवैर्दुःखैः प्रकर्षो यत्र जायते ।
तत्र या नृपते वृत्तिस्तत्प्रयोजनमिष्यते ॥ १२.३२५.८५ ॥
ಆಸೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದುಃಖಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಓ ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುವ ನಡೆಯೇ ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.325.86
तान्येतानि यथोक्तानि सौक्ष्म्यादीनि जनाधिप ।
एकार्थसमवेतानि वाक्यं मम निशामय ॥ १२.३२५.८६ ॥
ಓ ಜನಾಧಿಪನೇ, ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮೊದಲಾದ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿವೆ; ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.
12.325.87
उपेतार्थमभिन्नार्थं न्यायवृत्तं न चाधिकम् ।
नाश्लक्ष्णं न च संदिग्धं वक्ष्यामि परमं ततः ॥ १२.३२५.८७ ॥
ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರ್ಥವುಳ್ಳದ್ದು, ಒಡೆಯದ ಅರ್ಥವುಳ್ಳದ್ದು, ನ್ಯಾಯಯುತ ನಡೆಯುಳ್ಳದ್ದು, ಅತಿಯಲ್ಲದ್ದು, ಅಸಭ್ಯವಲ್ಲದ್ದು, ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದ್ದು — ಅಂತಹ ಪರಮ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಆಮೇಲೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
12.325.88
न गुर्वक्षरसंयुक्तं पराङ्युखपदं न च ।
नानृतं न त्रिवर्गेण विरुद्धं नाप्यसंस्कृतम् ॥ १२.३२५.८८ ॥
ಭಾರವಾದ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲದ್ದು, ವಿಮುಖ ಪದಗಳಿಲ್ಲದ್ದು, ಸುಳ್ಳಲ್ಲದ್ದು, ತ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲದ್ದು, ಅಸಂಸ್ಕೃತವೂ ಅಲ್ಲದ್ದು.
12.325.89
न न्यूनं नष्टशब्दं वा व्युत्क्रमाभिहितं न च ।
सदोषमभिकल्पेन निष्कारणमहेतुकम् ॥ १२.३२५.८९ ॥
ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ್ದು, ಶಬ್ದ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲದ್ದು, ಕ್ರಮ ತಪ್ಪಿ ಹೇಳಲ್ಪಡದ್ದು, ದೋಷವುಳ್ಳದ್ದಲ್ಲದ್ದು, ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಡದ್ದು, ಕಾರಣರಹಿತ ಮತ್ತು ಹೇತುರಹಿತವಲ್ಲದ್ದು.
12.325.90
कामात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्दैन्याच्चानार्थकात्तथा ।
ह्रीतोऽनुक्रोशतो मानान्न वक्ष्यामि कथंचन ॥ १२.३२५.९० ॥
ಕಾಮದಿಂದ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ, ಭಯದಿಂದ, ಲೋಭದಿಂದ, ದೈನ್ಯದಿಂದ, ನಿರರ್ಥಕತೆಯಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ, ಕರುಣೆಯಿಂದ, ಮಾನದಿಂದ — ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಾನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.91
वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं नृप ।
स ममेति विवक्षायां तदा सोर्थः प्रकाशते ॥ १२.३२५.९१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ವಕ್ತಾರ, ಶ್ರೋತೃ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯ ಮೂರೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, 'ಇದು ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಆಗ ಅದರ ಅರ್ಥ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
12.325.92
वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते ।
स्वार्थमाह परार्थं तत्तदा वाक्यं न रोहति ॥ १२.३२५.९२ ॥
ಹೇಳಬೇಕಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಕ್ತಾರನು ಶ್ರೋತೃವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನೇ ಹೇಳಿದರೆ, ಪರರ ಹಿತವನ್ನಲ್ಲ, ಆಗ ಆ ಮಾತು ಬೇರೂರುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.93
अथ यः स्वार्थमुत्सृज्य परार्थं प्राह मानवः ।
विशङ्का जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् ॥ १२.३२५.९३ ॥
ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರರ ಹಿತವನ್ನು ಹೇಳುವ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೂ ಸಂದೇಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮಾತೂ ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.325.94
यस्तु वक्ता द्वयोरर्थमविरुद्धं प्रभाषते ।
श्रोतुश्चैवात्मनश्चैव स वक्ता नेतरो नृप ॥ १२.३२५.९४ ॥
ಆದರೆ ಶ್ರೋತೃ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರ ಹಿತವನ್ನೂ, ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾತನಾಡುವವನೇ ನಿಜವಾದ ವಕ್ತಾರ; ಬೇರೆಯವನಲ್ಲ, ಓ ರಾಜನೇ.
12.325.95
तदर्थवदिदं वाक्यमुपेतं वाक्यसंपदा ।
अविक्षिप्तमना राजन्नेकाग्रः श्रोतुमर्हसि ॥ १२.३२५.९५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಈ ಮಾತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಉತ್ತಮ ವಾಕ್ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಚದುರದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇಳಲು ನೀವು ಯೋಗ್ಯರು.
12.325.96
काऽसि कस्य कुतो वेति त्वयाऽहमिति चोदिता ।
तत्रोत्तरमिदं वाक्यं राजन्नेकमनाः शृणु ॥ १२.३२५.९६ ॥
'ನೀನು ಯಾರು, ಯಾರವನು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ?' ಎಂದು ನಿನ್ನಿಂದ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಇದು; ಓ ರಾಜನೇ, ಏಕಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳು.
12.325.97
यथा जतु च काष्ठं च पांसवश्चोदबिन्दवः ।
सुश्लिष्टानि तथा राजन्प्राणिनामिह संभवः ॥ १२.३२५.९७ ॥
ಅರಗು, ಮರ, ಧೂಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುವಂತೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ.
