ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.329
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.329.1
कथं निर्वेदमापन्नः शुको वैयासकिः पुरा ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३२९.१ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਕਿਵੇਂ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ? ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
12.329.2
प्राकृतेनैव वृत्तेन चरन्तमकुतोभयम् ।
अध्याप्य कृत्स्नं स्वाध्यायमन्वशाद्वै पिता सुतम् ॥ १२.३२९.२ ॥
ਸਾਧਾਰਨ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ, ਕਿਤਿਓਂ ਵੀ ਡਰ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸਵਾਧਿਆਏ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
12.329.3
धर्मं पुत्र निपेवस्व सुतीक्ष्णौ च हिमातपौ ।
क्षुत्पिपासे च वायुं च जय नित्यं जितेन्द्रियः ॥ १२.३२९.३ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ; ਠੰਢ-ਗਰਮੀ, ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਹਿ। ਸਦਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋ।
12.329.4
सत्यमार्जवमक्रोधमनसूयां दमं तपः ।
अहिंसां चानृशंस्यं च विधिवत्परिपालय ॥ १२.३२९.४ ॥
ਸੱਚ, ਸਰਲਤਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤਤਾ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤਤਾ, ਦਮ, ਤਪ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦਇਆ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਨ ਕਰ।
12.329.5
सत्ये तिष्ठ रतो धर्मे हित्वा सर्वमनार्जवम् ।
देवतातिथिशेषेण यात्रां प्राणस्य संलिह ॥ १२.३२९.५ ॥
ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣ; ਸਾਰੀ ਟੇਢੀ ਚਾਲ ਛੱਡ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਚਲਾ।
12.329.6
फेनमात्रोपमे देहे जीवे शकुनिवत्स्थिते ।
अनित्ये प्रियसंवासे कथं स्वपिषि पुत्रक ॥ १२.३२९.६ ॥
ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਝੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਅਨਿੱਤ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਹੈਂ?
12.329.7
अप्रमत्तेषु जाग्रत्सु नित्ययुक्तेषु शत्रुषु ।
अन्तरं लिप्यमानेषु बालस्त्वं नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.७ ॥
ਸੁਚੇਤ, ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
12.329.8
अहःसु गण्यमानेषु क्षीयमाणे तथाऽऽयुषि ।
जीविते लिख्यमाने च किमुत्थाय न धावसि ॥ १२.३२९.८ ॥
ਦਿਨ ਗਿਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਮਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦਾ?
12.329.9
ऐहलौकिकनीहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ।
पारलौकिककार्येषु प्रसुप्ता भृशनास्तिकाः ॥ १२.३२९.९ ॥
ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਲੋਚਦੇ ਹਨ, ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ, ਉਹ ਘੋਰ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ।
12.329.10
धर्माय येऽभ्यसूयन्ति बुद्धिमोहान्विता नराः ।
अपथा गच्छतां तेषामनुयाताऽपि पीड्यते ॥ १२.३२९.१० ॥
ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁਰਾਹੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.329.11
ये तु तुष्टाः श्रुतिपरा महात्मानो महाबलाः ।
धर्म्यं पन्थानमारूढास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १२.३२९.११ ॥
ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਪਰਾਇਣ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛ।
12.329.12
उपधार्य मतं तेषां बुधानां धर्मदर्शिनाम् ।
नियच्छ परया बुद्ध्या चित्तमुत्पथगामि वै ॥ १२.३२९.१२ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਕੁਰਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕਰ।
12.329.13
आद्यकालिकया बुद्ध्या दूरेश्च इति निर्भयाः ।
सर्वभक्ष्या न पश्यन्ति कर्मभूमिमचेतसः ॥ १२.३२९.१३ ॥
ਆਦਿਕਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋਏ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਭੂਮੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ; ਉਹ ਅਚੇਤ ਹਨ।
12.329.14
धर्मं निःश्रेणिमास्थाय किंचित्किंचित्समारुह ।
कोशकारवदात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.१४ ॥
