マハーバーラタ · 章 12.325
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.325.1
अपरित्यज्य गार्हस्थ्यं कुरुराजर्षिसत्तम ।
कः प्राप्तो भूपतिः सिद्धिं मोक्षतत्त्वं वदस्व मे ॥ १२.३२५.१ ॥
クル族の王仙の中で最も優れた方よ、在家の生活を捨てずに成就を得た王はいるのか。解脱（モークシャ）の真理を私に説いてください。
12.325.2
संन्यस्यते यथाऽत्माऽयं व्यक्तस्यात्मा यथा च यत् ।
परं मोक्षस्य यच्चापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३२५.२ ॥
この自己（アートマン）はどのように捨てられるのか、顕現したものの自己とはどのようなものか。解脱の至高の真理も私に説いてください、祖父よ。
12.325.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
जनकस्य च संवादं सुलभायाश्च भारत ॥ १२.३२५.३ ॥
ここでも人々はこの古い物語を語る。ジャナカとスラバーの対話である、バーラタよ。
12.325.4
संन्यासफलिकः कश्चिद्बभूव नृपतिः पुरा ।
मैथिलो जनको नाम धर्मध्वज इति श्रुतः ॥ १२.३२५.४ ॥
昔、出家の果を求める一人の王がいた。ミティラーのジャナカ、法幢（ダルマドヴァジャ）として知られた者である。
12.325.5
स वेदे मोक्षशास्त्रे च स्वे च शास्त्रे कृतश्रमः ।
इन्द्रियाणि समाधाय शशास वसुधामिमाम् ॥ १२.३२५.५ ॥
彼はヴェーダ、解脱の学、そして自らの教典に励んでいた。諸感覚を調えて、この大地を統治していた。
12.325.6
तस्य वेदविदः प्राज्ञाः श्रुत्वा तां साधुवृत्तताम् ।
लोकेषु स्पृहयन्त्यन्ये पुरुषाः पुरुषेश्वरम् ॥ १२.३२५.६ ॥
彼の善き行いを聞いた、ヴェーダに通じた者や賢者たち、そして他の人々は、諸世界においてその人の主を慕った。
12.325.7
अथ धर्मयुगे तस्मिन्योगधर्ममनुष्ठिता ।
महीमनुचचारैका सुलभा नाम भिक्षुकी ॥ १२.३२५.७ ॥
法の時代、ヨーガの法を修める「スラバー」という名の一人の女性托鉢修行者が、ひとり大地を巡り歩いていた。
12.325.8
तया जगदिदं कृत्स्नमटन्त्या मिथिलेश्वरः ।
तत्रतत्र श्रुतो मोक्षे कथ्यमानस्त्रिदण्डिभिः ॥ १२.३२५.८ ॥
彼女は世界中を巡りながら、解脱について説く三杖の遊行者たちが、あちこちでミティラーの王のことを語るのを聞いた。
12.325.9
साऽतिसूक्ष्मां कथां श्रुत्वा तथ्यं नेति ससंशया ।
दर्शने जातसंकल्पा जनकस्य बभूव ह ॥ १२.३२५.९ ॥
その極めて微妙な教えを聞いた彼女は、それが真実かどうか疑い、ジャナカに会おうという決意が生じた。
12.325.10
तत्र सा विप्रहायाऽथ पूर्वरूपं हि योगतः ।
अबिभ्रदनवद्याङ्गी रूपमन्यदनुत्तमम् ॥ १२.३२५.१० ॥
そこで彼女は托鉢修行者の姿を捨て、ヨーガの力によって元の姿を現し、欠点のない肢体をもつ彼女は、さらに別の至高の姿を示した。
12.325.11
चक्षुनिंमेषमात्रेण लध्वस्त्रगतिगामिनी ।
विदेहानां पुरीं सुभ्रूर्जगाम कमलेक्षणा ॥ १२.३२५.११ ॥
瞬く間に、矢のように速く進み、美しい眉と蓮華の眼をもつ彼女はヴィデーハの都へ向かった。
12.325.12
सा प्राप्य मिथिलां रम्यां समृद्धजनसंकुलाम् ।
भैक्ष्यचर्यापदेशेन ददर्श मिथिलेश्वरम् ॥ १२.३२५.१२ ॥
豊かな人々で賑わう麗しいミティラーに着いた彼女は、托鉢を口実にミティラーの王と会見した。
12.325.13
राजा तस्याः परं दृष्ट्वा सौकुमार्यं पुनस्तदा ।
केयं कस्य कुतो वेति बभूवागतविस्मयः ॥ १२.३२५.१३ ॥
王は彼女の極みの優美さを再び見て、驚嘆した。この人は誰か、誰の人か、どこから来たのかと。
12.325.14
ततोस्याः स्वागतं कृत्वा व्यादिश्य च वरासनम् ।
पूजितां पादशौचेन वरान्नेनाप्यतर्पयत् ॥ १२.३२५.१४ ॥
そして彼女を歓迎し、上等の座を勧め、足を洗って敬い、上等の食事で満足させた。
12.325.15
अथ भुक्तवतीं प्रीतां राजा तां मन्त्रिभिर्वृतः ।
सर्वभाष्यविदां मध्ये चोदयामास भिक्षुकीम् ॥ १२.३२५.१५ ॥
その後、大臣に囲まれた王は、食事を終えて満足した乞食の女性に、あらゆる論議に通じた人々の前で語るよう促した。
12.325.16
सुलभा त्वस्य धर्मेषु मुक्तो नेति ससंशया ।
सत्वं सत्वेन योगज्ञा प्रविष्टाऽभून्महीपते ॥ १२.३२५.१६ ॥
法の事柄においては彼に近づきやすいと見て、しかし彼は解脱しているのかと疑いつつ、大地の主よ、ヨーガに通じた彼女は自らの本質によって彼の内に入った。
12.325.17
नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्य रश्मीन्संयोज्य रश्मिभिः ।
सा स्म तं चोदयिष्यन्ती योगबन्धैर्बबन्ध ह ॥ १२.३२५.१७ ॥
彼女は自分の目で彼の目の光線を光線に結びつけ、彼を動かそうとして、まことにヨーガの絆で彼を縛った。
12.325.18
जनकोप्युत्स्मयन्राजा भावमस्या विशेषयन् ।
प्रतिजग्राह भावेन भावमस्या नृपोत्तम ॥ १२.३२५.१८ ॥
ジャナカ王もまた微笑み、彼女の内なる状態を見分けて、王の中の最上の者よ、自らの内なる状態で彼女の内なる状態を受け入れた。
12.325.19
तदेकस्मिन्नधिष्ठाने संवादः श्रूतयामयम् ।
छत्रादिषु विमुक्तस्य मुक्तायाश्च त्रिदण्डकैः ॥ १२.३२५.१९ ॥
同じ一つの場所で交わされたこの対話を聞け。傘などの標識から解放された者と、三杖を持つ解脱した女性との対話である。
12.325.20
भगवत्याः क्व चर्येयं कृता क्व च गमिष्यसि ।
कस्य च त्वं कुतो वेति पप्रच्छैनां महिपतिः ॥ १२.३२५.२० ॥
「尊き女性よ、そなたのこの遍歴はどこで行われ、どこへ行くのか。そなたは誰のものか、どこから来たのか。」と、王は彼女に尋ねた。
12.325.21
श्रुते वयसि जातौ च सद्भावो नाधिगम्यते ।
एष्वर्थेषूत्तरं तस्मात्प्रवेद्यं मत्समागमे ॥ १२.३२५.२१ ॥
学識・年齢・出生によって人の真の本性は知られない。ゆえに、これらの問いへの答えは我々の対面において告げられるべきである。
12.325.22
छत्रादिषु विशेषेषु मुक्तं मां विद्धि तत्त्वतः ।
सत्वां संवेत्तुमिच्छामि मानार्हा हि मताऽसिमे ॥ १२.३२५.२२ ॥
傘などの標識から私は真に解放されていると知れ。そなたは敬うべき人であり、私にも尊ばれているので、そなたを十分に知りたいと思う。
12.325.23
यस्माच्चैतन्मया प्राप्तं ज्ञानं वैशेषिकं पुरा ।
यस्य नान्यः प्रवक्ताऽस्ति मोक्षे तमपि मे शृणु ॥ १२.३२५.२३ ॥
この特別な知識は以前私が得たものであり、解脱について説く他の者はいない。その人についても私から聞け。
12.325.24
पराशरसगोत्रस्य वृद्धस्य सुमहात्मनः ।
भिक्षोः पञ्चशिखस्याहं शिष्यः परमसंमतः ॥ १२.३२५.२४ ॥
私はパラーシャラ族の老いた、非常に偉大な心を持つ托鉢僧パンチャシカの弟子である。彼は私に最も尊敬されている。
12.325.25
साङ्ख्यज्ञाने च योगे च महीपालविधौ तथा ।
