Mahābhārata · Adhyāya 12.329
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.329.1
कथं निर्वेदमापन्नः शुको वैयासकिः पुरा ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३२९.१ ॥
¿Cómo alcanzó Śuka, hijo de Vyāsa, el desapego en tiempos pasados? Deseo escucharlo, pues mi curiosidad es grande.
12.329.2
प्राकृतेनैव वृत्तेन चरन्तमकुतोभयम् ।
अध्याप्य कृत्स्नं स्वाध्यायमन्वशाद्वै पिता सुतम् ॥ १२.३२९.२ ॥
El padre, habiendo enseñado a su hijo todo el estudio védico, quien vagaba con conducta común y sin temor alguno, lo instruyó.
12.329.3
धर्मं पुत्र निपेवस्व सुतीक्ष्णौ च हिमातपौ ।
क्षुत्पिपासे च वायुं च जय नित्यं जितेन्द्रियः ॥ १२.३२९.३ ॥
Hijo, practica el dharma; soporta el frío y el calor cortantes, el hambre y la sed, y el viento. Vence siempre, con los sentidos dominados.
12.329.4
सत्यमार्जवमक्रोधमनसूयां दमं तपः ।
अहिंसां चानृशंस्यं च विधिवत्परिपालय ॥ १२.३२९.४ ॥
Veracidad, rectitud, ausencia de ira y de envidia, dominio de sí, austeridad, no violencia y bondad: obsérvalos plenamente, según la regla.
12.329.5
सत्ये तिष्ठ रतो धर्मे हित्वा सर्वमनार्जवम् ।
देवतातिथिशेषेण यात्रां प्राणस्य संलिह ॥ १२.३२९.५ ॥
Permanece firme en la verdad, deléitate en el dharma, abandonando toda perversidad; sostén el viaje de la vida solo con lo que queda tras los dioses y los huéspedes.
12.329.6
फेनमात्रोपमे देहे जीवे शकुनिवत्स्थिते ।
अनित्ये प्रियसंवासे कथं स्वपिषि पुत्रक ॥ १२.३२९.६ ॥
El cuerpo no es más que espuma, y el ser vivo reside en él como un pájaro; la unión con los amados es impermanente. ¿Cómo puedes dormir, hijo mío?
12.329.7
अप्रमत्तेषु जाग्रत्सु नित्ययुक्तेषु शत्रुषु ।
अन्तरं लिप्यमानेषु बालस्त्वं नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.७ ॥
Entre enemigos atentos, despiertos y siempre dispuestos, mientras marcan la brecha, tú, como un niño, no lo percibes.
12.329.8
अहःसु गण्यमानेषु क्षीयमाणे तथाऽऽयुषि ।
जीविते लिख्यमाने च किमुत्थाय न धावसि ॥ १२.३२९.८ ॥
Mientras los días se cuentan, la vida se consume y la existencia se va escribiendo, ¿por qué no te levantas y corres?
12.329.9
ऐहलौकिकनीहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ।
पारलौकिककार्येषु प्रसुप्ता भृशनास्तिकाः ॥ १२.३२९.९ ॥
Quienes se esfuerzan por este mundo, por lo que aumenta la carne y la sangre, y duermen ante los deberes del otro mundo, son totalmente incrédulos.
12.329.10
धर्माय येऽभ्यसूयन्ति बुद्धिमोहान्विता नराः ।
अपथा गच्छतां तेषामनुयाताऽपि पीड्यते ॥ १२.३२९.१० ॥
Los hombres cegados por la confusión de la mente que vilipendian el dharma se apartan del camino; incluso quien los sigue sufre.
12.329.11
ये तु तुष्टाः श्रुतिपरा महात्मानो महाबलाः ।
धर्म्यं पन्थानमारूढास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १२.३२९.११ ॥
Pero sirve e interroga a los que están contentos, dedicados a la revelación, magnánimos y poderosos, que han ascendido al sendero recto.
12.329.12
उपधार्य मतं तेषां बुधानां धर्मदर्शिनाम् ।
नियच्छ परया बुद्ध्या चित्तमुत्पथगामि वै ॥ १२.३२९.१२ ॥
Tras considerar el parecer de aquellos sabios que ven el dharma, refrena con suprema inteligencia la mente que tiende a extraviarse.