ਧਰਮ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ; ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਪੇਟਦਾ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ।
12.329.15
नास्तिकं भिन्नमर्यादं कूलपातमिव स्थितम् ।
वामतः कुरु विस्रब्धो नरं वेणुमिवोद्धृतम् ॥ १२.३२९.१५ ॥
ਨਾਸਤਿਕ, ਮਰਯਾਦਾ ਟੁੱਟੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਜਾ; ਪੁੱਟੇ ਬਾਂਸ ਵਾਂਗ।
12.329.16
कामक्रोधग्राहवतीं पञ्चेन्द्रियजलां नदीम् ।
नावं धृतिमयीं कृत्वा जन्मदुर्गाणि संतर ॥ १२.३२९.१६ ॥
ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਰੂਪੀ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਜਲ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੀ ਬੇੜੀ ਬਣਾ ਕੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਪਾਰ ਕਰ।
12.329.17
मृत्युनाऽभ्याहते लोके जरया परिपीडिते ।
अमोघासु पतन्तीषु धर्मयानेन संतर ॥ १२.३२९.१७ ॥
ਮੌਤ ਨਾਲ ਮਾਰੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਚੂਕ ਤੀਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾ।
12.329.18
तिष्ठन्तं च शयानं च मृत्युरन्वेषते यदा ।
निर्वृत्तिं लभते कस्मादकस्मान्मृत्युनाऽशितः ॥ १२.३२९.१८ ॥
ਖੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਤ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵੇ? ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਨੇ ਨਿਗਲਿਆ ਕਿਵੇਂ?
12.329.19
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
वृकीवोरणमासाद्य मृत्युरादायं गच्छति ॥ १२.३२९.१९ ॥
ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਬਘਿਆੜੀ ਭੇਡ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੌਤ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.329.20
क्रमशः संचितशिखो धर्मबुद्धिमयो महान् ।
अन्धकारे प्रवेष्टव्ये दीपो यत्नेन धार्यताम् ॥ १२.३२९.२० ॥
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਾਟ ਸੰਜੋਈ ਹੋਈ, ਧਰਮਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਹਾਨ ਦੀਵੀ ਨੂੰ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜਨ ਵੇਲੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.329.21
संपतन्देहजालानि कदाचिदिह मानुषे ।
ब्राह्मण्यं लभते जन्तुस्तत्पुत्र परिपालय ॥ १२.३२९.२१ ॥
ਦੇਹਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਿਆਂ, ਕਦੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
12.329.22
ब्राह्मणस्य तु देहोऽयं न कामार्थाय जायते ।
इह क्लेशाय तपसे प्रेत्य त्वनुपमं सुखम् ॥ १२.३२९.२२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਾਮ ਜਾਂ ਧਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ; ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਪ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁਖ ਲਈ।
12.329.23
ब्राह्मण्यं बहुभिरवाप्यते तपोभि ।
स्तल्लब्ध्वा न रतिपरेण हेलितव्यम्।
स्वाध्याये तपसि दमे च नित्ययुक्तः ।
मोक्षार्थी कुशलपरः सदा यतस्व ॥ १२.३२९.२३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਣ ਅਨੇਕ ਤਪਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭੋਗ-ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਵਾਧਿਆਏ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਜੁੜੇ ਰਹਿ, ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਯਤਨ ਕਰ।
12.329.24
अव्यक्तप्रकृतिरयं कलाशरीरः ।
सूक्ष्मात्मा क्षणत्रुटिका निमेषरोमा।
यानेतत्समबलशुक्लकृष्णनेत्रो ।
मासाङ्गो द्रवति वयोहयो नराणाम् ॥ १२.३२९.२४ ॥
ਅਵਿਅਕਤ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ, ਕਲਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਸੂਖਮ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਖਿਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰੁਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਰੋਮ ਨਿਮੇਸ਼ ਹਨ, ਬਰਾਬਰ ਬਲ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਮਹੀਨੇ ਹਨ — ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਇਹ ਉਮਰ-ਰੂਪੀ ਘੋੜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।
12.329.25
तं दृष्ट्वा प्रसृतमजस्रमुग्रवेगं ।
गच्छन्तं सततमिहान्ववेक्षमाणम्।
यक्षुस्ते यदि न परप्रणेतृनेयं ।
