મહાભારત · અધ્યાય 12.331
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.331.1
कथं व्यासस्य धर्मात्मा शुको जज्ञे महातपाः ।
सिद्धिं च परमां प्राप्तस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३३१.१ ॥
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: વ્યાસનો ધર્માત્મા પુત્ર શુક, મહાતપસ્વી, કેવી રીતે જન્મ્યો? તેણે પરમ સિદ્ધિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી? હે પિતામહ, તે મને કહો.
12.331.2
कस्यां चोत्पादयामास शुकं व्यासस्तपोधनः ।
न ह्यस्य जननीं विद्मो जन्म चाग्र्यं महात्मनः ॥ १२.३३१.२ ॥
તપોધન વ્યાસે કઈ સ્ત્રીમાં શુકને ઉત્પન્ન કર્યો? તે મહાત્માની માતાને અમે જાણતા નથી, તેમનો શ્રેષ્ઠ જન્મ પણ જાણતા નથી.
12.331.3
कथं च बालस्य सतः सूक्ष्मज्ञाने रता मतिः ।
यथा नान्यस्य लोकेऽस्मिन्द्वितीयस्येह कस्यचित् ॥ १२.३३१.३ ॥
બાળક હોવા છતાં તેનું મન સૂક્ષ્મ જ્ઞાનમાં કેવી રીતે રમ્યું? આ લોકમાં બીજા કોઈનું મન આ રીતે રમ્યું નથી.
12.331.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महामते ।
न हि मे तृप्तिरस्तीह शृण्वतोऽमृतमुत्तमम् ॥ १२.३३१.४ ॥
હે મહામતિ! આ વિસ્તારથી સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. આ ઉત્તમ અમૃત સાંભળતાં પણ મને તૃપ્તિ થતી નથી.
12.331.5
माहात्म्यमात्मयोगं च विज्ञानं च शुकस्य ह ।
यथावदानुपूर्व्येण तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३३१.५ ॥
શુકની મહિમા, તેનો આત્મયોગ અને વિજ્ઞાન — હે પિતામહ, તે યથાવત્ અને ક્રમપૂર્વક મને કહો.
12.331.6
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिः ।
ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान् ॥ १२.३३१.६ ॥
ઋષિઓએ વર્ષોથી, સફેદ વાળથી, ધનથી કે સગાંઓથી ધર્મ નક્કી કર્યો નથી; જે વેદજ્ઞ છે, તે જ આપણા માટે મહાન છે.
12.331.7
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां पृच्छसि पाण्डव ।
तदिन्द्रियाणि संयम्य तपो भवति नान्यथा ॥ १२.३३१.७ ॥
હે પાંડવ, તું મને જે પૂછે છે તે બધું તપના મૂળ પર આધારિત છે. ઇન્દ્રિયોને સંયમિત કરીને જ તપ થાય છે, બીજી રીતે નહીં.
12.331.8
इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोषमृच्छत्यसंशयम् ।
संनियम्य तु तान्येव सिद्धिमाप्नोति मानवः ॥ १२.३३१.८ ॥
ઇન્દ્રિયોની આસક્તિથી માણસ નિઃસંદેહ દોષ પામે છે. પણ તેમને જ સંપૂર્ણ રીતે સંયમિત કરીને માણસ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.
12.331.9
अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च ।
योगस्य कलया तात न तुल्यं विद्यते फलम् ॥ १२.३३१.९ ॥
હે તાત, યોગના એક અંશનું ફળ હજાર અશ્વમેધ અને સો વાજપેય યજ્ઞોના ફળ બરાબર નથી.
12.331.10
अत्र ते वर्तयिष्यामि जन्मयोगफलं तथा ।
शुकस्याग्र्यां गतिं चैव दुर्विदामकृतात्मभिः ॥ १२.३३१.१० ॥
અહીં હું તને યોગના જન્મફળ અને શુકની શ્રેષ્ઠ ગતિનું વર્ણન કરીશ; આત્મસંયમ વિનાના લોકો માટે તે જાણવું કઠિન છે.