त्रिविधे मोक्षधर्मोस्मिन्गताध्वा छिन्नसंशयः ॥ १२.३२५.२५ ॥
サーンキヤの知、ヨーガ、また王の法において、この三重の解脱の教えにおいて、私は道を歩み終え、疑いは断たれた。
12.325.26
स यथा शास्त्रदृष्टेन मार्गेणेह परिभ्रमन् ।
वार्षिकांश्चतुरो मासान्पुरा मयि सुखोषितः ॥ १२.३२५.२६ ॥
彼は、聖典に見られた道に従いここを遍歴し、かつて雨季の四か月間、私のもとで安楽に過ごした。
12.325.27
तेनाहं साङ्ख्यमुख्येन सुदृष्टार्थेन तत्त्वतः ।
श्रावितस्त्रिविधं मोक्षं न च राज्याद्धि चालितः ॥ १२.३२५.२७ ॥
サーンキヤの第一人者であり、義をよく見た彼は、真に三重の解脱を私に説いたが、王国から私を動かすことはなかった。
12.325.28
सोहं तामखिलां वृत्तिं त्रिविधां मोक्षसंहिताम् ।
मुक्तरागश्चराम्येकः पदे परमके स्थितः ॥ १२.३२५.२८ ॥
私はその三重の解脱の集成すべてに従い、執着を離れ、ただ一人歩み、最高の境地に住している。
12.325.29
वैराग्यं पुनरेतस्य मोक्षस्य परमो विधिः ।
ज्ञानादेव च वैराग्यं जायते येन मुच्यते ॥ १२.३२५.२९ ॥
さらに、この解脱の最高の規則は離欲である。そして離欲は知識からのみ生じ、それによって人は解放される。
12.325.30
ज्ञानेन कुरुते यत्नं यत्नेन प्राप्यते महत् ।
महद्द्वन्द्वप्रमोक्षाय सा सिद्धिर्या वयोतिगा ॥ १२.३२५.३० ॥
知識によって努力し、努力によってその大いなる成就が得られる——大いなる対立の対からの解放のために。その成就は年齢を超えている。
12.325.31
सेयं परमिका सिद्धिः प्राप्ता निर्द्वन्द्वता मया ।
इहैव गतमोहेन चरता मुक्तसङ्गिना ॥ १२.३२५.३१ ॥
これこそ至高の成就である。私は相対の対立から解放された。ここにおいて、迷いは去り、執着なく歩みつつ。
12.325.32
यथा क्षेत्रं मृदुभूतमद्भिराप्लावितं तथा ।
जनयत्यङ्कुरं कर्म नृणां तद्वत्पुनर्भवम् ॥ १२.३२५.३२ ॥
水に浸されて柔らかくなった田畑が芽を生むように、人々の業は再生を生む。
12.325.33
यथा चोत्तापितं बीजं कपाले यत्रतत्र वा ।
प्राप्याप्यङ्कुरहेतुत्वमबीजत्वान्न जायते ॥ १२.३२५.३३ ॥
また、炒られた種は、土器の欠片の上であれ他のどこであれ、芽を出す力を得ても、種子の性質を失っているので生えない。
12.325.34
तद्वद्भगवताऽनेन शिखाप्रोक्तेन भिक्षुणा ।
ज्ञानं कृतमबीजं मे विषयेषु न जायते ॥ १२.३२५.३४ ॥
同じように、シカーから教えられたこの尊い托鉢僧によって、私の知識は種子のないものとされた。ゆえに感覚の対象においては生じない。
12.325.35
नामिरज्यति कस्मिंश्चिन्नानर्थे न परिग्रहे ।
नाभिरज्यति चैतेषु व्यर्थत्वाद्रागरोषयोः ॥ १२.३२५.३५ ॥
私の心は何物にも執着しない。無益なものにも、所有物にも。またこの二つにも執着しない。貪りと憎しみは無益だからである。
12.325.36
यश्च मे दक्षिणं बाहुं चन्दनेन समुक्षयेत् ।
सव्यं वाऽस्यापि यस्तक्षेत्समावेतावुभौ मम ॥ १२.३२५.३६ ॥
私の右腕に白檀を塗る者も、左腕を打つ者も、この二人は私にとって等しい。
12.325.37
सुखी सोऽहमवाप्तार्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
मुक्तसङ्गः स्थितो राज्ये विशिष्टोऽन्यैस्त्रिदण्डिभिः ॥ १२.३२५.३७ ॥
私は幸せである。目的を達したので。土塊、石、黄金を等しく見て、執着を離れ、王国に留まっている。他の三杖の遊行者とは異なって。
12.325.38
मोक्षे हि त्रिविधा निष्ठा दृष्टाऽन्यैर्मोक्षवित्तमैः ।
ज्ञानं लोकोत्तरं यच्च सर्वत्यागश्च कर्मणाम् ॥ १२.३२५.३८ ॥
解脱には三種の帰依があると、解脱に最も通じた人々は見た。世間を超えた知と、一切の行為の放棄である。
12.325.39
ज्ञाननिष्ठां वदन्त्येके मोक्षशास्त्रविदो जनाः ।
कर्मनिष्ठां तथैवान्ये यतयः सूक्ष्मदर्शिनः ॥ १२.३२५.३९ ॥
解脱の教えに通じた人々は知の道を説き、同様に微細な洞察をもつ他の苦行者は行為の道を説く。
12.325.40
प्रहायोभयमप्येव ज्ञानं कर्म च केवलम् ।
तृतीयेयं समाख्याता निष्ठा तेन महात्मना ॥ १२.३२५.४० ॥
知と行為の両方を捨て、あるいはそれぞれだけを捨てて、この第三の帰依をその偉大な魂は説かれた。
12.325.41
यमे च नियमे चैव कामे द्वेषे परिग्रहे ।
माने दम्भे तथा स्नेहे सदृशास्ते कुटुम्बिभिः ॥ १२.३२५.४१ ॥
制戒と誓戒において、欲と憎しみにおいて、所有において、慢と偽善において、また愛着において、彼らは家長と同じである。
12.325.42
त्रिदण्डादिषु यद्यस्ति मोक्षो ज्ञानेन केनचित् ।
छत्रादिषु कथं न स्यात्तुल्यहेतौ परिग्रहे ॥ १२.३२५.४२ ॥
三杖などにおいて何らかの知によって解脱があるなら、同じ理由をもつ所有物である傘などにおいて、なぜ解脱がないことがあろうか。
12.325.43
येनयेन हि यस्यार्थः कारणेनेह कर्मणि ।
तत्तदालम्बते सर्वद्रव्ये स्वार्थपरिग्रहे ॥ १२.३२५.४३ ॥
ここで行為において人がどのような理由で目的を持つにせよ、彼は自分の目的のために、あらゆるものの中からその同じものをつかむ。
12.325.44
दोषदर्शी तु गार्हस्थ्ये यो व्रजत्याश्रमान्तरे ।
उत्सृजन्परिगृह्णंश्च सोऽपि सङ्गान्न मुच्यते ॥ १२.३२५.४४ ॥
家住期の欠点を見て別の住期へ向かう者も、捨てることと取ることを続けるなら、執着から解放されない。
12.325.45
आधिपत्ये तथा तुल्ये निग्रहानुग्रहात्मके ।
राजभिर्भिक्षुकास्तुल्या मुच्यन्ते केन हेतुना ॥ १२.३२५.४५ ॥
罰と恩恵からなる等しい支配において、乞食者は王たちと等しい。では何の理由によって彼らは解放されるのか。
12.325.46
अथ सत्याधिपत्येऽपि ज्ञानेनैवेह केवलम् ।
मुच्यन्ते किं न मुच्यन्ते पदे परमके स्थिताः ॥ १२.३२५.४६ ॥
さて、真の支配においても、ここでは知識だけによって解放されるのなら、最高の境地に立つ者たちはなぜ解放されないのか。
12.325.47
काषायधारणं मौण्ड्यं त्रिविष्टब्धं कमण्डलुम् ।
लिङ्गान्युत्पथभूतानि न मोक्षायेति मे मतिः ॥ १२.३२५.४७ ॥
黄土色の衣をまとい、頭を剃り、三杖と水瓶を持つこと——これらの外的な印は正道から逸れたものであり、解脱のためではない、というのが私の考えだ。
12.325.48
यदि सत्यपि लिङ्गेऽस्मिञ्ज्ञानमेवात्र कारणम् ।
निर्मोक्षायेह दुःखस्य लिङ्गमात्रं निरर्थकम् ॥ १२.३२५.४८ ॥
この印があっても、ここでの原因がただ知識だけであるなら、苦しみからの完全な解放にとって外的な印だけは無意味である。
12.325.49
अथवा दुःखशैथिल्यं वीक्ष्य लिङ्गे कृता मतिः ।
किं तदेवार्थसामान्यं छत्रादिषु न लक्ष्यते ॥ १२.३२५.४९ ॥
あるいは苦しみの和らぎを見て、外的な印に心を定めたのか。傘などにおいて、なぜ同じ共通の目的が見られないのか。
12.325.50
