महाभारत · अध्याय 12.333
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.333.1
स मोक्षमनुचिन्त्यैव शुकः पितरमभ्यगात् ।
प्राहाभिवाद्य च गुरुं श्रेयोर्थी विनयान्वितः ॥ १२.३३३.१ ॥
त्याने मोक्षाचा नीट विचार करून वडिलांकडे जाऊन, श्रेयाची इच्छा करणाऱ्या विनयशील शुकाने गुरूला वंदन करून म्हटले.
12.333.2
मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान्प्रब्रवीतु मे ।
यथा मे मनसः शान्तिः परमा संभवेत्प्रभो ॥ १२.३३३.२ ॥
मोक्षधर्मात निपुण असलेले भगवान मला सांगोत, जेणेकरून माझ्या मनाला परम शांती लाभेल, हे प्रभो.
12.333.3
श्रुत्वा पुत्रस्य तु वचः परमर्षिरुवाच तम् ।
अधीहि पुत्र मोक्षं वै धर्मांश्च विविधानपि ॥ १२.३३३.३ ॥
पुत्राचे बोलणे ऐकून परम ऋषी त्याला म्हणाले, 'पुत्रा, मोक्ष आणि विविध धर्म नक्की शिक.'
12.333.4
पितुर्नियोगाज्जग्राह शुको धर्मभृतां वरः ।
योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत ॥ १२.३३३.४ ॥
वडिलांच्या आज्ञेने धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या शुकाने योगशास्त्र आणि कपिलांचे संपूर्ण शास्त्र ग्रहण केले, हे भारता.
12.333.5
स तं ब्राह्नया श्रियः युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् ।
मेने पुत्रं यदा व्यासो मोक्षधर्मविशारदम् ॥ १२.३३३.५ ॥
व्यासांनी आपल्या पुत्राला ब्राह्मी तेजाने युक्त, ब्रह्मदेवासारखा पराक्रमी आणि मोक्षधर्मात निपुण मानले, तेव्हा त्यांनी त्याला तसे मानले.
12.333.6
उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् ।
स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलं मिथिलेश्वरः ॥ १२.३३३.६ ॥
तेव्हा ते म्हणाले, 'मिथिलेचा राजा जनक याच्याकडे जा. तो मिथिलेश्वर मोक्षासाठी तुला सर्व काही सांगेल.'
12.333.7
पितुर्नियोगादगमन्मैथिलं जनकं नृपम् ।
प्रष्टुं धर्मस्य निष्ठां वै मोक्षस्य च परायणम् ॥ १२.३३३.७ ॥
वडिलांच्या आज्ञेने तो मिथिलेचा राजा जनक याच्याकडे गेला, धर्माची दृढ निष्ठा आणि मोक्षाचे परम ध्येय विचारण्यासाठी.
12.333.8
उक्तश्च मानुषेण त्वं पथा गच्छेत्यविस्मितः ।
न प्रभावेण गन्तव्यमन्तरिक्षचरेण वै ॥ १२.३३३.८ ॥
मानवी मार्गाने जा असे सांगितलेला तू, अविस्मित होऊन जा; आकाशात संचार करणाऱ्याच्या प्रभावाने जाऊ नये.
12.333.9
आर्जवेनैव गन्तव्यं न सुखान्वेषिणा तथा ।
नान्वेष्टव्या विशेषास्तु विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ १२.३३३.९ ॥
सरळपणानेच जावे, सुखाचा शोध घेणाऱ्यासारखे नव्हे; विशेष गोष्टींचाही शोध घेऊ नये, कारण विशेष गोष्टी आसक्तीशी जोडलेल्या असतात.
12.333.10
अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे ।
स्यातव्यं च वशे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् ॥ १२.३३३.१० ॥
ज्याचा तू याजक आहेस त्या त्या नराधिपाप्रती अहंकार करू नये; त्याच्या वशात राहावे. तो तुझा संशय छेदील.
12.333.11
स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः ।
याज्यो मम स यद्ब्रूयात्तत्कार्यमविशङ्कया ॥ १२.३३३.११ ॥
तो राजा धर्मात कुशल आणि मोक्षशास्त्रात निपुण आहे; तो माझा याज्य आहे. तो जे सांगेल ते संकोच न करता करावे.
12.333.12
एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः ।
पद्भ्यां शक्तोन्तरिक्षेण क्रान्तुं पृथ्वीं ससागराम् ॥ १२.३३३.१२ ॥
असे सांगितल्यावर तो धर्मात्मा मुनी मिथिलेला गेला. आकाशमार्गे समुद्रांसह पृथ्वी ओलांडण्याची शक्ती असूनही तो पायी चालत गेला.