12.331.11
मेरुशृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायुते ।
विजहार महादेवो भीमैर्भूतगणैर्वृतः ॥ १२.३३१.११ ॥
પૂર્વે મેરુના શિખર પર, કર્ણિકાર વનોથી ભરેલા સ્થાનમાં, ભયંકર ભૂતગણોથી ઘેરાયેલા મહાદેવ વિહાર કરતા હતા, એમ કહેવાય છે.
12.331.12
शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत्पुरा ।
तत्र दिव्यं तपस्तेषे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ॥ १२.३३१.१२ ॥
ત્યાં જ પૂર્વે શૈલરાજની પુત્રી દેવી પણ હતાં; અને ત્યાં જ પ્રભુ કૃષ્ણદ્વૈપાયને દિવ્ય તપ કર્યું.
12.331.13
योगेनात्मानमाविश्य योगधर्मपरायणः ।
धारयन्स तपस्तेपे पुत्रार्थं कुरुसत्तम ॥ १२.३३१.१३ ॥
યોગ દ્વારા આત્મામાં પ્રવેશીને, યોગધર્મમાં તત્પર રહીને, તેમણે પુત્ર માટે તપ કર્યું. હે કુરુશ્રેષ્ઠ!
12.331.14
अग्नेर्भूमेरपां वायोरन्तरिक्षस्य वा विभो ।
वीर्येण संमितः पुत्रो मम भूयादिति स्म ह ॥ १२.३३१.१४ ॥
અગ્નિ, પૃથ્વી, જળ, વાયુ કે આકાશના વીર્ય જેવો પુત્ર મને થાઓ, હે વિભુ — એમ તેમણે કહ્યું.
12.331.15
संकल्पेनाथ मौनेन दुष्प्रापमकृतात्मभिः ।
वरयामास देवेशमास्थितस्तप उत्तमम् ॥ १२.३३१.१५ ॥
સંકલ્પ અને મૌનથી — અસંયમીઓ માટે દુર્લભ — ઉત્તમ તપનો આશ્રય લઈને તેમણે દેવેશ પાસે વર માગ્યો.
12.331.16
अतिष्ठन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः ।
आराधयन्महादेवं बहुरूपमुमापतिम् ॥ १२.३३१.१६ ॥
પવનને જ આહાર બનાવીને, તે પ્રભુ સો વર્ષ સુધી ઊભા રહ્યા — અનેક રૂપવાળા, ઉમાપતિ મહાદેવની આરાધના કરતા.
12.331.17
तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा ।
लोकपालाश्च लोकेशं साध्याश्च वसुभिः सह ॥ १२.३३१.१७ ॥
ત્યાં બ્રહ્મર્ષિઓ, સર્વ દેવર્ષિઓ, લોકપાળો, લોકેશ, સાધ્યો અને વસુઓ સહિત સૌ ભેગા થયા.
12.331.18
आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौ ।
मारुतो मरुतश्चैव सागराः सरितस्तथा ॥ १२.३३१.१८ ॥
આદિત્યો અને રુદ્રો, સૂર્ય અને ચંદ્ર, વાયુ અને મરુતો, સાગરો અને નદીઓ — તેવી જ રીતે.
12.331.19
अश्विनौ देवगन्धर्वास्तथा नारदपर्वतौ ।
विश्वावसुश्च गन्धर्वः सिद्धाश्चाप्सरसां गणाः ॥ १२.३३१.१९ ॥
અશ્વિનીકુમારો, દેવો અને ગંધર્વો, નારદ અને પર્વત, ગંધર્વ વિશ્વાવસુ, સિદ્ધો અને અપ્સરાઓના સમૂહો ત્યાં હતા.
12.331.20
तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम् ।
धारयाणः स्रजं भाति ज्योत्स्नामिव निशाकरः ॥ १२.३३१.२० ॥
ત્યાં મહાદેવ રુદ્ર કર્ણિકારનાં ફૂલોની શુભ માળા ધારણ કરીને ચંદ્ર ચાંદનીથી શોભે તેમ શોભતા હતા.