आकिञ्चन्ये न मोक्षोस्ति कैञ्चन्ये नास्ति बन्धनम् ।
कैञ्चन्ये चेतरे चैव जन्तुर्ज्ञानेन मुच्यते ॥ १२.३२५.५० ॥
無一物には解脱がなく、何かを所有することには束縛がない。何かを持つ状態でも、また他の状態でも、生き物は知識によって解放される。
12.325.51
तस्माद्धर्मार्थकामेषु तथा राज्यपरिग्रहे ।
बन्धनायतनेष्वेषु विद्ध्यबन्धे पदे स्थितम् ॥ १२.३२५.५१ ॥
ゆえに知れ。法・利・欲において、また王位を受けることにおいても、この束縛の場にあって、束縛なき境地に安住することを。
12.325.52
राज्यैश्वर्यमयः पाशः स्नेहायतनबन्धनः ।
मोक्षाश्मनिशितेनेह च्छिन्नस्त्यागासिना मया ॥ १२.३२५.५२ ॥
王権と富貴でできた罠、愛着の座という束縛で縛るもの。解脱という石で研ぎ澄ました捨離の剣で、私はここでそれを断ち切った。
12.325.53
सोहमेवं गतो मुक्तो जातास्थस्त्वयि भिक्षुकि ।
अयथार्थं हि ते वर्णं वक्ष्यामि शृणु तन्मम ॥ १२.३२५.५३ ॥
このように歩んで私は解放された。比丘尼よ、私はあなたに信頼を抱いた。あなたの容姿は実のところそうではない。それを私は語ろう、私の言葉を聞け。
12.325.54
सौकुमार्यं तथा रूपं वपुरग्र्यं तथा वयः ।
तवैतानि समस्तानि नियमश्चेति संशयः ॥ १२.३२५.५४ ॥
あなたのたおやかさ、容姿、優れた身体と若さ——これらすべてが合わさって、あなたが戒律を守っているかという疑いを生じさせる。
12.325.55
यच्चाप्यननुरूपं ते लिङ्गस्यास्य विचेष्टितम् ।
मुक्तोऽयं स्यान्न वेति स्याद्धर्षितो मत्परिग्रहः ॥ १२.३२५.५५ ॥
そして、あなたのこの行いは遊行者の印にふさわしくない——彼が解脱したのかどうか疑わしい。しかし私の受け入れは喜ばしいものだ。
12.325.56
न च कामसमायुक्ते युक्तेऽप्यस्ति त्रिदण्डके ।
न रक्ष्यते त्वया चेदं न मुक्तस्यास्ति गोपना ॥ १२.३२५.५६ ॥
欲望に結ばれていても、三杖を持っていても、あなたがこれを守らなければ、解脱した者には隠しようがない。
12.325.57
मत्पक्षसंश्रयाच्चायं शृणु यस्ते व्यतिक्रमः ।
आश्रयन्त्याः स्वभावेन मम पूर्वपरिग्रहम् ॥ १२.३२५.५७ ॥
私の側に身を寄せたことから生じた、あなたのこの逸脱を聞け——本性として身を寄せたあなたは、私の以前の受け入れ(妻としての)について。
12.325.58
प्रवेशस्ते कृतः केन मम राष्ट्रे पुरेपि वा ।
कस्य वा सन्निकर्षात्त्वं प्रविष्टा हृदयं मम ॥ १२.३२५.५८ ॥
あなたが私の国や都に入るのは誰の手引きによったのか。あるいは誰の近づきによって、あなたは私の心に入ったのか。
12.325.59
वर्णप्रवरमुख्याऽसि ब्राह्मणी क्षत्रियस्त्वहम् ।
नावयोरेकयोगोऽस्ति मा कृथा वर्णसंकरम् ॥ १२.३२५.५९ ॥
あなたは種姓の中の最上の者たちの中で第一の婆羅門の女性であり、私はクシャトリヤです。私たち二人の間には一つの結びつきはない——種姓の混淆を起こしてはならない。
12.325.60
वर्तसे मोक्षधर्मेण त्वं गार्हस्थ्येऽहमाश्रमे ।
अयं चापि सुकष्टस्ते द्वितीयाश्रमसंकरः ॥ १२.३२५.६० ॥
あなたは解脱の法に従って生き、私は家住期にある。この第二の生活期の混淆は、あなたにとっても非常に苦しいことである。
12.325.61
सगोत्रां वाऽसगोत्रां वा न वेद त्वां न वेत्थ माम् ।
सगोत्रमाविशन्त्यास्ते तृतीयो गोत्रसंकरः ॥ १२.३२५.६१ ॥
お前は同じ氏族か否かを知らず、また私を知らない。同族の者に入ることは第三の氏族混淆である。
12.325.62
अथ जीवति ते भर्ता प्रोषितोप्यथवा क्वचित् ।
अगम्या परभार्येति चतुर्थो धर्मसंकरः ॥ १२.३२५.६२ ॥
お前の夫が生きていようと、どこかへ旅に出ていようと、他人の妻は近づいてはならない。これが第四の義務の混淆である。
12.325.63
सा त्वमेतान्यकार्याणि कार्यापेक्षा व्यवस्यसि ।
अविज्ञानेन वा युक्ता मिथ्याज्ञानेन वा पुनः ॥ १२.३२५.६३ ॥
自分の目的を求めて、お前はこれらの不適切な行為を企てる。無知によるか、あるいは再び誤った知識に結びついて。
12.325.64
अथवापि स्वतन्त्राऽसि स्वदोषेणेह केनचित् ।
यदि किंचिच्छ्रुतं तेऽस्ति सर्वं कृतमनर्थकम् ॥ १२.३२५.६४ ॥
あるいは、お前は自由の身であり、自らの過ちによって、何らかの理由でここにいる。もしお前が何かを聞いていたのなら、すべては無益に行われたのだ。
12.325.65
इदमन्यत्तृतीयं ये भावस्पर्शविघातकम् ।
दुष्टायाऽलक्ष्यते लिङ्गं विवृण्वत्या प्रकाशितम् ॥ १२.३२५.६५ ॥
これは別の第三の徴であり、感情の触れ合いを壊すものである。邪悪な女が自らを現すとき、この印が見える。
12.325.66
न मय्येवाभिसन्धिस्ते जयैषिण्या जये कृतः ।
येयं मत्परिषत्कृत्स्ना चेतुमिच्छसि तामपि ॥ १२.३२५.६६ ॥
勝利を求めるお前の意図は私にはない。私のこの全ての集まりさえも、お前は知ろうとしている。
12.325.67
तथाऽर्हतस्ततश्च त्वं दृष्टिं स्वां प्रतिमुञ्चसि ।
मत्पक्षप्रतिघाताय स्वपक्षोद्भवनाय च ॥ १२.३२५.६७ ॥
このように相応しく、そしてあなたは自分の視線を、私の側を打ち倒し、自分の側を高めるために向ける。
12.325.68
सा स्वेनामर्षजेन त्वमृद्धिमोहेन मोहिता ।
भूयः सृजसि योगांस्त्वं विषामृतमिवैकताम् ॥ १२.३२५.६८ ॥
自らの怒りから生じた、繁栄の迷妄に惑わされたあなたは、再び策を巡らす。毒と甘露を一つにするかのように。
12.325.69
इच्छतोरत्र यो लाभः स्त्रीपुंसोरमृतोपमः ।
अलाभश्चापि रक्तस्य सोपि दोषो विषोषमः ॥ १२.३२५.६९ ॥
ここで欲する男女の得るものは甘露のようであり、執着する者の損失、その過失もまた毒のようである。
12.325.70
मा त्याक्षीः साधु जानीष्व स्वशास्त्रमनुपालय ।
कृतेयं हि विजिज्ञासा मुक्तो नेति त्वया मम ॥ १२.३२५.७० ॥
捨ててはならない。よく知り、自らの教えを守れ。これは私を試すために行われたのであり、あなたが私を解放したのではない。
12.325.71
एतत्सर्वं प्रतिच्छन्नं मयि नार्हसि गूहितम् ।
सा यदि त्वं स्वकार्येण यद्यन्यस्य महीपतेः।
तत्त्वमत्र प्रतिच्छन्ना मयि नार्हसि गूहितम् ॥ १२.३२५.७१ ॥
ここに隠されているこれらすべてを、私に隠すのはあなたにふさわしくない。あなたの務めによるにせよ、他の王の務めによるにせよ、ここに隠されているなら、私にそれを隠すべきではない。
12.325.72
न राजानं मृषा गच्छेन्न द्विजातिं कथंचन ।
न स्त्रियं स्त्रीगुणोपेतां हन्युर्ह्येते मृषागताः ॥ १२.३२५.७२ ॥
偽りをもって王に近づいてはならず、いかなる仕方でもバラモンに近づいてはならず、女性の徳を備えた女性にも近づいてはならない。偽りを抱いて赴く者は、まさに彼らを滅ぼすであろう。
12.325.73
राज्ञां हि बलमैश्वर्यं ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् ।
रूपयौवनसौभाग्यं स्त्रीणां बलमनुत्तमम् ॥ १२.३२५.७३ ॥
