മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.333
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.333.1
स मोक्षमनुचिन्त्यैव शुकः पितरमभ्यगात् ।
प्राहाभिवाद्य च गुरुं श्रेयोर्थी विनयान्वितः ॥ १२.३३३.१ ॥
അവൻ മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് നന്നായി ചിന്തിച്ച് പിതാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി. ശ്രേയസ്സ് ആഗ്രഹിച്ച വിനയാന്വിതനായ ശുകൻ ഗുരുവിനെ വന്ദിച്ച് പറഞ്ഞു.
12.333.2
मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान्प्रब्रवीतु मे ।
यथा मे मनसः शान्तिः परमा संभवेत्प्रभो ॥ १२.३३३.२ ॥
മോക്ഷധർമ്മങ്ങളിൽ നിപുണനായ ഭഗവാൻ എനിക്ക് ഉപദേശിക്കട്ടെ, എന്റെ മനസ്സിന് പരമമായ ശാന്തി ഉണ്ടാകുവാൻ, പ്രഭോ.
12.333.3
श्रुत्वा पुत्रस्य तु वचः परमर्षिरुवाच तम् ।
अधीहि पुत्र मोक्षं वै धर्मांश्च विविधानपि ॥ १२.३३३.३ ॥
മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പരമ ഋഷി അവനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, മോക്ഷവും വിവിധ ധർമ്മങ്ങളും പഠിക്കുക.'
12.333.4
पितुर्नियोगाज्जग्राह शुको धर्मभृतां वरः ।
योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत ॥ १२.३३३.४ ॥
പിതാവിന്റെ നിയോഗത്താൽ ധർമ്മം പുലർത്തുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശുകൻ യോഗശാസ്ത്രവും കപിലന്റെ സമസ്ത ശാസ്ത്രവും സ്വീകരിച്ചു, ഭാരത.
12.333.5
स तं ब्राह्नया श्रियः युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् ।
मेने पुत्रं यदा व्यासो मोक्षधर्मविशारदम् ॥ १२.३३३.५ ॥
വ്യാസൻ തന്റെ മകനെ ബ്രഹ്മതേജസ്സോടു കൂടിയവനും ബ്രഹ്മാവിനു തുല്യ പരാക്രമമുള്ളവനും മോക്ഷധർമ്മത്തിൽ നിപുണനുമായി കരുതിയപ്പോൾ അവനെ അങ്ങനെ കണക്കാക്കി.
12.333.6
उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् ।
स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलं मिथिलेश्वरः ॥ १२.३३३.६ ॥
അപ്പോൾ അദ്ദേഹം മിഥിലയുടെ രാജാവായ ജനകന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകുവാൻ പറഞ്ഞു. ആ മിഥിലാധിപതി മോക്ഷത്തിനായി നിനക്ക് എല്ലാം ഉപദേശിക്കും.
12.333.7
पितुर्नियोगादगमन्मैथिलं जनकं नृपम् ।
प्रष्टुं धर्मस्य निष्ठां वै मोक्षस्य च परायणम् ॥ १२.३३३.७ ॥
പിതാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവൻ മിഥിലയിലെ രാജാവായ ജനകന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി, ധർമ്മത്തിന്റെ ഉറച്ച നിഷ്ഠയും മോക്ഷത്തിന്റെ പരമലക്ഷ്യവും ചോദിക്കാൻ.
12.333.8
उक्तश्च मानुषेण त्वं पथा गच्छेत्यविस्मितः ।
न प्रभावेण गन्तव्यमन्तरिक्षचरेण वै ॥ १२.३३३.८ ॥
മനുഷ്യമാർഗ്ഗത്തിൽ പോകാൻ പറയപ്പെട്ടവനാണ് നീ, വിസ്മയമില്ലാതെ പോകുക; ആകാശചാരിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ പോകരുത്.
12.333.9
आर्जवेनैव गन्तव्यं न सुखान्वेषिणा तथा ।
नान्वेष्टव्या विशेषास्तु विशेषा हि प्रसङ्गिनः ॥ १२.३३३.९ ॥
ഋജുത്വത്താൽ മാത്രം പോകണം, സുഖം തേടുന്നവനെപ്പോലെയല്ല; വിശേഷങ്ങളും തേടരുത്, കാരണം വിശേഷങ്ങൾ ആസക്തിയോട് ചേർന്നവയാണ്.