12.325.98
शब्दः स्पर्शो रसो रूपं गन्धः पञ्चेन्द्रियाणि च ।
पृथगात्मा दशात्मानं संश्लिष्टा जतुकाष्ठवत्।
न चैषां चोदना काचिदस्तीत्येष विनिश्चयः ॥ १२.३२५.९८ ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರಸ, ರೂಪ, ಗಂಧ ಮತ್ತು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೆಯ ಆತ್ಮ ಅರಗು ಮರದಂತೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರೇರಣೆಯೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ನಿಶ್ಚಯ.
12.325.99
एकैकस्येह विज्ञानं नास्त्यात्मनि तथा परे ।
न वेद चक्षुश्चक्षुष्ट्वं श्रोत्रं नात्मनि वर्तते ॥ १२.३२५.९९ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಅರಿವು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಇತರದರಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಕಣ್ಣು ತನ್ನ ನೋಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಕಿವಿ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.100
तथैव व्यभिचारेण न वर्तन्ते परस्परम् ।
प्रश्लिष्टं च न जानन्ति यथाऽऽप इव पांवसः ॥ १२.३२५.१०० ॥
ಅಂತೆಯೇ, ವಿಚಲನದಿಂದಾಗಿ ಅವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಿಕಟವಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದರೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಇರುವಂತೆ.
12.325.101
वाह्यानन्यानपेक्षन्ते गुणांस्तानपि मे शृणु ।
रूपं चक्षुः प्रकाशश्च दर्शने हेतवस्त्रयः ॥ १२.३२५.१०१ ॥
ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ; ಆ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು. ರೂಪ, ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬೆಳಕು, ಈ ಮೂರು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು.
12.325.102
यथैवात्र तथाऽन्येषु ज्ञानज्ञेयेषु हेतवः ।
ज्ञानज्ञेयांतरेतस्मिन्मनो नामापरो गुणः ॥ १२.३२५.१०२ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ, ಇತರ ಜ್ಞಾನ-ಜ್ಞೇಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞೇಯದ ನಡುವೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಣವಿದೆ.
12.325.103
विचारयति येनायं निश्चये साध्वसाधुनी ।
द्वादशस्त्वपरस्तत्र बुद्धिर्नाम गुणः स्मृतः।
येंन संशयपूर्वेषु बोद्धव्येषु व्यवस्यति ॥ १२.३२५.१०३ ॥
ಇದರಿಂದ ಇವನು ನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದು ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೆಯದಾಗಿ ಬುದ್ಧಿ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಣ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಶಯಪೂರ್ವಕವಾದ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.325.104
अथ द्वादशके तस्मिन्सत्वं नामापरो गुणः ।
महासत्वोऽल्पसत्वो वा जन्तुयेनानुमीयते ॥ १२.३२५.१०४ ॥
ಈಗ ಆ ಹನ್ನೆರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಣವಿದೆ; ಅದರಿಂದ ಜೀವಿಯು ಮಹಾ ಸತ್ತ್ವವುಳ್ಳದ್ದೋ ಅಲ್ಪ ಸತ್ತ್ವವುಳ್ಳದ್ದೋ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.325.105
क्षेत्रज्ञ इति चाप्यन्यो गुणस्तत चतुर्दशः ।
ममायमिति येनायं मन्यते न ममेति च ॥ १२.३२५.१०५ ॥
ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಣವಿದೆ; ನಂತರ ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯದು. ಇದರಿಂದ ಇವನು 'ಇದು ನನ್ನದು' ಎಂದೂ 'ಇದು ನನ್ನದಲ್ಲ' ಎಂದೂ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.325.106
अथ पञ्चदशो राजन्गुणस्तत्रापरः स्मृतः ।
पृथक्कालसमूहस्य सामग्र्यं तदिहोच्यते ॥ १२.३२५.१०६ ॥
ಈಗ ಓ ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೆಯದಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಣ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬೇರೆಬೇರೆ ಕಾಲ ಸಮೂಹಗಳ ಸಮಗ್ರತೆ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.325.107
गुणस्त्वेकोऽपरस्तत्र संघात इति षोडशः ।
आकृतिर्व्यक्तिरित्येतौ गुणो यस्मिन्समाश्रितौ ॥ १२.३२५.१०७ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಣವಿದೆ; ಅದು ಹದಿನಾರನೆಯ 'ಸಂಘಾತ' ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಆಕೃತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಇವೆರಡೂ ಆಶ್ರಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
12.325.108
सुखासुखे जन्ममृत्यू लाभालाभौ प्रियाप्रिये ।
इति चैकोनर्विशोऽयं द्वन्द्वयोग इति स्मृतः ॥ १२.३२५.१०८ ॥
ಸುಖ-ದುಃಖ, ಜನನ-ಮರಣ, ಲಾಭ-ನಷ್ಟ, ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯ; ಹೀಗೆ ಇದು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ 'ದ್ವಂದ್ವಯೋಗ' ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.325.109
ऊर्ध्वमेकोनर्विशत्या कालो नामापरो गुणः ।
इतीमं विद्धि विंशत्या भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.३२५.१०९ ॥
ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತರಿಂದ ಕಾಲ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಣವಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿ—ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಭೂತಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಲಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
12.325.110
विंशकश्चैव संघातो महाभूतानि पञ्च च ।
सदसद्भवायोगौ तु गुणावन्यौ प्रकाशकौ ॥ १२.३२५.११० ॥
ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯದೂ ಒಂದು ಸಂಘಾತವೇ, ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಸತ್ತು ಮತ್ತು ಅಸತ್ತಿನ ಉದ್ಭವ-ಸಂಯೋಗಗಳು ಬೆಳಗಿಸುವ ಇನ್ನೆರಡು ಗುಣಗಳು.
12.325.111
इत्येवं विंशतिश्चैव गुणाः सप्त च ये स्मृताः ।
विधिः शुक्रं बलं चेति त्रय एते गुणाः परे ॥ १२.३२५.१११ ॥
ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಮತ್ತು ಏಳು ಗುಣಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ವಿಧಿ, ಶುಕ್ರ, ಬಲ ಎಂಬ ಈ ಮೂರೂ ಪರಮ ಗುಣಗಳು.
