మహాభారతం · అధ్యాయం 12.329
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.329.1
कथं निर्वेदमापन्नः शुको वैयासकिः पुरा ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३२९.१ ॥
పూర్వం వ్యాసుని కుమారుడైన శుకుడు ఎలా వైరాగ్యాన్ని పొందాడు? ఇది వినాలని నాకు ఎంతో కుతూహలంగా ఉంది.
12.329.2
प्राकृतेनैव वृत्तेन चरन्तमकुतोभयम् ।
अध्याप्य कृत्स्नं स्वाध्यायमन्वशाद्वै पिता सुतम् ॥ १२.३२९.२ ॥
సామాన్య ప్రవర్తనతో, ఎక్కడినుంచీ భయం లేకుండా సంచరిస్తున్న కుమారునికి, తండ్రి సంపూర్ణ స్వాధ్యాయాన్ని బోధించి ఉపదేశించాడు.
12.329.3
धर्मं पुत्र निपेवस्व सुतीक्ष्णौ च हिमातपौ ।
क्षुत्पिपासे च वायुं च जय नित्यं जितेन्द्रियः ॥ १२.३२९.३ ॥
కుమారా, ధర్మాన్ని ఆచరించు; చలి, వేడి, ఆకలి, దాహం, గాలి వీటిని సహించు. ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియాలను జయించినవాడిగా ఉండు.
12.329.4
सत्यमार्जवमक्रोधमनसूयां दमं तपः ।
अहिंसां चानृशंस्यं च विधिवत्परिपालय ॥ १२.३२९.४ ॥
సత్యం, ఋజుత్వం, క్రోధరాహిత్యం, అసూయారాహిత్యం, దమం, తపస్సు, అహింస, దయ—వీటిని విధిప్రకారం పాటించు.
12.329.5
सत्ये तिष्ठ रतो धर्मे हित्वा सर्वमनार्जवम् ।
देवतातिथिशेषेण यात्रां प्राणस्य संलिह ॥ १२.३२९.५ ॥
సత్యంలో స్థిరంగా ఉండు, ధర్మంలో ఆనందించు; కుటిలత్వమంతా విడిచిపెట్టు. దేవతలకు, అతిథులకు మిగిలినదానితోనే ప్రాణయాత్రను సాగించు.
12.329.6
फेनमात्रोपमे देहे जीवे शकुनिवत्स्थिते ।
अनित्ये प्रियसंवासे कथं स्वपिषि पुत्रक ॥ १२.३२९.६ ॥
ఈ శరీరం కేవలం నురగతో సమానం; జీవుడు పక్షిలా ఇందులో నిలిచి ఉన్నాడు. ప్రియులతో కలిసి ఉండటం కూడా అనిత్యం; కుమారా, నువ్వు ఎలా నిద్రపోతున్నావు?
12.329.7
अप्रमत्तेषु जाग्रत्सु नित्ययुक्तेषु शत्रुषु ।
अन्तरं लिप्यमानेषु बालस्त्वं नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.७ ॥
అప్రమత్తులు, మేల్కొని ఉన్నవారు, ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉన్న శత్రువుల మధ్య, వారు అవకాశాన్ని గుర్తిస్తున్నప్పుడు, నీవు బాలుడిలా దాన్ని గ్రహించడం లేదు.
12.329.8
अहःसु गण्यमानेषु क्षीयमाणे तथाऽऽयुषि ।
जीविते लिख्यमाने च किमुत्थाय न धावसि ॥ १२.३२९.८ ॥
రోజులు లెక్కించబడుతున్నప్పుడు, ఆయువు క్షీణిస్తున్నప్పుడు, జీవితం లిఖించబడుతున్నప్పుడు, నీవు ఎందుకు లేచి పరుగెత్తడం లేదు?
12.329.9
ऐहलौकिकनीहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ।
पारलौकिककार्येषु प्रसुप्ता भृशनास्तिकाः ॥ १२.३२९.९ ॥
ఇహలోక విషయాల కోసం ప్రయత్నించేవారు, మాంసాన్ని రక్తాన్ని పెంచే వాటిని కోరేవారు, పరలోక కార్యాలలో నిద్రపోయినవారు, పూర్తిగా నాస్తికులు.
12.329.10
धर्माय येऽभ्यसूयन्ति बुद्धिमोहान्विता नराः ।
अपथा गच्छतां तेषामनुयाताऽपि पीड्यते ॥ १२.३२९.१० ॥
బుద్ధి మోహంతో కూడిన మానవులు ధర్మాన్ని నిందిస్తారు. వారు తప్పుదారిలో నడుస్తారు, వారిని అనుసరించేవారూ బాధపడతారు.
12.329.11
ये तु तुष्टाः श्रुतिपरा महात्मानो महाबलाः ।
धर्म्यं पन्थानमारूढास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १२.३२९.११ ॥
సంతృప్తిగల, శ్రుతిపరులైన, మహాత్ములు, మహాబలవంతులు, ధర్మమార్గంలో ఆరూఢులైనవారు — వారిని సేవించు, వారిని ప్రశ్నించు.
12.329.12
उपधार्य मतं तेषां बुधानां धर्मदर्शिनाम् ।
नियच्छ परया बुद्ध्या चित्तमुत्पथगामि वै ॥ १२.३२९.१२ ॥
ధర్మాన్ని దర్శించే ఆ జ్ఞానుల అభిప్రాయాన్ని గ్రహించి, తప్పుదారిలో పోయే మనస్సును పరమ బుద్ధితో నిగ్రహించు.