12.333.13
स गिरींश्चाप्यतिक्रम्य नदीतीर्थसरांसि च ।
बहुव्यालमृगाकीर्णा ह्यटवीश्च वनानि च ॥ १२.३३३.१३ ॥
ते पर्वत, नद्यांची तीर्थे व सरोवरे ओलांडून गेले; अनेक सर्प व मृगांनी भरलेली अरण्ये व वनेही पार केली.
12.333.14
मेहोर्हरेश्च द्वे वर्षे वर्षं हैमवतं ततः ।
क्रमेणैवं व्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत् ॥ १२.३३३.१४ ॥
मेरू आणि हरी या दोन वर्षांना, नंतर हैमवत वर्षाला, अशा क्रमाने ओलांडून ते भारतवर्षात पोहोचले.
12.333.15
स देशान्विविधान्पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान् ।
आर्यावर्तमिमं देशमाजगाम महामुनिः ॥ १२.३३३.१५ ॥
चीन व हूणांनी सेविलेले विविध देश पाहत ते महामुनी या आर्यावर्त देशात आले.
12.333.16
पितुर्वचनमाज्ञाय तमेवार्थं विचिन्तयन् ।
अध्वानं सोऽतिचक्राम खचरः खे पतविव ॥ १२.३३३.१६ ॥
पित्याचे वचन जाणून, त्याच हेतूचा विचार करत, आकाशात उडणाऱ्या पक्ष्याप्रमाणे ते मार्ग ओलांडून गेले.
12.333.17
पत्तनानि च रम्याणि स्फीतानि नगराणि च ।
रत्नानि च विचित्राणि पश्यन्नपि न पश्यति ॥ १२.३३३.१७ ॥
सुंदर पत्तने, समृद्ध नगरे व विचित्र रत्ने पाहूनही ते जणू पाहत नव्हते.
12.333.18
उद्यावानि च रम्याणि तथैवायतनानि च ।
पुण्यानि चैव तीर्थानि सोत्यक्रामदथाध्वगः ॥ १२.३३३.१८ ॥
सुंदर उद्याने, तसेच मंदिरे व पुण्य तीर्थे ते प्रवासी ओलांडून गेले.
12.333.19
सोचिरेणैव कालेन विदेहानाससाद ह ।
रक्षितान्धर्मराजेन जनकेन महात्मना ॥ १२.३३३.१९ ॥
काही काळानंतर तो विदेहांच्या देशात पोहोचला; तो देश धर्मराज महात्मा जनक यांनी रक्षिलेला होता.
12.333.20
तत्र ग्रामान्बहून्पश्यन्बह्वन्नरसभोजनान् ।
पल्लीघोषान्समृद्धांश्च बहुगोकुलसंकुलान् ॥ १२.३३३.२० ॥
तेथे त्याने अनेक गावे पाहिली; ती अन्नभोजनाने भरलेली, लहान वस्त्या व गवळ्यांच्या घोषांनी समृद्ध आणि अनेक गायींच्या कळपांनी गजबजलेली होती.
12.333.21
स्फीतांश्च शालियवसर्हंससारससेवितान् ।
पद्मिनीभिश्च शतशः श्रीमतीभिरलकृतान् ॥ १२.३३३.२१ ॥
ती समृद्ध होती, भात व जवांनी भरलेली होती, हंस व सारसांनी सेवलेली होती आणि शेकडो सुंदर कमळ-तळ्यांनी सजलेली होती.
12.333.22
स विदेहानतिक्रम्य समृद्धजनसेवितान् ।
मिथिलोपवनं रम्यमाससाद समृद्धिमत् ॥ १२.३३३.२२ ॥
तो विदेह देश ओलांडून, समृद्ध लोकांनी गजबजलेल्या मिथिलेच्या रमणीय व समृद्ध उपवनात पोहोचला.
12.333.23
हस्त्यश्वरथसंकीर्णं नरनारीसमाकुलम् ।
पश्यन्नपश्यन्निव तत्समतिक्रामदच्युतः ॥ १२.३३३.२३ ॥
हत्ती, घोडे व रथांनी भरलेले, स्त्रीपुरुषांनी गजबजलेले ते नगर पाहूनही न पाहिल्यासारखे करून अच्युत पुढे गेला.