12.325.112
एवं विंशच्च दश च कलाः संख्यानतः स्मृताः ।
समग्रा यत्र वर्तन्ते तच्छरीरमिति स्मृतम् ॥ १२.३२५.११२ ॥
ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಎಣಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಶರೀರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
12.325.113
अव्यक्तं प्रकृतिं त्वासां कलानां कश्चिदिच्छति ।
व्यक्तं चासां तथैवान्यः स्थूलदर्शी प्रपश्यति ॥ १२.३२५.११३ ॥
ಈ ಕಲೆಗಳ ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಇವುಗಳ ವ್ಯಕ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ಥೂಲದೃಷ್ಟಿಯವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
12.325.114
अव्यक्तं यदि वा व्यक्तं द्वयं वाऽथ चतुष्टयम् ।
प्रकृतिं सर्वभूतानां पश्यन्त्यध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.३२५.११४ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತವೋ, ವ್ಯಕ್ತವೋ, ಎರಡೋ, ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕೋ—ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಚಿಂತಕರು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
12.325.115
सेयं प्रकृतिरव्यक्ता कलाभिर्व्यक्ततां गता ।
ततोऽहं त्वं च राजेन्द्र चे चाप्यन्ये शरीरिणः। ॥ १२.३२५.११५ ॥
ಈ ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನ ಅಂಶಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ನಾನು, ನೀನು, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಇದ್ದೇವೆ.
12.325.116
विन्दुन्यासादयोऽवस्थाः शुक्रशोणितसंभवाः ।
यासामेव निपातेन कललं नाम जायते ॥ १२.३२५.११६ ॥
ಬಿಂದುನ್ಯಾಸ ಮೊದಲಾದ ಅವಸ್ಥೆಗಳು ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಶೋಣಿತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಪತನದಿಂದ ಕಲಲ ಎಂಬ ಅವಸ್ಥೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.325.117
कललाद्बुद्बुदोत्पत्तिः पेशी वा बुद्बुदात्स्मृता ।
पेश्यास्त्वङ्गाभिनिर्वृत्तिर्नखरोमाणि चाङ्गतः ॥ १२.३२५.११७ ॥
ಕಲಲದಿಂದ ಗುಳ್ಳೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅಥವಾ ಗುಳ್ಳೆಯಿಂದ ಪೇಶಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪೇಶಿಯಿಂದ ಅಂಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ; ಅಂಗಗಳಿಂದ ಉಗುರು ಮತ್ತು ರೋಮಗಳು.
12.325.118
संपूर्णे नवमे मासि जन्तोर्जातस्य मैथिल ।
जायते नामरूपत्वं स्त्रीपुमान्वेति लिङ्गतः ॥ १२.३२५.११८ ॥
ಒಂಬತ್ತನೆಯ ತಿಂಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ಓ ಮೈಥಿಲ, ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿ ನಾಮರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಲಿಂಗದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಪುರುಷನಾಗುತ್ತದೆ.
12.325.119
जातमात्रं तु तद्रूपं दृष्ट्वा ताम्रनखाङ्गुलि ।
कौमारं रूपमापन्नं रूपवानुपलभ्यते ॥ १२.३२५.११९ ॥
ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಆ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಉಗುರು ಬೆರಳುಗಳುಳ್ಳ ಆ ಜೀವಿ ಬಾಲ್ಯರೂಪ ಹೊಂದಿದ ಸುಂದರನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.325.120
कौमाराद्यौवनं चापि स्थावीर्यं चापि यौवनात् ।
अनेन क्रमयोगेन पूर्वं पूर्वं न लभ्यते ॥ १२.३२५.१२० ॥
ಕೌಮಾರದಿಂದ ಯೌವನ, ಯೌವನದಿಂದ ಸ್ಥಿರ ವೀರ್ಯವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಮಯೋಗದಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಹಿಂದಿನ ಅವಸ್ಥೆ ಮತ್ತೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.121
कलानां पृथगर्थानां प्रतिभेदः क्षणे क्षणे ।
वर्तते सर्वभूतेषु सौक्ष्म्यात्तु न विभाव्यते ॥ १२.३२५.१२१ ॥
ಕಾಲದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಗೋಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.122
न चैषामप्ययो राजँल्लक्ष्यते प्रभवो न च ।
अवस्थायामवस्थायां दीपस्येवार्चिषो गतिः ॥ १२.३२५.१२२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಇವುಗಳ ಗತಿಯೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆಯ ಚಲನೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
12.325.123
तस्याप्येवंप्रभावस्य सदश्वस्येव धावतः ।
अजस्रं सर्वलोकस्य कः कुतो वा न वा कुतः ॥ १२.३२५.१२३ ॥
ಒಳ್ಳೆಯ ಕುದುರೆಯಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಓಡುವ ಇಂತಹ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಅದಕ್ಕೂ, ಸಕಲ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಯಾರು, ಎಲ್ಲಿಂದ, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಂದ ಅಲ್ಲ?
12.325.124
कस्येदं कस्य वा नेदं कुतो वेदं न वा कुतः ।
संबन्धः कोऽस्ति भूतानां स्वैरप्यवयवैरिह ॥ १२.३२५.१२४ ॥
ಇದು ಯಾರದು, ಅಥವಾ ಯಾರದೂ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಎಲ್ಲಿಂದ, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ? ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ?
12.325.125
यथाऽऽदित्यान्मणेश्चापि वीरुद्भ्यश्चैव पावकः ।
जायन्त्येवं समुदयात्कलानामिह जन्तवः ॥ १२.३२५.१२५ ॥
ಸೂರ್ಯನಿಂದ, ಮಣಿಯಿಂದ, ಸಸ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಬೆಂಕಿ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಅಂಶಗಳ ಉದಯದಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
12.325.126
आत्मन्येवात्मनाऽऽत्मानं यथा त्वमनुपश्यसि ।
एवमेवात्मनाऽऽत्मानमन्यस्मिन्किं न पश्यसि ॥ १२.३२५.१२६ ॥
ನೀನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನೋಡುವಂತೆ, ಬೇರೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಏಕೆ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ?