12.329.13
आद्यकालिकया बुद्ध्या दूरेश्च इति निर्भयाः ।
सर्वभक्ष्या न पश्यन्ति कर्मभूमिमचेतसः ॥ १२.३२९.१३ ॥
ఆదికాలపు బుద్ధితో దూరాన్ని చూసి నిర్భయులై, సర్వభక్షకులుగా ఉన్నవారు కర్మభూమిని చూడరు; వారు అచేతనులు.
12.329.14
धर्मं निःश्रेणिमास्थाय किंचित्किंचित्समारुह ।
कोशकारवदात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.१४ ॥
ధర్మమనే నిచ్చెన ఎక్కి కొద్దికొద్దిగా పైకి ఎక్కు; పట్టుపురుగులా నిన్ను నీవే చుట్టుకుంటూ నీవు గ్రహించడం లేదు.
12.329.15
नास्तिकं भिन्नमर्यादं कूलपातमिव स्थितम् ।
वामतः कुरु विस्रब्धो नरं वेणुमिवोद्धृतम् ॥ १२.३२९.१५ ॥
నాస్తికుడు, మర్యాదలు విరిగినవాడు, నది ఒడ్డు కూలుతున్నట్లు నిలిచినవాడు — అతని నుండి నిశ్చింతగా ఎడమవైపుకు తప్పుకో; పీకిన వెదురులా.
12.329.16
कामक्रोधग्राहवतीं पञ्चेन्द्रियजलां नदीम् ।
नावं धृतिमयीं कृत्वा जन्मदुर्गाणि संतर ॥ १२.३२९.१६ ॥
కామక్రోధాలనే మొసళ్ళతో, పంచేంద్రియాలనే జలాలతో నిండిన నదిని, ధైర్యమనే నావగా చేసుకుని, జన్మ దుర్గాలను దాటు.
12.329.17
मृत्युनाऽभ्याहते लोके जरया परिपीडिते ।
अमोघासु पतन्तीषु धर्मयानेन संतर ॥ १२.३२९.१७ ॥
మృత్యువుచే కొట్టబడి, ముసలితనంచే బాధించబడిన ఈ లోకంలో, తప్పని బాణాలు పడుతున్నప్పుడు, ధర్మమనే వాహనంతో దాటు.
12.329.18
तिष्ठन्तं च शयानं च मृत्युरन्वेषते यदा ।
निर्वृत्तिं लभते कस्मादकस्मान्मृत्युनाऽशितः ॥ १२.३२९.१८ ॥
నిలబడినవాడిని, పడుకున్నవాడిని కూడా మృత్యువు వెతికినప్పుడు, మనిషి ఎలా శాంతిని పొందగలడు? అకస్మాత్తుగా మృత్యువుచే మ్రింగబడినవాడు ఎలా?
12.329.19
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
वृकीवोरणमासाद्य मृत्युरादायं गच्छति ॥ १२.३२९.१९ ॥
కోరికలను కూడబెట్టుకుంటూ, ఎన్నటికీ తృప్తి చెందని ఇతడిని, తోడేలు గొర్రెను పట్టుకుపోయినట్లు మృత్యువు పట్టుకుని వెళ్తుంది.
12.329.20
क्रमशः संचितशिखो धर्मबुद्धिमयो महान् ।
अन्धकारे प्रवेष्टव्ये दीपो यत्नेन धार्यताम् ॥ १२.३२९.२० ॥
క్రమంగా కూడిన జ్వాల కలిగిన, ధర్మబుద్ధితో నిండిన గొప్ప దీపాన్ని, చీకటిలో ప్రవేశించవలసి వచ్చినప్పుడు యత్నంతో పట్టుకోవాలి.
12.329.21
संपतन्देहजालानि कदाचिदिह मानुषे ।
ब्राह्मण्यं लभते जन्तुस्तत्पुत्र परिपालय ॥ १२.३२९.२१ ॥
దేహ జాలాలలో పడుతూ, ఒకప్పుడు ఈ మానుష జన్మలో జీవుడు బ్రాహ్మణ్యాన్ని పొందుతాడు; కాబట్టి, పుత్రా, దానిని కాపాడు.
12.329.22
ब्राह्मणस्य तु देहोऽयं न कामार्थाय जायते ।
इह क्लेशाय तपसे प्रेत्य त्वनुपमं सुखम् ॥ १२.३२९.२२ ॥
బ్రాహ్మణుని ఈ దేహం కామం కోసం, ధనం కోసం పుట్టదు; ఇక్కడ అది క్లేశం కోసం, తపస్సు కోసం; మరణానంతరం అది అనుపమమైన సుఖం కోసం.
12.329.23
ब्राह्मण्यं बहुभिरवाप्यते तपोभि ।
स्तल्लब्ध्वा न रतिपरेण हेलितव्यम्।
स्वाध्याये तपसि दमे च नित्ययुक्तः ।
मोक्षार्थी कुशलपरः सदा यतस्व ॥ १२.३२९.२३ ॥
బ్రాహ్మణ్యం అనేక తపస్సుల వల్ల లభిస్తుంది. దానిని పొంది, సుఖాసక్తుడు దానిని తేలికగా చూడకూడదు. స్వాధ్యాయం, తపస్సు, దమంలో ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నమై, మోక్షాన్ని కోరి, శుభాన్ని అనుసరించి సదా యత్నించు.
12.329.24
अव्यक्तप्रकृतिरयं कलाशरीरः ।
सूक्ष्मात्मा क्षणत्रुटिका निमेषरोमा।
यानेतत्समबलशुक्लकृष्णनेत्रो ।
मासाङ्गो द्रवति वयोहयो नराणाम् ॥ १२.३२९.२४ ॥
అవ్యక్త స్వభావం గలది, కళల శరీరం గలది, సూక్ష్మ ఆత్మ గలది, క్షణాలు త్రుటులు అంగాలుగా గలది, నిమేషాలే రోమాలుగా గలది, సమబలం గల తెలుపు నలుపు నేత్రాలు గలది, మాసాలే అవయవాలుగా గలది — ఈ కాలమనే వయస్సు అనే గుర్రం మనుషుల కోసం పరిగెడుతుంది.