धर्मे ते रमतु मनः परं निशाम्य ॥ १२.३२९.२५ ॥
ਲਗਾਤਾਰ ਫੈਲਦੇ, ਉਗਰ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਕੌਣ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮੇ।
12.329.26
येऽमी तु प्रचलितधर्मकामवृत्ताः ।
क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगात्।
क्लिश्यन्तः परिगतवेदनाशरीरा ।
बह्वीभिः सुभृशमधर्मवागुराभिः ॥ १२.३२९.२६ ॥
ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਮ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਣਚਾਹੇ ਦੇ ਮੇਲ ਕਾਰਨ ਸਦਾ ਰੋਂਦੇ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਅਧਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.329.27
राजा सदा धर्मपरः शुभाशुभस्य गोप्ता ।
समीक्ष्य सुकृतिनां दधाति लोकान्।
बहुविधमपि चरति प्रविशति ।
सुखमनुपगतं निरवद्यम् ॥ १२.३२९.२७ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.329.28
श्वानो भीषणकाया अयोमुखानि वयांसि ।
बलगृध्रकुररपक्षिणां च संघातम्।
नरकदने रुधिरपा गुरुवचन ।
नुदमुपरतं विशन्त्यसन्तः ॥ १२.३२९.२८ ॥
ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕੁੱਤੇ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਚੁੰਝਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਬਲਵਾਨ ਗਿੱਧ, ਕੁਰਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ; ਨਰਕ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ; ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ—ਅਜਿਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.329.29
मर्यादा नियताः स्वयम्भुवा य इहेमाः ।
प्रभिनत्ति दश गुणा मनोऽनुगत्वात्।
निवसति भृशमसुखं पितृविषय ।
विपिनमवगाह्य स पापः ॥ १२.३२९.२९ ॥
ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਦਸ ਗੁਣ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਪਿਤਰਲੋਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
12.329.30
यो लुब्ध सुभृशं प्रियानृतश्च मनुष्यः ।
सततनिकृतिवञ्चनाभिरतिः स्यात्।
उपनिधिभिरसुखकृत्स परमनिरयगो ।
भृशमसुखमनुभवति दुष्कृतकर्मा ॥ १२.३२९.३० ॥
ਬਹੁਤ ਲੋਭੀ, ਪਿਆਰੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਠੱਗੀ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਅਮਾਨਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.329.31
उष्णां वैतरणीं महानदीमव ।
गाढोऽसिपत्रवनभिन्नगात्रः।
परशुवनशयोनिपतितो ।
वसति च महानिरये भृशार्तः ॥ १२.३२९.३१ ॥
ਉਹ ਗਰਮ ਵੈਤਰਣੀ ਮਹਾਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਅਸਿਪਤ੍ਰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਸ਼ੂ ਵਣ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
12.329.32
महापादनि कत्थसे न चाप्यवेक्षसे परम् ।
चिरस्य मृत्युकारिकामनागतां न बुध्यसे ॥ १२.३२९.३२ ॥
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
12.329.33
प्रयस्यतां किमास्यते समुत्थितं महद्भयम् ।
अतिप्रमार्थि दारुणं सुखस्य संविधीयताम् ॥ १२.३२९.३३ ॥
ਯਤਨ ਕਰ, ਕਿਉਂ ਬੈਠਾ ਹੈਂ? ਵੱਡਾ ਡਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ; ਸੁਖ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
12.329.34
पुरा मृतः प्रणीयसे यमस्य राजशासनात् ।
त्वमन्तकाय दारुणैः प्रयत्नमार्जवे कुरु ॥ १२.३२९.३४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਯਮ ਦੇ ਰਾਜ-ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਅੰਤਕ (ਯਮ) ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਮਨ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯਤਨ ਕਰ।
12.329.35
पुरा समूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यदुःखवित् ।
कियत्तवेह जीवितं यमे न चास्ति वारकः ॥ १२.३२९.३५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਯਮ) ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਹੈ? ਯਮ ਅੱਗੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.329.36
पुरा विवाति मारुतो यमस्य यः पुरःसरः ।
पुरैक एव नीयसे कुरुष्व सांपरायिकम् ॥ १२.३२९.३६ ॥
ਯਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ।
12.329.37
पुरा स एक एव ते प्रवाति मारुतोऽन्तकः ।
पुरा च विभ्रमन्ति ते दिशो महाभयागमे ॥ १२.३२९.३७ ॥