12.333.24
मनसा तं बहन्भारं तमेवार्थं विचिन्तयन् ।
आत्मारामः प्रसन्नात्मा मिथिलामाससाद ह ॥ १२.३३३.२४ ॥
मनात त्या मोठ्या हेतूचाच विचार करत, आत्मारामी व प्रसन्न मनाने तो मिथिलेत पोहोचला.
12.333.25
तस्या द्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः ।
स्थितो ध्यानपरो मुक्तो विदितः प्रविवेश ह ॥ १२.३३३.२५ ॥
तिच्या द्वाराशी पोहोचून द्वारपालांनी अडवलेला, ध्यानमग्न, मुक्त असा तो उभा राहिला; नंतर ओळखला जाऊन त्याने प्रवेश केला.
12.333.26
स राजमार्गमासाद्य समृद्धजनकसंकुलम् ।
पार्थिवक्षयमासाद्य निःशङ्कः प्रविवेश ह ॥ १२.३३३.२६ ॥
तो समृद्ध लोकांनी गजबजलेल्या राजमार्गावर पोहोचला; राजांच्या निवासस्थानी पोहोचून निर्भयपणे त्याने प्रवेश केला.
12.333.27
तत्रापि द्वारपलास्तमुग्रवाचा न्यषेधयन् ।
तथैव च शुक्रस्तत्र निर्मन्युः समतिष्ठत ॥ १२.३३३.२७ ॥
तेथेही द्वारपालांनी कठोर शब्दांनी त्याला अडवले; तसाच शुक तेथे क्रोधरहित होऊन उभा राहिला.
12.333.28
न चातपाध्वसंतप्तः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः ।
प्रताम्यति ग्लायति वा नापैति च तथाऽऽतपात् ॥ १२.३३३.२८ ॥
मार्गावरील उन्हाने तापलेला, भूक-तहान-श्रमांनी युक्त असूनही तो थकत नाही किंवा खचत नाही, आणि उन्हापासून दूरही जात नाही.
12.333.29
तेषां तु द्वारपालानामेकः शोकसमन्वितः ।
मध्यंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् ॥ १२.३३३.२९ ॥
त्या द्वारपालांपैकी एक शोकाकुल झाला; आकाशाच्या मध्यभागी असलेल्या सूर्याप्रमाणे उभ्या असलेल्या शुकाला पाहून.
12.333.30
पूजयित्वा यथान्यायमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां प्रथमां राजवेश्मनः ॥ १२.३३३.३० ॥
यथोचित सन्मान करून, हात जोडून अभिवादन करून, मग त्याला राजवाड्याच्या पहिल्या अंगणात नेले.
12.333.31
तत्रासीनः शुकस्तात मोक्षमेवान्वचिन्तयत् ।
छायायामातपे चैव समदर्शी समद्युतिः ॥ १२.३३३.३१ ॥
तिथे बसलेले शुक, हे वत्सा, केवळ मोक्षाचाच विचार करत होते; सावलीत असोत वा उन्हात, ते समदर्शी आणि समान तेजस्वी होते.
12.333.32
तं मुहूर्तादिवागम्य राज्ञो मन्त्री कृताञ्जलिः ।
प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां द्वितीयां राजवेश्मनः ॥ १२.३३३.३२ ॥
थोड्याच वेळात राजाचा मंत्री हात जोडून त्याच्याजवळ आला आणि त्याला राजवाड्याच्या दुसऱ्या अंगणात घेऊन गेला.
12.333.33
तत्रान्तः पुरसंबद्धं महच्चैत्ररथोपमम् ।
सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् ॥ १२.३३३.३३ ॥
तिथे अंतःपुराशी जोडलेले, चैत्ररथ वनासारखे एक मोठे उद्यान होते; त्यात जलक्रीडेसाठी सुव्यवस्थित जागा आणि फुललेले वृक्ष होते.
12.333.34
तं दर्शयित्वा स शुकं मन्त्री जनकमुत्तमम् ।
अर्हमासनमादिश्य निश्चक्रामः ततः पुनः ॥ १२.३३३.३४ ॥
शुकांना ते दाखवून, श्रेष्ठ राजाला योग्य आसन सांगून मंत्री पुन्हा तेथून बाहेर निघून गेला.
12.333.35
तं चारुवेषाः सुश्रोण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः ।
सूक्ष्मरक्ताम्बरधरास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ॥ १२.३३३.३५ ॥
त्याच्याभोवती सुंदर वेषाच्या, सुडौल कमरेच्या, पाहायला मनोहर अशा तरुणी होत्या; त्या बारीक लाल वस्त्रे नेसलेल्या आणि तप्त सोन्याचे अलंकार घातलेल्या होत्या.
