મહાભારત · અધ્યાય 12.335
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.335.1
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं कृतात्मा कृतनिश्चयः ।
आत्मनाऽऽत्मानमास्थाय दृष्ट्वा चात्मानमात्मना ॥ १२.३३५.१ ॥
આ વચન સાંભળીને સંયમી અને દૃઢનિશ્ચયી તેણે આત્માથી આત્માને સ્થિર કરીને, આત્માથી આત્માને જોઈને
12.335.2
कृतकार्यः सुखी शान्तस्तूष्णीं प्रायादुदङ्भुखः ।
शैशिरं गिरिमुद्दिश्य सधर्मा मातरिश्वनः ॥ १२.३३५.२ ॥
કૃતકાર્ય, સુખી અને શાંત તે મૌનપણે ઉત્તરાભિમુખ થઈ ચાલ્યો; હિમગિરિને લક્ષ્ય બનાવીને, વાયુ સમાન
12.335.3
एतस्मिन्नेव काले तु देवर्षिर्नारदस्तथा ।
हिमवन्तमियाद्दुष्टुं सिद्धचारणसेवितम् ॥ १२.३३५.३ ॥
આ જ સમયે દેવર્ષિ નારદ પણ સિદ્ધ-ચારણોથી સેવાયેલા હિમવાનને જોવા ગયા
12.335.4
तमप्सरोगाकीर्णं गीतस्वननिनादितम् ।
किन्नराणां सहस्रैश्च भृङ्गराजैस्तथैव च ॥ १२.३३५.४ ॥
તે પર્વત અપ્સરાઓથી ભરેલો, ગીતના સ્વરોથી ગુંજતો, હજારો કિન્નરો અને ભૃંગરાજ પક્ષીઓથી ભરેલો હતો
12.335.5
मद्गुभिः खञ्जरीटैश्च विचित्रैर्जीवजीवकैः ॥ १२.३३५.५ ॥
મદ્ગુ, ખંજરીટ અને વિચિત્ર જીવજીવક પક્ષીઓથી
12.335.6
चित्रवर्णैर्मयूरैश्च केकाशतविराजितैः ।
राजहंससमूहैश्च हृष्टैः परभृतैस्तथा ॥ १२.३३५.६ ॥
વિચિત્ર રંગોના મોરોથી, સેંકડો કેકારવથી શોભતા તેમનાથી, રાજહંસોના ટોળાંથી અને હર્ષિત કોયલોથી
12.335.7
पक्षिराजो गरुत्मांश्च यं नित्यमधितिष्ठति ।
चत्वारो लोकपालाश्च देवाः सर्षिगणास्तथा ॥ १२.३३५.७ ॥
પક્ષિરાજ ગરુડ જેના પર સદા નિવાસ કરે છે, ચાર લોકપાલો અને દેવગણો, ઋષિગણો સહિત પણ.
12.335.8
तत्र नित्यं समायान्ति लोकस्य हितकाम्यया ।
विष्णुना यत्र पुत्रार्थे तपस्तप्तं महात्मना ॥ १२.३३५.८ ॥
લોકના હિતની કામનાથી ત્યાં સદા સૌ એકઠા થાય છે; ત્યાં જ પુત્ર માટે મહાત્મા વિષ્ણુએ તપ કર્યું હતું.
12.335.9
तत्रैव च कुमारेण बाल्ये क्षिप्ता दिवौकसः ।
शक्तिर्न्यस्ता क्षितितले त्रैलोक्यमवमन्य वै ॥ १२.३३५.९ ॥
ત્યાં જ કુમારે બાળપણમાં ત્રણે લોકને તુચ્છ ગણીને દેવો પર શક્તિ નામનો ભાલો ફેંકી ધરતીમાં રોપી દીધો.
12.335.10
तत्रोवाच जगत्स्कन्दः क्षिपन्वाक्यमिदं तदा ।
योऽन्योस्ति मत्तोऽभ्यधिको विप्रा यस्याधिकं प्रियाः ॥ १२.३३५.१० ॥
ત્યારે જગતના આધાર સ્કંદે ઉપહાસ કરતાં આ વચન કહ્યું: "હે બ્રાહ્મણો, મારા કરતાં વધુ કોણ છે, જેને બ્રાહ્મણો વધારે પ્રિય છે?"
12.335.11
यो ब्रह्मण्यो द्वितीयोऽस्ति त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ।
सोभ्युद्धरत्विमां शक्तिमथवा कम्पयत्विति ॥ १२.३३५.११ ॥
ત્રણ લોકમાં બ્રાહ્મણભક્ત બીજો કોઈ વીર હોય, તો તે આ શક્તિને ઉપાડે અથવા તેને હલાવે.
12.335.12
तच्छुत्वा व्यथिता लोकाः क इमामुद्धरेदिति ।
अथ देवगणं सर्वं संभ्रान्तेन्द्रियमानसम् ॥ १२.३३५.१२ ॥
આ સાંભળીને લોકો વ્યથિત થયા; "આને કોણ ઉપાડશે?" ત્યારે સમગ્ર દેવગણ ઇન્દ્રિય અને મનમાં ગભરાઈ ગયો.
12.335.13
अपश्यद्भगवान्विष्णुः क्षिप्तं सासुरराक्षसम् ।
किंन्वत्र सुकृतं कार्यं भवेदिति विचिन्तयन् ॥ १२.३३५.१३ ॥
ભગવાન વિષ્ણુએ અસુરો અને રાક્ષસો સહિત (બધાને) ફેંકાયેલા જોયા. "અહીં કયું સત્કાર્ય કરવું જોઈએ?" એમ વિચારતા (તેઓ ઊભા રહ્યા).