12.325.127
यद्यात्मनि परस्मिंश्च समतामध्यवस्यसि ।
अथ मां काऽसि कस्येति किमर्थमनुपृच्छसि ॥ १२.३२५.१२७ ॥
ನೀನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಇತರರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮತೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಯಾರು, ಯಾರವನು ಎಂದು ಏಕೆ ಕೇಳುತ್ತೀಯ?
12.325.128
इदं मे स्यादिदं नेति द्वन्द्वैर्मुक्तस्य मैथिल ।
काऽसि कस्य कुतो वेति वचनैः किं प्रयोजनम् ॥ १२.३२५.१२८ ॥
ಓ ಮೈಥಿಲನೇ, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನಿಗೆ 'ಇದು ನನ್ನದು' 'ಇದು ಅಲ್ಲ' ಎಂಬುದು ಏನು? 'ನೀನು ಯಾರು, ಯಾರವಳು, ಎಲ್ಲಿಂದ' ಎಂಬ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
12.325.129
रिपौ मित्रेऽथ मध्यस्थे विजये सन्धिविग्रहे ।
कृतवान्यो महीपालः किं तस्मिन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१२९ ॥
ಶತ್ರು, ಮಿತ್ರ, ಮಧ್ಯಸ್ಥ, ಜಯ, ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಭಾವದಿಂದ ನಡೆಯುವ ರಾಜನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣ ಏನು?
12.325.130
त्रिवर्गं सप्तधा न्यस्तं यो न वेदेह कर्मसु ।
सङ्गवान्यस्त्रिवर्गे च किं तस्मिन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३० ॥
ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನು ಏಳು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯದೆ, ತ್ರಿವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೇ ಆಸಕ್ತನಾದವನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣ ಏನು?
12.325.131
प्रिये वाऽप्यप्रिये वाऽपि दुर्बले बलवत्यपि ।
यस्य नास्ति समं चक्षुः किं तस्मिन्मक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३१ ॥
ಪ್ರಿಯರಲ್ಲಿ, ಅಪ್ರಿಯರಲ್ಲಿ, ದುರ್ಬಲನಲ್ಲಿ, ಬಲಶಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಸಮದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಅವನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣ ಏನು?
12.325.132
तदयुक्तस्य ते मोक्षे योऽभिमानो भवेन्नृप ।
सुहृद्भिः सन्निवार्यस्तेऽविरक्तस्येव भेषजम् ॥ १२.३२५.१३२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಇನ್ನೂ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳದಿರುವಾಗ ಮೋಕ್ಷದ ಬಗ್ಗೆ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರು ತಡೆಯಬೇಕು; ವೈರಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಔಷಧದಂತೆ.
12.325.133
तानि तान्यनुसंदृश्य सङ्गस्थानान्यरिंदम् ।
आत्मनाऽऽत्मनि संपश्य किमन्यन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३३ ॥
ಶತ್ರುದಮನನೇ, ಆ ಆಸಕ್ತಿಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣು. ಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣ ಇನ್ನೇನು?
12.325.134
इमान्यन्यानि सूक्ष्माणि मोक्षमाश्रित्य केनचित् ।
चतुरङ्गप्रवृत्तानि सङ्गस्थानानि मे शृणु ॥ १२.३२५.१३४ ॥
ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಯಾರಾದರೂ ಈ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯ ತಾಣಗಳನ್ನು, ನಾಲ್ಕು ಅಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು.
12.325.135
य इमां पृथिवीं कृत्स्नामेकच्छत्रां प्रशास्ति ह ।
एकमेव स वै राजा पुरमध्यावसत्युत ॥ १२.३२५.१३५ ॥
ಈ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಏಕಚ್ಛತ್ರವಾಗಿ ಆಳುವ ರಾಜನು ಒಂದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.325.136
तत्पुरे चैकमेवास्य गृहं यदधितिष्ठति ।
गृहे शयनमप्येकं निशायां यत्र लीयते ॥ १२.३२५.१३६ ॥
ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದೇ ಮನೆ ಇದೆ; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುವ ಒಂದೇ ಹಾಸಿಗೆ ಇದೆ.
12.325.137
शय्यार्धं तस्य चाप्यत्र स्त्रीपूर्वमधितिष्ठति ।
तदनेन प्रसङ्गेन फलेनाल्पेन युज्यते ॥ १२.३२५.१३७ ॥
ಅವನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮೊದಲಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಫಲದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡುತ್ತಾನೆ.
12.325.138
एवमेवोपभोगेषु भोजनाच्छादनेषु च ।
गुणेष्वपरिमेयेषु निग्रहानुग्रहं प्रति ॥ १२.३२५.१३८ ॥
ಹೀಗೆಯೇ ಉಪಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ, ಊಟ-ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಪರಿಮಿತ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ, ದಂಡ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ (ಆಸಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ).
12.325.139
परतन्त्रः सदा राजा स्वल्पे सोऽपि प्रसज्जते ।
सन्धिविग्रहयोगे च कुतो राज्ञः स्वतन्त्रता ॥ १२.३२५.१३९ ॥
ರಾಜನು ಸದಾ ಪರತಂತ್ರನು; ಸಣ್ಣ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಲ್ಲಿ?
12.325.140
स्त्रीषु क्रीडाविहारेषु नित्यमस्यास्वतन्त्रता ।
मन्त्रे चामात्यसहिते कुतस्तस्य स्वतन्त्रता ॥ १२.३२५.१४० ॥
ಸ್ತ್ರೀಯರೊಡನೆ ಆಟ-ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಸದಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅಮಾತ್ಯರೊಡನೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಲ್ಲಿ?