ਉਹ ਅੰਤਕ ਹਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਡਰ ਦੇ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਤੇਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
12.329.38
श्रुतिश्च सन्निरुध्यते पुरा तवेह पुत्रक ।
समाकुलस्य गच्छतः समाधिमुत्तमं कुरु ॥ १२.३२९.३८ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੁਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਸਮਾਧੀ ਲਗਾ।
12.329.39
शुभाशुभे पुरा कृते प्रमादकर्मविप्लुते ।
स्मरन्पुराऽनुतप्यसे निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.३९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਛਤਾਵੇਂਗਾ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਨਿਧੀ ਰੱਖ।
12.329.40
पुरा जरा कलेवरं विजर्झरीकरोति ते ।
बलाङ्गरूपहारिणी निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.४० ॥
ਬੁਢਾਪਾ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਰਜਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਲ, ਅੰਗ ਅਤੇ ਰੂਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਨਿਧੀ ਰੱਖ।
12.329.41
पुरा शरीरमन्तको भिनत्ति रोगसायकैः ।
प्रसह्य जीवितक्षये तपो महत्समारभ ॥ १२.३२९.४१ ॥
ਅੰਤਕ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗ-ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿੰਨ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਤਪ ਆਰੰਭ ਕਰ।
12.329.42
पुरा वृका भयंकरा मनुष्यदेहगोचराः ।
अभिद्रवन्ति सर्वतो यतस्व पुण्यशीलने ॥ १२.३२९.४२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਬਘਿਆੜ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਝਪਟਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੁੰਨਸ਼ੀਲ, ਯਤਨ ਕਰ।
12.329.43
पुरान्धकारमेककोऽनुपश्यसि त्वरस्व वै ।
पुरा हिरण्मयान्नगान्निरीक्षसेऽद्रिमूर्धनि ॥ १२.३२९.४३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਛੇਤੀ ਕਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ।
12.329.44
पुरा कुसङ्गतानि ते सुहृन्मुखाश्च शत्रवः ।
विचालयन्ति दर्शनाद्धटस्व पुत्र यत्परम् ॥ १२.३२९.४४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੀ ਕੁਸੰਗਤ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀ ਤੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਡੋਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਰਮ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ।
12.329.45
धनस्य यस्य राजतो भयं न चास्ति चोरतः ।
मृतं च यन्न मुञ्चति समार्जयस्व तद्धनम् ॥ १२.३२९.४५ ॥
ਜਿਸ ਧਨ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਧਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਾ।
12.329.46
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
यदेव यस्य यौतकं तदेव तत्र सोऽश्नृते ॥ १२.३२९.४६ ॥
ਉੱਥੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੋ ਜਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉੱਥੇ ਉਹ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.329.47
परत्र तेन जीव्यते तदेव पुत्र जीयताम् ।
धनं यदक्षरं ध्रुवं समार्जयस्व तत्स्वयम् ॥ १२.३२९.४७ ॥
ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਧਨ ਅਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੂੰ ਆਪ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਾ।
12.329.48
न यावदेव पच्यते महाजनस्य यावकम् ।
अपक्व एव यावके पुरा प्रलीयते त्वरम् ॥ १२.३२९.४८ ॥
ਮਹਾਜਨ ਦੀ ਜੌਂ ਦੀ ਰਾਬ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਕੱਚੀ ਉਸ ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.329.49
न मातृपुत्रबान्धवा न संस्तुतः प्रियो जनः ।
अनुव्रजन्ति संकटे व्रजन्तमेकपातिनम् ॥ १२.३२९.४९ ॥
ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਬੰਧੂ, ਜਾਣੂ ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
12.329.50
यदेव कर्म केवलं पुराकृतं शुभाशुभम् ।
तदेव पुत्र यौतकं भवत्यमुत्र गच्छतः ॥ १२.३२९.५० ॥
ਪੁੱਤਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੀ ਕੇਵਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਲੋਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਥੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
12.329.51
हिरण्यरत्नसंचयाः शुभाशुभेन संचिताः ।