12.333.10
अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे ।
स्यातव्यं च वशे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् ॥ १२.३३३.१० ॥
നീ യാജനം ചെയ്യുന്ന ആ നരാധിപനോട് അഹങ്കാരം കാണിക്കരുത്; അവന്റെ വശത്ത് നിൽക്കണം. അവൻ നിന്റെ സംശയം മുറിച്ചുകളയും.
12.333.11
स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः ।
याज्यो मम स यद्ब्रूयात्तत्कार्यमविशङ्कया ॥ १२.३३३.११ ॥
ആ രാജാവ് ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനും മോക്ഷശാസ്ത്രത്തിൽ വിദഗ്ദ്ധനുമാണ്; അവൻ എന്റെ യാജ്യനാണ്. അവൻ പറയുന്നത് സംശയമില്ലാതെ ചെയ്യണം.
12.333.12
एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः ।
पद्भ्यां शक्तोन्तरिक्षेण क्रान्तुं पृथ्वीं ससागराम् ॥ १२.३३३.१२ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ധർമ്മാത്മാവായ ആ മുനി മിഥിലയിലേക്ക് പോയി. ആകാശത്തിലൂടെ സമുദ്രങ്ങളോടു കൂടിയ ഭൂമിയെ കടക്കാൻ ശക്തനായിരുന്നിട്ടും അവൻ കാൽനടയായി പോയി.
12.333.13
स गिरींश्चाप्यतिक्रम्य नदीतीर्थसरांसि च ।
बहुव्यालमृगाकीर्णा ह्यटवीश्च वनानि च ॥ १२.३३३.१३ ॥
അദ്ദേഹം പർവതങ്ങളും നദീതീർഥങ്ങളും തടാകങ്ങളും, അനേകം പാമ്പുകളും മൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ കാടുകളും വനങ്ങളും കടന്നുപോയി.
12.333.14
मेहोर्हरेश्च द्वे वर्षे वर्षं हैमवतं ततः ।
क्रमेणैवं व्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत् ॥ १२.३३३.१४ ॥
മേരുവിന്റെയും ഹരിയുടെയും രണ്ടു വർഷങ്ങളും പിന്നെ ഹൈമവത വർഷവും ഇങ്ങനെ ക്രമമായി കടന്ന് അദ്ദേഹം ഭാരത വർഷത്തിലെത്തി.
12.333.15
स देशान्विविधान्पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान् ।
आर्यावर्तमिमं देशमाजगाम महामुनिः ॥ १२.३३३.१५ ॥
ചീനരും ഹൂണരും വസിക്കുന്ന പല ദേശങ്ങളും കണ്ടുകൊണ്ട് ആ മഹാമുനി ഈ ആര്യാവർത്ത ദേശത്തേക്ക് വന്നു.
12.333.16
पितुर्वचनमाज्ञाय तमेवार्थं विचिन्तयन् ।
अध्वानं सोऽतिचक्राम खचरः खे पतविव ॥ १२.३३३.१६ ॥
പിതാവിന്റെ വാക്ക് അറിഞ്ഞ്, അതേ ലക്ഷ്യം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെ അദ്ദേഹം വഴി കടന്നുപോയി.
12.333.17
पत्तनानि च रम्याणि स्फीतानि नगराणि च ।
रत्नानि च विचित्राणि पश्यन्नपि न पश्यति ॥ १२.३३३.१७ ॥
മനോഹരമായ പട്ടണങ്ങളും സമൃദ്ധമായ നഗരങ്ങളും വിചിത്രമായ രത്നങ്ങളും കണ്ടിട്ടും അദ്ദേഹം കാണുന്നില്ലായിരുന്നു.
12.333.18
उद्यावानि च रम्याणि तथैवायतनानि च ।
पुण्यानि चैव तीर्थानि सोत्यक्रामदथाध्वगः ॥ १२.३३३.१८ ॥
മനോഹരമായ ഉദ്യാനങ്ങളും, അതുപോലെ ക്ഷേത്രങ്ങളും പുണ്യതീർഥങ്ങളും ആ വഴിപോക്കൻ കടന്നുപോയി.
12.333.19
सोचिरेणैव कालेन विदेहानाससाद ह ।
रक्षितान्धर्मराजेन जनकेन महात्मना ॥ १२.३३३.१९ ॥
കുറച്ചുകാലത്തിനുശേഷം അവൻ വിദേഹന്മാരുടെ നാട്ടിലെത്തി; ധർമ്മരാജനും മഹാത്മാവുമായ ജനകൻ അത് രക്ഷിച്ചുവന്നു.