12.325.141
यदा ह्याज्ञापयत्यन्यांस्तत्रास्योक्ता स्वतन्त्रता ।
अवशः कार्यते तत्र तस्मिंस्तस्मिन्गुणे स्थितः ॥ १२.३२५.१४१ ॥
ಅವನು ಇತರರಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆ ಆ ಗುಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಅವನು ಅವಶನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.325.142
स्वप्नकामो न लभते स्वप्तुं कार्यार्थिभिर्जनैः ।
शयने चाप्यनुज्ञातः सुप्त उत्थाप्यतेऽवशः ॥ १२.३२५.१४२ ॥
ನಿದ್ರೆ ಬಯಸಿದರೂ ಅವನು ನಿದ್ರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾದ ಜನರು ಅವನನ್ನು ನಿದ್ರಿಸಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದರೂ, ನಿದ್ರಿಸುವ ಅವನು ಅವಶನಾಗಿ ಎಬ್ಬಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.325.143
स्नाह्यालभ पिब प्राश जुहुध्यगीन्यजेत्यपि ।
वदस्व शृणु चापीति विवशः कार्यते परैः ॥ १२.३२५.१४३ ॥
'ಸ್ನಾನ ಮಾಡು, ಮುಟ್ಟು, ಕುಡಿ, ತಿನ್ನು, ಅಗ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡು, ಯಜ್ಞ ಮಾಡು', 'ಮಾತನಾಡು, ಕೇಳು' — ಹೀಗೆ ಅವನು ಅವಶನಾಗಿ ಇತರರಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.325.144
अभिगम्याभिगम्यैवं याचन्ते सततं नराः ।
न चाप्युत्सहते दातुं वित्तरक्षी महाजनान् ॥ १२.३२५.१४४ ॥
ಹೀಗೆ ಜನರು ಪದೇ ಪದೇ ಸಮೀಪಿಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಧನರಕ್ಷಕನಾದ ರಾಜನು ಮಹಾಜನರಿಗೆ ಕೊಡಲು ಧೈರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.145
दाने कोशक्षयोऽप्यस्य वैरं चास्य प्रयच्छतः ।
क्षणेनास्योऽपवर्तन्ते दोषा वैराग्यकारकाः ॥ १२.३२५.१४५ ॥
ದಾನದಿಂದ ಅವನ ಕೋಶ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ, ದಾನ ಮಾಡುವವನ ಮೇಲೆ ವೈರವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ದೋಷಗಳು ಅವನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ.
12.325.146
प्राज्ञाञ्शूरांस्तथा वैद्यानेकस्थानपि शङ्कते ।
भयमप्यनये राज्ञो यैश्च नित्यमुपास्यते ॥ १२.३२५.१४६ ॥
ರಾಜನು ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು, ಶೂರರನ್ನು, ವೈದ್ಯರನ್ನು, ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನೂ ಸಂದೇಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಾರಿಂದ ಅವನು ನಿತ್ಯವೂ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ ಅವರಿಂದಲೂ ಅನರ್ಥದ ಭಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.325.147
तथा चैते प्रदुष्यन्ति राजन्ये कीर्तिता मया ।
तथैवास्य भयं तेभ्यो जायते पश्य यादृशम् ॥ १२.३२५.१४७ ॥
ನಾನು ರಾಜರ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಇವರೂ ಕೆಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ — ಅದು ಎಂತಹದು ನೋಡು.
12.325.148
सर्वः स्वेस्वे गृहे राजा सर्वः स्वेस्वे गृहे गृही ।
निग्रहानुग्रहौ कुर्वंस्तुल्यो जनक राजभिः ॥ १२.३२५.१४८ ॥
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗೃಹಸ್ಥನೂ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನು; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗೃಹಸ್ಥನೂ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನು; ದಂಡ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಅವನು, ಓ ಜನಕ, ರಾಜರಿಗೆ ಸಮಾನನು.
12.325.149
पुत्रा दारास्तथैवात्मा कोशो मित्राणि संचयाः ।
परैः साधारणा ह्येते तैस्तैरेवास्य हेतुभिः ॥ १२.३२५.१४९ ॥
ಮಕ್ಕಳು, ಪತ್ನಿಯರು, ಹಾಗೆಯೇ ತಾನು, ಕೋಶ, ಮಿತ್ರರು, ಸಂಚಯಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇತರರೊಂದಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ; ಆ ಆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೇ ಇವು ಅವನಿಗೂ ಇರುತ್ತವೆ.
12.325.150
हतो देशः पुरं दग्धं प्रधानः कुञ्जरो मृतः ।
लोकसाधारणेष्वेषु मिथ्याज्ञानेन तप्यते ॥ १२.३२५.१५० ॥
ದೇಶ ನಾಶವಾಯಿತು, ನಗರ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು, ಪ್ರಧಾನ ಆನೆ ಸತ್ತಿತು — ಲೋಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಇವುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವನು ಸಂತಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.325.151
अमुक्तो मानसैर्दुःखैरिच्छाद्वेषप्रियोद्भवैः ।
शिरोरोगादिभी रोगैस्तथैव विनिपातिभिः ॥ १२.३२५.१५१ ॥
ಆಸೆ, ದ್ವೇಷ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖಗಳಿಂದ, ತಲೆನೋವೇ ಮೊದಲಾದ ರೋಗಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಡವುವ ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ (ರಾಜನು) ಮುಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.152
द्वन्द्वैस्तैस्तैरुपहतः सर्वतः परिशङ्कितः ।
बहुभिः प्रार्थितं राज्यमुपास्ते गणयन्निशाः ॥ १२.३२५.१५२ ॥
ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ, ಇದು ಅದು ಎಂಬ ಹಲವು ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶಂಕಿತನಾಗಿ, ಅನೇಕರು ಬಯಸಿದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.325.153
तदल्पसुखमत्यर्थं बहुदुःखमसारवत् ।
तृणाग्निज्वलनप्रख्यं फेनबुद्बुदसंनिभम् ॥ १२.३२५.१५३ ॥
ಅದು (ರಾಜ್ಯ) ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸುಖವುಳ್ಳದ್ದು, ಅತ್ಯಧಿಕ ದುಃಖವುಳ್ಳದ್ದು, ಸಾರರಹಿತವಾದದ್ದು; ಹುಲ್ಲಿನ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ, ನೊರೆಯ ಗುಳ್ಳೆಯಂತೆ ಇರುವಂಥದ್ದು.
