ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.329
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.329.1
कथं निर्वेदमापन्नः शुको वैयासकिः पुरा ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३२९.१ ॥
ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ୟାସପୁତ୍ର ଶୁକ କିପରି ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, କାରଣ ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ କୌତୂହଳ ଅଛି।
12.329.2
प्राकृतेनैव वृत्तेन चरन्तमकुतोभयम् ।
अध्याप्य कृत्स्नं स्वाध्यायमन्वशाद्वै पिता सुतम् ॥ १२.३२९.२ ॥
ସାଧାରଣ ଆଚରଣରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, କେଉଁଠାରୁ ବି ଭୟହୀନ ପୁତ୍ରକୁ ପିତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ାଇ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
12.329.3
धर्मं पुत्र निपेवस्व सुतीक्ष्णौ च हिमातपौ ।
क्षुत्पिपासे च वायुं च जय नित्यं जितेन्द्रियः ॥ १२.३२९.३ ॥
ପୁତ୍ର, ଧର୍ମ ସେବନ କର; ଥଣ୍ଡା-ଗରମ, ଭୋକ-ଶୋଷ ଓ ପବନ ସହ। ସର୍ବଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ହୁଅ।
12.329.4
सत्यमार्जवमक्रोधमनसूयां दमं तपः ।
अहिंसां चानृशंस्यं च विधिवत्परिपालय ॥ १२.३२९.४ ॥
ସତ୍ୟ, ସରଳତା, କ୍ରୋଧହୀନତା, ଈର୍ଷାହୀନତା, ଦମ, ତପସ୍ୟା, ଅହିଂସା ଓ ଦୟା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପାଳନ କର।
12.329.5
सत्ये तिष्ठ रतो धर्मे हित्वा सर्वमनार्जवम् ।
देवतातिथिशेषेण यात्रां प्राणस्य संलिह ॥ १२.३२९.५ ॥
ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରୁହ, ଧର୍ମରେ ରମଣ କର; ସବୁ ବକ୍ରତା ତ୍ୟାଗ କର। ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ଶେଷରେ ହିଁ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ଚଳାଅ।
12.329.6
फेनमात्रोपमे देहे जीवे शकुनिवत्स्थिते ।
अनित्ये प्रियसंवासे कथं स्वपिषि पुत्रक ॥ १२.३२९.६ ॥
ଏହି ଶରୀର କେବଳ ଫେଣ ପରି; ଜୀବ ପକ୍ଷୀ ପରି ଏଥିରେ ରହିଛି। ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହବାସ ମଧ୍ୟ ଅନିତ୍ୟ; ପୁତ୍ର, ତୁମେ କିପରି ଶୋଉଛ?
12.329.7
अप्रमत्तेषु जाग्रत्सु नित्ययुक्तेषु शत्रुषु ।
अन्तरं लिप्यमानेषु बालस्त्वं नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.७ ॥
ସତର୍କ, ଜାଗ୍ରତ ଏବଂ ସର୍ବଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ ସୁଯୋଗ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ ଶିଶୁ ପରି ତାହା ବୁଝୁନାହଁ।
12.329.8
अहःसु गण्यमानेषु क्षीयमाणे तथाऽऽयुषि ।
जीविते लिख्यमाने च किमुत्थाय न धावसि ॥ १२.३२९.८ ॥
ଦିନ ଗଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଜୀବନ ଲେଖାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ ଉଠି କାହିଁକି ଦୌଡ଼ୁନାହଁ?
12.329.9
ऐहलौकिकनीहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ।
पारलौकिककार्येषु प्रसुप्ता भृशनास्तिकाः ॥ १२.३२९.९ ॥
ଏହି ଲୋକ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ବଢ଼ାଉଥିବା ବିଷୟ ଖୋଜନ୍ତି, ପରଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଶୋଇ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନାସ୍ତିକ।
12.329.10
धर्माय येऽभ्यसूयन्ति बुद्धिमोहान्विता नराः ।
अपथा गच्छतां तेषामनुयाताऽपि पीड्यते ॥ १२.३२९.१० ॥
ବୁଦ୍ଧିମୋହରେ ଭରିଥିବା ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଧର୍ମର ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୁପଥରେ ଚାଲନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଅନୁସରଣକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.329.11
ये तु तुष्टाः श्रुतिपरा महात्मानो महाबलाः ।
धर्म्यं पन्थानमारूढास्तानुपास्स्व च पृच्छ च ॥ १२.३२९.११ ॥
ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶ୍ରୁତିପରାୟଣ, ମହାତ୍ମା ଓ ମହାବଳୀ, ଧର୍ମପଥରେ ଆରୂଢ଼ — ସେମାନଙ୍କ ସେବା କର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାର।
12.329.12
उपधार्य मतं तेषां बुधानां धर्मदर्शिनाम् ।
नियच्छ परया बुद्ध्या चित्तमुत्पथगामि वै ॥ १२.३२९.१२ ॥
ଧର୍ମଦର୍ଶୀ ସେହି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମତକୁ ବିଚାରି, କୁପଥଗାମୀ ମନକୁ ପରମ ବୁଦ୍ଧିରେ ସଂଯତ କର।
12.329.13
आद्यकालिकया बुद्ध्या दूरेश्च इति निर्भयाः ।
सर्वभक्ष्या न पश्यन्ति कर्मभूमिमचेतसः ॥ १२.३२९.१३ ॥