न तस्य देहसंक्षये भवन्ति कार्यसाधकाः ॥ १२.३२९.५१ ॥
ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.329.52
न पुत्र शान्तिरस्ति ते कृताकृतस्य कर्मणः ।
न साक्षिकोऽऽत्मना समो नृणामिहास्ति कश्चन ॥ १२.३२९.५२ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਕੀਤੇ ਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਗਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.329.53
मनुष्यदेहशून्यकं भवत्यमुत्र गच्छतः ।
प्रविश्य बुद्धिचक्षुषा प्रदृश्यते हि सर्वशः ॥ १२.३२९.५३ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਪਰਲੋਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.329.54
इहाग्निसूर्यवायवः शरीरमाश्रितास्त्रयः ।
त एव तस्य साक्षिणो भवन्ति धर्मदर्शिनः ॥ १२.३२९.५४ ॥
ਇੱਥੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਿਤ ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਾਯੂ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਉਸਦੇ ਗਵਾਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
12.329.55
अहनिंशेषु सर्वतः स्पृशत्सु सर्वचारिषु ।
प्रकाशगूढवृत्तिषु स्वधर्ममेव पालय ॥ १२.३२९.५५ ॥
ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਆਚਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ — ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਦੀ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।
12.329.56
अनेकपारिपान्थके विरूपरौद्रमक्षिके ।
स्वमेव कर्म रक्ष्यतां स्वकर्म तत्र गच्छति ॥ १२.३२९.५६ ॥
ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬਦਸੂਰਤ ਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਹੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.329.57
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
तथा कृतं स्वकर्मजं तदेव भुज्यते फलम् ॥ १२.३२९.५७ ॥
ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਉਹੀ ਫਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.329.58
यथाऽप्सरोगणाः फलं सुखं महर्षिभिः सह ।
तथाऽऽप्नुवन्ति कर्मजं विमानकामगामिनः ॥ १२.३२९.५८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਫਲ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇੱਛਤ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਜ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.329.59
यथेह यत्कृतं शुभं विपाप्मभिः कृतात्मभिः ।
तदाप्नुवन्ति मानवास्तथा विशुद्धयोनयः ॥ १२.३२९.५९ ॥
ਇੱਥੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਸੰਜਮੀ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.329.60
प्रजापतेः सलोकतां बृहस्पतेः शतक्रतोः ।
व्रजन्ति ते परां गतिं गृहस्थधर्मसेतुभिः ॥ १२.३२९.६० ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਸੰਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.329.61
सहस्रशोऽप्यनेकशः प्रवक्तुमुत्सहामहे ।
अबुद्धिमोहनं पुनः प्रभुस्तु तेन पावकः ॥ १२.३२९.६१ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ; ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਫਿਰ ਉਹੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤੋਂ ਅਗਨੀ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)।
12.329.62
गता त्रिरष्टवर्षता ध्रुवोऽसि पञ्चविंशकः ।
कुरष्व धर्मसंचयं वयो हि तेऽतिवर्तते ॥ १२.३२९.६२ ॥
ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੱਚੀ (ਸਾਲ ਦਾ) ਹੈਂ; ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਚਯ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬੀਤਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
12.329.63
पुरा करोति सोऽन्तकः प्रमादगोमुखां चमूम् ।
यथागृहीतमुत्थितस्त्वरस्व धर्मपालने ॥ १२.३२९.६३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਅੰਤਕ (ਮੌਤ) ਪ੍ਰਮਾਦ-ਮੂੰਹੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਉੱਠ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਫੁਰਤੀ ਕਰ।
12.329.64
यथा त्वमेव पृष्ठतस्त्वमग्रतो गमिष्यसि ।
तथा गतिं गमिष्यतः किमात्मना परेण वा ॥ १२.३२९.६४ ॥
ਤੂੰ ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਲਈ—ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਲਈ—ਕੀ (ਕਰਨਾ ਹੈ)?