12.329.13
आद्यकालिकया बुद्ध्या दूरेश्च इति निर्भयाः ।
सर्वभक्ष्या न पश्यन्ति कर्मभूमिमचेतसः ॥ १२.३२९.१३ ॥
Quienes, guiados por un intelecto primordial que mira lejos, se vuelven sin temor y lo devoran todo, no ven la tierra de la acción; están inconscientes.
12.329.14
धर्मं निःश्रेणिमास्थाय किंचित्किंचित्समारुह ।
कोशकारवदात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.१४ ॥
Sube por la escalera del dharma, poco a poco; envolviéndote como el gusano de seda, no lo adviertes.
12.329.15
नास्तिकं भिन्नमर्यादं कूलपातमिव स्थितम् ।
वामतः कुरु विस्रब्धो नरं वेणुमिवोद्धृतम् ॥ १२.३२९.१५ ॥
Aléjate con seguridad a la izquierda del ateo, cuyos límites están rotos y se mantiene como una orilla que se derrumba, como de un bambú arrancado.
12.329.16
कामक्रोधग्राहवतीं पञ्चेन्द्रियजलां नदीम् ।
नावं धृतिमयीं कृत्वा जन्मदुर्गाणि संतर ॥ १२.३२९.१६ ॥
Haciendo de la firmeza una barca para cruzar el río lleno de cocodrilos de deseo e ira, con las aguas de los cinco sentidos, atraviesa las fortalezas del nacimiento.
12.329.17
मृत्युनाऽभ्याहते लोके जरया परिपीडिते ।
अमोघासु पतन्तीषु धर्मयानेन संतर ॥ १२.३२९.१७ ॥
En este mundo herido por la muerte y afligido por la vejez, mientras caen flechas infalibles, cruza por el vehículo del dharma.
12.329.18
तिष्ठन्तं च शयानं च मृत्युरन्वेषते यदा ।
निर्वृत्तिं लभते कस्मादकस्मान्मृत्युनाऽशितः ॥ १२.३२९.१८ ॥
Cuando la muerte busca al que está de pie y al que yace, ¿cómo puede el hombre hallar descanso? ¿Cómo puede quien es súbitamente devorado por la muerte tener paz?
12.329.19
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
वृकीवोरणमासाद्य मृत्युरादायं गच्छति ॥ १२.३२९.१९ ॥
Mientras acumula deseos, nunca saciado, a este hombre se lo lleva la muerte como la loba se lleva a la oveja que ha alcanzado.
12.329.20
क्रमशः संचितशिखो धर्मबुद्धिमयो महान् ।
अन्धकारे प्रवेष्टव्ये दीपो यत्नेन धार्यताम् ॥ १२.३२९.२० ॥
Una gran lámpara, con la llama acumulada poco a poco y hecha de intelecto recto: cuando haya que entrar en la oscuridad, sostenedla con esmero.
12.329.21
संपतन्देहजालानि कदाचिदिह मानुषे ।
ब्राह्मण्यं लभते जन्तुस्तत्पुत्र परिपालय ॥ १२.३२९.२१ ॥
Descendiendo por redes de cuerpos, un ser vivo alcanza a veces en este estado humano la condición de brahmán; por eso, hijo, protégela.
12.329.22
ब्राह्मणस्य तु देहोऽयं न कामार्थाय जायते ।
इह क्लेशाय तपसे प्रेत्य त्वनुपमं सुखम् ॥ १२.३२९.२२ ॥
El cuerpo de un brahmán no nace para el deseo ni la riqueza; aquí es para el sufrimiento y la austeridad, y después de la muerte para una felicidad incomparable.
12.329.23
ब्राह्मण्यं बहुभिरवाप्यते तपोभि ।
स्तल्लब्ध्वा न रतिपरेण हेलितव्यम्।
स्वाध्याये तपसि दमे च नित्ययुक्तः ।
मोक्षार्थी कुशलपरः सदा यतस्व ॥ १२.३२९.२३ ॥
La condición de brahmán se obtiene por muchas austeridades. Una vez alcanzada, quien busca el placer no debe despreciarla. Dedicado siempre al estudio, a la austeridad y al dominio de sí, buscando la liberación y atento al bien, esfuérzate siempre.
12.329.24
अव्यक्तप्रकृतिरयं कलाशरीरः ।
सूक्ष्मात्मा क्षणत्रुटिका निमेषरोमा।
यानेतत्समबलशुक्लकृष्णनेत्रो ।
मासाङ्गो द्रवति वयोहयो नराणाम् ॥ १२.३२९.२४ ॥
De naturaleza no manifiesta, con un cuerpo hecho de partes del tiempo, de yo sutil, cuyos miembros son momentos e instantes, cuyo pelo son los parpadeos, con dos ojos blanco y negro de igual fuerza y miembros de meses: este caballo de los años huye de los hombres.