12.333.20
तत्र ग्रामान्बहून्पश्यन्बह्वन्नरसभोजनान् ।
पल्लीघोषान्समृद्धांश्च बहुगोकुलसंकुलान् ॥ १२.३३३.२० ॥
അവിടെ അവൻ പല ഗ്രാമങ്ങൾ കണ്ടു; അവ അന്നവും ഭോജനവും നിറഞ്ഞവയും ചെറുകുടിപ്പാർപ്പുകളും ഇടയഘോഷങ്ങളും സമൃദ്ധവുമായിരുന്നു, പലതരം പശുക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവയുമായിരുന്നു.
12.333.21
स्फीतांश्च शालियवसर्हंससारससेवितान् ।
पद्मिनीभिश्च शतशः श्रीमतीभिरलकृतान् ॥ १२.३३३.२१ ॥
അവ സമൃദ്ധമായിരുന്നു, നെല്ലും യവവും നിറഞ്ഞവയായിരുന്നു, ഹംസങ്ങളും സാരസപക്ഷികളും സേവിച്ചിരുന്നവയായിരുന്നു, നൂറുകണക്കിന് മനോഹരമായ താമരക്കുളങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവയായിരുന്നു.
12.333.22
स विदेहानतिक्रम्य समृद्धजनसेवितान् ।
मिथिलोपवनं रम्यमाससाद समृद्धिमत् ॥ १२.३३३.२२ ॥
അവൻ വിദേഹദേശം കടന്ന്, സമൃദ്ധരായ ജനങ്ങൾ സേവിച്ചിരുന്ന മിഥിലയുടെ മനോഹരവും സമൃദ്ധവുമായ ഉദ്യാനത്തിലെത്തി.
12.333.23
हस्त्यश्वरथसंकीर्णं नरनारीसमाकुलम् ।
पश्यन्नपश्यन्निव तत्समतिक्रामदच्युतः ॥ १२.३३३.२३ ॥
ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ്, സ്ത്രീപുരുഷന്മാരാൽ തിങ്ങിനിറഞ്ഞ ആ നഗരം കണ്ടിട്ടും കാണാത്തതുപോലെ അച്യുതൻ കടന്നുപോയി.
12.333.24
मनसा तं बहन्भारं तमेवार्थं विचिन्तयन् ।
आत्मारामः प्रसन्नात्मा मिथिलामाससाद ह ॥ १२.३३३.२४ ॥
മനസ്സിൽ ആ മഹത്തായ ലക്ഷ്യത്തെ തന്നെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ആത്മാവിൽ രമിച്ച്, പ്രസന്നമനസ്സോടെ അവൻ മിഥിലയിലെത്തി.
12.333.25
तस्या द्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः ।
स्थितो ध्यानपरो मुक्तो विदितः प्रविवेश ह ॥ १२.३३३.२५ ॥
അതിന്റെ വാതിലിൽ എത്തിയപ്പോൾ കാവൽക്കാർ തടഞ്ഞു; ധ്യാനനിരതനായി, മുക്തനായി അവൻ നിന്നു; പിന്നീട് തിരിച്ചറിയപ്പെട്ട് പ്രവേശിച്ചു.
12.333.26
स राजमार्गमासाद्य समृद्धजनकसंकुलम् ।
पार्थिवक्षयमासाद्य निःशङ्कः प्रविवेश ह ॥ १२.३३३.२६ ॥
അവൻ സമൃദ്ധരായ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ രാജവീഥിയിൽ എത്തി; രാജാക്കന്മാരുടെ വാസസ്ഥലത്ത് എത്തി നിർഭയനായി പ്രവേശിച്ചു.
12.333.27
तत्रापि द्वारपलास्तमुग्रवाचा न्यषेधयन् ।
तथैव च शुक्रस्तत्र निर्मन्युः समतिष्ठत ॥ १२.३३३.२७ ॥
അവിടെയും കാവൽക്കാർ കഠിനവാക്കുകളാൽ അവനെ തടഞ്ഞു; അതുപോലെ ശുകൻ അവിടെ കോപമില്ലാതെ നിന്നു.
12.333.28
न चातपाध्वसंतप्तः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः ।
प्रताम्यति ग्लायति वा नापैति च तथाऽऽतपात् ॥ १२.३३३.२८ ॥
വഴിയിലെ വെയിലിൽ പൊള്ളിയവനും വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും ഉള്ളവനുമായിട്ടും അവൻ ക്ഷീണിക്കുന്നില്ല, തളരുന്നില്ല; വെയിലിൽനിന്ന് മാറുന്നുമില്ല.