ଆଦିକାଳୀନ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୂରକୁ ଭାବି ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସବୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଲୋକେ କର୍ମଭୂମି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଅଚେତନ।
12.329.14
धर्मं निःश्रेणिमास्थाय किंचित्किंचित्समारुह ।
कोशकारवदात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यसे ॥ १२.३२९.१४ ॥
ଧର୍ମର ସିଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି ଧୀରେ ଧୀରେ ଉପରକୁ ଉଠ; ରେଶମ-କୀଟ ପରି ନିଜକୁ ନିଜେ ବେଢ଼ି ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ।
12.329.15
नास्तिकं भिन्नमर्यादं कूलपातमिव स्थितम् ।
वामतः कुरु विस्रब्धो नरं वेणुमिवोद्धृतम् ॥ १२.३२९.१५ ॥
ନାସ୍ତିକ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ, ନଦୀକୂଳ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ପରି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେହି ଲୋକଠାରୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ବାମକୁ ସରି ଯାଅ; ଉପାଡ଼ା ବାଉଁଶ ପରି।
12.329.16
कामक्रोधग्राहवतीं पञ्चेन्द्रियजलां नदीम् ।
नावं धृतिमयीं कृत्वा जन्मदुर्गाणि संतर ॥ १२.३२९.१६ ॥
କାମ-କ୍ରୋଧ ରୂପୀ କୁମ୍ଭୀରରେ ଭରା, ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ ଜଳର ନଦୀକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ନାବ କରି ଜନ୍ମର ଦୁର୍ଗ ପାର କର।
12.329.17
मृत्युनाऽभ्याहते लोके जरया परिपीडिते ।
अमोघासु पतन्तीषु धर्मयानेन संतर ॥ १२.३२९.१७ ॥
ମୃତ୍ୟୁରେ ଆହତ, ଜରାରେ ପୀଡ଼ିତ ଏ ଲୋକରେ ଅବ୍ୟର୍ଥ ବାଣ ପଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ ଧର୍ମ ରୂପୀ ଯାନରେ ପାର ହୁଅ।
12.329.18
तिष्ठन्तं च शयानं च मृत्युरन्वेषते यदा ।
निर्वृत्तिं लभते कस्मादकस्मान्मृत्युनाऽशितः ॥ १२.३२९.१८ ॥
ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଓ ଶୋଇଥିବା ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଖୋଜେ, ତେବେ ମଣିଷ କିପରି ଶାନ୍ତି ପାଇବ? ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁରେ ଗ୍ରସିତ ହେଲେ କିପରି?
12.329.19
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
वृकीवोरणमासाद्य मृत्युरादायं गच्छति ॥ १२.३२९.१९ ॥
କାମନା ସଞ୍ଚୟ କରୁଥିବା, କେବେ ବି ତୃପ୍ତ ନ ହେଉଥିବା ଏହି ମଣିଷକୁ, ନେକଡ଼ିଆଣୀ ମେଣ୍ଢା ଧରି ନେଉଥିବା ପରି ମୃତ୍ୟୁ ଧରି ନେଇଯାଏ।
12.329.20
क्रमशः संचितशिखो धर्मबुद्धिमयो महान् ।
अन्धकारे प्रवेष्टव्ये दीपो यत्नेन धार्यताम् ॥ १२.३२९.२० ॥
କ୍ରମଶଃ ଶିଖା ସଞ୍ଚିତ, ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିମୟ ମହାନ ଦୀପକୁ, ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ହେଲେ ଯତ୍ନରେ ଧରିରଖିବା ଉଚିତ।
12.329.21
संपतन्देहजालानि कदाचिदिह मानुषे ।
ब्राह्मण्यं लभते जन्तुस्तत्पुत्र परिपालय ॥ १२.३२९.२१ ॥
ଦେହଜାଳରେ ପଡ଼ି ପଡ଼ି, କେବେ ଏହି ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଜୀବ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତେଣୁ, ପୁତ୍ର, ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କର।
12.329.22
ब्राह्मणस्य तु देहोऽयं न कामार्थाय जायते ।
इह क्लेशाय तपसे प्रेत्य त्वनुपमं सुखम् ॥ १२.३२९.२२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣର ଏହି ଦେହ କାମ ବା ଧନ ପାଇଁ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ତାହା କ୍ଲେଶ ଓ ତପ ପାଇଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନୁପମ ସୁଖ ପାଇଁ।
12.329.23
ब्राह्मण्यं बहुभिरवाप्यते तपोभि ।
स्तल्लब्ध्वा न रतिपरेण हेलितव्यम्।
स्वाध्याये तपसि दमे च नित्ययुक्तः ।
मोक्षार्थी कुशलपरः सदा यतस्व ॥ १२.३२९.२३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଅନେକ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତାହା ପାଇ ଭୋଗାସକ୍ତ ଲୋକ ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ତପ ଓ ଦମରେ ସର୍ବଦା ଯୁକ୍ତ ରହି, ମୋକ୍ଷାର୍ଥୀ ଓ କଲ୍ୟାଣରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ସଦା ଯତ୍ନ କର।
12.329.24
अव्यक्तप्रकृतिरयं कलाशरीरः ।
सूक्ष्मात्मा क्षणत्रुटिका निमेषरोमा।
यानेतत्समबलशुक्लकृष्णनेत्रो ।
मासाङ्गो द्रवति वयोहयो नराणाम् ॥ १२.३२९.२४ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ୱଭାବଯୁକ୍ତ, କଳାଶରୀରୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାଯୁକ୍ତ, କ୍ଷଣ ଓ ତ୍ରୁଟି ଯାହାର ଅଙ୍ଗ, ନିମେଷ ଯାହାର ରୋମ, ସମାନ ବଳର ଧଳା ଓ କଳା ଆଖିଯୁକ୍ତ, ମାସ ଯାହାର ଅଙ୍ଗ — ମଣିଷର ଏହି ବୟସରୂପୀ ଘୋଡ଼ା ଏପରି ଦୌଡ଼େ।