12.329.25
तं दृष्ट्वा प्रसृतमजस्रमुग्रवेगं ।
गच्छन्तं सततमिहान्ववेक्षमाणम्।
यक्षुस्ते यदि न परप्रणेतृनेयं ।
धर्मे ते रमतु मनः परं निशाम्य ॥ १२.३२९.२५ ॥
Al ver aquello que se extiende sin cesar, de feroz velocidad, siempre en movimiento y observado aquí, si deseas saber qué no es conducido por otro guía, que tu mente, habiendo comprendido lo supremo, se deleite en el dharma.
12.329.26
येऽमी तु प्रचलितधर्मकामवृत्ताः ।
क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगात्।
क्लिश्यन्तः परिगतवेदनाशरीरा ।
बह्वीभिः सुभृशमधर्मवागुराभिः ॥ १२.३२९.२६ ॥
Pero aquellos cuya conducta se ha desviado del dharma y del deseo, gritando sin cesar por la unión con lo no deseado, sufriendo con cuerpos sobrecogidos por el dolor, quedan muy atados por las muchas trampas del adharma.
12.329.27
राजा सदा धर्मपरः शुभाशुभस्य गोप्ता ।
समीक्ष्य सुकृतिनां दधाति लोकान्।
बहुविधमपि चरति प्रविशति ।
सुखमनुपगतं निरवद्यम् ॥ १२.३२९.२७ ॥
El rey, siempre dedicado al dharma, es el protector del bien y del mal; habiendo observado a los virtuosos, les concede mundos. Moviéndose de muchas maneras, entra en la dicha irreprochable que aún no ha sido alcanzada.
12.329.28
श्वानो भीषणकाया अयोमुखानि वयांसि ।
बलगृध्रकुररपक्षिणां च संघातम्।
नरकदने रुधिरपा गुरुवचन ।
नुदमुपरतं विशन्त्यसन्तः ॥ १२.३२९.२८ ॥
Perros de cuerpos terribles, aves de picos de hierro, fuertes buitres, águilas pescadoras y bandadas de aves, bebedores de sangre en el tormento del infierno, apartados de las palabras del maestro: en esto entran los malvados.
12.329.29
मर्यादा नियताः स्वयम्भुवा य इहेमाः ।
प्रभिनत्ति दश गुणा मनोऽनुगत्वात्।
निवसति भृशमसुखं पितृविषय ।
विपिनमवगाह्य स पापः ॥ १२.३२९.२९ ॥
Quien quebranta estos límites fijados aquí por el Autoexistente, por seguir a la mente se destruyen sus diez cualidades; aquel pecador, habiéndose sumergido en un bosque del reino de los ancestros, habita en gran miseria.
12.329.30
यो लुब्ध सुभृशं प्रियानृतश्च मनुष्यः ।
सततनिकृतिवञ्चनाभिरतिः स्यात्।
उपनिधिभिरसुखकृत्स परमनिरयगो ।
भृशमसुखमनुभवति दुष्कृतकर्मा ॥ १२.३२९.३० ॥
El hombre que es muy codicioso, amante de la mentira agradable, que se deleita constantemente en el engaño y la estafa, que causa sufrimiento a otros mediante depósitos confiados, ese malhechor va al infierno supremo y padece gran sufrimiento.
12.329.31
उष्णां वैतरणीं महानदीमव ।
गाढोऽसिपत्रवनभिन्नगात्रः।
परशुवनशयोनिपतितो ।
वसति च महानिरये भृशार्तः ॥ १२.३२९.३१ ॥
Se sumerge en el caliente gran río Vaitaraṇī, con el cuerpo atravesado en el bosque de hojas de espada; caído y tendido en el bosque de hachas, habita en el gran infierno, profundamente angustiado.
12.329.32
महापादनि कत्थसे न चाप्यवेक्षसे परम् ।
चिरस्य मृत्युकारिकामनागतां न बुध्यसे ॥ १२.३२९.३२ ॥
Presumes de tus grandes pies, pero no miras más allá; la causa de la muerte, que hace tiempo se acerca, no la comprendes.