王の力は統治権であり、梵を知る者の力は梵であり、女性の最も優れた力は美貌、若さ、そして幸運である。
12.325.74
अत एतैर्बलैरेव बलिनः स्वार्थमिच्छता ।
आर्जवेनाभिगन्तव्या विनाशाय ह्यनार्जवम् ॥ १२.३२५.७४ ॥
ゆえに自らの目的を望む者は、これらの力をもって、ただ率直さをもって強者に近づくべきである。曲がった心は破滅に導くだけだからである。
12.325.75
सा त्वं जातिं श्रुतं वृत्तं भावं प्रकृतिमात्मनः ।
कृत्यमागमने चैव वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ १२.३२५.७५ ॥
あなたは、出自、学識、行い、気質、本性、そしてここへ来た目的を、真実に語るべきである。
12.325.76
इत्येतैरसुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमञ्जसैः ।
प्रत्यादिष्टा नरेन्द्रेण सुलभा न व्यकम्पत ॥ १२.३२५.७६ ॥
人の王はこのような不快で不適切で支離滅裂な言葉で彼女を退けたが、スラバーは震えなかった。
12.325.77
उक्तवाक्ये तु नृपतौ सुलभा चारुदर्शना ।
ततश्चारुतरं वाक्यं प्रचक्रामाथ भाषितुम् ॥ १२.३२५.७७ ॥
王がそう語り終えると、美しい顔の女スラバーはさらに優美な言葉を語り始めた。
12.325.78
सुलभोवाच ।
नवभिर्नवभिश्चैव दोषैर्वाग्बुद्धिदूषणैः।
अपेतमुपपन्नार्थमष्टादशगुणान्वितम् ॥ १२.३२५.७८ ॥
スラバーは言った。九つずつの欠点と、言葉と知性の過ちを離れ、意味があり、十八の徳を備えた言葉。
12.325.79
सौक्ष्म्यं साङ्ख्यक्रमौ चोभौ निर्णयः सप्रयोजनः ।
पञ्चैतान्यर्थजातानि वाक्यमित्युच्यते नृप ॥ १२.३२५.७९ ॥
微妙さ、サーンキヤの順序の両方、目的を伴う決定――これら五つが意味の範疇である。王よ、これらを「文」（vākya）と言う。
12.325.80
एषामेकैकशोऽर्थानां सौक्ष्म्यादीनां स्वलक्षणम् ।
शृणु संसार्यमाणानां पदार्थपदवाक्यतः ॥ १२.३२५.८० ॥
これらそれぞれ――微妙さなど――の自相を聞け。語義、語、文の順にそれらは追跡される。
12.325.81
ज्ञानं ज्ञेयेषु भिन्नेषु यदा भेदेन वर्तते ।
तत्रातिशयिनी बुद्धिस्तत्सौक्ष्म्यमिति वर्तते ॥ १२.३२५.८१ ॥
知が異なる所知において区別をもって働き、そこで知性が優れているとき、それを微妙さと言う。
12.325.82
दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः ।
कंचिदर्थमभिप्रेत्य सा सङ्ख्येत्युपधार्यताम् ॥ १२.३२५.८२ ॥
過失と徳の量を適切に分け、ある目的を念頭に置くこと――それを「数」（saṅkhyā）と理解せよ。
12.325.83
इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यद्विवक्षितम् ।
क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यं वाक्यविदो जनाः ॥ १२.३२५.८३ ॥
「これが先、これが後」――言いたいことは言われるべきである。文を知る人々は、その順序の結合をも「文」（vākya）と呼ぶ。
12.325.84
धर्मकामार्थमोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः ।
इदं तदिति वाक्यान्ते प्रोच्यते स विनिर्णयः ॥ १२.३२५.८४ ॥
法・欲・利・解脱について特に誓ったうえで、文の終わりに「これがそれである」と宣言する。それこそが確定的な決定である。
12.325.85
इच्छाद्वेषभवैर्दुःखैः प्रकर्षो यत्र जायते ।
तत्र या नृपते वृत्तिस्तत्प्रयोजनमिष्यते ॥ १२.३२५.८५ ॥
欲望と嫌悪から生じる苦しみが極まるところで、王よ、そこで取る振る舞いこそがその目的とされる。
12.325.86
तान्येतानि यथोक्तानि सौक्ष्म्यादीनि जनाधिप ।
एकार्थसमवेतानि वाक्यं मम निशामय ॥ १२.३२५.८६ ॥
民の主よ、説かれたとおりの微妙さなどはすべて一つの意味に集まっている。今、私の言葉を聞きなさい。
12.325.87
उपेतार्थमभिन्नार्थं न्यायवृत्तं न चाधिकम् ।
नाश्लक्ष्णं न च संदिग्धं वक्ष्यामि परमं ततः ॥ १२.३२५.८७ ॥
その後、私は至高の言葉を語ろう。明確な意味を持ち、分かれたところがなく、道理にかない、過剰でも粗野でもなく、疑いのないものを。
12.325.88
न गुर्वक्षरसंयुक्तं पराङ्युखपदं न च ।
नानृतं न त्रिवर्गेण विरुद्धं नाप्यसंस्कृतम् ॥ १२.३२५.८८ ॥
重い音節を含まず、背を向けた語を含まず、偽りではなく、三つの目的に反せず、洗練されていないものでもない。
12.325.89
न न्यूनं नष्टशब्दं वा व्युत्क्रमाभिहितं न च ।
सदोषमभिकल्पेन निष्कारणमहेतुकम् ॥ १२.३२५.८९ ॥
欠けておらず、語が失われておらず、順序を逆にして語られておらず、欠点がなく、推測によって作られたものでなく、原因もなく理由もないものでない。
12.325.90
कामात्क्रोधाद्भयाल्लोभाद्दैन्याच्चानार्थकात्तथा ।
ह्रीतोऽनुक्रोशतो मानान्न वक्ष्यामि कथंचन ॥ १२.३२५.९० ॥
欲望、怒り、恐怖、貪欲、卑屈や苦悩、そして無益さから、同様に羞恥、憐れみ、慢心から——私は決してどのようにも語らないであろう。
12.325.91
वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं नृप ।
स ममेति विवक्षायां तदा सोर्थः प्रकाशते ॥ १२.३२५.९१ ॥
王よ、話者、聴者、言葉の三つがすべて備わり、「これは私のものだ」という思いで語ろうとするとき、その意味は明らかになる。
12.325.92
वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते ।
स्वार्थमाह परार्थं तत्तदा वाक्यं न रोहति ॥ १२.३२५.९२ ॥
言うべきことを言う際に、話者が聴者を侮って自分の利益を語り、他者の利益を語らないならば、その言葉は根付かない。
12.325.93
अथ यः स्वार्थमुत्सृज्य परार्थं प्राह मानवः ।
विशङ्का जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् ॥ १२.३२५.९३ ॥
自分の利益を捨てて他人の利益を語る人にさえ疑いが生じる。ゆえにその言葉もまた欠陥あるものとなる。
12.325.94
यस्तु वक्ता द्वयोरर्थमविरुद्धं प्रभाषते ।
श्रोतुश्चैवात्मनश्चैव स वक्ता नेतरो नृप ॥ १२.३२५.९४ ॥
だが、聴者と自分の双方の利益を、互いに矛盾せずに語る者こそ、王よ、真の話者であり、ほかの者ではない。
12.325.95
तदर्थवदिदं वाक्यमुपेतं वाक्यसंपदा ।
अविक्षिप्तमना राजन्नेकाग्रः श्रोतुमर्हसि ॥ १२.३२५.९५ ॥
王よ、この言葉は意味があり、良き言葉の卓越さを備えています。散乱しない心で、一心に聴くべきです。
12.325.96
काऽसि कस्य कुतो वेति त्वयाऽहमिति चोदिता ।
तत्रोत्तरमिदं वाक्यं राजन्नेकमनाः शृणु ॥ १२.३२५.९६ ॥
「あなたは誰か、誰のものか、どこから来たのか」と問われたなら、その答えはこれである。王よ、一心に聞きなさい。
12.325.97
यथा जतु च काष्ठं च पांसवश्चोदबिन्दवः ।
सुश्लिष्टानि तथा राजन्प्राणिनामिह संभवः ॥ १२.३२५.९७ ॥
