มหาภารตะ · อัธยายะ 12.329
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.329.1
कथं निर्वेदमापन्नः शुको वैयासकिः पुरा ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३२९.१ ॥
ศุกะ บุตรของวยาสะ ในอดีตกาลได้บรรลุความเบื่อหน่ายในโลกนี้ได้อย่างไร ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้ เพราะความอยากรู้ของข้าพเจ้ามีมากนัก
12.329.2
प्राकृतेनैव वृत्तेन चरन्तमकुतोभयम् ।
अध्याप्य कृत्स्नं स्वाध्यायमन्वशाद्वै पिता सुतम् ॥ १२.३२९.२ ॥
บิดาได้สอนพระเวททั้งหมดให้แก่บุตร ผู้ดำเนินชีวิตตามธรรมดาสามัญและไม่หวาดกลัวสิ่งใดจากทิศใด แล้วจึงได้ชี้แนะบุตร
12.329.3
धर्मं पुत्र निपेवस्व सुतीक्ष्णौ च हिमातपौ ।
क्षुत्पिपासे च वायुं च जय नित्यं जितेन्द्रियः ॥ १२.३२९.३ ॥
ลูกเอ๋ย จงยึดมั่นในธรรม จงอดทนต่อความหนาวและความร้อนอันแรงกล้า ความหิวและความกระหาย และลม จงชนะอยู่เสมอโดยข่มอินทรีย์ไว้ได้
12.329.4
सत्यमार्जवमक्रोधमनसूयां दमं तपः ।
अहिंसां चानृशंस्यं च विधिवत्परिपालय ॥ १२.३२९.४ ॥
จงรักษาความสัตย์ ความซื่อตรง ความไม่โกรธ ความไม่อิจฉาริษยา การข่มใจ ความเพียรตบะ ความไม่เบียดเบียน และความเมตตา ให้ครบถ้วนตามที่กำหนดไว้
12.329.5
सत्ये तिष्ठ रतो धर्मे हित्वा सर्वमनार्जवम् ।
देवतातिथिशेषेण यात्रां प्राणस्य संलिह ॥ १२.३२९.५ ॥
จงตั้งมั่นในความสัตย์ ยินดีในธรรม ละทิ้งความคดโกงทั้งปวง และดำรงชีวิตไปด้วยสิ่งที่เหลือจากการเลี้ยงดูเทวดาและแขก
12.329.6
फेनमात्रोपमे देहे जीवे शकुनिवत्स्थिते ।
अनित्ये प्रियसंवासे कथं स्वपिषि पुत्रक ॥ १२.३२९.६ ॥
กายนี้เปรียบดังฟองน้ำ และชีวิตอาศัยอยู่ในกายเหมือนนกที่เกาะอยู่ การอยู่ร่วมกับคนรักนั้นไม่เที่ยงแท้ ลูกเอ๋ย เจ้าจะหลับใหลได้อย่างไร
12.329.7
अप्रमत्तेषु जाग्रत्सु नित्ययुक्तेषु शत्रुषु ।
अन्तरं लिप्यमानेषु बालस्त्वं नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.७ ॥
ท่ามกลางศัตรูที่ไม่ประมาท ตื่นอยู่ และพร้อมอยู่เสมอ ซึ่งกำลังมองหาช่องโหว่ เจ้าผู้เป็นเหมือนเด็กกลับไม่รู้เท่าทัน
12.329.8
अहःसु गण्यमानेषु क्षीयमाणे तथाऽऽयुषि ।
जीविते लिख्यमाने च किमुत्थाय न धावसि ॥ १२.३२९.८ ॥
เมื่อวันเวลากำลังถูกนับไป อายุขัยกำลังร่อยหรอลง และชีวิตกำลังถูกจดบันทึกไว้ ทำไมเจ้าจึงไม่ลุกขึ้นและรีบเร่งไปเสียเล่า
12.329.9
ऐहलौकिकनीहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ।
पारलौकिककार्येषु प्रसुप्ता भृशनास्तिकाः ॥ १२.३२९.९ ॥
ผู้ที่ดิ้นรนเพื่อโลกนี้ เพื่อสิ่งที่เพิ่มเนื้อและเลือด และผู้ที่หลับใหลไม่ใส่ใจต่อหน้าที่ของโลกหน้า เป็นผู้ไม่เชื่ออย่างสิ้นเชิง
12.329.10
धर्माय येऽभ्यसूयन्ति बुद्धिमोहान्विता नराः ।
अपथा गच्छतां तेषामनुयाताऽपि पीड्यते ॥ १२.३२९.१० ॥
มนุษย์ผู้ถูกความหลงในปัญญาครอบงำ ผู้ดูหมิ่นธรรม ย่อมหลงออกนอกทาง แม้ผู้ที่ตามคนเหล่านั้นไปก็ย่อมได้รับความทุกข์
12.329.11
ये तु तुष्टाः श्रुतिपरा महात्मानो महाबलाः ।
धर्म्यं पन्थानमारूढास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १२.३२९.११ ॥
แต่จงรับใช้และถามผู้ที่สันโดษ ยึดมั่นในพระเวท เป็นผู้มีจิตใจสูงส่งและมีกำลังมาก ผู้ที่ก้าวขึ้นสู่ทางแห่งธรรม
12.329.12
उपधार्य मतं तेषां बुधानां धर्मदर्शिनाम् ।
नियच्छ परया बुद्ध्या चित्तमुत्पथगामि वै ॥ १२.३२९.१२ ॥
เมื่อได้พิจารณาคำแนะนำของบัณฑิตเหล่านั้นผู้เห็นธรรมแล้ว จงควบคุมจิตที่มักจะหลงทางไปด้วยปัญญาอันยิ่ง