12.329.33
प्रयस्यतां किमास्यते समुत्थितं महद्भयम् ।
अतिप्रमार्थि दारुणं सुखस्य संविधीयताम् ॥ १२.३२९.३३ ॥
¡Esfuérzate! ¿Por qué estás sentado? Ha surgido un gran miedo, terrible, que destruye por completo la felicidad; que se disponga lo necesario para la felicidad.
12.329.34
पुरा मृतः प्रणीयसे यमस्य राजशासनात् ।
त्वमन्तकाय दारुणैः प्रयत्नमार्जवे कुरु ॥ १२.३२९.३४ ॥
Como si ya estuvieras muerto, eres llevado por el mandato real de Yama; haz un esfuerzo terrible con rectitud hacia el Finalizador, Antaka.
12.329.35
पुरा समूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यदुःखवित् ।
कियत्तवेह जीवितं यमे न चास्ति वारकः ॥ १२.३२९.३५ ॥
Antes el Señor, que desconoce el dolor, arrebata a los parientes con raíz y todo; ¿cuánta vida te queda aquí? Y ante Yama no hay nadie que detenga.
12.329.36
पुरा विवाति मारुतो यमस्य यः पुरःसरः ।
पुरैक एव नीयसे कुरुष्व सांपरायिकम् ॥ १२.३२९.३६ ॥
El viento que precede a Yama ya sopla. Solo tú serás llevado; por tanto, haz lo necesario para el más allá.
12.329.37
पुरा स एक एव ते प्रवाति मारुतोऽन्तकः ।
पुरा च विभ्रमन्ति ते दिशो महाभयागमे ॥ १२.३२९.३७ ॥
Ese viento del Destructor ya sopla para ti, y cuando llega el gran temor tus direcciones ya se tambalean.
12.329.38
श्रुतिश्च सन्निरुध्यते पुरा तवेह पुत्रक ।
समाकुलस्य गच्छतः समाधिमुत्तमं कुरु ॥ १२.३२९.३८ ॥
Hijo, tu oído ya se está cerrando aquí; mientras avanzas agitado, alcanza la concentración suprema.
12.329.39
शुभाशुभे पुरा कृते प्रमादकर्मविप्लुते ।
स्मरन्पुराऽनुतप्यसे निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.३९ ॥
Las acciones buenas y malas hechas antes, confundidas por obras negligentes, las recordarás y te arrepentirás ya desde ahora; deposita solo un tesoro.
12.329.40
पुरा जरा कलेवरं विजर्झरीकरोति ते ।
बलाङ्गरूपहारिणी निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.४० ॥
La vejez ya vuelve tu cuerpo podrido y desgastado, robando fuerza, miembros y belleza; deposita solo un tesoro.
12.329.41
पुरा शरीरमन्तको भिनत्ति रोगसायकैः ।
प्रसह्य जीवितक्षये तपो महत्समारभ ॥ १२.३२९.४१ ॥
El Destructor ya traspasa tu cuerpo con flechas de enfermedad; antes de que la vida se acabe, emprende con fuerza una gran austeridad.
12.329.42
पुरा वृका भयंकरा मनुष्यदेहगोचराः ।
अभिद्रवन्ति सर्वतो यतस्व पुण्यशीलने ॥ १२.३२९.४२ ॥
Antes, lobos terribles que merodean al alcance de los cuerpos humanos se abalanzan desde todos lados. Oh tú, de conducta virtuosa, esfuérzate.
12.329.43
पुरान्धकारमेककोऽनुपश्यसि त्वरस्व वै ।
पुरा हिरण्मयान्नगान्निरीक्षसेऽद्रिमूर्धनि ॥ १२.३२९.४३ ॥
Antes contemplas la oscuridad tú solo; apresúrate, en verdad. Antes, en la cima de la montaña, contemplas montañas doradas.
12.329.44
पुरा कुसङ्गतानि ते सुहृन्मुखाश्च शत्रवः ।
विचालयन्ति दर्शनाद्धटस्व पुत्र यत्परम् ॥ १२.३२९.४४ ॥
Antes, tus malas compañías y enemigos con rostro de amigo te apartan de la visión. Oh hijo, esfuérzate por lo supremo.
12.329.45
धनस्य यस्य राजतो भयं न चास्ति चोरतः ।
मृतं च यन्न मुञ्चति समार्जयस्व तद्धनम् ॥ १२.३२९.४५ ॥
Adquiere bien aquella riqueza de la que no hay temor del rey ni de los ladrones, y que ni al morir abandona.