12.329.25
तं दृष्ट्वा प्रसृतमजस्रमुग्रवेगं ।
गच्छन्तं सततमिहान्ववेक्षमाणम्।
यक्षुस्ते यदि न परप्रणेतृनेयं ।
धर्मे ते रमतु मनः परं निशाम्य ॥ १२.३२९.२५ ॥
ఎడతెగకుండా వ్యాపించే, ఉగ్ర వేగంతో ఇక్కడ నిరంతరం వెళ్తూ పరిశీలించబడేదాన్ని చూచి, ఇతరుల నడిపింపుకు లొంగని దానిని తెలుసుకోవాలని నీకు కోరిక ఉంటే, పరమమైనదాన్ని గ్రహించి నీ మనస్సు ధర్మంలో రమించుగాక.
12.329.26
येऽमी तु प्रचलितधर्मकामवृत्ताः ।
क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगात्।
क्लिश्यन्तः परिगतवेदनाशरीरा ।
बह्वीभिः सुभृशमधर्मवागुराभिः ॥ १२.३२९.२६ ॥
కాని ధర్మకామాలనుండి తప్పి నడిచేవారు, అనిష్టంతో కలయిక వల్ల ఎడతెగక అరుస్తూ బాధపడతారు; వేదనతో కప్పబడిన శరీరాలు కలవారై, అనేక అధర్మ ఉచ్చులలో అత్యంతంగా బంధింపబడతారు.
12.329.27
राजा सदा धर्मपरः शुभाशुभस्य गोप्ता ।
समीक्ष्य सुकृतिनां दधाति लोकान्।
बहुविधमपि चरति प्रविशति ।
सुखमनुपगतं निरवद्यम् ॥ १२.३२९.२७ ॥
ధర్మపరాయణుడైన రాజు ఎల్లప్పుడూ శుభాశుభాలకు రక్షకుడు; పుణ్యాత్ములను చూచి వారికి లోకాలను ప్రసాదిస్తాడు. అతడు అనేక విధాలుగా సంచరించి, ఇంతవరకు పొందని నిర్దోష సుఖంలో ప్రవేశిస్తాడు.
12.329.28
श्वानो भीषणकाया अयोमुखानि वयांसि ।
बलगृध्रकुररपक्षिणां च संघातम्।
नरकदने रुधिरपा गुरुवचन ।
नुदमुपरतं विशन्त्यसन्तः ॥ १२.३२९.२८ ॥
భయంకర దేహాలు గల కుక్కలు, ఇనుప ముక్కులు గల పక్షులు, బలమైన గ్రద్దలు, కురర పక్షులు మరియు ఇతర పక్షుల గుంపులు; నరక హింసలో రక్తం త్రాగేవారు; గురువాక్యాలనుండి తరిమివేయబడినవారు—ఇలాంటి దుష్టులు అందులో ప్రవేశిస్తారు.
12.329.29
मर्यादा नियताः स्वयम्भुवा य इहेमाः ।
प्रभिनत्ति दश गुणा मनोऽनुगत्वात्।
निवसति भृशमसुखं पितृविषय ।
विपिनमवगाह्य स पापः ॥ १२.३२९.२९ ॥
స్వయంభువు ఇక్కడ నిర్ణయించిన ఈ మర్యాదలను ఎవరు భేదిస్తారో, మనస్సును అనుసరించడం వల్ల అతని పది గుణాలు నశిస్తాయి. ఆ పాపి పితృలోక ప్రాంతంలో, ఒక అడవిలో ప్రవేశించి, అత్యధిక దుఃఖంలో నివసిస్తాడు.
12.329.30
यो लुब्ध सुभृशं प्रियानृतश्च मनुष्यः ।
सततनिकृतिवञ्चनाभिरतिः स्यात्।
उपनिधिभिरसुखकृत्स परमनिरयगो ।
भृशमसुखमनुभवति दुष्कृतकर्मा ॥ १२.३२९.३० ॥
అత్యంత లోభియై, ప్రియమైన అసత్యాన్ని పలికే, నిరంతరం మోసం మరియు వంచనలో ఆనందించే మనిషి, ధరోహరల ద్వారా ఇతరులకు దుఃఖం కలిగించి, దుష్కర్మ చేసినవాడై పరమ నరకానికి వెళ్లి అత్యంత దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాడు.
12.329.31
उष्णां वैतरणीं महानदीमव ।
गाढोऽसिपत्रवनभिन्नगात्रः।
परशुवनशयोनिपतितो ।
वसति च महानिरये भृशार्तः ॥ १२.३२९.३१ ॥
అతడు వేడి వైతరణీ మహానదిలో మునిగి, అసిపత్రవనంలో శరీరం ఛిద్రమై, పరశువనంలో పడి పడి ఉంటూ, మహానరకంలో అత్యంత బాధతో నివసిస్తాడు.
12.329.32
महापादनि कत्थसे न चाप्यवेक्षसे परम् ।
चिरस्य मृत्युकारिकामनागतां न बुध्यसे ॥ १२.३२९.३२ ॥
నీవు నీ పెద్ద పాదాల గురించి గర్విస్తావు, కానీ ముందుకు చూడవు; ఎంతోకాలంగా రాబోయే మరణ కారణాన్ని నీవు తెలుసుకోవు.