漆と木と塵と水滴が堅く結びつくように、王よ、ここに生きものの生起が起こるのです。
12.325.98
शब्दः स्पर्शो रसो रूपं गन्धः पञ्चेन्द्रियाणि च ।
पृथगात्मा दशात्मानं संश्लिष्टा जतुकाष्ठवत्।
न चैषां चोदना काचिदस्तीत्येष विनिश्चयः ॥ १२.३२५.९८ ॥
音、触、味、色、香と五つの感官、別々の我と十番目の我は、漆と木のように結びついている。これらには推進するものは全くない、これが確かな結論である。
12.325.99
एकैकस्येह विज्ञानं नास्त्यात्मनि तथा परे ।
न वेद चक्षुश्चक्षुष्ट्वं श्रोत्रं नात्मनि वर्तते ॥ १२.३२५.९९ ॥
ここでは、それぞれの知は自己の中にはなく、他のものにもない。眼は自らの見る力を知らず、耳は自己の中に留まらない。
12.325.100
तथैव व्यभिचारेण न वर्तन्ते परस्परम् ।
प्रश्लिष्टं च न जानन्ति यथाऽऽप इव पांवसः ॥ १२.३२५.१०० ॥
同様に、逸脱によって互いに作用せず、密接に結びついていても互いを知らない。ちょうど塵の粒子が、その中にある水を知らないように。
12.325.101
वाह्यानन्यानपेक्षन्ते गुणांस्तानपि मे शृणु ।
रूपं चक्षुः प्रकाशश्च दर्शने हेतवस्त्रयः ॥ १२.३२५.१०१ ॥
それらは外的な、また他の性質に依存する。その性質についても私から聞け。色、眼、光、この三つが見ることの因である。
12.325.102
यथैवात्र तथाऽन्येषु ज्ञानज्ञेयेषु हेतवः ।
ज्ञानज्ञेयांतरेतस्मिन्मनो नामापरो गुणः ॥ १२.३२५.१०२ ॥
ここと同じく、他の場合にも、因は知るものと知られるものの間にある。知と知られうるものとの間には、意と呼ばれるもう一つの性質がある。
12.325.103
विचारयति येनायं निश्चये साध्वसाधुनी ।
द्वादशस्त्वपरस्तत्र बुद्धिर्नाम गुणः स्मृतः।
येंन संशयपूर्वेषु बोद्धव्येषु व्यवस्यति ॥ १२.३२५.१०३ ॥
これによって人は決断において善と不善を考量する。そこでは第十二の、知性（ブッディ）と呼ばれる別の性質が語られる。これによって、疑いを伴う知られるべき事柄について決断する。
12.325.104
अथ द्वादशके तस्मिन्सत्वं नामापरो गुणः ।
महासत्वोऽल्पसत्वो वा जन्तुयेनानुमीयते ॥ १२.३२५.१०४ ॥
さて、その第十二のうちに、サットヴァ（内なる力）と呼ばれる別の性質があり、それによって生き物が大きな力を持つか小さな力を持つかが推測される。
12.325.105
क्षेत्रज्ञ इति चाप्यन्यो गुणस्तत चतुर्दशः ।
ममायमिति येनायं मन्यते न ममेति च ॥ १२.३२५.१०५ ॥
別の性質はクシェトラジュニャ（場を知る者）と呼ばれ、続いて第十四。これによって、人は「これは私のものだ」「これは私のものではない」と考える。
12.325.106
अथ पञ्चदशो राजन्गुणस्तत्रापरः स्मृतः ।
पृथक्कालसमूहस्य सामग्र्यं तदिहोच्यते ॥ १२.३२५.१०६ ॥
さて王よ、そこでは第十五の別の性質が語られる。ここでは、さまざまな時間の集まりの総体と呼ばれるものである。
12.325.107
गुणस्त्वेकोऽपरस्तत्र संघात इति षोडशः ।
आकृतिर्व्यक्तिरित्येतौ गुणो यस्मिन्समाश्रितौ ॥ १२.३२५.१०७ ॥
もう一つの性質、第十六は集合（サンガータ）と呼ばれ、形と顕現の両方がそこに依拠する。
12.325.108
सुखासुखे जन्ममृत्यू लाभालाभौ प्रियाप्रिये ।
इति चैकोनर्विशोऽयं द्वन्द्वयोग इति स्मृतः ॥ १२.३२५.१०८ ॥
楽と苦、生と死、得と失、愛しいものと愛しくないもの。こうして第十九の、対をなすものの結合が語られる。
12.325.109
ऊर्ध्वमेकोनर्विशत्या कालो नामापरो गुणः ।
इतीमं विद्धि विंशत्या भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.३२५.१०९ ॥
二十を超え、二十九の数えによって、「時」と名づけられる別の性質がある。これを知れ。二十によって万物の生起と壊滅が起こる。
12.325.110
विंशकश्चैव संघातो महाभूतानि पञ्च च ।
सदसद्भवायोगौ तु गुणावन्यौ प्रकाशकौ ॥ १२.३२५.११० ॥
第二十もまた集合であり、五大元素もそうである。しかし有と無の生起と結合は、照らし出す別の二つの性質である。
12.325.111
इत्येवं विंशतिश्चैव गुणाः सप्त च ये स्मृताः ।
विधिः शुक्रं बलं चेति त्रय एते गुणाः परे ॥ १२.३२५.१११ ॥
このように二十と七が性質として伝えられる。天命、精、力——この三つが最上の性質である。
12.325.112
एवं विंशच्च दश च कलाः संख्यानतः स्मृताः ।
समग्रा यत्र वर्तन्ते तच्छरीरमिति स्मृतम् ॥ १२.३२५.११२ ॥
このように二十と十の部分が数えによって伝えられる。これらすべてが共に在るところ、それを身体という。
12.325.113
अव्यक्तं प्रकृतिं त्वासां कलानां कश्चिदिच्छति ।
व्यक्तं चासां तथैवान्यः स्थूलदर्शी प्रपश्यति ॥ १२.३२५.११३ ॥
これらの部分の未顕現の本性を知ろうとする者がある。粗く見る別の者は、その顕現した姿を見る。
12.325.114
अव्यक्तं यदि वा व्यक्तं द्वयं वाऽथ चतुष्टयम् ।
प्रकृतिं सर्वभूतानां पश्यन्त्यध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.३२५.११४ ॥
未顕現であれ顕現であれ、二つであれ四つであれ、内なる自己を思う者たちは、すべての存在の本性を見る。
12.325.115
सेयं प्रकृतिरव्यक्ता कलाभिर्व्यक्ततां गता ।
ततोऽहं त्वं च राजेन्द्र चे चाप्यन्ये शरीरिणः। ॥ १२.३२५.११५ ॥
この未顕現の本性は、その諸部分によって顕現に至った。そこから私も、あなたも、王たちの主よ、そして他の身体ある者たちも生じた。
12.325.116
विन्दुन्यासादयोऽवस्थाः शुक्रशोणितसंभवाः ।
यासामेव निपातेन कललं नाम जायते ॥ १२.३२५.११६ ॥
一滴の付着に始まる諸段階は、精液と血から生じる。それらが落ちることで、カララと呼ばれる段階が生じる。
12.325.117
कललाद्बुद्बुदोत्पत्तिः पेशी वा बुद्बुदात्स्मृता ।
पेश्यास्त्वङ्गाभिनिर्वृत्तिर्नखरोमाणि चाङ्गतः ॥ १२.३२५.११७ ॥
カララから泡が生じる。あるいは泡から肉塊が生じると伝えられる。肉塊から手足が形作られ、手足から爪と毛が生じる。
12.325.118
संपूर्णे नवमे मासि जन्तोर्जातस्य मैथिल ।
जायते नामरूपत्वं स्त्रीपुमान्वेति लिङ्गतः ॥ १२.३२५.११८ ॥
第九の月が満ちるとき、マイティラよ、生まれた生き物は名と形を得る。性の特徴によって女か男となる。
12.325.119
जातमात्रं तु तद्रूपं दृष्ट्वा ताम्रनखाङ्गुलि ।
कौमारं रूपमापन्नं रूपवानुपलभ्यते ॥ १२.३२५.११९ ॥
生まれたばかりのその姿を見れば、銅色の爪と指をもち、童子の姿に至った形ある者として知覚される。
12.325.120
कौमाराद्यौवनं चापि स्थावीर्यं चापि यौवनात् ।
अनेन क्रमयोगेन पूर्वं पूर्वं न लभ्यते ॥ १२.३२५.१२० ॥
幼年から青年が生じ、青年からは堅固な力も得られる。この順序のはたらきによって、前の状態は再び得られない。
12.325.121
कलानां पृथगर्थानां प्रतिभेदः क्षणे क्षणे ।