12.329.13
आद्यकालिकया बुद्ध्या दूरेश्च इति निर्भयाः ।
सर्वभक्ष्या न पश्यन्ति कर्मभूमिमचेतसः ॥ १२.३२९.१३ ॥
ผู้ที่กล้าหาญด้วยปัญญาอันดั้งเดิมและไกลไปไม่สิ้นสุด แต่กลืนกินทุกสิ่ง ย่อมมองไม่เห็นภูมิแห่งการกระทำ เพราะพวกเขาไร้สติ
12.329.14
धर्मं निःश्रेणिमास्थाय किंचित्किंचित्समारुह ।
कोशकारवदात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.१४ ॥
จงก้าวขึ้นบันไดแห่งธรรมและปีนขึ้นไปทีละน้อย หากเจ้าพันตัวเองเหมือนหนอนไหม เจ้าก็จะไม่รู้ตัว
12.329.15
नास्तिकं भिन्नमर्यादं कूलपातमिव स्थितम् ।
वामतः कुरु विस्रब्धो नरं वेणुमिवोद्धृतम् ॥ १२.३२९.१५ ॥
จงหลีกเลี่ยงคนไร้ศรัทธาผู้ทำลายขอบเขตแห่งความเหมาะสม ซึ่งยืนอยู่เหมือนตลิ่งที่กำลังพังทลาย จงถอยด้วยความมั่นใจไปทางซ้าย เหมือนหลบไม้ไผ่ที่ถูกถอนรากขึ้น
12.329.16
कामक्रोधग्राहवतीं पञ्चेन्द्रियजलां नदीम् ।
नावं धृतिमयीं कृत्वा जन्मदुर्गाणि संतर ॥ १२.३२९.१६ ॥
จงทำเรือด้วยความมั่นคงแน่วแน่ เพื่อข้ามแม่น้ำที่เต็มไปด้วยจระเข้คือกามและความโกรธ มีน้ำคือห้าอินทรีย์ แล้วจงข้ามป้อมปราการแห่งการเกิดเสียเถิด
12.329.17
मृत्युनाऽभ्याहते लोके जरया परिपीडिते ।
अमोघासु पतन्तीषु धर्मयानेन संतर ॥ १२.३२९.१७ ॥
ในโลกที่ถูกความตายโจมตีและถูกความชราบีบคั้น ขณะที่ลูกศรที่ไม่พลาดเป้ากำลังตกลงมา จงข้ามด้วยยานพาหนะคือธรรม
12.329.18
तिष्ठन्तं च शयानं च मृत्युरन्वेषते यदा ।
निर्वृत्तिं लभते कस्मादकस्मान्मृत्युनाऽशितः ॥ १२.३२९.१८ ॥
เมื่อความตายตามหาผู้ที่ยืนอยู่และผู้ที่นอนอยู่ มนุษย์จะบรรลุความสงบได้อย่างไร และผู้ที่ถูกความตายคาบไปโดยไม่คาดคิด จะมีความสงบได้อย่างไร
12.329.19
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
वृकीवोरणमासाद्य मृत्युरादायं गच्छति ॥ १२.३२९.१९ ॥
มนุษย์ผู้สะสมกามที่ไม่รู้จักพอ ถูกความตายคาบไปดุจหมาป่าตัวเมียที่คาบแกะไป
12.329.20
क्रमशः संचितशिखो धर्मबुद्धिमयो महान् ।
अन्धकारे प्रवेष्टव्ये दीपो यत्नेन धार्यताम् ॥ १२.३२९.२० ॥
จงถือประทีปใหญ่ ซึ่งมีเปลวไฟที่ค่อย ๆ ก่อตัวขึ้น และทำด้วยปัญญาอันชอบธรรม เมื่อต้องเข้าไปในความมืด จงถือไว้อย่างระมัดระวัง
12.329.21
संपतन्देहजालानि कदाचिदिह मानुषे ।
ब्राह्मण्यं लभते जन्तुस्तत्पुत्र परिपालय ॥ १२.३२९.२१ ॥
ในร่างมนุษย์นี้ สัตว์ผู้มีชีวิตจะได้บรรลุสถานะแห่งพราหมณ์เมื่อใดเมื่อหนึ่ง ลูกเอ๋ย เพราะฉะนั้นจงคุ้มครองสถานะนั้นไว้
12.329.22
ब्राह्मणस्य तु देहोऽयं न कामार्थाय जायते ।
इह क्लेशाय तपसे प्रेत्य त्वनुपमं सुखम् ॥ १२.३२९.२२ ॥
ร่างกายของพราหมณ์นี้มิได้เกิดมาเพื่อกามหรือทรัพย์สมบัติ ที่นี่มีไว้เพื่อความลำบากและการบำเพ็ญตบะ และหลังความตายจะได้ความสุขที่หาที่เปรียบมิได้
12.329.23
ब्राह्मण्यं बहुभिरवाप्यते तपोभि ।
स्तल्लब्ध्वा न रतिपरेण हेलितव्यम्।
स्वाध्याये तपसि दमे च नित्ययुक्तः ।
मोक्षार्थी कुशलपरः सदा यतस्व ॥ १२.३२९.२३ ॥
สถานะแห่งพราหมณ์ได้มาด้วยการบำเพ็ญตบะมากมาย เมื่อได้มาแล้ว ผู้ยินดีในความสุขไม่พึงละเลย จงอุทิศตนเสมอในการศึกษาพระเวท การบำเพ็ญตบะ และการข่มใจ ปรารถนาความหลุดพ้น และมุ่งหาความดีงาม จงพยายามอยู่เสมอ
12.329.24
अव्यक्तप्रकृतिरयं कलाशरीरः ।
सूक्ष्मात्मा क्षणत्रुटिका निमेषरोमा।
यानेतत्समबलशुक्लकृष्णनेत्रो ।
मासाङ्गो द्रवति वयोहयो नराणाम् ॥ १२.३२९.२४ ॥