12.329.25
तं दृष्ट्वा प्रसृतमजस्रमुग्रवेगं ।
गच्छन्तं सततमिहान्ववेक्षमाणम्।
यक्षुस्ते यदि न परप्रणेतृनेयं ।
धर्मे ते रमतु मनः परं निशाम्य ॥ १२.३२९.२५ ॥
ଅବିରତ ପ୍ରସାରିତ, ଉଗ୍ରବେଗ, ଏଠାରେ ସତତ ଗମନଶୀଳ ଓ ନିରୀକ୍ଷିତ ତାହାକୁ ଦେଖି, ଯଦି ତୁମେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯେ କିଏ ଅନ୍ୟର ପରିଚାଳନାରେ ଚାଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେବେ ପରମକୁ ବୁଝି ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ରମୁ।
12.329.26
येऽमी तु प्रचलितधर्मकामवृत्ताः ।
क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगात्।
क्लिश्यन्तः परिगतवेदनाशरीरा ।
बह्वीभिः सुभृशमधर्मवागुराभिः ॥ १२.३२९.२६ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଓ କାମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନିଷ୍ଟ ସଂଯୋଗରୁ ସତତ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି ଓ କ୍ଲେଶ ପାଆନ୍ତି; ବେଦନାରେ ଆବୃତ ଶରୀରବିଶିଷ୍ଟ ସେମାନେ ଅଧର୍ମର ଅନେକ ଫାନ୍ଦରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବାନ୍ଧି ରହନ୍ତି।
12.329.27
राजा सदा धर्मपरः शुभाशुभस्य गोप्ता ।
समीक्ष्य सुकृतिनां दधाति लोकान्।
बहुविधमपि चरति प्रविशति ।
सुखमनुपगतं निरवद्यम् ॥ १२.३२९.२७ ॥
ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ସଦା ଶୁଭାଶୁଭର ରକ୍ଷକ; ପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଲୋକ ଦିଏ। ସେ ବହୁବିଧରେ ବିଚରଣ କରି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ପାଇଥିବା ନିର୍ଦୋଷ ସୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
12.329.28
श्वानो भीषणकाया अयोमुखानि वयांसि ।
बलगृध्रकुररपक्षिणां च संघातम्।
नरकदने रुधिरपा गुरुवचन ।
नुदमुपरतं विशन्त्यसन्तः ॥ १२.३२९.२८ ॥
ଭୟଙ୍କର ଶରୀରର କୁକୁର, ଲୌହ ଚଞ୍ଚୁ ବିଶିଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀ, ବଳବାନ ଶକୁନି, କୁରର ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଝାଙ୍କ; ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରକ୍ତପାନକାରୀ; ଗୁରୁବାକ୍ୟରୁ ଦୂରୀକୃତ—ଏପରି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
12.329.29
मर्यादा नियताः स्वयम्भुवा य इहेमाः ।
प्रभिनत्ति दश गुणा मनोऽनुगत्वात्।
निवसति भृशमसुखं पितृविषय ।
विपिनमवगाह्य स पापः ॥ १२.३२९.२९ ॥
ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଯେ ଭଙ୍ଗ କରେ, ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଯୋଗୁଁ ତାହାର ଦଶ ଗୁଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସେଇ ପାପୀ ପିତୃଲୋକ ପ୍ରଦେଶର ଏକ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବାସ କରେ।
12.329.30
यो लुब्ध सुभृशं प्रियानृतश्च मनुष्यः ।
सततनिकृतिवञ्चनाभिरतिः स्यात्।
उपनिधिभिरसुखकृत्स परमनिरयगो ।
भृशमसुखमनुभवति दुष्कृतकर्मा ॥ १२.३२९.३० ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ, ପ୍ରିୟ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ସର୍ବଦା ପ୍ରତାରଣା ଓ ଠକାମିରେ ରତ ମନୁଷ୍ୟ, ଗଚ୍ଛିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟକୁ ଦୁଃଖ ଦିଏ, ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ପରମ ନରକକୁ ଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।
12.329.31
उष्णां वैतरणीं महानदीमव ।
गाढोऽसिपत्रवनभिन्नगात्रः।
परशुवनशयोनिपतितो ।
वसति च महानिरये भृशार्तः ॥ १२.३२९.३१ ॥
ସେ ଉଷ୍ଣ ବୈତରଣୀ ମହାନଦୀରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ; ଅସିପତ୍ରବନରେ ତାର ଶରୀର ବିଦ୍ଧ ହୁଏ; ପରଶୁବନରେ ପଡ଼ି ରହେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମହାନରକରେ ବାସ କରେ।
12.329.32
महापादनि कत्थसे न चाप्यवेक्षसे परम् ।
चिरस्य मृत्युकारिकामनागतां न बुध्यसे ॥ १२.३२९.३२ ॥
ତୁମେ ତୁମର ବଡ଼ ପାଦ ପାଇଁ ଗର୍ବ କର, କିନ୍ତୁ ଆଗକୁ ଦେଖ ନାହଁ; ଦୀର୍ଘକାଳରୁ ଆସୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ତୁମେ ବୁଝୁ ନାହଁ।
12.329.33
प्रयस्यतां किमास्यते समुत्थितं महद्भयम् ।
अतिप्रमार्थि दारुणं सुखस्य संविधीयताम् ॥ १२.३२९.३३ ॥
ପ୍ରୟାସ କର, କାହିଁକି ବସିଛ? ମହାଭୟ ଉଠିଛି, ଯାହା ସୁଖକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନଷ୍ଟ କରେ ଓ ଭୟଙ୍କର; ସୁଖ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।
12.329.34
पुरा मृतः प्रणीयसे यमस्य राजशासनात् ।
त्वमन्तकाय दारुणैः प्रयत्नमार्जवे कुरु ॥ १२.३२९.३४ ॥