12.325.154
को राज्यमभिपद्येत प्राप्य चोपशमं लभेत् ।
ममेदमिति यच्चेदं पुरं राष्ट्रं च मन्यसे ॥ १२.३२५.१५४ ॥
ಯಾರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? 'ಇದು ನನ್ನದು', 'ಈ ನಗರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ನನ್ನದು' ಎಂದು ನೀನು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯೆ.
12.325.155
बलं कोशममात्यांश्च कस्यैतानि न वा नृप ।
मित्रामात्यपुरं राष्ट्रं दण्डः कोशो महीपतिः ॥ १२.३२५.१५५ ॥
ಸೈನ್ಯ, ಕೋಶ, ಅಮಾತ್ಯರು ಯಾರವರು, ಓ ರಾಜನೇ, ಅಥವಾ ಅಲ್ಲವೇ? ಮಿತ್ರರು, ಅಮಾತ್ಯರು, ನಗರ, ರಾಷ್ಟ್ರ, ದಂಡ, ಕೋಶ, ಮಹೀಪತಿ (ರಾಜ) ಯಾರವರು?
12.325.156
सप्ताङ्गश्चैष सङ्घातो राज्यमित्युच्यते नृप ।
सप्ताङ्गस्यास्य राज्यस्य त्रिदण्डस्येव तिष्ठतः।
अन्योन्यगुणयुक्तस्य कः केन गुणतोऽधिकः ॥ १२.३२५.१५६ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಈ ಸಪ್ತಾಂಗ ಸಂಘಾತವೇ ರಾಜ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ರಿದಂಡದಂತೆ ನಿಂತಿರುವ, ಪರಸ್ಪರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸಪ್ತಾಂಗ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾವುದರಿಂದ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು?
12.325.157
तेषुतेषु हि कालेषु तत्तदङ्गं विशिष्यते ।
येन यत्सिध्यते कार्यं तत्प्राधान्याय कल्पते ॥ १२.३२५.१५७ ॥
ಆಯಾ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಅಂಗವೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದರಿಂದ ಯಾವ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ.
12.325.158
सप्ताङ्गश्चैव संघातस्त्रयश्चान्ये नृपोत्तम ।
संभूय दशवर्गोऽयं भुङ्क्ते राज्यं हि राजवत् ॥ १२.३२५.१५८ ॥
ನೃಪೋತ್ತಮನೇ, ಸಪ್ತಾಂಗವೂ ಇನ್ನು ಮೂರೂ ಸೇರಿ ಈ ದಶವರ್ಗ ಸಂಘಾತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ರಾಜನಂತೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
12.325.159
यश्च राजा महोत्साहः क्षत्रधर्मे रतो भवेत् ।
स तुष्येद्दशभागेन ततस्त्वन्यो दशावरैः ॥ १२.३२५.१५९ ॥
ಮಹೋತ್ಸಾಹವುಳ್ಳ, ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ರಾಜನು ಹತ್ತನೆಯ ಭಾಗದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಬೇಕು; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ದಶಭಾಗಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಬೇಕು.
12.325.160
नास्त्यसाधारणो राजा नास्ति राज्यमराजकम् ।
राज्येऽसति कुतो धर्मो धर्मेऽसति कुतः परम् ॥ १२.३२५.१६० ॥
ಅಸಾಧಾರಣ ರಾಜನೆಂಬುವನಿಲ್ಲ; ರಾಜನಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಧರ್ಮ ಎಲ್ಲಿ? ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪರಮ ಎಲ್ಲಿ?
12.325.161
योप्यत्र परमो धर्मः पवित्रं राजराज्ययोः ।
पृथिवी दक्षिणा यस्य सोऽश्वमेधो न विद्यते ॥ १२.३२५.१६१ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಪರಮ ಧರ್ಮವೋ ಅದು ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪವಿತ್ರೀಕರಣ; ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನಿಗೆ ಅಶ್ವಮೇಧಕ್ಕೆ ಸಮವಾದುದು ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ.
12.325.162
साऽहमेतानि कर्माणि राजदुःखानि मैथिल ।
समर्था शतशो वक्तुमथवाऽपि सहस्रशः ॥ १२.३२५.१६२ ॥
ಮೈಥಿಲನೇ, ರಾಜರಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಈ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೂರು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ನಾನು ಸಮರ್ಥೆ.
12.325.163
स्वदेहे नाभिषङ्गो मे कुतः परपरिग्रहे ।
न मामेवंविधां युक्तामीदृशं वक्तुमर्हसि ॥ १२.३२५.१६३ ॥
ನನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ; ಪರರ ಸ್ವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರಬೇಕು? ಇಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
12.325.164
ननु नाम त्वया मोक्षः कृत्स्नः पञ्चशिखाच्छ्रुतः ।
सोपायः सोपनिषदः सोपसङ्गः सनिश्चयः ॥ १२.३२५.१६४ ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ಪಂಚಶಿಖನಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೀ; ಅದರ ಉಪಾಯ, ಉಪನಿಷತ್ತು, ಸಾಧನ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಯದೊಂದಿಗೆ.
12.325.165
तस्य ते मुक्तसङ्गस्य पाशानाक्रम्य तिष्ठतः ।
छत्रादिषु विशेषेषु पुनः सङ्गः कथं नृप ॥ १२.३२५.१६५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ, ಬಂಧನಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ನಿಂತಿರುವೆ; ಹಾಗಿರುವಾಗ ಛತ್ರದಂತಹ ರಾಜಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೇಗೆ?
12.325.166
श्रुतं ते न श्रुतं मन्ये मृषा वाऽपि श्रुतं श्रुतम् ।
अथवा श्रुतसंकाशं श्रुतमन्यच्छ्रुतं त्वया ॥ १२.३२५.१६६ ॥
ನೀನು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಕೇಳಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕೇಳಿದಂತಹ ಬೇರೇನನ್ನೋ ಕೇಳಿರಬಹುದು—ನೀನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೇ ಇರಲಿ.