12.329.33
प्रयस्यतां किमास्यते समुत्थितं महद्भयम् ।
अतिप्रमार्थि दारुणं सुखस्य संविधीयताम् ॥ १२.३२९.३३ ॥
ప్రయత్నించు, ఎందుకు కూర్చున్నావు? ఎంతో భయం లేచింది; అది సుఖాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేసే భయంకరమైనది; సుఖానికి ఏర్పాటు చేయబడాలి.
12.329.34
पुरा मृतः प्रणीयसे यमस्य राजशासनात् ।
त्वमन्तकाय दारुणैः प्रयत्नमार्जवे कुरु ॥ १२.३२९.३४ ॥
ముందే చనిపోయినట్లుగా యముని రాజశాసనం ద్వారా నీవు తీసుకువెళ్ళబడుతున్నావు; నీవు అంతకునికి (యమునికి) సరళతతో భయంకరమైన ప్రయత్నం చెయ్యి.
12.329.35
पुरा समूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यदुःखवित् ।
कियत्तवेह जीवितं यमे न चास्ति वारकः ॥ १२.३२९.३५ ॥
ముందే ప్రభువు (యముడు) దుఃఖం తెలియనివాడై మూలంతో సహా బంధువులను తీసుకువెళ్తాడు; ఇక్కడ నీ జీవితం ఎంత? యముని ఎదుట ఆపేవాడు కూడా లేడు.
12.329.36
पुरा विवाति मारुतो यमस्य यः पुरःसरः ।
पुरैक एव नीयसे कुरुष्व सांपरायिकम् ॥ १२.३२९.३६ ॥
యముని ముందు నడిచే గాలి ఇప్పటికే వీస్తోంది. నీవు ఒంటరిగానే తీసుకెళ్లబడతావు; కాబట్టి పరలోకానికి సంబంధించినది చెయ్యి.
12.329.37
पुरा स एक एव ते प्रवाति मारुतोऽन्तकः ।
पुरा च विभ्रमन्ति ते दिशो महाभयागमे ॥ १२.३२९.३७ ॥
ఆ అంతక వాయువు ఇప్పటికే నీ కోసం వీస్తోంది. గొప్ప భయం వచ్చినప్పుడు నీ దిశలు కలవరపడుతున్నాయి.
12.329.38
श्रुतिश्च सन्निरुध्यते पुरा तवेह पुत्रक ।
समाकुलस्य गच्छतः समाधिमुत्तमं कुरु ॥ १२.३२९.३८ ॥
కుమారా, ఇక్కడ నీ వినికిడి ఇప్పటికే ఆగిపోతోంది. కలతచెంది పోతున్న నీవు ఉత్తమ సమాధిని పొందు.
12.329.39
शुभाशुभे पुरा कृते प्रमादकर्मविप्लुते ।
स्मरन्पुराऽनुतप्यसे निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.३९ ॥
ముందు చేసిన శుభాశుభ కర్మలు, ప్రమాద కర్మలతో కలగలిసినవి; వాటిని స్మరించి నీవు ముందే పశ్చాత్తాపపడతావు. ఒక్క నిధినే నిల్వచెయ్యి.
12.329.40
पुरा जरा कलेवरं विजर्झरीकरोति ते ।
बलाङ्गरूपहारिणी निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.४० ॥
వృద్ధాప్యం నీ శరీరాన్ని ఇప్పటికే శిథిలం చేస్తోంది; అది బలం, అవయవాలు, రూపం అపహరిస్తుంది. ఒక్క నిధినే నిల్వచెయ్యి.
12.329.41
पुरा शरीरमन्तको भिनत्ति रोगसायकैः ।
प्रसह्य जीवितक्षये तपो महत्समारभ ॥ १२.३२९.४१ ॥
అంతకుడు నీ శరీరాన్ని రోగ బాణాలతో ఇప్పటికే చీల్చుతున్నాడు. జీవితం క్షీణించకముందే బలంగా గొప్ప తపస్సును ప్రారంభించు.
12.329.42
पुरा वृका भयंकरा मनुष्यदेहगोचराः ।
अभिद्रवन्ति सर्वतो यतस्व पुण्यशीलने ॥ १२.३२९.४२ ॥
పూర్వం మనుష్య దేహాల పరిధిలో తిరిగే భయంకరమైన తోడేళ్ళు అన్ని వైపుల నుండి దాడి చేస్తాయి. ఓ పుణ్యశీలుడా, ప్రయత్నించు.
12.329.43
पुरान्धकारमेककोऽनुपश्यसि त्वरस्व वै ।
पुरा हिरण्मयान्नगान्निरीक्षसेऽद्रिमूर्धनि ॥ १२.३२९.४३ ॥
పూర్వం నీవు ఒంటరిగా చీకటిని చూస్తున్నావు, కాబట్టి త్వరపడు. పూర్వం పర్వత శిఖరంపై బంగారు పర్వతాలను చూస్తున్నావు.
12.329.44
पुरा कुसङ्गतानि ते सुहृन्मुखाश्च शत्रवः ।
विचालयन्ति दर्शनाद्धटस्व पुत्र यत्परम् ॥ १२.३२९.४४ ॥
పూర్వం నీ చెడు సహవాసాలు, మిత్రముఖంతో ఉన్న శత్రువులు నిన్ను దర్శనం నుండి కదిలిస్తారు. ఓ పుత్రా, ఏది పరమమో దానికై ప్రయత్నించు.