12.329.46
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
यदेव यस्य यौतकं तदेव तत्र सोऽश्नृते ॥ १२.३२९.४६ ॥
Allí no se reparte entre unos y otros según sus propias obras; lo que pertenece a cada cual, eso mismo lo disfruta allí.
12.329.47
परत्र तेन जीव्यते तदेव पुत्र जीयताम् ।
धनं यदक्षरं ध्रुवं समार्जयस्व तत्स्वयम् ॥ १२.३२९.४७ ॥
En el otro mundo se vive por medio de ello; por tanto, oh hijo, que eso se conquiste. Adquiere tú mismo bien aquella riqueza que es imperecedera y firme.
12.329.48
न यावदेव पच्यते महाजनस्य यावकम् ।
अपक्व एव यावके पुरा प्रलीयते त्वरम् ॥ १२.३२९.४८ ॥
Antes de que la papilla de cebada de un gran hombre esté cocida, ella se disuelve pronto, aún cruda, en la papilla.
12.329.49
न मातृपुत्रबान्धवा न संस्तुतः प्रियो जनः ।
अनुव्रजन्ति संकटे व्रजन्तमेकपातिनम् ॥ १२.३२९.४९ ॥
Ni madre, hijos, parientes, conocidos ni seres queridos siguen en la desgracia al que marcha solo.
12.329.50
यदेव कर्म केवलं पुराकृतं शुभाशुभम् ।
तदेव पुत्र यौतकं भवत्यमुत्र गच्छतः ॥ १२.३२९.५० ॥
Hijo, solo las acciones buenas y malas hechas antes son las que acompañan al que va al otro mundo.
12.329.51
हिरण्यरत्नसंचयाः शुभाशुभेन संचिताः ।
न तस्य देहसंक्षये भवन्ति कार्यसाधकाः ॥ १२.३२९.५१ ॥
Los montones de oro y joyas acumulados por obras buenas y malas no le sirven para cumplir sus fines cuando el cuerpo se destruye.
12.329.52
न पुत्र शान्तिरस्ति ते कृताकृतस्य कर्मणः ।
न साक्षिकोऽऽत्मना समो नृणामिहास्ति कश्चन ॥ १२.३२९.५२ ॥
Hijo, no hay paz para ti respecto de los actos hechos y no hechos; para los hombres aquí no hay testigo igual al propio yo.
12.329.53
मनुष्यदेहशून्यकं भवत्यमुत्र गच्छतः ।
प्रविश्य बुद्धिचक्षुषा प्रदृश्यते हि सर्वशः ॥ १२.३२९.५३ ॥
Para el que, vacío del cuerpo humano, va al otro mundo, aquello se manifiesta; entrando con el ojo del entendimiento, se ve por completo.
12.329.54
इहाग्निसूर्यवायवः शरीरमाश्रितास्त्रयः ।
त एव तस्य साक्षिणो भवन्ति धर्मदर्शिनः ॥ १२.३२९.५४ ॥
Aquí, los tres —fuego, sol y viento— que habitan en el cuerpo son sus testigos; son videntes del dharma.
12.329.55
अहनिंशेषु सर्वतः स्पृशत्सु सर्वचारिषु ।
प्रकाशगूढवृत्तिषु स्वधर्ममेव पालय ॥ १२.३२९.५५ ॥
De día y de noche, penetrando por todas partes, entre todos los seres que se mueven, entre los que actúan a la vista o en secreto, guarda tu propio dharma.
12.329.56
अनेकपारिपान्थके विरूपरौद्रमक्षिके ।
स्वमेव कर्म रक्ष्यतां स्वकर्म तत्र गच्छति ॥ १२.३२९.५६ ॥
En aquel lugar de muchos caminos, lleno de moscas terribles y deformes, guarda tu propia acción; allí la propia acción acompaña.
12.329.57
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
तथा कृतं स्वकर्मजं तदेव भुज्यते फलम् ॥ १२.३२९.५७ ॥
Allí el fruto no se reparte entre unos y otros por sus acciones; sólo se disfruta ese mismo fruto nacido de la propia acción, tal como fue hecha.
12.329.58
यथाऽप्सरोगणाः फलं सुखं महर्षिभिः सह ।
तथाऽऽप्नुवन्ति कर्मजं विमानकामगामिनः ॥ १२.३२९.५८ ॥
Así como los grupos de apsarás, junto con los grandes sabios, obtienen el fruto y la felicidad nacidos de sus acciones, así también obtienen lo nacido de la acción quienes van en vehículos celestes a donde quieren.