12.325.167
अथापीमासु संज्ञासु लौकिकीषु प्रतिष्ठसे ।
अभिषङ्गावरोधाभ्यां बद्धस्त्वं प्राकृतो यथा ॥ १२.३२५.१६७ ॥
ಆದರೂ ನೀನು ಈ ಲೌಕಿಕ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವೆ; ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಡೆಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ನೀನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಇದ್ದೀ.
12.325.168
सत्वेनानुप्रवेशो हि योऽयं त्वयि कृतो मया ।
किं तवापकृतं तत्र यदि मुक्तोऽसि सर्वशः ॥ १२.३२५.१६८ ॥
ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವದ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ ಈ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ನಿನಗೆ ಏನು ಹಾನಿಯಾಯಿತು? ನೀನು ಸರ್ವಥಾ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ.
12.325.169
नियमो ह्येषु धर्मेषु यतीनां शून्यवासिता ।
शून्यमावासयन्त्या च मया किं कस्य दूषितम् ॥ १२.३२५.१६९ ॥
ಈ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಯತಿಗಳ ನಿಯಮವು ಶೂನ್ಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು. ಶೂನ್ಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ನನ್ನಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ಏನು ದೂಷಣೆಯಾಯಿತು?
12.325.170
न पाणिभ्यां न बाहुभ्यां पादोरुभ्यां न चानघ ।
न गात्राक्यवैरन्यैः स्पृशामि त्वां नराधिप ॥ १२.३२५.१७० ॥
ಓ ನಿಷ್ಪಾಪನೇ, ನರಾಧಿಪನೇ, ಕೈಗಳಿಂದಲೂ ತೋಳುಗಳಿಂದಲೂ ಪಾದ ಮತ್ತು ತೊಡೆಗಳಿಂದಲೂ, ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೂ, ಇತರ ಅಂಗಗಳಿಂದಲೂ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.171
कुले महति जातेन ह्रीमता दीर्घदर्शिना ।
नैतत्सदसि वक्तव्यं सद्वाऽसद्वा मिथः कृतम् ॥ १२.३२५.१७१ ॥
ಮಹಾ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ನಾಚಿಕೆಯುಳ್ಳ, ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿ, ತಮ್ಮೊಳಗೆ ನಡೆದದ್ದು ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲಿ ಕೆಟ್ಟದಾಗಲಿ, ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಾರದು.
12.325.172
ब्राह्मणा गुरवश्चेमे तथा मान्या गुरूत्तमाः ।
त्वं चाथ गुरुरप्येषामेवमन्योन्यगौरवम् ॥ १२.३२५.१७२ ॥
ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಗುರುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನ್ಯರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುಗಳು; ನೀನೂ ಇವರಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವಿದೆ.
12.325.173
तदेवमनुसंदृश्य वाच्यावाच्यं परीक्षता ।
स्त्रीपुंसोः समवायोऽयं त्वया वाच्यो न संसदि ॥ १२.३२५.१७३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಹೇಳಬೇಕಾದುದು ಮತ್ತು ಹೇಳಬಾರದುದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವ ನೀನು, ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಈ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಾರದು.
12.325.174
यथा पुष्करपर्णस्थं जलं तत्पर्णसंस्थितम् ।
तिष्ठत्यस्पृशती तद्वत्त्वपि वत्स्यामि मैथिल ॥ १२.३२५.१७४ ॥
ತಾವರೆಯ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ನೀರು ಆ ಎಲೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟದೆ ಇರುವಂತೆ, ಓ ಮೈಥಿಲನೇ, ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.325.175
यदि चाद्य स्पृशन्त्या मे स्पर्शं जानासि कंचन ।
ज्ञानं कृतमबीजं ते कथं तेनेह भिक्षुणा ॥ १२.३२५.१७५ ॥
ಇಂದು ನನ್ನ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ನೀನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಏನಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಬೀಜರಹಿತ; ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಭಿಕ್ಷುವಿನೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಇರುವೆ?
12.325.176
स गार्हस्थ्याच्च्युतश्च त्वं मोक्षं चानाप्य दुर्विदम् ।
उभयोरन्तराले वै वर्तसे मोक्षवादिकः ॥ १२.३२५.१७६ ॥
ನೀನು ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನದಿಂದಲೂ ಬಿದ್ದವನು; ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಪಡೆಯದೆ, ಎರಡರ ನಡುವೆಯೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವನಾಗಿ ಇರುತ್ತೀಯೆ.
12.325.177
न हि मुक्तस्य मुक्तेन ज्ञस्यैकत्वपृथक्त्वयोः ।
भावाभावसमायोगे जायते वर्णसंकरः ॥ १२.३२५.१७७ ॥
ಮುಕ್ತನಿಗೆ ಮುಕ್ತನೊಂದಿಗೆ, ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಏಕತ್ವ ಮತ್ತು ಪೃಥಕ್ತ್ವದಲ್ಲಿ, ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಸಂಕರ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.178
वर्णाश्रमाः पृथक्त्वेन दृष्टार्थस्यापृथक्त्वतः ।
नान्यदन्यदिति ज्ञात्वा नान्यदन्यत्र वर्तते ॥ १२.३२५.१७८ ॥
ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಕಂಡವನಿಗೆ ಅವು ಅಭಿನ್ನ; 'ಇದು ಬೇರೆ, ಅದು ಬೇರೆ' ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಬೇರೆಯದು ಬೇರೆಡೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
12.325.179
पापौ कुण्डं तथा कुण्डे पयः पयसि मक्षिका ।
आश्रिताश्रययोगेन पृथक्त्वेनाश्रिताः पुनः ॥ १२.३२५.१७९ ॥
ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲು, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ನೊಣ — ಹಾಗೆಯೇ; ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಿತದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅವು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪುನಃ ಆಶ್ರಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
12.325.180
न तु कुण्डे पयोभावः पयश्चापि न मक्षिका ।
स्वयमेवाश्रयन्त्येते भावा न तु पराश्रयम् ॥ १२.३२५.१८० ॥
ಆದರೆ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಭಾವವಿಲ್ಲ, ಹಾಲೂ ಇಲ್ಲ, ನೊಣವೂ ಅಲ್ಲ; ಈ ಭಾವಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ, ಪರರ ಆಶ್ರಯದಿಂದಲ್ಲ.