ପୂର୍ବରୁ ମୃତ ପରି ଯମର ରାଜାଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ନିଆଯାଉଛ; ତୁମେ ଅନ୍ତକ (ଯମ) ପାଇଁ ସରଳତାରେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରୟାସ କର।
12.329.35
पुरा समूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यदुःखवित् ।
कियत्तवेह जीवितं यमे न चास्ति वारकः ॥ १२.३२९.३५ ॥
ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଭୁ (ଯମ) ଦୁଃଖ ନ ଜାଣି ମୂଳ ସହିତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ହରଣ କରେ; ଏଠାରେ ତୁମର ଜୀବନ କେତେ? ଯମଙ୍କ ସାମନାରେ ରୋକିବା କେହି ନାହିଁ।
12.329.36
पुरा विवाति मारुतो यमस्य यः पुरःसरः ।
पुरैक एव नीयसे कुरुष्व सांपरायिकम् ॥ १२.३२९.३६ ॥
ଯମଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିବା ପବନ ପୂର୍ବରୁ ବହୁଛି। ତୁମେ ଏକାକୀ ନିଆଯିବ; ତେଣୁ ପରଲୋକ ପାଇଁ କିଛି କର।
12.329.37
पुरा स एक एव ते प्रवाति मारुतोऽन्तकः ।
पुरा च विभ्रमन्ति ते दिशो महाभयागमे ॥ १२.३२९.३७ ॥
ସେହି ଅନ୍ତକ ପବନ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଇଁ ବହୁଛି। ମହାଭୟ ଆସିବା ସମୟରେ ତୁମ ଦିଗସବୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛି।
12.329.38
श्रुतिश्च सन्निरुध्यते पुरा तवेह पुत्रक ।
समाकुलस्य गच्छतः समाधिमुत्तमं कुरु ॥ १२.३२९.३८ ॥
ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ରୁଦ୍ଧ ହେଉଛି। ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଯାଉଥିବା ତୁମେ ଉତ୍ତମ ସମାଧି କର।
12.329.39
शुभाशुभे पुरा कृते प्रमादकर्मविप्लुते ।
स्मरन्पुराऽनुतप्यसे निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.३९ ॥
ପୂର୍ବରେ କରାଯାଇଥିବା ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କର୍ମ ପ୍ରମାଦ କର୍ମରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ; ସେସବୁ ସ୍ମରଣ କରି ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁତାପ କରିବ। କେବଳ ଗୋଟିଏ ନିଧି ରଖ।
12.329.40
पुरा जरा कलेवरं विजर्झरीकरोति ते ।
बलाङ्गरूपहारिणी निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.४० ॥
ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ତୁମ ଶରୀରକୁ ପୂର୍ବରୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରୁଛି; ତାହା ବଳ, ଅଙ୍ଗ ଓ ରୂପ ହରଣ କରେ। କେବଳ ଗୋଟିଏ ନିଧି ରଖ।
12.329.41
पुरा शरीरमन्तको भिनत्ति रोगसायकैः ।
प्रसह्य जीवितक्षये तपो महत्समारभ ॥ १२.३२९.४१ ॥
ଅନ୍ତକ ତୁମ ଶରୀରକୁ ରୋଗବାଣରେ ପୂର୍ବରୁ ବିଦ୍ଧ କରୁଛି। ଜୀବନ କ୍ଷୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ବଳପୂର୍ବକ ମହାନ ତପ ଆରମ୍ଭ କର।
12.329.42
पुरा वृका भयंकरा मनुष्यदेहगोचराः ।
अभिद्रवन्ति सर्वतो यतस्व पुण्यशीलने ॥ १२.३२९.४२ ॥
ପୂର୍ବରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହର ପରିସରରେ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ନେକଡ଼ିଆମାନେ ସବୁ ଦିଗରୁ ଧାଇଁ ଆସନ୍ତି। ହେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ଚେଷ୍ଟା କର।
12.329.43
पुरान्धकारमेककोऽनुपश्यसि त्वरस्व वै ।
पुरा हिरण्मयान्नगान्निरीक्षसेऽद्रिमूर्धनि ॥ १२.३२९.४३ ॥
ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଏକାକୀ ଅନ୍ଧାର ଦେଖୁଛ, ତେଣୁ ତ୍ବରା କର। ପୂର୍ବରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ତୁମେ ଦେଖୁଛ।
12.329.44
पुरा कुसङ्गतानि ते सुहृन्मुखाश्च शत्रवः ।
विचालयन्ति दर्शनाद्धटस्व पुत्र यत्परम् ॥ १२.३२९.४४ ॥
ପୂର୍ବରୁ ତୁମର କୁସଙ୍ଗ ଓ ମିତ୍ରମୁଖୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମକୁ ଦର୍ଶନରୁ ବିଚଳିତ କରନ୍ତି। ହେ ପୁତ୍ର, ଯାହା ପରମ ତାହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
12.329.45
धनस्य यस्य राजतो भयं न चास्ति चोरतः ।
मृतं च यन्न मुञ्चति समार्जयस्व तद्धनम् ॥ १२.३२९.४५ ॥
ଯେଉଁ ଧନରେ ରାଜାଙ୍କ କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କ ଭୟ ନାହିଁ, ଓ ମରଣ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଛାଡ଼େ ନାହିଁ, ସେହି ଧନ ଭଲ ଭାବେ ଅର୍ଜନ କର।
12.329.46
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
यदेव यस्य यौतकं तदेव तत्र सोऽश्नृते ॥ १२.३२९.४६ ॥
ସେଠାରେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ। ଯାହା ଯାହାର ନିଜର, ତାହାହିଁ ସେଠାରେ ସେ ଭୋଗ କରେ।
12.329.47
परत्र तेन जीव्यते तदेव पुत्र जीयताम् ।
धनं यदक्षरं ध्रुवं समार्जयस्व तत्स्वयम् ॥ १२.३२९.४७ ॥