12.331.21
तस्मिन्दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुले ।
आस्थितः परमं योगमृषिः पुत्रार्थमच्युतः ॥ १२.३३१.२१ ॥
દેવો અને ઋષિઓથી ભરેલા તે દિવ્ય અને રમણીય વનમાં, પુત્ર માટે અચ્યુત ઋષિ પરમ યોગમાં સ્થિત હતા.
12.331.22
न चास्य हीयते प्राणो न ग्लानिरुपजायते ।
त्रयाणामपि लोकानां तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३३१.२२ ॥
તેમનો પ્રાણ ઘટતો ન હતો, કે તેમનામાં થાક ઉત્પન્ન થતો ન હતો; એ ત્રણેય લોકો માટે અદ્ભુત જેવું હતું.
12.331.23
जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाः ।
प्रज्वलन्त्यः स्म दृश्यन्ते युक्तस्यामिततेजसः ॥ १२.३३१.२३ ॥
અમિત તેજસ્વી, યોગમાં લીન એવા તેમના જટા તેજથી વૈશ્વાનરની જ્વાળાઓ જેવી પ્રજ્વલિત દેખાતી હતી.
12.331.24
मार्कण्डेयो हि भगवानेतदाख्यातवान्मम ।
स देवचरितानीह कथयामास मे तदा ॥ १२.३३१.२४ ॥
ભગવાન માર્કંડેયે જ મને આ કહ્યું હતું. ત્યારે તેમણે અહીં મને દેવોનાં ચરિત્રો કહ્યાં હતાં.
12.331.25
एता अद्यापि कृष्णस्य तपसा तेन दीपिताः ।
अग्निवर्णा जटास्तात प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ १२.३३१.२५ ॥
હે તાત, તે મહાત્મા કૃષ્ણ (દ્વૈપાયન)ના તપથી પ્રજ્વલિત અગ્નિવર્ણી તેમની જટાઓ આજે પણ ચમકે છે.
12.331.26
एवंविधेन तपसा तस्य भक्त्या च भारत ।
महेश्वरः प्रसन्नात्मा चकार मनसा मतिम् ॥ १२.३३१.२६ ॥
હે ભરતવંશી, આવા તપથી અને તેની ભક્તિથી મહેશ્વર પ્રસન્નચિત્ત થયા અને મનમાં નિશ્ચય કર્યો.
12.331.27
ततस्तस्य महादेवो दर्शयामास साम्बिकः ।
उवाच चैवं भगवांख्यम्बकः प्रहसन्निव।
एवंविधस्ते तनयो द्वैपायन भविष्यति ॥ १२.३३१.२७ ॥
પછી મહાદેવે અંબિકા સાથે તેમને દર્શન આપ્યાં. ભગવાન ત્ર્યંબક હસતા હસતા જાણે બોલ્યા, "હે દ્વૈપાયન, તારો પુત્ર આવો જ થશે."
12.331.28
यथा ह्यग्निर्यथा वायुर्यथा भूमिर्यथा जलम् ।
यथाऽऽकारास्तथा शुद्धो भविता ते सुतो महान् ॥ १२.३३१.२८ ॥
જેમ અગ્નિ, જેમ વાયુ, જેમ પૃથ્વી અને જેમ જળ, તેમ તારો મહાન પુત્ર શુદ્ધ થશે.
12.331.29
तद्भावभावी तद्बुद्धिस्तदाऽऽत्मा तदपाश्रयः ।
तेजसाऽऽवृत्य लोकांस्त्रीन्यशः प्राप्स्यति ते सुतः ॥ १२.३३१.२९ ॥
તે જ સ્વભાવમાં સ્થિત, તે જ બુદ્ધિ-આત્મા ધરાવતો, તેનો જ આશ્રય લેનારો તારો પુત્ર પોતાના તેજથી ત્રણ લોકને આવરી યશ પામશે.