वर्तते सर्वभूतेषु सौक्ष्म्यात्तु न विभाव्यते ॥ १२.३२५.१२१ ॥
時間の個々の段階において、一瞬一瞬すべての存在に変化が起こるが、その微細さゆえに知覚されない。
12.325.122
न चैषामप्ययो राजँल्लक्ष्यते प्रभवो न च ।
अवस्थायामवस्थायां दीपस्येवार्चिषो गतिः ॥ १२.३२५.१२२ ॥
王よ、それらの経過も起源も見えない。灯火の炎の動きのように、それぞれの状態で移ろっていく。
12.325.123
तस्याप्येवंप्रभावस्य सदश्वस्येव धावतः ।
अजस्रं सर्वलोकस्य कः कुतो वा न वा कुतः ॥ १२.३२५.१२३ ॥
良馬のように絶えず駆けるこれほどの力を持つものにとってさえ、全世界にとって、それは誰か、どこから来たのか、あるいはどこから来ないのか。
12.325.124
कस्येदं कस्य वा नेदं कुतो वेदं न वा कुतः ।
संबन्धः कोऽस्ति भूतानां स्वैरप्यवयवैरिह ॥ १२.३२५.१२४ ॥
これは誰のものか、あるいは誰のものでないか。これはどこから来たのか、あるいはどこから来ないのか。ここで生き物は自らの肢体とさえ、どのような関係があるのか。
12.325.125
यथाऽऽदित्यान्मणेश्चापि वीरुद्भ्यश्चैव पावकः ।
जायन्त्येवं समुदयात्कलानामिह जन्तवः ॥ १२.३२५.१२५ ॥
太陽から、宝玉から、また植物からも火が生じるように、ここでは時間の諸段階の生起によって生き物が生まれる。
12.325.126
आत्मन्येवात्मनाऽऽत्मानं यथा त्वमनुपश्यसि ।
एवमेवात्मनाऽऽत्मानमन्यस्मिन्किं न पश्यसि ॥ १२.३२५.१२६ ॥
汝は自らの内に、自らによって自己を見るように、なぜ他者の中に自己を同じように見ないのか。
12.325.127
यद्यात्मनि परस्मिंश्च समतामध्यवस्यसि ।
अथ मां काऽसि कस्येति किमर्थमनुपृच्छसि ॥ १२.३२५.१२७ ॥
もしあなたが自己においても他者においても平等を決意しているなら、私は誰で誰のものかと、なぜ問うのか。
12.325.128
इदं मे स्यादिदं नेति द्वन्द्वैर्मुक्तस्य मैथिल ।
काऽसि कस्य कुतो वेति वचनैः किं प्रयोजनम् ॥ १२.३२५.१२८ ॥
マイティラよ、対立の二元を離れた者にとって「これは私のものになるかも」「これは私のものではない」と言うことに何の意味があるか。「君は誰か、誰のものか、どこから来たか」という言葉に何の目的があるか。
12.325.129
रिपौ मित्रेऽथ मध्यस्थे विजये सन्धिविग्रहे ।
कृतवान्यो महीपालः किं तस्मिन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१२९ ॥
敵にも友にも中立者にも、勝利にも和平と戦争にも等しく振る舞う王にとって、解脱のしるしとは何か。
12.325.130
त्रिवर्गं सप्तधा न्यस्तं यो न वेदेह कर्मसु ।
सङ्गवान्यस्त्रिवर्गे च किं तस्मिन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३० ॥
三つの目的を七つに分けて行為の中で知らず、しかも三つの目的に執着する者にとって、解脱のしるしとは何か。
12.325.131
प्रिये वाऽप्यप्रिये वाऽपि दुर्बले बलवत्यपि ।
यस्य नास्ति समं चक्षुः किं तस्मिन्मक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३१ ॥
愛しい者にも疎ましい者にも、弱き者にも強き者にも、等しい眼差しを持たぬ者にとって、解脱のしるしとは何か。
12.325.132
तदयुक्तस्य ते मोक्षे योऽभिमानो भवेन्नृप ।
सुहृद्भिः सन्निवार्यस्तेऽविरक्तस्येव भेषजम् ॥ १२.३२५.१३२ ॥
それゆえ王よ、あなたはまだヨーガに確立していないのだから、解脱について生じる慢心は友人たちが抑えるべきである。執着から離れていない者への良薬のように。
12.325.133
तानि तान्यनुसंदृश्य सङ्गस्थानान्यरिंदम् ।
आत्मनाऽऽत्मनि संपश्य किमन्यन्मुक्तलक्षणम् ॥ १२.३२५.१३३ ॥
敵を制する者よ、執着の場所をよく見極め、自分自身によって自分の内に自分を見よ。解脱のしるしのほかに何があろうか。
12.325.134
इमान्यन्यानि सूक्ष्माणि मोक्षमाश्रित्य केनचित् ।
चतुरङ्गप्रवृत्तानि सङ्गस्थानानि मे शृणु ॥ १२.३२५.१३४ ॥
解脱に拠り所を求める者は、四肢を通じて働くこれらや他の微細な執着の場所を知る。私の言葉を聞け。
12.325.135
य इमां पृथिवीं कृत्स्नामेकच्छत्रां प्रशास्ति ह ।
एकमेव स वै राजा पुरमध्यावसत्युत ॥ १२.३२५.१३५ ॥
この全土を一つの傘のもとに治める王は、ただ一つの都に住む。
12.325.136
तत्पुरे चैकमेवास्य गृहं यदधितिष्ठति ।
गृहे शयनमप्येकं निशायां यत्र लीयते ॥ १२.३२५.१३६ ॥
その都には彼が住む家はただ一つ、その家の中で夜に休む寝床も一つだけである。
12.325.137
शय्यार्धं तस्य चाप्यत्र स्त्रीपूर्वमधितिष्ठति ।
तदनेन प्रसङ्गेन फलेनाल्पेन युज्यते ॥ १२.३२५.१३७ ॥
彼の寝床の半分も、ここではまず女たちが占めている。その執着によって、彼はわずかな果報と結びつく。
12.325.138
एवमेवोपभोगेषु भोजनाच्छादनेषु च ।
गुणेष्वपरिमेयेषु निग्रहानुग्रहं प्रति ॥ १२.३२५.१३८ ॥
同様に、享楽、飲食と衣服、無量の徳、そして罰と恩恵に対しても執着がある。
12.325.139
परतन्त्रः सदा राजा स्वल्पे सोऽपि प्रसज्जते ।
सन्धिविग्रहयोगे च कुतो राज्ञः स्वतन्त्रता ॥ १२.३२५.१३९ ॥
王はいつも他者に依存している。ささいなことにさえ縛られるのだ。ならば和と戦の事において、王にどうして自由があろうか。
12.325.140
स्त्रीषु क्रीडाविहारेषु नित्यमस्यास्वतन्त्रता ।
मन्त्रे चामात्यसहिते कुतस्तस्य स्वतन्त्रता ॥ १२.३२५.१४० ॥
女性との遊興や享楽においてさえ、彼にはいつも自由がない。ならば大臣たちとの評議において、どうして自由があろうか。
12.325.141
यदा ह्याज्ञापयत्यन्यांस्तत्रास्योक्ता स्वतन्त्रता ।
अवशः कार्यते तत्र तस्मिंस्तस्मिन्गुणे स्थितः ॥ १२.३२५.१४१ ॥
彼が他人に命令するときにのみ、そこに彼の自由があるといわれる。だがその各々の資質に立つ彼は、無力のまま行わされるのだ。
12.325.142
स्वप्नकामो न लभते स्वप्तुं कार्यार्थिभिर्जनैः ।
शयने चाप्यनुज्ञातः सुप्त उत्थाप्यतेऽवशः ॥ १२.३२५.१४२ ॥
眠りたいと思っても、用件を求める人々が彼を眠らせない。寝床で許しを得ても、眠っている彼は無理に起こされるのだ。
12.325.143
स्नाह्यालभ पिब प्राश जुहुध्यगीन्यजेत्यपि ।
वदस्व शृणु चापीति विवशः कार्यते परैः ॥ १२.३२५.१४३ ॥
「沐浴せよ、触れよ、飲め、食べよ、火に供物を捧げよ、祭祀を行え」「語れ、聞け」——このように彼は無力のまま、他者に行動させられるのだ。
12.325.144
अभिगम्याभिगम्यैवं याचन्ते सततं नराः ।
न चाप्युत्सहते दातुं वित्तरक्षी महाजनान् ॥ १२.३२५.१४४ ॥
このように人々は何度も近づき、絶えず懇願する。だが富の守り手である王は、偉大な人々に与えることさえ敢えてできないのだ。
12.325.145
दाने कोशक्षयोऽप्यस्य वैरं चास्य प्रयच्छतः ।