12.329.45
धनस्य यस्य राजतो भयं न चास्ति चोरतः ।
मृतं च यन्न मुञ्चति समार्जयस्व तद्धनम् ॥ १२.३२९.४५ ॥
ఏ ధనం వల్ల రాజు నుండి భయం గానీ దొంగల నుండి భయం గానీ లేదో, మరణ సమయంలో కూడా ఏది విడిచిపెట్టదో ఆ ధనాన్ని బాగా సంపాదించు.
12.329.46
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
यदेव यस्य यौतकं तदेव तत्र सोऽश्नृते ॥ १२.३२९.४६ ॥
అక్కడ తమ తమ కర్మలతో ఒకరికొకరు పంచుకోబడదు. ఎవరిదైనది వారికే ఉంటుంది, అక్కడ వారే అనుభవిస్తారు.
12.329.47
परत्र तेन जीव्यते तदेव पुत्र जीयताम् ।
धनं यदक्षरं ध्रुवं समार्जयस्व तत्स्वयम् ॥ १२.३२९.४७ ॥
పరలోకంలో దాని ద్వారానే జీవనం సాగుతుంది. ఓ పుత్రా, అదే జయించబడాలి. అక్షయమైనదీ ధ్రువమైనదీ అయిన ధనాన్ని నీవే బాగా సంపాదించు.
12.329.48
न यावदेव पच्यते महाजनस्य यावकम् ।
अपक्व एव यावके पुरा प्रलीयते त्वरम् ॥ १२.३२९.४८ ॥
మహాజనుని యవగంజి ఉడకకముందే, ఉడకని ఆ యవగంజిలోనే అది త్వరగా నశించిపోతుంది.
12.329.49
न मातृपुत्रबान्धवा न संस्तुतः प्रियो जनः ।
अनुव्रजन्ति संकटे व्रजन्तमेकपातिनम् ॥ १२.३२९.४९ ॥
తల్లీ, కొడుకులు, బంధువులు, పరిచితులు, ప్రియులు ఎవరూ, ఆపదలో ఒంటరిగా వెళ్ళేవాని వెంట రారు.
12.329.50
यदेव कर्म केवलं पुराकृतं शुभाशुभम् ।
तदेव पुत्र यौतकं भवत्यमुत्र गच्छतः ॥ १२.३२९.५० ॥
కుమారా, పూర్వం చేసిన శుభాశుభ కర్మమే మాత్రమే, పరలోకానికి వెళ్ళేవానితో కలిసి వెళ్ళే తోడవుతుంది.
12.329.51
हिरण्यरत्नसंचयाः शुभाशुभेन संचिताः ।
न तस्य देहसंक्षये भवन्ति कार्यसाधकाः ॥ १२.३२९.५१ ॥
శుభాశుభ కర్మలతో కూడబెట్టిన బంగారం, రత్నాల సంచయాలు, దేహం నశించినప్పుడు అతనికి పనులు సాధించేవి కావు.
12.329.52
न पुत्र शान्तिरस्ति ते कृताकृतस्य कर्मणः ।
न साक्षिकोऽऽत्मना समो नृणामिहास्ति कश्चन ॥ १२.३२९.५२ ॥
కుమారా, చేసిన, చేయని కర్మలకు నీకు శాంతి లేదు; మనుషులకు ఇక్కడ తన ఆత్మతో సమానమైన సాక్షి మరెవరూ లేరు.
12.329.53
मनुष्यदेहशून्यकं भवत्यमुत्र गच्छतः ।
प्रविश्य बुद्धिचक्षुषा प्रदृश्यते हि सर्वशः ॥ १२.३२९.५३ ॥
మానవ దేహం వదిలి పరలోకానికి వెళ్ళేవానికి అది వ్యక్తమవుతుంది; బుద్ధి అనే కన్నుతో లోనికి ప్రవేశించి అది అంతటా కనిపిస్తుంది.
12.329.54
इहाग्निसूर्यवायवः शरीरमाश्रितास्त्रयः ।
त एव तस्य साक्षिणो भवन्ति धर्मदर्शिनः ॥ १२.३२९.५४ ॥
ఇక్కడ శరీరంలో ఆశ్రయించిన అగ్ని, సూర్యుడు, వాయువు అనే ముగ్గురూ అతనికి సాక్షులుగా ఉంటారు; వారు ధర్మాన్ని చూచేవారు.
12.329.55
अहनिंशेषु सर्वतः स्पृशत्सु सर्वचारिषु ।
प्रकाशगूढवृत्तिषु स्वधर्ममेव पालय ॥ १२.३२९.५५ ॥
పగలు రాత్రులలో, అన్నిచోట్ల వ్యాపించి, సంచరించే సమస్త జీవుల మధ్య, బహిరంగంగా లేదా రహస్యంగా ప్రవర్తించేవారి మధ్య, నీ స్వధర్మాన్నే పాటించు.
12.329.56
अनेकपारिपान्थके विरूपरौद्रमक्षिके ।
स्वमेव कर्म रक्ष्यतां स्वकर्म तत्र गच्छति ॥ १२.३२९.५६ ॥
అనేక మార్గాలున్న, భయంకరమైన, వికారమైన ఈగలతో నిండిన ఆ స్థానంలో, నీ కర్మనే కాపాడుకో; అక్కడ తన కర్మమే వెంట వెళ్తుంది.
12.329.57
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
तथा कृतं स्वकर्मजं तदेव भुज्यते फलम् ॥ १२.३२९.५७ ॥
అక్కడ తమ కర్మలవల్ల ఫలం ఒకరితో ఒకరు పంచుకోబడదు; చేసిన, తన కర్మవల్ల పుట్టిన ఆ ఫలమే అనుభవించబడుతుంది.