ธรรมชาติของมันยังไม่ปรากฏ ร่างกายประกอบด้วยส่วนย่อยของกาลเวลา อาตมันของมันละเอียดอ่อน อวัยวะของมันคือขณะและกระพริบตา ขนของมันคือการกระพริบของดวงตา สองตาของมันขาวและดำมีกำลังเท่ากัน อวัยวะของมันคือเดือน ม้าแห่งปีนี้วิ่งหนีไปจากมนุษย์
12.329.25
तं दृष्ट्वा प्रसृतमजस्रमुग्रवेगं ।
गच्छन्तं सततमिहान्ववेक्षमाणम्।
यक्षुस्ते यदि न परप्रणेतृनेयं ।
धर्मे ते रमतु मनः परं निशाम्य ॥ १२.३२९.२५ ॥
เมื่อเห็นมันแผ่ไปไม่หยุดยั้ง มีความเร็วอันดุร้าย เคลื่อนไปไม่หยุดและถูกจับตามองอยู่ที่นี่ หากท่านปรารถนาจะรู้สิ่งที่ผู้อื่นนำไปไม่ได้ ขอให้จิตของท่านเมื่อเข้าใจสิ่งสูงสุดแล้ว จงยินดีในธรรมเถิด
12.329.26
येऽमी तु प्रचलितधर्मकामवृत्ताः ।
क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगात्।
क्लिश्यन्तः परिगतवेदनाशरीरा ।
बह्वीभिः सुभृशमधर्मवागुराभिः ॥ १२.३२९.२६ ॥
ส่วนผู้ที่ความประพฤติเบี่ยงเบนไปจากธรรมและความปรารถนา ร้องครวญอยู่เสมอเพราะการประสบสิ่งไม่พึงประสงค์ ทรมานด้วยร่างกายที่ถูกความเจ็บปวดครอบงำ ย่อมถูกพันธนาการอย่างหนักด้วยบ่วงแห่งอธรรมนับมากมาย
12.329.27
राजा सदा धर्मपरः शुभाशुभस्य गोप्ता ।
समीक्ष्य सुकृतिनां दधाति लोकान्।
बहुविधमपि चरति प्रविशति ।
सुखमनुपगतं निरवद्यम् ॥ १२.३२९.२७ ॥
พระราชาผู้ยึดมั่นในธรรมเสมอ เป็นผู้คุ้มครองสิ่งดีและสิ่งชั่ว เมื่อพิจารณาผู้มีบุญแล้ว ย่อมประทานโลกต่างๆ แก่ผู้เหล่านั้น พระองค์เคลื่อนไปในหลายทาง และเข้าสู่ความสุขอันปราศจากโทษที่ยังไม่บรรลุ
12.329.28
श्वानो भीषणकाया अयोमुखानि वयांसि ।
बलगृध्रकुररपक्षिणां च संघातम्।
नरकदने रुधिरपा गुरुवचन ।
नुदमुपरतं विशन्त्यसन्तः ॥ १२.३२९.२८ ॥
สุนัขที่มีร่างกายน่ากลัว นกที่มีปากเป็นเหล็ก แร้งที่แข็งแรง นกเหยี่ยวทะเลและฝูงนก ผู้ดื่มเลือดในความทรมานของนรก ผู้ถูกขับไล่จากคำของครู คนชั่วย่อมเข้าไปในที่เช่นนี้
12.329.29
मर्यादा नियताः स्वयम्भुवा य इहेमाः ।
प्रभिनत्ति दश गुणा मनोऽनुगत्वात्।
निवसति भृशमसुखं पितृविषय ।
विपिनमवगाह्य स पापः ॥ १२.३२९.२९ ॥
ผู้ใดละเมิดขอบเขตเหล่านี้ที่พระสวยัมภูกำหนดไว้ในโลกนี้ คุณสมบัติทั้งสิบของเขาย่อมถูกทำลายเพราะตามใจจิต คนบาปนั้นเมื่อดำดิ่งเข้าไปในป่าในแดนของบรรพบุรุษ ย่อมอยู่ด้วยความทุกข์อย่างยิ่ง
12.329.30
यो लुब्ध सुभृशं प्रियानृतश्च मनुष्यः ।
सततनिकृतिवञ्चनाभिरतिः स्यात्।
उपनिधिभिरसुखकृत्स परमनिरयगो ।
भृशमसुखमनुभवति दुष्कृतकर्मा ॥ १२.३२९.३० ॥
ผู้ใดเป็นคนโลภมาก ชอบการกล่าวเท็จที่ทำให้พอใจ ยินดีอยู่เสมอในการหลอกลวงและการฉ้อโกง ผู้ทำให้ผู้อื่นทุกข์เพราะทรัพย์ฝากไว้ คนทำชั่วนั้นย่อมไปสู่นรกอันสูงสุด และได้รับความทุกข์อย่างยิ่ง
12.329.31
उष्णां वैतरणीं महानदीमव ।
गाढोऽसिपत्रवनभिन्नगात्रः।
परशुवनशयोनिपतितो ।
वसति च महानिरये भृशार्तः ॥ १२.३२९.३१ ॥
เขาจมลงในแม่น้ำไวตรณีอันร้อนและยิ่งใหญ่ ร่างกายถูกแทงในป่าใบดาบ เมื่อตกลงมานอนอยู่ในป่าขวาน เขาอยู่ในมหานรกด้วยความทุกข์ยิ่งนัก
12.329.32
महापादनि कत्थसे न चाप्यवेक्षसे परम् ।
चिरस्य मृत्युकारिकामनागतां न बुध्यसे ॥ १२.३२९.३२ ॥
ท่านโอ้อวดเท้าใหญ่ของท่าน แต่ไม่มองไกลออกไป เหตุแห่งความตายที่มาถึงนานแล้ว ท่านไม่รู้เลย
12.329.33
प्रयस्यतां किमास्यते समुत्थितं महद्भयम् ।
अतिप्रमार्थि दारुणं सुखस्य संविधीयताम् ॥ १२.३२९.३३ ॥
จงพยายามเถิด ไฉนจึงนั่งเฉยอยู่ ความกลัวอันยิ่งใหญ่และน่าสะพรึงได้เกิดขึ้นแล้ว ซึ่งทำลายความสุขจนสิ้น ขอจงจัดเตรียมความสุขเถิด