ପରଲୋକରେ ତାହା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲେ। ହେ ପୁତ୍ର, ତାହାହିଁ ଜୟ କରାଯାଉ। ଯେଉଁ ଧନ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଧ୍ରୁବ, ସେହି ଧନ ତୁମେ ନିଜେ ଭଲ ଭାବେ ଅର୍ଜନ କର।
12.329.48
न यावदेव पच्यते महाजनस्य यावकम् ।
अपक्व एव यावके पुरा प्रलीयते त्वरम् ॥ १२.३२९.४८ ॥
ମହାଜନଙ୍କ ଯବଗୁଳି ସିଦ୍ଧ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଅସିଦ୍ଧ ସେହି ଗୁଳିରେ ହିଁ ତାହା ଶୀଘ୍ର ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.329.49
न मातृपुत्रबान्धवा न संस्तुतः प्रियो जनः ।
अनुव्रजन्ति संकटे व्रजन्तमेकपातिनम् ॥ १२.३२९.४९ ॥
ମାତା, ପୁତ୍ର, ବାନ୍ଧବ, ପରିଚିତ ବା ପ୍ରିୟଜନ କେହି ସଙ୍କଟରେ ଏକାକୀ ଯାଉଥିବା ଲୋକ ପଛରେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
12.329.50
यदेव कर्म केवलं पुराकृतं शुभाशुभम् ।
तदेव पुत्र यौतकं भवत्यमुत्र गच्छतः ॥ १२.३२९.५० ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ପୂର୍ବେ କରାଯାଇଥିବା ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କର୍ମ ହିଁ କେବଳ, ପରଲୋକ ଯାଉଥିବା ଲୋକ ସହିତ ଯିବା ସାଥୀ ହୁଏ।
12.329.51
हिरण्यरत्नसंचयाः शुभाशुभेन संचिताः ।
न तस्य देहसंक्षये भवन्ति कार्यसाधकाः ॥ १२.३२९.५१ ॥
ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କର୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ସୁନା ଓ ରତ୍ନର ରାଶି, ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତାର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ ନାହିଁ।
12.329.52
न पुत्र शान्तिरस्ति ते कृताकृतस्य कर्मणः ।
न साक्षिकोऽऽत्मना समो नृणामिहास्ति कश्चन ॥ १२.३२९.५२ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, କୃତ ଓ ଅକୃତ କର୍ମ ପାଇଁ ତୁମର ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଏଠାରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ସମାନ କୌଣସି ସାକ୍ଷୀ ନାହିଁ।
12.329.53
मनुष्यदेहशून्यकं भवत्यमुत्र गच्छतः ।
प्रविश्य बुद्धिचक्षुषा प्रदृश्यते हि सर्वशः ॥ १२.३२९.५३ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ପରଲୋକ ଯାଉଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ତାହା ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ବୁଦ୍ଧିର ଚକ୍ଷୁରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହା ସର୍ବତ୍ର ଦେଖାଯାଏ।
12.329.54
इहाग्निसूर्यवायवः शरीरमाश्रितास्त्रयः ।
त एव तस्य साक्षिणो भवन्ति धर्मदर्शिनः ॥ १२.३२९.५४ ॥
ଏଠାରେ ଶରୀରରେ ଆଶ୍ରିତ ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାୟୁ ଏହି ତିନି ଜଣ ତାର ସାକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଧର୍ମଦର୍ଶୀ।
12.329.55
अहनिंशेषु सर्वतः स्पृशत्सु सर्वचारिषु ।
प्रकाशगूढवृत्तिषु स्वधर्ममेव पालय ॥ १२.३२९.५५ ॥
ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ଗତିଶୀଳ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରକାଶ ବା ଗୁପ୍ତ ଆଚରଣକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ — ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ହିଁ ପାଳନ କର।
12.329.56
अनेकपारिपान्थके विरूपरौद्रमक्षिके ।
स्वमेव कर्म रक्ष्यतां स्वकर्म तत्र गच्छति ॥ १२.३२९.५६ ॥
ଅନେକ ପଥ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ କୁରୂପ ମାଛିମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ନିଜ କର୍ମକୁ ହିଁ ରକ୍ଷା କର; ସେଠାରେ ନିଜ କର୍ମ ହିଁ ସାଥୀ ହୁଏ।
12.329.57
न तत्र संविभज्यते स्वकर्मभिः परस्परम् ।
तथा कृतं स्वकर्मजं तदेव भुज्यते फलम् ॥ १२.३२९.५७ ॥
ସେଠାରେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ; କୃତ, ନିଜ କର୍ମରୁ ଜାତ ସେହି ଫଳ ହିଁ ଭୋଗ କରାଯାଏ।
12.329.58
यथाऽप्सरोगणाः फलं सुखं महर्षिभिः सह ।
तथाऽऽप्नुवन्ति कर्मजं विमानकामगामिनः ॥ १२.३२९.५८ ॥
ଅପ୍ସରା ଗଣ ଯେପରି ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ କର୍ମଜାତ ଫଳ ଓ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଇଚ୍ଛିତ ବିମାନରେ ଗମନକାରୀମାନେ କର୍ମଜ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
12.329.59
यथेह यत्कृतं शुभं विपाप्मभिः कृतात्मभिः ।
तदाप्नुवन्ति मानवास्तथा विशुद्धयोनयः ॥ १२.३२९.५९ ॥
ଏଠାରେ ପାପରହିତ ଓ ସଂଯମୀ ମନର ଲୋକେ ଯାହା ଶୁଭ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମର ମାନବମାନେ ତାହା ପାଆନ୍ତି।
12.329.60
प्रजापतेः सलोकतां बृहस्पतेः शतक्रतोः ।