12.329.58
यथाऽप्सरोगणाः फलं सुखं महर्षिभिः सह ।
तथाऽऽप्नुवन्ति कर्मजं विमानकामगामिनः ॥ १२.३२९.५८ ॥
అప్సరసల సమూహాలు మహర్షులతో కలిసి కర్మవల్ల కలిగిన ఫలాన్ని, సుఖాన్ని పొందినట్లే, కోరిన విమానాల్లో సంచరించేవారు కర్మజనితమైనదాన్ని పొందుతారు.
12.329.59
यथेह यत्कृतं शुभं विपाप्मभिः कृतात्मभिः ।
तदाप्नुवन्ति मानवास्तथा विशुद्धयोनयः ॥ १२.३२९.५९ ॥
ఇక్కడ పాపరహితులు, సంయమిత మనస్కులు చేసిన శుభకర్మ ఏదో, దాన్నే పవిత్ర జన్మ గల మానవులు పొందుతారు.
12.329.60
प्रजापतेः सलोकतां बृहस्पतेः शतक्रतोः ।
व्रजन्ति ते परां गतिं गृहस्थधर्मसेतुभिः ॥ १२.३२९.६० ॥
వారు ప్రజాపతి, బృహస్పతి, శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) లోకాల సహవాసాన్ని పొందుతారు; గృహస్థ ధర్మమనే వంతెనల ద్వారా వారు పరమ గతిని చేరుకుంటారు.
12.329.61
सहस्रशोऽप्यनेकशः प्रवक्तुमुत्सहामहे ।
अबुद्धिमोहनं पुनः प्रभुस्तु तेन पावकः ॥ १२.३२९.६१ ॥
వేల విధాలుగా, అనేక రూపాలలో దీనిని చెప్పడానికి మేము ఉత్సహిస్తున్నాము; అవివేకులను మోహింపజేసే ప్రభువు మళ్లీ అతడే, అతడి ద్వారానే అగ్ని (ప్రత్యక్షమవుతుంది).
12.329.62
गता त्रिरष्टवर्षता ध्रुवोऽसि पञ्चविंशकः ।
कुरष्व धर्मसंचयं वयो हि तेऽतिवर्तते ॥ १२.३२९.६२ ॥
మూడు సార్లు ఎనిమిది సంవత్సరాలు గడిచాయి, నీవు నిశ్చయంగా ఇరవై ఐదు (సంవత్సరాల వాడివి); ధర్మసంచయం చేయి, ఎందుకంటే నీ వయసు నిశ్చయంగా గడచిపోతోంది.
12.329.63
पुरा करोति सोऽन्तकः प्रमादगोमुखां चमूम् ।
यथागृहीतमुत्थितस्त्वरस्व धर्मपालने ॥ १२.३२९.६३ ॥
ముందుగానే ఆ అంతకుడు (మృత్యువు) ప్రమాదం అనే ముఖం కలిగిన సైన్యాన్ని సిద్ధం చేస్తాడు; ఆయుధం పట్టినవాడిలా లేచి ధర్మపాలనలో త్వరపడు.
12.329.64
यथा त्वमेव पृष्ठतस्त्वमग्रतो गमिष्यसि ।
तथा गतिं गमिष्यतः किमात्मना परेण वा ॥ १२.३२९.६४ ॥
నీవు ఇప్పుడు వెనుక ఉన్నట్లే, తర్వాత ముందుకు వెళ్తావు; అలాగే వెళ్లబోయేవారి గతికి—తన కోసమా, ఇతరుల కోసమా—ఏమి (చేయాలి)?
12.329.65
यदेकपातिनां सतां भवत्यमुत्र गच्छताम् ।
भयेषु सांपरायिकं निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.६५ ॥
ఒంటరిగా పడిపోయే సజ్జనులకు పరలోకంలో (తోడు) ఉన్నందున, అక్కడికి వెళ్లేవారికి భయసమయాల్లో ఉపయోగపడే పరలోక సంబంధ ధనమే ఏకైక నిధి; దానిని నిల్వ చేయి.
12.329.66
सतूलमूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यसङ्गवान् ।
न सन्ति यस्य वारकाः कुरष्व धर्मसंनिधिम् ॥ १२.३२९.६६ ॥
ఎవరికి అడ్డుపడేవారు లేరో, ఆ ప్రభువు వేరు మరియు బంధువులతో సహా అన్నింటినీ అనాసక్తంగా హరిస్తాడు; కాబట్టి ధర్మంలో నివాసం ఏర్పరచుకో.
12.329.67
इदं निदर्शनं मया तवेह पुत्र संमतम् ।
स्वदर्शनानुपानतः प्रवर्णितं कुरुष्व तत् ॥ १२.३२९.६७ ॥
కుమారా, ఇక్కడ నీ కోసం నేను చెప్పిన ఈ ఉదాహరణ సమ్మతమైనది; నీ స్వీయ దర్శనం ద్వారా అనుమానంతో వివరించబడినదాన్ని అనుసరించు.
12.329.68
ददाति यः स्वकर्मणा धनानि यस्यकस्यचित् ।
अबुद्धिमोहजैर्गुणैः स एक एव युज्यते ॥ १२.३२९.६८ ॥
తన కర్మంతో ఎవరికైనా ధనం ఇచ్చేవాడు, అజ్ఞానం మరియు మోహం వల్ల పుట్టిన గుణాలతో ఒంటరిగానే దానితో బంధింపబడతాడు.
12.329.69
शुभं समस्तमश्नुते प्रकुर्वतः शुभाः क्रियाः ।
तदेतदर्थदर्शनं कृतज्ञमर्थसंहितम् ॥ १२.३२९.६९ ॥
శుభ కర్మలు చేసేవాడు సంపూర్ణ శుభఫలాన్ని పొందుతాడు; ఈ అర్థ-దర్శనం కృతజ్ఞమైనది, అర్థంతో కూడుకున్నది.