12.329.34
पुरा मृतः प्रणीयसे यमस्य राजशासनात् ।
त्वमन्तकाय दारुणैः प्रयत्नमार्जवे कुरु ॥ १२.३२९.३४ ॥
ท่านตายไปแล้วในอดีต และกำลังถูกนำไปตามพระบัญชาของพระยม จงพยายามอย่างแรงกล้าด้วยความซื่อตรงต่อผู้ยุติชีวิต
12.329.35
पुरा समूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यदुःखवित् ।
कियत्तवेह जीवितं यमे न चास्ति वारकः ॥ १२.३२९.३५ ॥
ก่อนหน้านี้ พระผู้เป็นเจ้าผู้ไม่รู้ความทุกข์ ทรงพรากญาติทั้งตระกูลไปทั้งราก ชีวิตของท่านที่นี่จะเหลืออยู่สักเท่าใด และเบื้องหน้าพระยมไม่มีผู้ใดขัดขวางได้
12.329.36
पुरा विवाति मारुतो यमस्य यः पुरःसरः ।
पुरैक एव नीयसे कुरुष्व सांपरायिकम् ॥ १२.३२९.३६ ॥
ลมที่นำหน้าพระยมพัดมาแล้ว ท่านเพียงผู้เดียวจะถูกนำไป เพราะฉะนั้นจงทำสิ่งที่จำเป็นสำหรับโลกหน้าเถิด
12.329.37
पुरा स एक एव ते प्रवाति मारुतोऽन्तकः ।
पुरा च विभ्रमन्ति ते दिशो महाभयागमे ॥ १२.३२९.३७ ॥
ลมแห่งผู้ยุติชีวิตนั้นพัดมาเพื่อท่านแล้ว และเมื่อความกลัวอันยิ่งใหญ่มาถึง ทิศทั้งหลายของท่านก็หมุนวนแล้ว
12.329.38
श्रुतिश्च सन्निरुध्यते पुरा तवेह पुत्रक ।
समाकुलस्य गच्छतः समाधिमुत्तमं कुरु ॥ १२.३२९.३८ ॥
ลูกเอ๋ย การได้ยินของท่านที่นี่กำลังถูกปิดกั้นแล้ว ขณะที่ท่านยังกระวนกระวายและดำเนินไป จงบรรลุสมาธิอันสูงสุดเถิด
12.329.39
शुभाशुभे पुरा कृते प्रमादकर्मविप्लुते ।
स्मरन्पुराऽनुतप्यसे निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.३९ ॥
การกระทำดีและชั่วที่ทำไว้ก่อนหน้า ซึ่งสับสนด้วยการกระทำอันประมาท ท่านจะระลึกและเสียใจแม้ก่อนถึงเวลา จงวางไว้เพียงทรัพย์เดียวเท่านั้น
12.329.40
पुरा जरा कलेवरं विजर्झरीकरोति ते ।
बलाङ्गरूपहारिणी निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.४० ॥
ชราทำให้ร่างกายของท่านผุพังและทรุดโทรมแล้ว ขโมยกำลัง อวัยวะ และความงามไป จงวางไว้เพียงทรัพย์เดียวเท่านั้น
12.329.41
पुरा शरीरमन्तको भिनत्ति रोगसायकैः ।
प्रसह्य जीवितक्षये तपो महत्समारभ ॥ १२.३२९.४१ ॥
มฤตยูกำลังแทงร่างของท่านด้วยลูกศรแห่งโรคอยู่แล้ว ก่อนชีวิตจะสิ้นไป จงบำเพ็ญตบะอันยิ่งใหญ่ด้วยความเพียรอย่างแรงกล้า
12.329.42
पुरा वृका भयंकरा मनुष्यदेहगोचराः ।
अभिद्रवन्ति सर्वतो यतस्व पुण्यशीलने ॥ १२.३२९.४२ ॥
เมื่อก่อน หมาป่าที่น่ากลัวซึ่งเที่ยวอยู่ในระยะของร่างมนุษย์ พุ่งเข้าใส่จากทุกทิศ ผู้มีความประพฤติอันบริสุทธิ์เอ๋ย จงพยายามเถิด
12.329.43
पुरान्धकारमेककोऽनुपश्यसि त्वरस्व वै ।
पुरा हिरण्मयान्नगान्निरीक्षसेऽद्रिमूर्धनि ॥ १२.३२९.४३ ॥
เมื่อก่อนท่านเห็นความมืดเพียงลำพัง จงรีบเถิด เมื่อก่อนท่านเพ่งมองภูเขาทองคำบนยอดเขา
12.329.44
पुरा कुसङ्गतानि ते सुहृन्मुखाश्च शत्रवः ।
विचालयन्ति दर्शनाद्धटस्व पुत्र यत्परम् ॥ १२.३२९.४४ ॥
เมื่อก่อนเพื่อนร่วมทางที่ไม่ดีของท่าน และศัตรูที่มีใบหน้าเหมือนมิตร ทำให้ท่านหลุดจากการเห็นความจริง ลูกเอ๋ย จงพยายามเพื่อสิ่งที่สูงสุด
12.329.45
धनस्य यस्य राजतो भयं न चास्ति चोरतः ।
मृतं च यन्न मुञ्चति समार्जयस्व तद्धनम् ॥ १२.३२९.४५ ॥
จงสะสมทรัพย์ที่ไม่มีความกลัวต่อพระราชาหรือโจรผู้ร้าย และไม่ละทิ้งผู้ที่ตายไปแล้วแม้ในยามความตาย ทรัพย์เช่นนั้นจงแสวงหาให้บริบูรณ์
12.329.46
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
यदेव यस्य यौतकं तदेव तत्र सोऽश्नृते ॥ १२.३२९.४६ ॥
ที่นั่น ไม่มีการแบ่งปันกันระหว่างกันด้วยกรรมของตน สิ่งใดเป็นของผู้ใด ผู้นั้นก็เสวยสิ่งนั้นเพียงผู้เดียวที่นั่น