व्रजन्ति ते परां गतिं गृहस्थधर्मसेतुभिः ॥ १२.३२९.६० ॥
ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତି, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକର ସହବାସ ପାଆନ୍ତି; ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମର ସେତୁ ଦ୍ଵାରା ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
12.329.61
सहस्रशोऽप्यनेकशः प्रवक्तुमुत्सहामहे ।
अबुद्धिमोहनं पुनः प्रभुस्तु तेन पावकः ॥ १२.३२९.६१ ॥
ହଜାର ପ୍ରକାରରେ, ଅନେକ ରୂପରେ ଏହା କହିବାକୁ ଆମେ ଉତ୍ସୁକ; ଅବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ପୁନଃ ସେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରାରେ ଅଗ୍ନି (ପ୍ରକଟ ହୁଏ)।
12.329.62
गता त्रिरष्टवर्षता ध्रुवोऽसि पञ्चविंशकः ।
कुरष्व धर्मसंचयं वयो हि तेऽतिवर्तते ॥ १२.३२९.६२ ॥
ତିନି ଥର ଆଠ ବର୍ଷ ଗତ ହୋଇଗଲାଣି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପଚିଶ (ବର୍ଷର); ଧର୍ମସଞ୍ଚୟ କର, କାରଣ ତୁମ ବୟସ ନିଶ୍ଚୟ ବିତି ଯାଉଛି।
12.329.63
पुरा करोति सोऽन्तकः प्रमादगोमुखां चमूम् ।
यथागृहीतमुत्थितस्त्वरस्व धर्मपालने ॥ १२.३२९.६३ ॥
ପୂର୍ବରୁ ସେ ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ) ପ୍ରମାଦ-ମୁଖ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ; ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଲୋକ ପରି ଉଠି ଧର୍ମପାଳନରେ ତ୍ଵରା କର।
12.329.64
यथा त्वमेव पृष्ठतस्त्वमग्रतो गमिष्यसि ।
तथा गतिं गमिष्यतः किमात्मना परेण वा ॥ १२.३२९.६४ ॥
ତୁମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେପରି ପଛରେ ଅଛ, ସେପରି ପରେ ଆଗକୁ ଯିବ; ସେହିପରି ଯିବାକୁ ଥିବାଙ୍କ ଗତି ପାଇଁ—ନିଜ ପାଇଁ କି ଅନ୍ୟ ପାଇଁ—କ'ଣ (କରିବାକୁ)?
12.329.65
यदेकपातिनां सतां भवत्यमुत्र गच्छताम् ।
भयेषु सांपरायिकं निधत्स्व केवलं निधिम् ॥ १२.३२९.६५ ॥
ଏକାକୀ ପଡ଼ୁଥିବା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ପରଲୋକରେ (ସହାୟ) ଥାଏ, ତେଣୁ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟ ସମୟରେ କାମ ଦେଉଥିବା ପାରଲୌକିକ ଧନ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ନିଧି; ତାହା ସଂଚୟ କର।
12.329.66
सतूलमूलबान्धवं प्रभुर्हरत्यसङ्गवान् ।
न सन्ति यस्य वारकाः कुरष्व धर्मसंनिधिम् ॥ १२.३२९.६६ ॥
ଯାହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କେହି ନାହାନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁ ମୂଳ ଓ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହିତ ସବୁକିଛି ଅନାସକ୍ତଭାବେ ହରଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଧର୍ମରେ ବାସ କର।
12.329.67
इदं निदर्शनं मया तवेह पुत्र संमतम् ।
स्वदर्शनानुपानतः प्रवर्णितं कुरुष्व तत् ॥ १२.३२९.६७ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି ଉଦାହରଣ ସମ୍ମତ; ତୁମ ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିର ଅନୁମାନରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ତାହା ପାଳନ କର।
12.329.68
ददाति यः स्वकर्मणा धनानि यस्यकस्यचित् ।
अबुद्धिमोहजैर्गुणैः स एक एव युज्यते ॥ १२.३२९.६८ ॥
ଯେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଧନ ଦିଏ, ସେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୋହରୁ ଜାତ ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଏକାକୀ ହିଁ ତା ସହିତ ବନ୍ଧା ହୁଏ।
12.329.69
शुभं समस्तमश्नुते प्रकुर्वतः शुभाः क्रियाः ।
तदेतदर्थदर्शनं कृतज्ञमर्थसंहितम् ॥ १२.३२९.६९ ॥
ଶୁଭ କର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗେ; ଏହି ଅର୍ଥଦର୍ଶନ କୃତଜ୍ଞ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ।
12.329.70
निबन्धनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः ।
छित्त्वैतां सुकृतो यान्ति नैनां छिदन्ति दुष्कृतः ॥ १२.३२९.७० ॥
ଗ୍ରାମରେ ବାସ କରୁଥିବା ଜଣଙ୍କର ଯେଉଁ ଆସକ୍ତି, ତାହା ହିଁ ଏହି ବନ୍ଧନକାରୀ ରଜ୍ଜୁ; ଏହାକୁ କାଟି ସୁକୃତି ଯାଆନ୍ତି, ଦୁଷ୍କୃତି କାଟି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.329.71
किं ते धनेन किं बन्धुभिस्ते ।
किं ते पुत्रैः पुत्रक यो मरिष्यसि।
आत्मानमन्विच्छ गुहां प्रविष्टं ।
पितामहास्ते क्व गताश्च सर्वे ॥ १२.३२९.७१ ॥
ତୁମ ପାଇଁ ଧନରେ କ'ଣ, ବନ୍ଧୁଙ୍କରେ କ'ଣ, ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମରିବା ବେଳେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କରେ କ'ଣ? ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଖୋଜ; ତୁମ ସମସ୍ତ ପିତାମହମାନେ କେଉଁଠାକୁ ଗଲେ?