12.325.181
पृथक्त्वादाश्रमाणां च वर्णान्यत्वे तथैव च ।
परस्परपृथक्त्वाच्च कथं ते वर्णसंकरः ॥ १२.३२५.१८१ ॥
ಆಶ್ರಮಗಳ ಪೃಥಕ್ತ್ವದಿಂದಲೂ, ವರ್ಣಗಳ ಭಿನ್ನತೆಯಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಸ್ಪರ ಪೃಥಕ್ತ್ವದಿಂದಲೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಸಂಕರ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುವುದು?
12.325.182
नास्मि पर्णोत्तमा जात्या न वैश्या नावरा तथा ।
तव राजन्सवर्णाऽस्मि शुद्धयोनिरविप्लुता ॥ १२.३२५.१८२ ॥
ನಾನು ಉತ್ತಮ ಜಾತಿಯವಳಲ್ಲ, ವೈಶ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಅಲ್ಲ, ಕೀಳು ಜಾತಿಯವಳೂ ಅಲ್ಲ. ಓ ರಾಜನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನದೇ ವರ್ಣದವಳು, ಶುದ್ಧ ಯೋನಿಯವಳು ಮತ್ತು ಕಳಂಕರಹಿತಳು.
12.325.183
प्रधानो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः ।
कुले तस्य समुत्पन्नां सुलभां नाम विद्धि माम् ॥ १२.३२५.१८३ ॥
ಪ್ರಧಾನ ಎಂಬ ರಾಜರ್ಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ತಲುಪಿರಬಹುದು. ಅವನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸುಲಭಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು ನಾನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.
12.325.184
द्रोणश्च शतशृङ्गश्च वक्रद्धारश्च पर्वतः ।
मम सत्रेषु पूर्वेषां चिता मघवता सह ॥ १२.३२५.१८४ ॥
ದ್ರೋಣ, ಶತಶೃಂಗ ಮತ್ತು ವಕ್ರದ್ವಾರ ಪರ್ವತಗಳು — ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಸತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞವೇದಿಕೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
12.325.185
साहं तस्मिन्कुले जाता भर्तर्यसति मद्विधे ।
विनीता मोक्षधर्मेषु चराम्येका मुनिव्रतम् ॥ १२.३२५.१८५ ॥
ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನಾನು, ಗಂಡನಿಲ್ಲದ ನನ್ನಂತಹ ಸ್ತ್ರೀ, ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿನೀತಳಾಗಿ, ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಮುನಿವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.325.186
नास्मि सत्रप्रतिच्छन्ना न परस्वाभिमानिनी ।
न धर्मसंकरकरी स्वधर्मेऽस्मि दृढव्रता ॥ १२.३२५.१८६ ॥
ನಾನು ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿ ಬಂದವಳಲ್ಲ; ಪರರ ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅಭಿಮಾನ ಪಡುವವಳಲ್ಲ; ಧರ್ಮ ಸಂಕರ ಮಾಡುವವಳಲ್ಲ. ನಾನು ನನ್ನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೃಢವ್ರತಳು.
12.325.187
नास्थिरा स्वप्रतिज्ञायां नासमीक्ष्य प्रवादिनी ।
नासमीक्ष्यागता चेह त्वत्सकाशं जनाधिप ॥ १२.३२५.१८७ ॥
ಓ ಜನಾಧಿಪ, ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರಳಲ್ಲ; ಯೋಚಿಸದೆ ಮಾತನಾಡುವವಳಲ್ಲ; ಯೋಚಿಸದೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬಂದವಳಲ್ಲ.
12.325.188
मोक्षे ते भावितां बुद्धिं श्रुत्वाऽहं कुशलैषिणी ।
तव मोक्षस्य चाप्यस्य जिज्ञासार्थमिहागता ॥ १२.३२५.१८८ ॥
ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನೀವು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಈ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
12.325.189
न वर्गस्था ब्रवीम्येतत्स्वपक्षपरपक्षयोः ।
मुक्तो विमुच्यते यश्च शान्तौ यश्च न शाम्यति ॥ १२.३२५.१८९ ॥
ನಾನು ಈ ಮಾತನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ — ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಇತರ ಪಕ್ಷ ಎಂಬ ನೆಲೆಯಿಂದಲ್ಲ. ಮುಕ್ತನಾದವನೇ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿರುವವನು ಶಾಂತನಾಗದೆ ಇರುತ್ತಾನೆ.
12.325.190
यथा शून्ये पुराऽगारे भिक्षुरेकां निशां वसेत् ।
तथाऽहं त्वच्छरीरेऽस्मिन्निमां वत्स्यामि शर्वरीम् ॥ १२.३२५.१९० ॥
ಒಬ್ಬ ಭಿಕ್ಷು ಖಾಲಿಯಾದ ಹಳೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಈ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತೇನೆ.
12.325.191
साऽहं मानप्रदानेन वागातिथ्येन चार्चिता ।
सुप्ता सुशरणं प्रीता श्वो गमिष्यामि मैथिल ॥ १२.३२५.१९१ ॥
ಗೌರವ ನೀಡಿ, ಮಾತಿನ ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು; ಉತ್ತಮ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ನಾನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡೆ. ಓ ಮೈಥಿಲ, ನಾಳೆ ನಾನು ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ.
12.325.192
इत्येतानि स वाक्यानि हेतुमन्त्यर्थवन्ति च ।
श्रुत्वा नाधिजगौ राजा किंचिदन्यदतः परं ॥ १२.३२५.१९२ ॥
ಹೀಗೆ ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಜ ಇದರ ನಂತರ ಮತ್ತೇನನ್ನೂ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.