12.333.36
संलापालापकुशला नृत्तगीतविशारदाः ।
स्मितपूर्वाभिभाषिण्यो रूपेणाप्सरसां समाः ॥ १२.३३३.३६ ॥
त्या संवाद आणि गप्पांमध्ये कुशल, नृत्य आणि गीतात निपुण होत्या; हसून त्याच्याशी बोलत, सौंदर्यात अप्सरांच्या बरोबरीच्या होत्या.
12.333.37
भावोपचारकुशला भावज्ञाः सत्वकोविदाः ।
परं पञ्चाशतं नार्यो वारमुख्याः समाद्रवन् ॥ १२.३३३.३७ ॥
भाव आणि आचारात कुशल, मनोभाव जाणणाऱ्या, स्वभावज्ञानात निपुण अशा पन्नासाहून अधिक श्रेष्ठ स्त्रिया एकत्र आल्या.
12.333.38
पाद्यादीनि प्रतिग्राह्य पूजया परयाऽर्चयन् ।
कालोपपन्नेन तदा स्वाद्वन्नेनाभ्यतर्पयन् ॥ १२.३३३.३८ ॥
पाद्य इत्यादी स्वीकारावयास लावून परम आदराने पूजा केली; त्या वेळेला योग्य अशा रुचकर अन्नाने पूर्ण तृप्त केले.
12.333.39
तस्य भुक्तवतस्तात तदन्तः पुरकाननम् ।
सुरम्यं दर्शयामासुरेकैकश्येन भारत ॥ १२.३३३.३९ ॥
त्याने भोजन केल्यावर, हे तात, त्यांनी त्याला अंतःपुरातील ती अतिशय सुंदर उपवनी एकेक करून दाखवली, हे भारता.
12.333.40
क्रीडन्त्यश्च हसन्त्यश्च गायन्त्यश्चापि ताः शुभम् ।
उदारसत्वं सत्वज्ञाः स्त्रियः पर्यचरंस्तथा ॥ १२.३३३.४० ॥
खेळत, हसत आणि शुभ गात त्या स्त्रिया, उदार स्वभाव जाणून, त्याची सेवा करीत राहिल्या.
12.333.41
आरणेयस्तु शुद्धात्मा निःसंदेहस्त्रिकर्मकृत् ।
वश्येन्द्रियो जितक्रोधो न हृष्यति न कुप्यति ॥ १२.३३३.४१ ॥
पण तो आरण्येय, शुद्धात्मा, संदेहरहित, त्रिकर्म करणारा, इंद्रियांना वश केलेला, क्रोध जिंकलेला — तो हर्षित होत नाही, कोपही करत नाही.
12.333.42
तस्मै शय्यासनं दिव्यं वरार्हः रत्नभूषितम् ।
स्पर्ध्यास्तरणसंकीर्णं ददुस्ताः परमस्त्रियः ॥ १२.३३३.४२ ॥
त्याला त्या परम स्त्रियांनी श्रेष्ठांस योग्य, रत्नांनी अलंकृत, हेवा वाटावी अशा आच्छादनांनी भरलेली दिव्य शय्या आणि आसन दिले.
12.333.43
पादशौचं तु कृत्वैव शुक्रः संध्यामुपास्य च ।
निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं विचिन्तयन् ॥ १२.३३३.४३ ॥
पाय धुऊन संध्योपासना करून शुक्र पवित्र आसनावर बसले आणि त्याच विषयाचा विचार करू लागले.
12.333.44
पूर्वरात्रे तु तत्रासौ हुत्वा ध्यानपरायणः ।
मध्यरात्रे यथान्यायं निद्रामाहारयत्प्रभुः। ॥ १२.३३३.४४ ॥
पूर्व रात्री तेथे होम करून ध्यानात मग्न झाले; मध्यरात्री यथाविधी त्या प्रभूंनी निद्रा घेतली.
12.333.45
ततो मुहूर्तादुत्थाय कृत्वा शौचमनन्तरम् ।
स्त्रीभिः परिवृतो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत ॥ १२.३३३.४५ ॥
नंतर एका मुहूर्तानंतर उठून, लगेच शौच करून, स्त्रियांनी वेढलेले धीमान ध्यानातच रमले.
12.333.46
अनेन विधिना कर्ष्णिस्तदहः शेषमच्युतः ।
तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास भारत ॥ १२.३३३.४६ ॥
या विधीने त्या कृष्णिवंशज अच्युतांनी त्या दिवसाचा उरलेला भाग घालवला; हे भारता, राजकुलात ती रात्रही त्यांनी घालवली.