12.333.29
तेषां तु द्वारपालानामेकः शोकसमन्वितः ।
मध्यंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् ॥ १२.३३३.२९ ॥
ആ കാവൽക്കാരിൽ ഒരുവൻ ദുഃഖം നിറഞ്ഞവനായി; ആകാശമധ്യത്തിലുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന ശുകനെ കണ്ടപ്പോൾ.
12.333.30
पूजयित्वा यथान्यायमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां प्रथमां राजवेश्मनः ॥ १२.३३३.३० ॥
ന്യായപ്രകാരം ആദരിച്ച്, കൈകൂപ്പി വണങ്ങി, പിന്നീട് അവനെ രാജമന്ദിരത്തിന്റെ ഒന്നാമത്തെ മുറ്റത്തേക്ക് ആനയിച്ചു.
12.333.31
तत्रासीनः शुकस्तात मोक्षमेवान्वचिन्तयत् ।
छायायामातपे चैव समदर्शी समद्युतिः ॥ १२.३३३.३१ ॥
അവിടെ ഇരിക്കുകയായിരുന്ന ശുകൻ, പ്രിയ പുത്രാ, മോക്ഷത്തെ മാത്രം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; തണലിലും വെയിലിലും അദ്ദേഹം സമദർശിയും സമാനതേജസ്സുള്ളവനും ആയിരുന്നു.
12.333.32
तं मुहूर्तादिवागम्य राज्ञो मन्त्री कृताञ्जलिः ।
प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां द्वितीयां राजवेश्मनः ॥ १२.३३३.३२ ॥
ഒരു നിമിഷത്തിനകം രാജാവിന്റെ മന്ത്രി കൈകൂപ്പി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തെത്തി, രാജമന്ദിരത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മുറ്റത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
12.333.33
तत्रान्तः पुरसंबद्धं महच्चैत्ररथोपमम् ।
सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् ॥ १२.३३३.३३ ॥
അവിടെ അന്തഃപുരത്തോട് ചേർന്ന്, ചൈത്രരഥവനത്തിന് തുല്യമായ ഒരു വലിയ ഉദ്യാനമുണ്ടായിരുന്നു; ജലക്രീഡയ്ക്കായി നന്നായി വിഭജിച്ച സ്ഥലങ്ങളും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും അതിലുണ്ടായിരുന്നു.
12.333.34
तं दर्शयित्वा स शुकं मन्त्री जनकमुत्तमम् ।
अर्हमासनमादिश्य निश्चक्रामः ततः पुनः ॥ १२.३३३.३४ ॥
ശുകനെ അത് കാണിച്ച്, ഉത്തമനായ രാജാവിന് യോജിച്ച ആസനം നിർദ്ദേശിച്ച ശേഷം മന്ത്രി വീണ്ടും അവിടെനിന്ന് പുറത്തേക്കു പോയി.
12.333.35
तं चारुवेषाः सुश्रोण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः ।
सूक्ष्मरक्ताम्बरधरास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ॥ १२.३३३.३५ ॥
അദ്ദേഹത്തിനു ചുറ്റും മനോഹരമായ വേഷമണിഞ്ഞ, ഒതുങ്ങിയ അരക്കെട്ടുള്ള, കാണാൻ ഇമ്പമുള്ള യുവതികളുണ്ടായിരുന്നു; അവർ നേർത്ത ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ച്, തപ്തസ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളണിഞ്ഞിരുന്നു.
12.333.36
संलापालापकुशला नृत्तगीतविशारदाः ।
स्मितपूर्वाभिभाषिण्यो रूपेणाप्सरसां समाः ॥ १२.३३३.३६ ॥
അവർ സംഭാഷണത്തിലും വാഗ്വിലാസത്തിലും സമർത്ഥരും, നൃത്തത്തിലും ഗാനത്തിലും വിദഗ്ധരും ആയിരുന്നു; പുഞ്ചിരിയോടെ അദ്ദേഹത്തോട് സംസാരിച്ചു, സൗന്ദര്യത്തിൽ അപ്സരസ്സുകൾക്ക് തുല്യരായിരുന്നു.
12.333.37
भावोपचारकुशला भावज्ञाः सत्वकोविदाः ।
परं पञ्चाशतं नार्यो वारमुख्याः समाद्रवन् ॥ १२.३३३.३७ ॥
ഭാവവും പെരുമാറ്റവും അറിയുന്ന, മനോഭാവങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്ന, സ്വഭാവജ്ഞാനത്തിൽ നിപുണരായ അൻപതിലധികം ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകൾ ഒന്നിച്ചെത്തി.