12.329.72
श्वः कार्यमद्ये कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् ।
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वाऽकृतम् ॥ १२.३२९.७२ ॥
ଆସନ୍ତାକାଲିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି କରିବା ଉଚିତ, ଅପରାହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ। ମୃତ୍ୟୁ ତାର କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଅପେକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।
12.329.73
अनुगम्य विनाशान्ते निवर्तन्ते ह बान्धवाः ।
अग्नौ प्रक्षिप्य पुरुषं ज्ञातयः सुहृदस्तथा ॥ १२.३२९.७३ ॥
ବିନାଶର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରି ବାନ୍ଧବମାନେ ଫେରିଯାନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପକାଇ ଜ୍ଞାତି ଓ ସୁହୃଦମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଫେରିଯାନ୍ତି।
12.329.74
नास्तिकान्निरनुक्रोशान्नरान्पापमते स्थितान् ।
वामतः कुरु विस्रब्धं परं प्रेप्सुरतन्द्रितः ॥ १२.३२९.७४ ॥
ନାସ୍ତିକ, ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଓ ପାପବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବାମପାର୍ଶ୍ବରେ ରଖ; ପରମ କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛା କରି, ଅଳସତା ନ କରି, ବିଶ୍ୱାସରେ କର।
12.329.75
एवमभ्याहते लोके कालेनोपनिपीडिते ।
सुमहद्धैर्यमालम्ब्य धर्मं सर्वात्मना कुरु ॥ १२.३२९.७५ ॥
ଏହିପରି ଜଗତ କାଳ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ଓ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ଅତି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମାରେ ଧର୍ମ ପାଳନ କର।
12.329.76
अथेमं दर्शनोपायं सम्यग्यो वेत्ति मानवः ।
सम्यक् स्वधर्मं कृत्वेह परत्र सुखमश्नुते ॥ १२.३२९.७६ ॥
ଏହି ଦର୍ଶନର ଉପାୟ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣେ, ସେ ଏଠାରେ ନିଜ ଧର୍ମ ଠିକ୍ ଭାବେ ପାଳନ କରି ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଏ।
12.329.77
न देहभेदे मरणं विजानतां ।
न च प्रणाशः स्वनुपालिते पथि।
धर्मं हि यो बर्धयते स पण्डितो ।
य एव धर्माच्च्यवते स दह्यते ॥ १२.३२९.७७ ॥
ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହଭେଦରେ ମରଣ ନାହିଁ; ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକର ବିନାଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେ ଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାଏ ସେ ପଣ୍ଡିତ; ଯେ ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ସେ ଜଳେ।
12.329.78
प्रयुक्तयोः कर्मपथि स्वकर्मणोः ।
फलं प्रयोक्ता लभते यथाविधि।
निहीनकर्मा निरयं प्रपद्यते ।
त्रिविष्टपं गच्छति धर्मपारगः ॥ १२.३२९.७८ ॥
କର୍ମପଥରେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କର୍ତ୍ତା ବିଧି ଅନୁସାରେ ଫଳ ପାଏ। ନୀଚ କର୍ମ କରୁଥିବା ନରକକୁ ଯାଏ; ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।
12.329.79
सोपानभूतं स्वर्गस्य मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
तथाऽऽत्मानं समादध्याद्धश्यते न पुनर्यथा ॥ १२.३२९.७९ ॥
ସ୍ୱର୍ଗର ସୋପାନସ୍ୱରୂପ, ଦୁର୍ଲଭ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ପାଇ, ପୁନର୍ବାର ପତିତ ନ ହେବା ପାଇଁ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ।
12.329.80
यस्य नोत्क्रामति मतिः स्वर्गमार्गानुसारिणी ।
तमाहुः पुण्यकर्माणमशोच्यं मित्रबान्धवैः ॥ १२.३२९.८० ॥
ସ୍ୱର୍ଗ-ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାକୁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମା କୁହାଯାଏ; ମିତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ତାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରିବେ ନାହିଁ।
12.329.81
यस्य नोपहता बुद्धिर्निश्चये ह्यवलम्बते ।
स्वर्गे कृतावकाशस्य नास्ति तस्य महद्भयम् ॥ १२.३२९.८१ ॥
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟରେ ବିକୃତ ନ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ରହେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିବା ତାର କୌଣସି ମହାଭୟ ନାହିଁ।
12.329.82
तपोवनेषु ये जातास्तत्रैव निधनं गताः ।
तेषामल्पतरो धर्मः कामभोगानजानताम् ॥ १२.३२९.८२ ॥
ତପୋବନରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସେଠାରେ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବାଙ୍କ ଧର୍ମ, କାମଭୋଗ ନ ଜାଣିଥିବାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅତି ଅଳ୍ପ।
12.329.83
यस्तु भोगान्परित्यज्य शरीरेण तपश्चरेत् ।
न तेन किंचिन्न प्राप्तं तन्मे बहुमतं फलम् ॥ १२.३२९.८३ ॥
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି ଶରୀରରେ ତପସ୍ୟା କରେ, ତାକୁ କିଛି ନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ — ସେହି ଫଳକୁ ମୁଁ ବହୁତ ମାନ୍ୟ ମନେ କରେ।
12.329.84
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
अनागतान्यतीतानि कस्य ते कस्य वा वयम् ॥ १२.३२९.८४ ॥
ହଜାର ହଜାର ମାତାପିତା ଓ ଶହ ଶହ ପୁତ୍ରଦାରା — ଯେଉଁମାନେ ଆସିସାରିଛନ୍ତି ଓ ଯେଉଁମାନେ ଆସିବେ — ସେମାନେ କାହାର? ତୁମର, କାହାର ଅନ୍ୟର, ନା ଆମର?