12.329.47
परत्र तेन जीव्यते तदेव पुत्र जीयताम् ।
धनं यदक्षरं ध्रुवं समार्जयस्व तत्स्वयम् ॥ १२.३२९.४७ ॥
ในโลกหน้า ผู้คนดำรงชีวิตด้วยสิ่งนั้นเท่านั้น ดังนั้น ลูกเอ๋ย จงทำให้สิ่งนั้นเป็นของตน จงแสวงหาทรัพย์ที่ไม่เสื่อมสลายและยั่งยืนให้แก่ตนเองอย่างบริบูรณ์
12.329.48
न यावदेव पच्यते महाजनस्य यावकम् ।
अपक्व एव यावके पुरा प्रलीयते त्वरम् ॥ १२.३२९.४८ ॥
ยังไม่ทันที่ข้าวต้มข้าวบาร์เลย์ของผู้ยิ่งใหญ่จะสุก มันก็เสื่อมสลายอย่างรวดเร็วทั้งที่ยังดิบอยู่ในข้าวต้มนั้น
12.329.49
न मातृपुत्रबान्धवा न संस्तुतः प्रियो जनः ।
अनुव्रजन्ति संकटे व्रजन्तमेकपातिनम् ॥ १२.३२९.४९ ॥
ไม่มีแม่ ลูกชาย ญาติพี่น้อง คนรู้จัก หรือคนที่รักใคร่ ที่จะติดตามผู้ที่เดินทางไปเพียงลำพังในยามทุกข์ยาก
12.329.50
यदेव कर्म केवलं पुराकृतं शुभाशुभम् ।
तदेव पुत्र यौतकं भवत्यमुत्र गच्छतः ॥ १२.३२९.५० ॥
ลูกเอ๋ย มีเพียงกรรมดีและกรรมชั่วที่ได้กระทำไว้ในอดีตเท่านั้น ที่จะติดตามผู้ที่ไปสู่โลกอื่น
12.329.51
हिरण्यरत्नसंचयाः शुभाशुभेन संचिताः ।
न तस्य देहसंक्षये भवन्ति कार्यसाधकाः ॥ १२.३२९.५१ ॥
กองทองคำและอัญมณีที่สะสมไว้ด้วยกรรมดีและกรรมชั่ว จะไม่สำเร็จประโยชน์ของผู้นั้นเมื่อร่างกายถูกทำลายลง
12.329.52
न पुत्र शान्तिरस्ति ते कृताकृतस्य कर्मणः ।
न साक्षिकोऽऽत्मना समो नृणामिहास्ति कश्चन ॥ १२.३२९.५२ ॥
ลูกเอ๋ย เจ้าจะไม่มีความสงบเกี่ยวกับกรรมที่ได้ทำและไม่ได้ทำ ในโลกนี้สำหรับมนุษย์ ไม่มีพยานใดที่เสมอเหมือนตนเอง
12.329.53
मनुष्यदेहशून्यकं भवत्यमुत्र गच्छतः ।
प्रविश्य बुद्धिचक्षुषा प्रदृश्यते हि सर्वशः ॥ १२.३२९.५३ ॥
สำหรับผู้ที่ไปสู่โลกอื่น ร่างมนุษย์ก็ว่างเปล่า แต่เมื่อเข้าไปด้วยดวงตาแห่งปัญญา สิ่งนั้นย่อมปรากฏให้เห็นอย่างครบถ้วนทุกด้าน
12.329.54
इहाग्निसूर्यवायवः शरीरमाश्रितास्त्रयः ।
त एव तस्य साक्षिणो भवन्ति धर्मदर्शिनः ॥ १२.३२९.५४ ॥
ในโลกนี้ ไฟ ดวงอาทิตย์ และลม ทั้งสามสิ่งที่อาศัยอยู่ในร่างกาย เป็นพยานของร่างนั้น และเป็นผู้เห็นธรรม
12.329.55
अहनिंशेषु सर्वतः स्पृशत्सु सर्वचारिषु ।
प्रकाशगूढवृत्तिषु स्वधर्ममेव पालय ॥ १२.३२९.५५ ॥
ทั้งกลางวันและกลางคืน ซึ่งแผ่ซ่านไปทุกหนทุกแห่ง ท่ามกลางสรรพสัตว์ที่เคลื่อนไหวทั้งหมด และท่ามกลางผู้ที่มีความประพฤติทั้งเปิดเผยและซ่อนเร้น จงรักษาธรรมของตนไว้เถิด
12.329.56
अनेकपारिपान्थके विरूपरौद्रमक्षिके ।
स्वमेव कर्म रक्ष्यतां स्वकर्म तत्र गच्छति ॥ १२.३२९.५६ ॥
ในที่ซึ่งมีทางแยกมากมาย เต็มไปด้วยแมลงวันอันน่าสะพรึงและน่าเกลียด จงรักษาเพียงกรรมของตนไว้ เพราะกรรมของตนจะไปกับตนที่นั่น
12.329.57
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
तथा कृतं स्वकर्मजं तदेव भुज्यते फलम् ॥ १२.३२९.५७ ॥
ที่นั่น ผลแห่งกรรมไม่ถูกแบ่งปันกันด้วยกรรมของแต่ละคน ผลที่เกิดจากกรรมของตนตามที่ได้กระทำไว้ นั่นเองที่จะได้เสวย
12.329.58
यथाऽप्सरोगणाः फलं सुखं महर्षिभिः सह ।
तथाऽऽप्नुवन्ति कर्मजं विमानकामगामिनः ॥ १२.३२९.५८ ॥
เหมือนหมู่อัปสรากับมหาฤๅษีทั้งหลาย ย่อมได้รับผลและความสุขที่เกิดจากกรรม ฉันใด ผู้ที่ไปด้วยวิมานตามปรารถนา ก็ย่อมได้รับสิ่งที่เกิดจากกรรมของตนฉันนั้น
12.329.59
यथेह यत्कृतं शुभं विपाप्मभिः कृतात्मभिः ।
तदाप्नुवन्ति मानवास्तथा विशुद्धयोनयः ॥ १२.३२९.५९ ॥