12.329.59
यथेह यत्कृतं शुभं विपाप्मभिः कृतात्मभिः ।
तदाप्नुवन्ति मानवास्तथा विशुद्धयोनयः ॥ १२.३२९.५९ ॥
Así como aquí se obtiene la buena acción hecha por los libres de pecado y de mente dominada, así la obtienen los hombres de nacimiento puro.
12.329.60
प्रजापतेः सलोकतां बृहस्पतेः शतक्रतोः ।
व्रजन्ति ते परां गतिं गृहस्थधर्मसेतुभिः ॥ १२.३२९.६० ॥
Alcanzan la compañía de Prajāpati, Bṛhaspati y Śatakratu (Indra), y por los puentes del deber del cabeza de familia llegan a la meta suprema.
12.329.61
सहस्रशोऽप्यनेकशः प्रवक्तुमुत्सहामहे ।
अबुद्धिमोहनं पुनः प्रभुस्तु तेन पावकः ॥ १२.३२९.६१ ॥
Estamos ansiosos por explicarlo de miles de maneras y en muchas formas; el señor que confunde a los necios es de nuevo Él, y por Él se enciende el fuego.
12.329.62
गता त्रिरष्टवर्षता ध्रुवोऽसि पञ्चविंशकः ।
कुरष्व धर्मसंचयं वयो हि तेऽतिवर्तते ॥ १२.३२९.६२ ॥
Han pasado tres veces ocho años; ciertamente tienes veinticinco. Acumula el caudal del dharma, pues tu edad ciertamente se va consumiendo.
12.329.63
पुरा करोति सोऽन्तकः प्रमादगोमुखां चमूम् ।
यथागृहीतमुत्थितस्त्वरस्व धर्मपालने ॥ १२.३२९.६३ ॥
Antes de eso, el Ender (la Muerte) alista su ejército cuyo rostro es la negligencia; levántate como quien ha tomado las armas y apresúrate a guardar el dharma.
12.329.64
यथा त्वमेव पृष्ठतस्त्वमग्रतो गमिष्यसि ।
तथा गतिं गमिष्यतः किमात्मना परेण वा ॥ १२.३२९.६४ ॥
Así como ahora vas detrás, después irás delante; para el destino de quienes van a partir, ¿qué ha de hacerse —por uno mismo o por otro?
12.329.65
यदेकपातिनां सतां भवत्यमुत्र गच्छताम् ।
भयेषु सांपरायिकं निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.६५ ॥
Puesto que para los buenos que caen solos hay (apoyo) en el otro mundo, para quienes allí van el caudal perteneciente al otro mundo, que sirve en los tiempos de temor, es el único tesoro; atesóralo.
12.329.66
सतूलमूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यसङ्गवान् ।
न सन्ति यस्य वारकाः कुरष्व धर्मसंनिधिम् ॥ १२.३२९.६६ ॥
El señor, para quien no hay quien lo detenga, se lleva todo, raíz y parientes, sin apego; por eso haz de la dharma tu morada.
12.329.67
इदं निदर्शनं मया तवेह पुत्र संमतम् ।
स्वदर्शनानुपानतः प्रवर्णितं कुरुष्व तत् ॥ १२.३२९.६७ ॥
Hijo, este ejemplo que aquí te he expuesto es aprobado; lo descrito por inferencia de tu propia visión interior, eso cúmplelo.
12.329.68
ददाति यः स्वकर्मणा धनानि यस्यकस्यचित् ।
अबुद्धिमोहजैर्गुणैः स एक एव युज्यते ॥ १२.३२९.६८ ॥
Quien da riquezas a cualquiera por sus propias obras queda ligado a ello él solo, por las cualidades nacidas de la ignorancia y la ilusión.
12.329.69
शुभं समस्तमश्नुते प्रकुर्वतः शुभाः क्रियाः ।
तदेतदर्थदर्शनं कृतज्ञमर्थसंहितम् ॥ १२.३२९.६९ ॥
Quien realiza buenas acciones disfruta de todo buen fruto; esta enseñanza del sentido es agradecida y llena de significado.
12.329.70
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिदन्ति दुष्कृतः ॥ १२.३२९.७० ॥
Esta cuerda que ata es el deleite de quien habita en la aldea; habiéndola cortado, van los virtuosos, pero los malvados no pueden cortarla.