12.329.70
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिदन्ति दुष्कृतः ॥ १२.३२९.७० ॥
గ్రామంలో నివసించేవాని అనురాగమే ఈ బంధించే త్రాడు; దీన్ని తెంచి సుకృతులు వెళ్తారు, దుష్కృతులు దీన్ని తెంచలేరు.
12.329.71
किं ते धनेन किं बन्धुभिस्ते ।
किं ते पुत्रैः पुत्रक यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गुहां प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताश्च सर्वे ॥ १२.३२९.७१ ॥
నీకు ధనంతో ఏమిటి, బంధువులతో ఏమిటి, పుత్రా, నువ్వు మరణించేటప్పుడు పుత్రులతో ఏమిటి? గుహలో ప్రవేశించిన ఆత్మను అన్వేషించు; నీ పితామహులందరూ ఎక్కడికి వెళ్లారు?
12.329.72
श्वः कार्यमद्ये कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वाऽकृतम् ॥ १२.३२९.७२ ॥
రేపటి పనిని ఈరోజే చేయాలి, మధ్యాహ్నం పనిని ఉదయమే చేయాలి. మృత్యువు అతని పని పూర్తయిందో లేదో వేచి చూడదు.
12.329.73
अनुगम्य विनाशान्ते निवर्तन्ते ह बान्धवाः ।
अग्नौ प्रक्षिप्य पुरुषं ज्ञातयः सुहृदस्तथा ॥ १२.३२९.७३ ॥
వినాశ అంతం వరకు అనుసరించి బంధువులు తిరిగి వెళ్తారు; మనిషిని అగ్నిలో ఉంచిన తర్వాత జ్ఞాతులు, మిత్రులు కూడా అలాగే వెళ్తారు.
12.329.74
नास्तिकान्निरनुक्रोशान्नरान्पापमते स्थितान् ।
वामतः कुरु विस्रब्धं परं प्रेप्सुरतन्द्रितः ॥ १२.३२९.७४ ॥
నాస్తికులను, దయలేనివారిని, పాపబుద్ధి గలవారిని ఎడమ వైపున ఉంచు; పరమ శ్రేయస్సును కోరి, బద్ధకం లేకుండా, నమ్మకంతో చేయి.
12.329.75
एवमभ्याहते लोके कालेनोपनिपीडिते ।
सुमहद्धैर्यमालम्ब्य धर्मं सर्वात्मना कुरु ॥ १२.३२९.७५ ॥
ఈ విధంగా లోకం కాలంచేత దెబ్బతిని పీడింపబడినప్పుడు, అత్యంత ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి, సర్వాత్మతో ధర్మాన్ని ఆచరించు.
12.329.76
अथेमं दर्शनोपायं सम्यग्यो वेत्ति मानवः ।
सम्यक् स्वधर्मं कृत्वेह परत्र सुखमश्नुते ॥ १२.३२९.७६ ॥
ఈ దర్శనోపాయాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకున్న మనిషి, ఇక్కడ తన స్వధర్మాన్ని సక్రమంగా ఆచరించి, పరలోకంలోనూ సుఖాన్ని పొందుతాడు.
12.329.77
न देहभेदे मरणं विजानतां ।
न च प्रणाशः स्वनुपालिते पथि।
धर्मं हि यो बर्धयते स पण्डितो ।
य एव धर्माच्च्यवते स दह्यते ॥ १२.३२९.७७ ॥
తెలిసినవారికి శరీర భేదంలో మరణం లేదు; సరిగ్గా కాపాడబడిన మార్గంలో నడిచేవారికి నాశమూ లేదు. ధర్మాన్ని పెంచేవాడే పండితుడు; ధర్మం నుండి తప్పినవాడు దహించబడతాడు.
12.329.78
प्रयुक्तयोः कर्मपथि स्वकर्मणोः ।
फलं प्रयोक्ता लभते यथाविधि।
निहीनकर्मा निरयं प्रपद्यते ।
त्रिविष्टपं गच्छति धर्मपारगः ॥ १२.३२९.७८ ॥
కర్మమార్గంలో తమ తమ కర్మలలో నిమగ్నులైన ఆ ఇద్దరిలో, కర్త విధి ప్రకారం ఫలాన్ని పొందుతాడు. నీచ కర్మ చేసినవాడు నరకానికి పోతాడు; ధర్మంలో పారంగతుడు స్వర్గానికి వెళ్తాడు.
12.329.79
सोपानभूतं स्वर्गस्य मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
तथाऽऽत्मानं समादध्याद्धश्यते न पुनर्यथा ॥ १२.३२९.७९ ॥
స్వర్గానికి సోపానమైన, దుర్లభమైన మనుష్య జన్మను పొంది, మళ్లీ పడిపోకుండా తనను స్థిరపరచుకోవాలి.
12.329.80
यस्य नोत्क्रामति मतिः स्वर्गमार्गानुसारिणी ।
तमाहुः पुण्यकर्माणमशोच्यं मित्रबान्धवैः ॥ १२.३२९.८० ॥
స్వర్గమార్గాన్ని అనుసరించే ఎవరి బుద్ధి వెనక్కి మళ్లదో, అతడిని పుణ్యకర్ముడని అంటారు; మిత్రులు, బంధువులు అతని కోసం దుఃఖించనక్కర్లేదు.