เหมือนกรรมดีที่ผู้บริสุทธิ์จากบาปและมีจิตที่สำรวมได้กระทำไว้ในโลกนี้ ย่อมได้รับ ฉันใด มนุษย์ผู้มีกำเนิดบริสุทธิ์ก็ย่อมได้รับผลนั้นฉันนั้น
12.329.60
प्रजापतेः सलोकतां बृहस्पतेः शतक्रतोः ।
व्रजन्ति ते परां गतिं गृहस्थधर्मसेतुभिः ॥ १२.३२९.६० ॥
ผู้เหล่านั้นย่อมไปถึงความเป็นสหายในโลกของพระประชาบดี พระพฤหัสปติ และพระศตกรตุ (พระอินทร์) และด้วยสะพานแห่งธรรมของคฤหัสถ์ ย่อมไปถึงคติอันสูงสุด
12.329.61
सहस्रशोऽप्यनेकशः प्रवक्तुमुत्सहामहे ।
अबुद्धिमोहनं पुनः प्रभुस्तु तेन पावकः ॥ १२.३२९.६१ ॥
เราพร้อมจะอธิบายเรื่องนี้เป็นพันวิธีและหลายรูปแบบ พระผู้เป็นใหญ่ผู้ทำให้คนไร้ปัญญาหลงผิดนั้นก็คือพระองค์นั้นเอง และด้วยพระองค์ไฟจึงถูกจุดขึ้น
12.329.62
गता त्रिरष्टवर्षता ध्रुवोऽसि पञ्चविंशकः ।
कुरष्व धर्मसंचयं वयो हि तेऽतिवर्तते ॥ १२.३२९.६२ ॥
ผ่านมาสามครั้งแปดปีแล้ว เจ้าก็แน่นอนว่ามีอายุยี่สิบห้าปี จงสะสมขุมทรัพย์แห่งธรรมเถิด เพราะวัยของเจ้ากำลังผ่านไปโดยแน่แท้
12.329.63
पुरा करोति सोऽन्तकः प्रमादगोमुखां चमूम् ।
यथागृहीतमुत्थितस्त्वरस्व धर्मपालने ॥ १२.३२९.६३ ॥
ก่อนที่สิ่งนั้นจะมาถึง ผู้ที่จะนำความตายมา ย่อมจัดกองทัพของตนให้มีความประมาทเป็นหน้า จงลุกขึ้นเหมือนผู้ที่หยิบอาวุธแล้ว และรีบรักษาธรรมเถิด
12.329.64
यथा त्वमेव पृष्ठतस्त्वमग्रतो गमिष्यसि ।
तथा गतिं गमिष्यतः किमात्मना परेण वा ॥ १२.३२९.६४ ॥
เหมือนที่เจ้าเดินอยู่ข้างหลังในตอนนี้ ต่อไปเจ้าจะเดินไปข้างหน้า สำหรับจุดหมายของผู้ที่กำลังจะจากไปนั้น จะต้องทำอย่างไร ด้วยตนเองหรือด้วยผู้อื่น
12.329.65
यदेकपातिनां सतां भवत्यमुत्र गच्छताम् ।
भयेषु सांपरायिकं निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.६५ ॥
เพราะคนดีที่ล้มลงอย่างโดดเดี่ยวย่อมมีที่พึ่งในโลกหน้า สำหรับผู้ที่ไปที่นั่น ทรัพย์ที่เป็นของโลกหน้า ซึ่งใช้ได้ในยามภัย คือขุมทรัพย์เพียงอย่างเดียว จงสะสมไว้เถิด
12.329.66
सतूलमूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यसङ्गवान् ।
न सन्ति यस्य वारकाः कुरष्व धर्मसंनिधिम् ॥ १२.३२९.६६ ॥
พระผู้เป็นใหญ่ซึ่งไม่มีอุปสรรคย่อมพรากทุกสิ่งไป ทั้งรากและญาติ โดยไม่ยึดติด เพราะฉะนั้นจงตั้งที่อยู่ของตนไว้ในธรรมเถิด
12.329.67
इदं निदर्शनं मया तवेह पुत्र संमतम् ।
स्वदर्शनानुपानतः प्रवर्णितं कुरुष्व तत् ॥ १२.३२९.६७ ॥
ลูกเอ๋ย ตัวอย่างนี้ที่เราได้กล่าวไว้ให้เจ้าที่นี่ เป็นสิ่งที่เห็นชอบแล้ว สิ่งที่ได้อธิบายไว้โดยการอนุมานจากการเห็นภายในของตนเอง จงปฏิบัติตามสิ่งนั้นเถิด
12.329.68
ददाति यः स्वकर्मणा धनानि यस्यकस्यचित् ।
अबुद्धिमोहजैर्गुणैः स एक एव युज्यते ॥ १२.३२९.६८ ॥
ผู้ที่ให้ทรัพย์แก่ใครก็ตามด้วยการกระทำของตน ย่อมผูกพันอยู่กับสิ่งนั้นเพียงผู้เดียว ด้วยคุณสมบัติที่เกิดจากอวิชชาและความหลง
12.329.69
शुभं समस्तमश्नुते प्रकुर्वतः शुभाः क्रियाः ।
तदेतदर्थदर्शनं कृतज्ञमर्थसंहितम् ॥ १२.३२९.६९ ॥
ผู้ที่กระทำการดี ย่อมได้รับผลดีทั้งสิ้น คำสอนเรื่องความหมายนี้เป็นสิ่งที่ควรรู้คุณ และเต็มไปด้วยเนื้อความ
12.329.70
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिदन्ति दुष्कृतः ॥ १२.३२९.७० ॥
เชือกผูกมัดนี้คือความยินดีของผู้ที่อาศัยอยู่ในหมู่บ้าน เมื่อตัดเชือกนี้แล้ว ผู้มีบุญย่อมจากไป แต่ผู้ทำชั่วไม่อาจตัดมันได้
12.329.71
किं ते धनेन किं बन्धुभिस्ते ।
किं ते पुत्रैः पुत्रक यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गुहां प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताश्च सर्वे ॥ १२.३२९.७१ ॥