क्षणेनास्योऽपवर्तन्ते दोषा वैराग्यकारकाः ॥ १२.३२५.१४५ ॥
施しによって彼の宝庫は尽き、与える者への敵意も生じる。しかし一瞬にして、厭離を生む欠点は彼から去っていく。
12.325.146
प्राज्ञाञ्शूरांस्तथा वैद्यानेकस्थानपि शङ्कते ।
भयमप्यनये राज्ञो यैश्च नित्यमुपास्यते ॥ १२.३२५.१४६ ॥
王は賢者、勇士、医者、さらには一つの職にある者さえも疑う。そして、常に仕えてくれる者たちからも災いを恐れる。
12.325.147
तथा चैते प्रदुष्यन्ति राजन्ये कीर्तिता मया ।
तथैवास्य भयं तेभ्यो जायते पश्य यादृशम् ॥ १२.३२५.१४७ ॥
私が王たちについて述べたように、これらの者も堕落し、彼らからそのような恐れが生じる。どのような恐れかを見よ。
12.325.148
सर्वः स्वेस्वे गृहे राजा सर्वः स्वेस्वे गृहे गृही ।
निग्रहानुग्रहौ कुर्वंस्तुल्यो जनक राजभिः ॥ १२.३२५.१४८ ॥
家長はみな自分の家では王であり、家の主もみな自分の家では王である。罰と恩恵を施す彼は、ジャナカよ、王たちと同じである。
12.325.149
पुत्रा दारास्तथैवात्मा कोशो मित्राणि संचयाः ।
परैः साधारणा ह्येते तैस्तैरेवास्य हेतुभिः ॥ १२.३२५.१४९ ॥
息子、妻たち、そして自分自身、宝庫、友、蓄えもまた、他者と共有されるものである。まさにその理由によって、それらは彼のものでもある。
12.325.150
हतो देशः पुरं दग्धं प्रधानः कुञ्जरो मृतः ।
लोकसाधारणेष्वेषु मिथ्याज्ञानेन तप्यते ॥ १२.३२५.१५० ॥
国は荒らされ、都は焼かれ、首位の象は死んだ。世間に共通するこれらのことについて、彼は誤った知識によって苦しむ。
12.325.151
अमुक्तो मानसैर्दुःखैरिच्छाद्वेषप्रियोद्भवैः ।
शिरोरोगादिभी रोगैस्तथैव विनिपातिभिः ॥ १२.३२५.१५१ ॥
欲望・憎悪・愛着から生じる心の苦しみ、頭痛などの病、そして同じく人を打ち倒す災厄から、彼は逃れられない。
12.325.152
द्वन्द्वैस्तैस्तैरुपहतः सर्वतः परिशङ्कितः ।
बहुभिः प्रार्थितं राज्यमुपास्ते गणयन्निशाः ॥ १२.३२५.१५२ ॥
対立する二つの組と、あれこれの苦しみに打ちのめされ、四方に怯えながら、多くの人が求める王国に仕え、夜を数えている。
12.325.153
तदल्पसुखमत्यर्थं बहुदुःखमसारवत् ।
तृणाग्निज्वलनप्रख्यं फेनबुद्बुदसंनिभम् ॥ १२.३२५.१५३ ॥
その王国は極めて僅かな幸福と多くの苦しみしかもたらさず、実体がない。草に燃える火の炎のようであり、泡や水の泡のようである。
12.325.154
को राज्यमभिपद्येत प्राप्य चोपशमं लभेत् ।
ममेदमिति यच्चेदं पुरं राष्ट्रं च मन्यसे ॥ १२.३२५.१५४ ॥
王国を得て、誰が安らぎを得られようか。お前は「これは私のもの、この都と王国は私のものだ」と考えている。
12.325.155
बलं कोशममात्यांश्च कस्यैतानि न वा नृप ।
मित्रामात्यपुरं राष्ट्रं दण्डः कोशो महीपतिः ॥ १२.३२५.१५५ ॥
軍勢、宝庫、大臣は誰のものか、王よ、それとも誰のものでもないのか。味方、大臣、都、国、刑罰、宝庫、そして大地の主は、誰のものか。
12.325.156
सप्ताङ्गश्चैष सङ्घातो राज्यमित्युच्यते नृप ।
सप्ताङ्गस्यास्य राज्यस्य त्रिदण्डस्येव तिष्ठतः।
अन्योन्यगुणयुक्तस्य कः केन गुणतोऽधिकः ॥ १२.३२५.१५६ ॥
王よ、この七支からなる集合体が王国と呼ばれる。三本の杖のように立ち、互いに相手の徳を備えたこの七支の王国で、誰がどの点で誰より優れているのか。
12.325.157
तेषुतेषु हि कालेषु तत्तदङ्गं विशिष्यते ।
येन यत्सिध्यते कार्यं तत्प्राधान्याय कल्पते ॥ १२.३२५.१५७ ॥
その時々にそれぞれの肢が際立つ。そのものによって事が成就するなら、それこそ首位にふさわしくなる。
12.325.158
सप्ताङ्गश्चैव संघातस्त्रयश्चान्ये नृपोत्तम ।
संभूय दशवर्गोऽयं भुङ्क्ते राज्यं हि राजवत् ॥ १२.३२५.१५८ ॥
王の中の最高者よ、七肢の集合と他の三つが合わさってこの十部の集団となり、王のように王国を享受する。
12.325.159
यश्च राजा महोत्साहः क्षत्रधर्मे रतो भवेत् ।
स तुष्येद्दशभागेन ततस्त्वन्यो दशावरैः ॥ १२.३२५.१५९ ॥
大いに気概があり、クシャトリヤの義務に専心する王は、十分の一で満足すべきである。そして別の者は、さらに小さな十分の一で満足すべきである。
12.325.160
नास्त्यसाधारणो राजा नास्ति राज्यमराजकम् ।
राज्येऽसति कुतो धर्मो धर्मेऽसति कुतः परम् ॥ १२.३२५.१६० ॥
並ぶ者なき王はなく、王なき王国もない。王国がなければ法はどこにあるのか。法がなければ至上の善はどこにあるのか。
12.325.161
योप्यत्र परमो धर्मः पवित्रं राजराज्ययोः ।
पृथिवी दक्षिणा यस्य सोऽश्वमेधो न विद्यते ॥ १२.३२५.१६१ ॥
ここで最高の法とは、王と王国の両方を清めるものである。大地を布施とする者には、馬祠に等しいものは他にない。
12.325.162
साऽहमेतानि कर्माणि राजदुःखानि मैथिल ।
समर्था शतशो वक्तुमथवाऽपि सहस्रशः ॥ १२.३२५.१६२ ॥
マイティラーの王よ、王に苦しみをもたらすこれらの行いについて、私は百通り、あるいは千通りにも語ることができる。
12.325.163
स्वदेहे नाभिषङ्गो मे कुतः परपरिग्रहे ।
न मामेवंविधां युक्तामीदृशं वक्तुमर्हसि ॥ १२.३२५.१६३ ॥
私は自分の身体に執着がない。ましてや他人の所有物に執着などあろうか。私のような者にこのように語るのは、あなたにふさわしくない。
12.325.164
ननु नाम त्वया मोक्षः कृत्स्नः पञ्चशिखाच्छ्रुतः ।
सोपायः सोपनिषदः सोपसङ्गः सनिश्चयः ॥ १२.३२५.१६४ ॥
あなたはパンチャシカから、解脱の全体を、その方法、ウパニシャッド、道、確信とともに聞いたはずだ。
12.325.165
तस्य ते मुक्तसङ्गस्य पाशानाक्रम्य तिष्ठतः ।
छत्रादिषु विशेषेषु पुनः सङ्गः कथं नृप ॥ १२.३२५.१६५ ॥
王よ、あなたは執着から解放され、束縛を超えて立っている。ならば、宝蓋などの王の標識という区別に、再び執着が生じるのはどうしてか。
12.325.166
श्रुतं ते न श्रुतं मन्ये मृषा वाऽपि श्रुतं श्रुतम् ।
अथवा श्रुतसंकाशं श्रुतमन्यच्छ्रुतं त्वया ॥ १२.३२५.१६६ ॥
あなたが聞いたことは、本当には聞いていないと私は思う。あるいは偽って聞いたのか、聞いたものに似た別のものを聞いたのか——あなたが何を聞いたにせよ。
12.325.167
अथापीमासु संज्ञासु लौकिकीषु प्रतिष्ठसे ।
अभिषङ्गावरोधाभ्यां बद्धस्त्वं प्राकृतो यथा ॥ १२.३२५.१६७ ॥
それでもあなたはこれらの世俗の呼び名に留まっている。執着と妨げに縛られたあなたは、普通の人と同じだ。
12.325.168
सत्वेनानुप्रवेशो हि योऽयं त्वयि कृतो मया ।
किं तवापकृतं तत्र यदि मुक्तोऽसि सर्वशः ॥ १२.३२५.१६८ ॥
私がサットヴァによってあなたの内に入らせたこの入り込みが、あなたにどんな害を与えたというのか。もしあなたが完全に解脱しているのなら。
12.325.169
नियमो ह्येषु धर्मेषु यतीनां शून्यवासिता ।
