ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.331
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.331.1
कथं व्यासस्य धर्मात्मा शुको जज्ञे महातपाः ।
सिद्धिं च परमां प्राप्तस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३३१.१ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਆਸ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਉਸਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.331.2
कस्यां चोत्पादयामास शुकं व्यासस्तपोधनः ।
न ह्यस्य जननीं विद्मो जन्म चाग्र्यं महात्मनः ॥ १२.३३१.२ ॥
ਤਪੋਧਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਸ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ? ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨਮ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
12.331.3
कथं च बालस्य सतः सूक्ष्मज्ञाने रता मतिः ।
यथा नान्यस्य लोकेऽस्मिन्द्वितीयस्येह कस्यचित् ॥ १२.३३१.३ ॥
ਬਾਲਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮਤਿ ਸੂਖਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਮੀ? ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮਤਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਰਮੀ।
12.331.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महामते ।
न हि मे तृप्तिरस्तीह शृण्वतोऽमृतमुत्तमम् ॥ १२.३३१.४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਉੱਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
12.331.5
माहात्म्यमात्मयोगं च विज्ञानं च शुकस्य ह ।
यथावदानुपूर्व्येण तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३३१.५ ॥
ਸ਼ੁਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸਦਾ ਆਤਮ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ — ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਯਥਾਵਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.331.6
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिः ।
ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान् ॥ १२.३३१.६ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਮਰ ਨਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਧਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ; ਜੋ ਵੇਦ-ਗਿਆਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਹਾਨ ਹੈ।
12.331.7
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां पृच्छसि पाण्डव ।
तदिन्द्रियाणि संयम्य तपो भवति नान्यथा ॥ १२.३३१.७ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤਪ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਤਪ ਹੈ, ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
12.331.8
इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोषमृच्छत्यसंशयम् ।
संनियम्य तु तान्येव सिद्धिमाप्नोति मानवः ॥ १२.३३१.८ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.331.9
अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च ।
योगस्य कलया तात न तुल्यं विद्यते फलम् ॥ १२.३३१.९ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਯੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਦਾ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.331.10
अत्र ते वर्तयिष्यामि जन्मयोगफलं तथा ।
शुकस्याग्र्यां गतिं चैव दुर्विदामकृतात्मभिः ॥ १२.३३१.१० ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਦੇ ਜਨਮ-ਫਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ ਦੀ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
12.331.11
मेरुशृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायुते ।
विजहार महादेवो भीमैर्भूतगणैर्वृतः ॥ १२.३३१.११ ॥
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਕਰਨਿਕਾਰ ਬਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਭੂਤਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਚਰਦੇ ਸਨ।
12.331.12
शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत्पुरा ।
तत्र दिव्यं तपस्तेषे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ॥ १२.३३१.१२ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਪਰਬਤਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤਪ ਕੀਤਾ।
12.331.13
योगेनात्मानमाविश्य योगधर्मपरायणः ।
धारयन्स तपस्तेपे पुत्रार्थं कुरुसत्तम ॥ १२.३३१.१३ ॥
ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਯੋਗਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ!
12.331.14
अग्नेर्भूमेरपां वायोरन्तरिक्षस्य वा विभो ।
वीर्येण संमितः पुत्रो मम भूयादिति स्म ह ॥ १२.३३१.१४ ॥
ਅਗਨੀ, ਧਰਤੀ, ਜਲ, ਵਾਯੂ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਿਭੋ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
12.331.15
संकल्पेनाथ मौनेन दुष्प्रापमकृतात्मभिः ।
वरयामास देवेशमास्थितस्तप उत्तमम् ॥ १२.३३१.१५ ॥
ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਮੌਨ ਰਾਹੀਂ — ਜੋ ਅਸੰਯਮੀਆਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹੈ — ਉੱਤਮ ਤਪ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ।
12.331.16
अतिष्ठन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः ।
आराधयन्महादेवं बहुरूपमुमापतिम् ॥ १२.३३१.१६ ॥
ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸੌ ਸਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ — ਬਹੁਰੂਪ, ਉਮਾਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
12.331.17
तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा ।
लोकपालाश्च लोकेशं साध्याश्च वसुभिः सह ॥ १२.३३१.१७ ॥
ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਰਸ਼ੀ, ਲੋਕਪਾਲ, ਲੋਕੇਸ਼, ਸਾਧਯ ਅਤੇ ਵਸੂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
12.331.18
आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौ ।
मारुतो मरुतश्चैव सागराः सरितस्तथा ॥ १२.३३१.१८ ॥
ਆਦਿੱਤ ਅਤੇ ਰੁਦਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਮਰੁਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ — ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.331.19
अश्विनौ देवगन्धर्वास्तथा नारदपर्वतौ ।
विश्वावसुश्च गन्धर्वः सिद्धाश्चाप्सरसां गणाः ॥ १२.३३१.१९ ॥
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵ ਗੰਧਰਵ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਰਵਤ, ਗੰਧਰਵ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
12.331.20
तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम् ।
धारयाणः स्रजं भाति ज्योत्स्नामिव निशाकरः ॥ १२.३३१.२० ॥
ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਰੁਦਰ ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ।
12.331.21
तस्मिन्दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुले ।
आस्थितः परमं योगमृषिः पुत्रार्थमच्युतः ॥ १२.३३१.२१ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਦਿਵਿਆ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਬਨ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਚਯੁਤ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਮ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ।
12.331.22
न चास्य हीयते प्राणो न ग्लानिरुपजायते ।
त्रयाणामपि लोकानां तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १२.३३१.२२ ॥
ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਘਟਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਵਾਂਗ ਸੀ।
12.331.23
जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाः ।
प्रज्वलन्त्यः स्म दृश्यन्ते युक्तस्यामिततेजसः ॥ १२.३३१.२३ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ ਬਲਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
12.331.24
मार्कण्डेयो हि भगवानेतदाख्यातवान्मम ।
स देवचरितानीह कथयामास मे तदा ॥ १२.३३१.२४ ॥
ਭਗਵਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਸੁਣਾਏ ਸਨ।
12.331.25
एता अद्यापि कृष्णस्य तपसा तेन दीपिताः ।
अग्निवर्णा जटास्तात प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ १२.३३१.२५ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ) ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਦੀਪਤ ਅਗਨੀ-ਰੰਗੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
12.331.26
एवंविधेन तपसा तस्य भक्त्या च भारत ।
महेश्वरः प्रसन्नात्मा चकार मनसा मतिम् ॥ १२.३३१.२६ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਤਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ।
12.331.27
ततस्तस्य महादेवो दर्शयामास साम्बिकः ।
उवाच चैवं भगवांख्यम्बकः प्रहसन्निव।
एवंविधस्ते तनयो द्वैपायन भविष्यति ॥ १२.३३१.२७ ॥
ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਅੰਬਿਕਾ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।"
12.331.28
यथा ह्यग्निर्यथा वायुर्यथा भूमिर्यथा जलम् ।
यथाऽऽकारास्तथा शुद्धो भविता ते सुतो महान् ॥ १२.३३१.२८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਯੂ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਲ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।
12.331.29
तद्भावभावी तद्बुद्धिस्तदाऽऽत्मा तदपाश्रयः ।
तेजसाऽऽवृत्य लोकांस्त्रीन्यशः प्राप्स्यति ते सुतः ॥ १२.३३१.२९ ॥
ਉਸੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਉਸੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਉਸੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਯਸ਼ ਪਾਏਗਾ।