ทรัพย์สินมีประโยชน์อะไรแก่เจ้า ญาติพี่น้องมีประโยชน์อะไรแก่เจ้า บุตรมีประโยชน์อะไรแก่เจ้า ลูกรัก เมื่อเจ้าจะต้องตาย จงแสวงหาอาตมันที่เข้าไปอยู่ในถ้ำเถิด บรรพบุรุษทั้งหมดของเจ้าได้ไปที่ใดแล้วเล่า
12.329.72
श्वः कार्यमद्ये कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वाऽकृतम् ॥ १२.३२९.७२ ॥
สิ่งที่ต้องทำในวันพรุ่งนี้ ควรทำในวันนี้ และสิ่งที่ต้องทำในตอนบ่าย ควรทำในตอนเช้า เพราะความตายไม่รอดูว่างานของคนนั้นทำแล้วหรือยังไม่ได้ทำ
12.329.73
अनुगम्य विनाशान्ते निवर्तन्ते ह बान्धवाः ।
अग्नौ प्रक्षिप्य पुरुषं ज्ञातयः सुहृदस्तथा ॥ १२.३२९.७३ ॥
ญาติพี่น้องติดตามผู้นั้นไปจนถึงที่สุดแห่งความพินาศ แล้วก็หันกลับมา เมื่อวางร่างของบุรุษนั้นลงในไฟแล้ว ญาติและมิตรสหายก็กลับไปเช่นกัน
12.329.74
नास्तिकान्निरनुक्रोशान्नरान्पापमते स्थितान् ।
वामतः कुरु विस्रब्धं परं प्रेप्सुरतन्द्रितः ॥ १२.३२९.७४ ॥
จงให้ผู้ไม่เชื่อ ผู้ไร้ความเมตตา และผู้มีใจชั่วร้ายอยู่ทางซ้ายของเจ้า จงทำด้วยความมั่นใจและไม่เกียจคร้าน โดยปรารถนาความดีสูงสุด
12.329.75
एवमभ्याहते लोके कालेनोपनिपीडिते ।
सुमहद्धैर्यमालम्ब्य धर्मं सर्वात्मना कुरु ॥ १२.३२९.७५ ॥
เมื่อโลกถูกกระทบและถูกกดขี่ด้วยกาลเวลาเช่นนี้ จงยึดมั่นในความมั่นคงอันยิ่งใหญ่ และปฏิบัติธรรมด้วยทั้งตนทั้งหมดเถิด
12.329.76
अथेमं दर्शनोपायं सम्यग्यो वेत्ति मानवः ।
सम्यक् स्वधर्मं कृत्वेह परत्र सुखमश्नुते ॥ १२.३२९.७६ ॥
บัดนี้ ผู้ที่รู้ถูกต้องซึ่งวิธีแห่งปัญญานี้ และผู้ที่ปฏิบัติหน้าที่ของตนได้อย่างถูกต้องในโลกนี้ ย่อมได้รับความสุขแม้ในโลกหน้า
12.329.77
न देहभेदे मरणं विजानतां ।
न च प्रणाशः स्वनुपालिते पथि।
धर्मं हि यो बर्धयते स पण्डितो ।
य एव धर्माच्च्यवते स दह्यते ॥ १२.३२९.७७ ॥
สำหรับผู้รู้ทั้งหลาย ความตายไม่มีเมื่อร่างกายแตกสลาย และความพินาศก็ไม่มีแก่ผู้ที่เดินอยู่บนทางที่ได้รักษาไว้อย่างดี ผู้ที่ทำให้ธรรมเจริญนั้นคือผู้มีปัญญา ส่วนผู้ที่ตกจากธรรมนั้นย่อมถูกเผาไหม้
12.329.78
प्रयुक्तयोः कर्मपथि स्वकर्मणोः ।
फलं प्रयोक्ता लभते यथाविधि।
निहीनकर्मा निरयं प्रपद्यते ।
त्रिविष्टपं गच्छति धर्मपारगः ॥ १२.३२९.७८ ॥
ในบรรดาคนทั้งสองที่ดำเนินอยู่บนทางแห่งการกระทำ ตามกรรมของตน ผู้กระทำย่อมได้รับผลตามที่กำหนดไว้ ผู้ที่กระทำการต่ำช้าย่อมไปสู่นรก ส่วนผู้ที่ข้ามพ้นในธรรมย่อมไปสู่สวรรค์
12.329.79
सोपानभूतं स्वर्गस्य मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
तथाऽऽत्मानं समादध्याद्धश्यते न पुनर्यथा ॥ १२.३२९.७९ ॥
การได้เกิดเป็นมนุษย์ซึ่งหาได้ยาก และเป็นบันไดสู่สวรรค์ เมื่อได้มาแล้ว ควรตั้งตนให้มั่นคง เพื่อจะไม่ตกลงไปอีก
12.329.80
यस्य नोत्क्रामति मतिः स्वर्गमार्गानुसारिणी ।
तमाहुः पुण्यकर्माणमशोच्यं मित्रबान्धवैः ॥ १२.३२९.८० ॥
ผู้ใดที่ใจไม่ละทิ้งไป แต่ยังคงตามทางสู่สวรรค์ ท่านกล่าวว่าผู้นั้นเป็นผู้มีกรรมดี ไม่ควรให้มิตรสหายและญาติพี่น้องโศกเศร้าถึง
12.329.81
यस्य नोपहता बुद्धिर्निश्चये ह्यवलम्बते ।
स्वर्गे कृतावकाशस्य नास्ति तस्य महद्भयम् ॥ १२.३२९.८१ ॥
ผู้ที่ปัญญาไม่ถูกบั่นทอน และยึดมั่นอยู่ในความแน่ใจ ผู้ที่เปิดทางไว้ให้สวรรค์ สำหรับเขาย่อมไม่มีความกลัวอันยิ่งใหญ่
12.329.82
तपोवनेषु ये जातास्तत्रैव निधनं गताः ।
तेषामल्पतरो धर्मः कामभोगानजानताम् ॥ १२.३२९.८२ ॥