शून्यमावासयन्त्या च मया किं कस्य दूषितम् ॥ १२.३२५.१६९ ॥
これらの義務のうち、苦行者の規則は空いた場所に住むことである。彼女を空いた場所に住まわせた私によって、誰の何が汚されたというのか。
12.325.170
न पाणिभ्यां न बाहुभ्यां पादोरुभ्यां न चानघ ।
न गात्राक्यवैरन्यैः स्पृशामि त्वां नराधिप ॥ १२.३२५.१७० ॥
無垢なる者よ、人の王よ、私は手でも腕でも、足や腿でも、肢体や眼、その他の部分でも、あなたに触れることはない。
12.325.171
कुले महति जातेन ह्रीमता दीर्घदर्शिना ।
नैतत्सदसि वक्तव्यं सद्वाऽसद्वा मिथः कृतम् ॥ १२.३२५.१७१ ॥
高貴な家に生まれ、慎み深く先見の明ある人は、互いの間で行われたことが善であれ悪であれ、会議の場で語るべきではない。
12.325.172
ब्राह्मणा गुरवश्चेमे तथा मान्या गुरूत्तमाः ।
त्वं चाथ गुरुरप्येषामेवमन्योन्यगौरवम् ॥ १२.३२५.१७२ ॥
これらのバラモンと師、また尊ばれる最上の師、そしてあなたもまた彼らの師である。このようにして互いの尊敬がある。
12.325.173
तदेवमनुसंदृश्य वाच्यावाच्यं परीक्षता ।
स्त्रीपुंसोः समवायोऽयं त्वया वाच्यो न संसदि ॥ १२.३२५.१७३ ॥
このように熟慮し、語るべきことと語るべきでないことを吟味する者として、あなたは男女のこの交わりを会議の場で語ってはならない。
12.325.174
यथा पुष्करपर्णस्थं जलं तत्पर्णसंस्थितम् ।
तिष्ठत्यस्पृशती तद्वत्त्वपि वत्स्यामि मैथिल ॥ १२.३२५.१७४ ॥
蓮の葉の上にある水が葉に触れることなくそこにとどまるように、マイティラよ、私もまたそのようにとどまろう。
12.325.175
यदि चाद्य स्पृशन्त्या मे स्पर्शं जानासि कंचन ।
ज्ञानं कृतमबीजं ते कथं तेनेह भिक्षुणा ॥ १२.३२५.१७५ ॥
今日、私の触れたものに触れて何かを知るのなら、お前の知は種のないものだ。ならば、この托鉢僧と共にここにどうして留まれるだろうか。
12.325.176
स गार्हस्थ्याच्च्युतश्च त्वं मोक्षं चानाप्य दुर्विदम् ।
उभयोरन्तराले वै वर्तसे मोक्षवादिकः ॥ १२.३२५.१७६ ॥
お前は家住期からも堕ち、知り難い解脱も得ていない。二つの間に留まりながら、解脱を語るだけの者となっている。
12.325.177
न हि मुक्तस्य मुक्तेन ज्ञस्यैकत्वपृथक्त्वयोः ।
भावाभावसमायोगे जायते वर्णसंकरः ॥ १२.३२५.१७७ ॥
解脱した者が解脱した者と共にあり、知者が一性と別性の中にあり、有と無が結びつくとき、ヴァルナの混淆は生じないからだ。
12.325.178
वर्णाश्रमाः पृथक्त्वेन दृष्टार्थस्यापृथक्त्वतः ।
नान्यदन्यदिति ज्ञात्वा नान्यदन्यत्र वर्तते ॥ १२.३२५.१७८ ॥
ヴァルナとアーシュラマは別々に見えるが、真実を見た者にとっては別ではない。「これは別、あれは別」と知れば、別のものは他所には存在しない。
12.325.179
पापौ कुण्डं तथा कुण्डे पयः पयसि मक्षिका ।
आश्रिताश्रययोगेन पृथक्त्वेनाश्रिताः पुनः ॥ १२.३२५.१७९ ॥
壺の中の乳、乳の中の蠅——同様に。支えるものと支えられるものの結合によって、別々のものとして再び支えられる。
12.325.180
न तु कुण्डे पयोभावः पयश्चापि न मक्षिका ।
स्वयमेवाश्रयन्त्येते भावा न तु पराश्रयम् ॥ १२.३२५.१८० ॥
しかし壺には乳の状態はなく、乳もなく、蠅もない。これらの状態は自ら依り所となり、他者の依り所によるのではない。
12.325.181
पृथक्त्वादाश्रमाणां च वर्णान्यत्वे तथैव च ।
परस्परपृथक्त्वाच्च कथं ते वर्णसंकरः ॥ १२.३२५.१८१ ॥
生活期（アーシュラマ）が互いに分かれ、ヴァルナが異なり、さらに互いに区別されているのに、どうして彼らの間にヴァルナの混交が起こるだろうか。
12.325.182
नास्मि पर्णोत्तमा जात्या न वैश्या नावरा तथा ।
तव राजन्सवर्णाऽस्मि शुद्धयोनिरविप्लुता ॥ १२.३२५.१८२ ॥
私は最上の家柄の者でも、ヴァイシャの女でも、低い家柄の者でもありません。王よ、私はあなたと同じヴァルナに属し、清らかな出自で汚れのない者です。
12.325.183
प्रधानो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रमागतः ।
कुले तस्य समुत्पन्नां सुलभां नाम विद्धि माम् ॥ १२.३२५.१८३ ॥
プラダーナという王仙の名は、あなたの耳にも届いているでしょう。その家系に生まれたスラバーという者と知ってください。
12.325.184
द्रोणश्च शतशृङ्गश्च वक्रद्धारश्च पर्वतः ।
मम सत्रेषु पूर्वेषां चिता मघवता सह ॥ १२.३२५.१८४ ॥
ドローナ、シャタシュリンガ、ヴァクラドヴァーラの山々では、我が祖先の祭祀の集会で、インドラとともに祭壇が築かれました。
12.325.185
साहं तस्मिन्कुले जाता भर्तर्यसति मद्विधे ।
विनीता मोक्षधर्मेषु चराम्येका मुनिव्रतम् ॥ १२.३२५.१८५ ॥
その家系に生まれた私は、夫のない身の女として解脱の教えに導かれ、ただ一人で聖者の誓戒を守って歩んでいます。
12.325.186
नास्मि सत्रप्रतिच्छन्ना न परस्वाभिमानिनी ।
न धर्मसंकरकरी स्वधर्मेऽस्मि दृढव्रता ॥ १२.३२५.१८६ ॥
私は祭祀に身を隠して来た者ではなく、他人の財を誇る者でもなく、ダルマを混乱させる者でもありません。私は自らのダルマに固く誓いを立てています。
12.325.187
नास्थिरा स्वप्रतिज्ञायां नासमीक्ष्य प्रवादिनी ।
नासमीक्ष्यागता चेह त्वत्सकाशं जनाधिप ॥ १२.३२५.१८७ ॥
人の主よ、私は自らの誓いにおいて揺るがず、考えもなく語る者でもなく、考えもなくここへあなたの御前に来たのでもありません。
12.325.188
मोक्षे ते भावितां बुद्धिं श्रुत्वाऽहं कुशलैषिणी ।
तव मोक्षस्य चाप्यस्य जिज्ञासार्थमिहागता ॥ १२.३२५.१८८ ॥
あなたが解脱に向けて養った知恵を聞き、あなたの幸福を願う私は、あなたのこの解脱をも問いただしたくてここに来ました。
12.325.189
न वर्गस्था ब्रवीम्येतत्स्वपक्षपरपक्षयोः ।
मुक्तो विमुच्यते यश्च शान्तौ यश्च न शाम्यति ॥ १२.३२५.१८९ ॥
私はこれを、どの派閥に立ってでもなく、味方の立場からも敵の立場からも言っているのではありません。解放された者は解放され、寂静にとどまる者は静まることがない。
12.325.190
यथा शून्ये पुराऽगारे भिक्षुरेकां निशां वसेत् ।
तथाऽहं त्वच्छरीरेऽस्मिन्निमां वत्स्यामि शर्वरीम् ॥ १२.३२५.१९० ॥
乞食の修行者が空っぽの古い家で一夜を過ごすように、私もこのあなたの身体の中でこの夜を過ごすでしょう。
12.325.191
साऽहं मानप्रदानेन वागातिथ्येन चार्चिता ।
सुप्ता सुशरणं प्रीता श्वो गमिष्यामि मैथिल ॥ १२.३२५.१९१ ॥
敬意を示され、言葉の歓待を受けて私は敬われ、良き避難所で眠り、心満ち足りています。マイティラの王よ、明日私は去るでしょう。
12.325.192
इत्येतानि स वाक्यानि हेतुमन्त्यर्थवन्ति च ।
श्रुत्वा नाधिजगौ राजा किंचिदन्यदतः परं ॥ १२.३२५.१९२ ॥
理にかない意味に満ちたこれらの言葉を聞いて、王はこの後もはや何も答えなかった。