12.329.71
किं ते धनेन किं बन्धुभिस्ते ।
किं ते पुत्रैः पुत्रक यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गुहां प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताश्च सर्वे ॥ १२.३२९.७१ ॥
¿De qué te sirve la riqueza, de qué los parientes, de qué los hijos, hijo querido, cuando vayas a morir? Busca el yo que ha entrado en la cueva; ¿adónde se han ido todos tus antepasados?
12.329.72
श्वः कार्यमद्ये कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वाऽकृतम् ॥ १२.३२९.७२ ॥
Lo que debe hacerse mañana hágase hoy, y lo de la tarde por la mañana; pues la muerte no espera a ver si la obra de uno está hecha o no.
12.329.73
अनुगम्य विनाशान्ते निवर्तन्ते ह बान्धवाः ।
अग्नौ प्रक्षिप्य पुरुषं ज्ञातयः सुहृदस्तथा ॥ १२.३२९.७३ ॥
Acompañando al hombre hasta el final de su destrucción, sus parientes regresan; tras arrojar al hombre al fuego, sus allegados y amigos también se vuelven.
12.329.74
नास्तिकान्निरनुक्रोशान्नरान्पापमते स्थितान् ।
वामतः कुरु विस्रब्धं परं प्रेप्सुरतन्द्रितः ॥ १२.३२९.७४ ॥
Mantén a los ateos, a los despiadados y a los de mente perversa a tu izquierda; deseando el bien supremo, actúa con confianza y sin pereza.
12.329.75
एवमभ्याहते लोके कालेनोपनिपीडिते ।
सुमहद्धैर्यमालम्ब्य धर्मं सर्वात्मना कुरु ॥ १२.३२९.७५ ॥
Cuando el mundo es así golpeado y oprimido por el tiempo, aférrate a la mayor firmeza y practica el dharma con todo tu ser.
12.329.76
अथेमं दर्शनोपायं सम्यग्यो वेत्ति मानवः ।
सम्यक् स्वधर्मं कृत्वेह परत्र सुखमश्नुते ॥ १२.३२९.७६ ॥
Ahora bien, el hombre que conoce rectamente este medio de ver, y que cumple rectamente su propio dharma aquí, alcanza la felicidad también en el otro mundo.
12.329.77
न देहभेदे मरणं विजानतां ।
न च प्रणाशः स्वनुपालिते पथि।
धर्मं हि यो बर्धयते स पण्डितो ।
य एव धर्माच्च्यवते स दह्यते ॥ १२.३२९.७७ ॥
Para quienes saben, no hay muerte en la ruptura del cuerpo, ni destrucción para quien recorre el camino bien guardado. El que cultiva el dharma es el sabio; el que cae del dharma arde.
12.329.78
प्रयुक्तयोः कर्मपथि स्वकर्मणोः ।
फलं प्रयोक्ता लभते यथाविधि।
निहीनकर्मा निरयं प्रपद्यते ।
त्रिविष्टपं गच्छति धर्मपारगः ॥ १२.३२९.७८ ॥
De aquellos dos, cada uno aplicado a sus propias acciones en el sendero de la acción, el agente obtiene el fruto según la regla. El de acciones viles va al infierno; el que ha alcanzado la otra orilla del dharma va al cielo.
12.329.79
सोपानभूतं स्वर्गस्य मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
तथाऽऽत्मानं समादध्याद्धश्यते न पुनर्यथा ॥ १२.३२९.७९ ॥
Habiendo obtenido el nacimiento humano, raro y escalón hacia el cielo, uno debe afirmarse de tal modo que no vuelva a caer.
12.329.80
यस्य नोत्क्रामति मतिः स्वर्गमार्गानुसारिणी ।
तमाहुः पुण्यकर्माणमशोच्यं मित्रबान्धवैः ॥ १२.३२९.८० ॥
De aquel cuya mente, siguiendo el camino del cielo, no se aparta, dicen que es un hombre de obras meritorias, por quien no deben afligirse amigos ni parientes.
12.329.81
यस्य नोपहता बुद्धिर्निश्चये ह्यवलम्बते ।
स्वर्गे कृतावकाशस्य नास्ति तस्य महद्भयम् ॥ १२.३२९.८१ ॥
Aquel cuyo intelecto no se corrompe y se mantiene firme en la certeza, y que se ha dado lugar en el cielo, no tiene gran temor.