12.329.65
यदेकपातिनां सतां भवत्यमुत्र गच्छताम् ।
भयेषु सांपरायिकं निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.६५ ॥
ਇਕੱਲੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ (ਸਹਾਰਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਰਲੋਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਧਨ ਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰ।
12.329.66
सतूलमूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यसङ्गवान् ।
न सन्ति यस्य वारकाः कुरष्व धर्मसंनिधिम् ॥ १२.३२९.६६ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾਂ ਮੋਹ ਦੇ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ।
12.329.67
इदं निदर्शनं मया तवेह पुत्र संमतम् ।
स्वदर्शनानुपानतः प्रवर्णितं कुरुष्व तत् ॥ १२.३२९.६७ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਇਹ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
12.329.68
ददाति यः स्वकर्मणा धनानि यस्यकस्यचित् ।
अबुद्धिमोहजैर्गुणैः स एक एव युज्यते ॥ १२.३२९.६८ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਗੁਣਾਂ ਕਾਰਨ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਬੱਝਦਾ ਹੈ।
12.329.69
शुभं समस्तमश्नुते प्रकुर्वतः शुभाः क्रियाः ।
तदेतदर्थदर्शनं कृतज्ञमर्थसंहितम् ॥ १२.३२९.६९ ॥
ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਰਥ-ਦਰਸ਼ਨ ਕ੍ਰਿਤਗ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
12.329.70
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिदन्ति दुष्कृतः ॥ १२.३२९.७० ॥
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜੋ ਮੋਹ-ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਪੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੱਟ ਸਕਦੇ।
12.329.71
किं ते धनेन किं बन्धुभिस्ते ।
किं ते पुत्रैः पुत्रक यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गुहां प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताश्च सर्वे ॥ १२.३२९.७१ ॥
ਤੈਨੂੰ ਧਨ ਨਾਲ ਕੀ, ਬੰਧੂਆਂ ਨਾਲ ਕੀ, ਪੁੱਤਰਾ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮਰੇਂਗਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀ? ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੱਭ; ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਾਮਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ?
12.329.72
श्वः कार्यमद्ये कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वाऽकृतम् ॥ १२.३२९.७२ ॥
ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਕੰਮ ਅੱਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਵੇਰੇ। ਮੌਤ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
12.329.73
अनुगम्य विनाशान्ते निवर्तन्ते ह बान्धवाः ।
अग्नौ प्रक्षिप्य पुरुषं ज्ञातयः सुहृदस्तथा ॥ १२.३२९.७३ ॥
ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਜਾਤੀ-ਭਾਈ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.329.74
नास्तिकान्निरनुक्रोशान्नरान्पापमते स्थितान् ।
वामतः कुरु विस्रब्धं परं प्रेप्सुरतन्द्रितः ॥ १२.३२९.७४ ॥
ਨਾਸਤਿਕਾਂ, ਨਿਰਦਇਆਂ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ; ਪਰਮ ਭਲਾਈ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਲਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕਰੋ।
12.329.75
एवमभ्याहते लोके कालेनोपनिपीडिते ।
सुमहद्धैर्यमालम्ब्य धर्मं सर्वात्मना कुरु ॥ १२.३२९.७५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਕਾਲ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ।
12.329.76
अथेमं दर्शनोपायं सम्यग्यो वेत्ति मानवः ।
सम्यक् स्वधर्मं कृत्वेह परत्र सुखमश्नुते ॥ १२.३२९.७६ ॥
ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉਪਾਅ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾ ਕੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.329.77
न देहभेदे मरणं विजानतां ।
न च प्रणाशः स्वनुपालिते पथि।
धर्मं हि यो बर्धयते स पण्डितो ।
य एव धर्माच्च्यवते स दह्यते ॥ १२.३२९.७७ ॥
ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨਹੀਂ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਪੰਡਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੜਦਾ ਹੈ।
12.329.78
प्रयुक्तयोः कर्मपथि स्वकर्मणोः ।
फलं प्रयोक्ता लभते यथाविधि।
निहीनकर्मा निरयं प्रपद्यते ।
त्रिविष्टपं गच्छति धर्मपारगः ॥ १२.३२९.७८ ॥
ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰਤਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਚ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.329.79