12.329.81
यस्य नोपहता बुद्धिर्निश्चये ह्यवलम्बते ।
स्वर्गे कृतावकाशस्य नास्ति तस्य महद्भयम् ॥ १२.३२९.८१ ॥
ఎవరి బుద్ధి నిశ్చయంలో చెడిపోకుండా దృఢంగా నిలుస్తుందో, స్వర్గంలో స్థానం సంపాదించుకున్నవాడికి పెద్ద భయం ఉండదు.
12.329.82
तपोवनेषु ये जातास्तत्रैव निधनं गताः ।
तेषामल्पतरो धर्मः कामभोगानजानताम् ॥ १२.३२९.८२ ॥
తపోవనాలలో పుట్టి అక్కడే మరణించినవారి ధర్మం, కామభోగాలను ఎరగనివారిది కంటే చాలా తక్కువ.
12.329.83
यस्तु भोगान्परित्यज्य शरीरेण तपश्चरेत् ।
न तेन किंचिन्न प्राप्तं तन्मे बहुमतं फलम् ॥ १२.३२९.८३ ॥
అయితే భోగాలను విడిచి శరీరంతో తపస్సు చేసేవాడికి ఏమీ లభించకపోవడం — ఆ ఫలాన్ని నేను ఎంతో గౌరవిస్తాను.
12.329.84
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
अनागतान्यतीतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.३२९.८४ ॥
వేలాది తల్లిదండ్రులు, వందలాది కుమారులు, భార్యలు — వచ్చినవారు, రానున్నవారు — వారు ఎవరివి? నీవా, లేక ఇతరులదా, లేక మావా?
12.329.85
अहमेको न मे कश्चिन्नाहमन्यस्य कस्यचित् ।
न तं पश्यामि यस्याहं तन्न पश्यामि यो मम ॥ १२.३२९.८५ ॥
నేను ఒంటరివాడిని; నాకు ఎవరూ లేరు, నేను ఇతరులకూ చెందను. నేను ఎవరిదో వారిని నేను చూడను, నా వారెవరో వారినీ చూడను.
12.329.86
न तेषां भवता कार्यं न कार्यं तव तैरपि ।
स्वकृतैस्तानि जातानि भवांश्चैव गमिष्यति ॥ १२.३२९.८६ ॥
వారి కోసం నీవు చేయవలసినది ఏమీ లేదు; నీ కోసం వారూ చేయవలసినది ఏమీ లేదు. వారు తమ స్వకర్మల వల్లే జన్మించారు; నీవు కూడా తప్పక వెళ్ళిపోతావు.
12.329.87
इह लोके हि धनिना परोऽपि स्वजनायते ।
स्वजनस्तु दरिद्राणां जीवतामपि नश्यति ॥ १२.३२९.८७ ॥
ఈ లోకంలో ధనవంతునికి పరాయివాడు కూడా బంధువులా అవుతాడు; కానీ దరిద్రులకు బతికి ఉన్న స్వజనుడు కూడా నశిస్తాడు.
12.329.88
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
ततः क्लेशमवाप्नोति परत्रेह तथैव च ॥ १२.३२९.८८ ॥
మనిషి భార్య కోసం అశుభ కర్మలను సంచితం చేసుకుంటాడు; తరువాత ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ దుఃఖాన్ని పొందుతాడు.
12.329.89
पश्यति च्छिन्नभूतं हि जीवलोकं स्वकर्मणा ।
तत्कुरुष्व तथा पुत्र कृत्स्नं यत्समुदाहृतम् ॥ १२.३२९.८९ ॥
ఎందుకంటే, జీవలోకం తన స్వకర్మల వల్ల ప్రాణులు ఛిన్నమైనట్లు అతడు చూస్తాడు. కాబట్టి, పుత్రా, ఇక్కడ సంపూర్ణంగా చెప్పబడినదానిని చేయుము.
12.329.90
तदेतत्संप्रदृश्यैव कर्म भूमिं प्रपश्यतः ।
शुभान्याचरितव्यानि परलोकमभीप्सता ॥ १२.३२९.९० ॥
ఇదంతా బాగా చూసి, భూమిపై కర్మను చూస్తూ, పరలోకాన్ని కోరేవాడు శుభకర్మలు ఆచరించాలి.
12.329.91
मासर्तुसंज्ञापरिवर्तकेन ।
सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन।
स्वकर्मनिष्ठाफलसाक्षिकेण ।
भूतानि कालः पचति प्रसह्य ॥ १२.३२९.९१ ॥
నెలలు, ఋతువుల పేర్లను మార్చేవాడు, సూర్యాగ్నిని కలిగినవాడు, రాత్రిపగలును ఇంధనంగా చేసుకున్నవాడు, తన కర్మఫలానికి సాక్షి అయిన కాలం ప్రాణులను బలవంతంగా వండుతోంది.
12.329.92
धनेन किं यन्न ददाति नाश्नुते ।
बलेन किं येन रिपुं न बाधते।
श्रुतेन किं येन न धर्ममाचरे ।
त्किमात्मना यो न जितेन्द्रियो वशी ॥ १२.३२९.९२ ॥
ఇవ్వనిదీ అనుభవించనిదీ అయిన ధనం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? శత్రువును బాధించలేని బలం వల్ల ఏమి? ధర్మాచరణకు దారితీయని శాస్త్రజ్ఞానం వల్ల ఏమి? ఇంద్రియాలను జయించి వశీకరించని ఆత్మ వల్ల ఏమి?
12.329.93
इदं द्वैपायनवचो हितमुक्तं निशम्य तु ।
शुको गतः परित्यज्य पितरं मोक्षदैशिकम् ॥ १२.३२९.९३ ॥
ద్వైపాయనుని ఈ హితవచనాలు విని, మోక్షాన్ని బోధించే తండ్రిని విడిచి శుకుడు వెళ్ళిపోయాడు.