12.329.82
तपोवनेषु ये जातास्तत्रैव निधनं गताः ।
तेषामल्पतरो धर्मः कामभोगानजानताम् ॥ १२.३२९.८२ ॥
Para quienes nacieron en los ermitaños de austeridad y murieron allí mismo, su dharma es mucho menor que el de quienes no conocen los placeres del deseo.
12.329.83
यस्तु भोगान्परित्यज्य शरीरेण तपश्चरेत् ।
न तेन किंचिन्न प्राप्तं तन्मे बहुमतं फलम् ॥ १२.३२९.८३ ॥
Pero quien, abandonando los placeres, practica la austeridad con su cuerpo, aunque no obtenga nada de ello, ese fruto lo tengo en gran estima.
12.329.84
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
अनागतान्यतीतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.३२९.८४ ॥
Miles de madres y padres, y cientos de hijos y esposas, tanto los que aún no han llegado como los que ya se han ido: ¿de quién son? ¿Tuyos, o de quién, o nuestros?
12.329.85
अहमेको न मे कश्चिन्नाहमन्यस्य कस्यचित् ।
न तं पश्यामि यस्याहं तन्न पश्यामि यो मम ॥ १२.३२९.८५ ॥
Estoy solo; nadie es mío, y yo no pertenezco a nadie más. No veo a aquel a quien pertenezco, ni veo a quien es mío.
12.329.86
न तेषां भवता कार्यं न कार्यं तव तैरपि ।
स्वकृतैस्तानि जातानि भवांश्चैव गमिष्यति ॥ १२.३२९.८६ ॥
No tienes deber alguno hacia ellos, ni ellos hacia ti. Han nacido por sus propias acciones, y tú también ciertamente partirás.
12.329.87
इह लोके हि धनिना परोऽपि स्वजनायते ।
स्वजनस्तु दरिद्राणां जीवतामपि नश्यति ॥ १२.३२९.८७ ॥
En este mundo, incluso un extraño se vuelve como un pariente para el rico; pero para los pobres, incluso un pariente vivo perece.
12.329.88
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
ततः क्लेशमवाप्नोति परत्रेह तथैव च ॥ १२.३२९.८८ ॥
El hombre acumula acciones inauspiciosas por causa de su esposa, y luego obtiene sufrimiento en este mundo y también en el otro.
12.329.89
पश्यति च्छिन्नभूतं हि जीवलोकं स्वकर्मणा ।
तत्कुरुष्व तथा पुत्र कृत्स्नं यत्समुदाहृतम् ॥ १२.३२९.८९ ॥
Pues ve el mundo de los vivientes como un mundo de seres cortados por sus propias acciones. Por tanto, hijo mío, haz por completo lo que se ha expuesto.
12.329.90
तदेतत्संप्रदृश्यैव कर्म भूमिं प्रपश्यतः ।
शुभान्याचरितव्यानि परलोकमभीप्सता ॥ १२.३२९.९० ॥
Habiendo visto claramente esto, quien contempla la acción sobre la tierra y desea el otro mundo debe practicar buenas acciones.
12.329.91
मासर्तुसंज्ञापरिवर्तकेन ।
सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन।
स्वकर्मनिष्ठाफलसाक्षिकेण ।
भूतानि कालः पचति प्रसह्य ॥ १२.३२९.९१ ॥
El Tiempo, que cambia los nombres de meses y estaciones, cuyo fuego es el sol, cuyo combustible son la noche y el día, testigo de los frutos de las propias acciones, cocina a todos los seres por la fuerza.
12.329.92
धनेन किं यन्न ददाति नाश्नुते ।
बलेन किं येन रिपुं न बाधते।
श्रुतेन किं येन न धर्ममाचरे ।
त्किमात्मना यो न जितेन्द्रियो वशी ॥ १२.३२९.९२ ॥
¿De qué sirve la riqueza que no se da ni se disfruta? ¿De qué sirve la fuerza con la que no se puede oprimir al enemigo? ¿De qué sirve el saber con el que no se practica el dharma? ¿De qué sirve un yo que no ha vencido los sentidos ni se ha dominado?
12.329.93
इदं द्वैपायनवचो हितमुक्तं निशम्य तु ।
शुको गतः परित्यज्य पितरं मोक्षदैशिकम् ॥ १२.३२९.९३ ॥
Tras escuchar estas palabras benéficas de Dvaipāyana, Śuka partió, abandonando a su padre, el maestro de la liberación.