सोपानभूतं स्वर्गस्य मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
तथाऽऽत्मानं समादध्याद्धश्यते न पुनर्यथा ॥ १२.३२९.७९ ॥
ਸਵਰਗ ਦੀ ਪੌੜੀ ਵਰਗਾ, ਦੁਰਲਭ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੜ ਡਿੱਗਣਾ ਨਾ ਪਵੇ।
12.329.80
यस्य नोत्क्रामति मतिः स्वर्गमार्गानुसारिणी ।
तमाहुः पुण्यकर्माणमशोच्यं मित्रबान्धवैः ॥ १२.३२९.८० ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਡੋਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਪੁੰਨਕਰਮੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.329.81
यस्य नोपहता बुद्धिर्निश्चये ह्यवलम्बते ।
स्वर्गे कृतावकाशस्य नास्ति तस्य महद्भयम् ॥ १२.३२९.८१ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜਦੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.329.82
तपोवनेषु ये जातास्तत्रैव निधनं गताः ।
तेषामल्पतरो धर्मः कामभोगानजानताम् ॥ १२.३२९.८२ ॥
ਤਪੋਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ, ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।
12.329.83
यस्तु भोगान्परित्यज्य शरीरेण तपश्चरेत् ।
न तेन किंचिन्न प्राप्तं तन्मे बहुमतं फलम् ॥ १२.३२९.८३ ॥
ਪਰ ਜੋ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ — ਉਹ ਫਲ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਯੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
12.329.84
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
अनागतान्यतीतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.३२९.८४ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀਆਂ — ਜੋ ਆ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਜੋ ਆਉਣਗੇ — ਉਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ? ਤੇਰੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ, ਜਾਂ ਸਾਡੇ?
12.329.85
अहमेको न मे कश्चिन्नाहमन्यस्य कस्यचित् ।
न तं पश्यामि यस्याहं तन्न पश्यामि यो मम ॥ १२.३२९.८५ ॥
ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
12.329.86
न तेषां भवता कार्यं न कार्यं तव तैरपि ।
स्वकृतैस्तानि जातानि भवांश्चैव गमिष्यति ॥ १२.३२९.८६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ।
12.329.87
इह लोके हि धनिना परोऽपि स्वजनायते ।
स्वजनस्तु दरिद्राणां जीवतामपि नश्यति ॥ १२.३२९.८७ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਲਈ ਬੇਗਾਨਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਜੀਂਦਾ ਆਪਣਾ ਬੰਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.329.88
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
ततः क्लेशमवाप्नोति परत्रेह तथैव च ॥ १२.३२९.८८ ॥
ਮਨੁੱਖ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਅਸ਼ੁੱਭ ਕਰਮ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.329.89
पश्यति च्छिन्नभूतं हि जीवलोकं स्वकर्मणा ।
तत्कुरुष्व तथा पुत्र कृत्स्नं यत्समुदाहृतम् ॥ १२.३२९.८९ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵਲੋਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰ।
12.329.90
तदेतत्संप्रदृश्यैव कर्म भूमिं प्रपश्यतः ।
शुभान्याचरितव्यानि परलोकमभीप्सता ॥ १२.३२९.९० ॥
ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.329.91
मासर्तुसंज्ञापरिवर्तकेन ।
सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन।
स्वकर्मनिष्ठाफलसाक्षिकेण ।
भूतानि कालः पचति प्रसह्य ॥ १२.३२९.९१ ॥
ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ-ਅਗਨੀ ਵਾਲਾ, ਰਾਤ-ਦਿਨ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਫਲ ਦਾ ਗਵਾਹ ਕਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.329.92
धनेन किं यन्न ददाति नाश्नुते ।
बलेन किं येन रिपुं न बाधते।
श्रुतेन किं येन न धर्ममाचरे ।
त्किमात्मना यो न जितेन्द्रियो वशी ॥ १२.३२९.९२ ॥
ਜੋ ਧਨ ਦਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਨਾ ਭੋਗਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਸ ਬਲ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਸ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਸ ਆਤਮਾ ਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵੱਸ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
12.329.93
इदं द्वैपायनवचो हितमुक्तं निशम्य तु ।
शुको गतः परित्यज्य पितरं मोक्षदैशिकम् ॥ १२.३२९.९३ ॥
ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਦੇ ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ੁਕ ਚਲੇ ਗਏ।