12.333.38
पाद्यादीनि प्रतिग्राह्य पूजया परयाऽर्चयन् ।
कालोपपन्नेन तदा स्वाद्वन्नेनाभ्यतर्पयन् ॥ १२.३३३.३८ ॥
പാദ്യാദികൾ സ്വീകരിപ്പിച്ച് പരമമായ ആദരത്തോടെ പൂജിച്ചു; ആ സമയത്തിനു യോജിച്ച രുചികരമായ ഭക്ഷണംകൊണ്ട് പൂർണ്ണമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
12.333.39
तस्य भुक्तवतस्तात तदन्तः पुरकाननम् ।
सुरम्यं दर्शयामासुरेकैकश्येन भारत ॥ १२.३३३.३९ ॥
അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം, പ്രിയനേ, അന്തഃപുരത്തിലെ ആ അതിമനോഹരമായ ഉദ്യാനം ഓരോരുത്തരായി അവന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു, ഭാരതാ.
12.333.40
क्रीडन्त्यश्च हसन्त्यश्च गायन्त्यश्चापि ताः शुभम् ।
उदारसत्वं सत्वज्ञाः स्त्रियः पर्यचरंस्तथा ॥ १२.३३३.४० ॥
കളിച്ചും ചിരിച്ചും ശുഭമായി പാടിയും, ഉദാരസ്വഭാവം അറിയുന്ന ആ സ്ത്രീകൾ അവനെ ശുശ്രൂഷിച്ചു.
12.333.41
आरणेयस्तु शुद्धात्मा निःसंदेहस्त्रिकर्मकृत् ।
वश्येन्द्रियो जितक्रोधो न हृष्यति न कुप्यति ॥ १२.३३३.४१ ॥
എന്നാൽ ആ ആരണേയൻ, ശുദ്ധാത്മാവ്, സംശയരഹിതൻ, മൂന്നു കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വശത്താക്കിയവൻ, ക്രോധം ജയിച്ചവൻ — അവൻ സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, കോപിക്കുന്നുമില്ല.
12.333.42
तस्मै शय्यासनं दिव्यं वरार्हः रत्नभूषितम् ।
स्पर्ध्यास्तरणसंकीर्णं ददुस्ताः परमस्त्रियः ॥ १२.३३३.४२ ॥
അവന് ആ ഉത്തമസ്ത്രീകൾ ശ്രേഷ്ഠന് യോജിച്ച, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച, അസൂയാർഹമായ വിരികളാൽ നിറഞ്ഞ ദിവ്യമായ ശയ്യയും ആസനവും നൽകി.
12.333.43
पादशौचं तु कृत्वैव शुक्रः संध्यामुपास्य च ।
निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं विचिन्तयन् ॥ १२.३३३.४३ ॥
കാലുകൾ കഴുകി സന്ധ്യാവന്ദനം കഴിച്ച് ശുക്രൻ പവിത്രമായ ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന് ആ വിഷയം തന്നെ ചിന്തിച്ചു.
12.333.44
पूर्वरात्रे तु तत्रासौ हुत्वा ध्यानपरायणः ।
मध्यरात्रे यथान्यायं निद्रामाहारयत्प्रभुः। ॥ १२.३३३.४४ ॥
ആദ്യരാത്രിയിൽ അവിടെ ഹോമം ചെയ്ത് ധ്യാനനിരതനായി, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ചട്ടപ്രകാരം ആ പ്രഭു ഉറങ്ങി.
12.333.45
ततो मुहूर्तादुत्थाय कृत्वा शौचमनन्तरम् ।
स्त्रीभिः परिवृतो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत ॥ १२.३३३.४५ ॥
പിന്നീട് ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനുശേഷം എഴുന്നേറ്റ് ഉടൻ ശൗചം ചെയ്ത്, സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ബുദ്ധിമാൻ ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി.
12.333.46
अनेन विधिना कर्ष्णिस्तदहः शेषमच्युतः ।
तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास भारत ॥ १२.३३३.४६ ॥
ഈ വിധത്തിൽ കൃഷ്ണിവംശജനായ അച്യുതൻ ആ ദിവസത്തിന്റെ ശേഷിച്ച ഭാഗം കഴിച്ചു; ഭാരതാ, രാജകുലത്തിൽ ആ രാത്രിയും കഴിച്ചു.