สำหรับผู้ที่เกิดในป่าตบะและตายอยู่ที่นั่นเอง ธรรมของเขาน้อยกว่ามาก เมื่อเทียบกับผู้ที่ไม่รู้จักความสุขแห่งกามา
12.329.83
यस्तु भोगान्परित्यज्य शरीरेण तपश्चरेत् ।
न तेन किंचिन्न प्राप्तं तन्मे बहुमतं फलम् ॥ १२.३२९.८३ ॥
แต่ผู้ที่ละทิ้งความสุขแล้วบำเพ็ญตบะด้วยร่างกาย แม้จะไม่ได้สิ่งใดจากการนั้น ผลนั้นข้าพเจ้าถือว่ามีค่าสูงยิ่ง
12.329.84
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
अनागतान्यतीतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.३२९.८४ ॥
มารดาและบิดานับพันคน บุตรและภรรยานับร้อย ทั้งที่ยังมาไม่ถึงและที่ล่วงไปแล้ว พวกเขาเป็นของใครกัน เป็นของท่าน หรือของผู้ใด หรือเป็นของเรา
12.329.85
अहमेको न मे कश्चिन्नाहमन्यस्य कस्यचित् ।
न तं पश्यामि यस्याहं तन्न पश्यामि यो मम ॥ १२.३२९.८५ ॥
เราอยู่ตัวเดียว ไม่มีผู้ใดเป็นของเรา และเราไม่ได้เป็นของผู้อื่นใด เราไม่เห็นผู้ที่เราเป็นของเขา และไม่เห็นผู้ที่เป็นของเรา
12.329.86
न तेषां भवता कार्यं न कार्यं तव तैरपि ।
स्वकृतैस्तानि जातानि भवांश्चैव गमिष्यति ॥ १२.३२९.८६ ॥
ท่านไม่มีหน้าที่ต่อพวกเขา และพวกเขาก็ไม่มีหน้าที่ต่อท่านเช่นกัน พวกเขาเกิดขึ้นด้วยกรรมที่ตนได้กระทำ และท่านเองก็จะต้องจากไปเช่นกัน
12.329.87
इह लोके हि धनिना परोऽपि स्वजनायते ।
स्वजनस्तु दरिद्राणां जीवतामपि नश्यति ॥ १२.३२९.८७ ॥
ในโลกนี้ แม้แต่คนแปลกหน้าก็กลายเป็นเหมือนญาติของคนมั่งมี แต่สำหรับคนยากจน แม้ญาติที่ยังมีชีวิตก็ย่อมเสื่อมสูญไป
12.329.88
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
ततः क्लेशमवाप्नोति परत्रेह तथैव च ॥ १२.३२९.८८ ॥
คนเราย่อมสะสมกรรมอันไม่เป็นมงคลเพราะคำนึงถึงภรรยา แล้วจึงได้รับความทุกข์ทั้งในโลกนี้และในโลกหน้าเช่นเดียวกัน
12.329.89
पश्यति च्छिन्नभूतं हि जीवलोकं स्वकर्मणा ।
तत्कुरुष्व तथा पुत्र कृत्स्नं यत्समुदाहृतम् ॥ १२.३२९.८९ ॥
เพราะเขาเห็นโลกแห่งสิ่งมีชีวิตว่าถูกตัดขาดจากกันด้วยกรรมของตน ดังนั้น ข้าแต่บุตรเอ๋ย จงกระทำทุกสิ่งตามที่ได้กล่าวไว้ทั้งหมดนั้นเถิด
12.329.90
तदेतत्संप्रदृश्यैव कर्म भूमिं प्रपश्यतः ।
शुभान्याचरितव्यानि परलोकमभीप्सता ॥ १२.३२९.९० ॥
เมื่อเห็นสิ่งนี้อย่างชัดแจ้งแล้ว ผู้ที่มองดูกรรมบนแผ่นดินและปรารถนาโลกหน้า ควรประพฤติกรรมดีงามทั้งหลาย
12.329.91
मासर्तुसंज्ञापरिवर्तकेन ।
सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन।
स्वकर्मनिष्ठाफलसाक्षिकेण ।
भूतानि कालः पचति प्रसह्य ॥ १२.३२९.९१ ॥
กาลเวลา ผู้เปลี่ยนชื่อของเดือนและฤดู มีดวงอาทิตย์เป็นไฟ มีกลางวันกลางคืนเป็นเชื้อเพลิง เป็นพยานแห่งผลของกรรมที่แต่ละคนยึดมั่น ย่อมหุงต้มสรรพสัตว์ด้วยความรุนแรง
12.329.92
धनेन किं यन्न ददाति नाश्नुते ।
बलेन किं येन रिपुं न बाधते।
श्रुतेन किं येन न धर्ममाचरे ।
त्किमात्मना यो न जितेन्द्रियो वशी ॥ १२.३२९.९२ ॥
ทรัพย์สินจะมีประโยชน์อะไร หากมิได้ให้และมิได้ใช้สอย กำลังจะมีประโยชน์อะไร หากไม่อาจข่มศัตรูได้ ความรู้จะมีประโยชน์อะไร หากมิได้ประพฤติธรรม ตนจะมีประโยชน์อะไร หากมิได้ข่มอินทรีย์และมิได้ควบคุมตน
12.329.93
इदं द्वैपायनवचो हितमुक्तं निशम्य तु ।
शुको गतः परित्यज्य पितरं मोक्षदैशिकम् ॥ १२.३२९.९३ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำอันเป็นประโยชน์เหล่านี้ของพระไทวปายนแล้ว ศุกะก็จากไป ละทิ้งบิดาผู้เป็นครูแห่งโมกษะไว้เบื้องหลัง