12.329.85
अहमेको न मे कश्चिन्नाहमन्यस्य कस्यचित् ।
न तं पश्यामि यस्याहं तन्न पश्यामि यो मम ॥ १२.३२९.८५ ॥
ମୁଁ ଏକା; ମୋର କେହି ନାହାଁନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ କାହାର ଅନ୍ୟର ନୁହେଁ। ଯାହାର ମୁଁ, ତାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଯେ ମୋର, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.329.86
न तेषां भवता कार्यं न कार्यं तव तैरपि ।
स्वकृतैस्तानि जातानि भवांश्चैव गमिष्यति ॥ १२.३२९.८६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମର କିଛି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ, ଓ ତୁମ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଓ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଚାଲିଯିବ।
12.329.87
इह लोके हि धनिना परोऽपि स्वजनायते ।
स्वजनस्तु दरिद्राणां जीवतामपि नश्यति ॥ १२.३२९.८७ ॥
ଏ ଜଗତରେ ଧନୀ ପାଇଁ ପର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଜନ ପରି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଦରିଦ୍ରଙ୍କର ଜୀବିତ ସ୍ୱଜନ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.329.88
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
ततः क्लेशमवाप्नोति परत्रेह तथैव च ॥ १२.३२९.८८ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଅଶୁଭ କର୍ମ ସଞ୍ଚୟ କରେ; ତାପରେ ଏ ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ପାଏ।
12.329.89
पश्यति च्छिन्नभूतं हि जीवलोकं स्वकर्मणा ।
तत्कुरुष्व तथा पुत्र कृत्स्नं यत्समुदाहृतम् ॥ १२.३२९.८९ ॥
କାରଣ ସେ ଜୀବଲୋକକୁ ନିଜ କର୍ମରୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଲୋକ ରୂପେ ଦେଖେ। ଅତଏବ, ହେ ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଇଥିବା ସବୁ ସେହିପରି କର।
12.329.90
तदेतत्संप्रदृश्यैव कर्म भूमिं प्रपश्यतः ।
शुभान्याचरितव्यानि परलोकमभीप्सता ॥ १२.३२९.९० ॥
ଏସବୁ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖି, ପୃଥିବୀରେ କର୍ମ ଦେଖୁଥିବା ଓ ପରଲୋକ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଭ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
12.329.91
मासर्तुसंज्ञापरिवर्तकेन ।
सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन।
स्वकर्मनिष्ठाफलसाक्षिकेण ।
भूतानि कालः पचति प्रसह्य ॥ १२.३२९.९१ ॥
ମାସ ଓ ଋତୁର ନାମ ବଦଳାଉଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନି ଥିବା, ରାତ୍ରି-ଦିନକୁ ଇନ୍ଧନ କରୁଥିବା, ନିଜ କର୍ମଫଳର ସାକ୍ଷୀ କାଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ପାକ କରେ।
12.329.92
धनेन किं यन्न ददाति नाश्नुते ।
बलेन किं येन रिपुं न बाधते।
श्रुतेन किं येन न धर्ममाचरे ।
त्किमात्मना यो न जितेन्द्रियो वशी ॥ १२.३२९.९२ ॥
ଦାନ ନ କରାଯାଉ ଓ ଭୋଗ ନ କରାଯାଉ ଏପରି ଧନରେ କ'ଣ ଲାଭ? ଶତ୍ରୁକୁ ପୀଡ଼ା ନ ଦେଉଥିବା ବଳରେ କ'ଣ ଲାଭ? ଧର୍ମ ଆଚରଣ ନ କରାଉଥିବା ଶ୍ରୁତରେ କ'ଣ ଲାଭ? ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି ବଶ ନ ହୋଇଥିବା ଆତ୍ମାରେ କ'ଣ ଲାଭ?
12.329.93
इदं द्वैपायनवचो हितमुक्तं निशम्य तु ।
शुको गतः परित्यज्य पितरं मोक्षदैशिकम् ॥ १२.३२९.९३ ॥
ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କର ଏହି ହିତକର ବଚନ ଶୁଣି, ମୋକ୍ଷର ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଶୁକ ଚାଲିଗଲେ।