12.335.14
अनामृष्य ततः क्षेपमवैक्षत च पाविकम् ।
संप्रगृह्य विशुद्धात्मा शक्तिं प्रज्वलितां तदा ॥ १२.३३५.१४ ॥
પછી તે ફેંકાયેલું સહન ન થતાં (તેમણે) અગ્નિ સમાન તેજસ્વી શક્તિ તરફ જોયું. વિશુદ્ધાત્માએ ત્યારે સળગતી શક્તિને મજબૂતીથી પકડી લીધી.
12.335.15
कम्पयामास सव्येन पाणिना पुरुषोत्तमः ।
शक्त्यां तु कम्प्यमानायां विष्णुना बलिना तदा ॥ १२.३३५.१५ ॥
પુરુષોત્તમે ડાબા હાથથી તેને કંપાવી. શક્તિ કંપતી હતી ત્યારે બળવાન વિષ્ણુએ તેને કંપાવી.
12.335.16
मेदिनी कम्पिता सर्वा सशैलवनकानना ।
शक्तेनापि समुद्धर्तुं कम्पिता साऽभवत्तदा ॥ १२.३३५.१६ ॥
પર્વતો, વન અને ઉપવન સહિત આખી પૃથ્વી કંપી ઊઠી. શક્તિથી ઊંચકાતી વખતે પણ તે ત્યારે કંપતી રહી.
12.335.17
रक्षिता स्कन्दराजस्य धर्षणा प्रभविष्णुना ।
तां कम्पयित्वा भगवान्प्रह्लादमिदमब्रवीत् ॥ १२.३३५.१७ ॥
આ આક્રમણ સ્કંદ રાજાએ રક્ષ્યું હતું; પ્રભાવશાળી (વિષ્ણુ)એ તેનો પ્રતિકાર કર્યો. તેને કંપાવીને ભગવાને પ્રહ્લાદને આમ કહ્યું.
12.335.18
पश्य वीर्यं कुमारस्य नैतदन्यः करिष्यति ।
सोऽमृष्यमाणस्तद्वाक्यं समुद्धरणनिश्चितः ॥ १२.३३५.१८ ॥
"કુમાર (સ્કંદ)નું પરાક્રમ જુઓ; આ બીજું કોઈ નહીં કરી શકે." તે શબ્દો સહન ન થતાં, તેને ઉપાડવાના નિશ્ચયમાં તે દૃઢ થયો.
12.335.19
जग्राह तां तदा शक्तिं न चैनामभ्यकम्पयत् ।
नादं महान्तं मुक्त्वा स मूर्च्छितो गिरिमूर्घनि ॥ १२.३३५.१९ ॥
ત્યારે તેણે તે શક્તિ પકડી, પણ તેને હલાવી શક્યો નહિ; મહાન ગર્જના કરીને તે પર્વતશિખર પર મૂર્છિત થઈ પડ્યો.
12.335.20
विह्वलः प्रापतद्भूमौ हिरण्यकशिपोः सुतः ।
तत्रोत्तरां दिशं गत्वा शैलराजस्य पार्श्वतः ॥ १२.३३५.२० ॥
હિરણ્યકશિપુનો પુત્ર વિહ્વળ થઈ ભૂમિ પર પડ્યો; ત્યાં ઉત્તર દિશામાં જઈને, પર્વતરાજની બાજુમાં.
12.335.21
तपोऽतप्यत दुर्घर्षं तात नित्यं वृषध्वजः ।
पावकेन परिक्षिप्तं दीप्यता यस्य चाश्रमम् ॥ १२.३३५.२१ ॥
હે તાત! વૃષધ્વજે (શિવે) ત્યાં સતત દુર્ધર્ષ તપ કર્યું; તેમનો આશ્રમ બળતી અગ્નિથી ઘેરાયેલો હતો.
12.335.22
आदित्यपर्वतं नाम दुर्घर्षमकृतात्मभिः ।
न तत्र शक्यते गन्तुं यक्षराक्षसदानवैः ॥ १२.३३५.२२ ॥
આદિત્યપર્વત નામનું તે સ્થાન અનિયંત્રિત મનવાળાઓ માટે દુર્ગમ છે; યક્ષ, રાક્ષસ અને દાનવો પણ ત્યાં જઈ શકતા નથી.
12.335.23
दशयोजनविस्तारमग्निज्वालसमावृतम् ।
भगवान्पावकस्तत्र स्वयं तिष्ठति वीर्यवान् ॥ १२.३३५.२३ ॥
દસ યોજન વિસ્તારવાળું, અગ્નિજ્વાળાઓથી ઘેરાયેલું તે સ્થાન; ત્યાં ભગવાન પાવક, મહાપરાક્રમી, સ્વયં વસે છે.
12.335.24
सर्वान्विघ्नान्प्रशमयन्महादेवस्य धीमतः ।
दिव्यं वर्षसहस्रं हि पादेनैकेन तिष्ठतः ॥ १२.३३५.२४ ॥
બુદ્ધિમાન મહાદેવના સર્વ વિઘ્નોને શાંત કરતાં, દિવ્ય હજાર વર્ષ સુધી એક પગ પર ઊભા રહ્યા.
12.335.25
देवान्संतापयंस्तत्र महादेवो महाव्रतः ।
ऐन्द्रीं तु दिशमास्थाय शैलराजस्य धीमतः ॥ १२.३३५.२५ ॥
ત્યાં મહાવ્રતધારી મહાદેવ દેવતાઓને સંતાપતા, પર્વતરાજના બુદ્ધિમાનની પૂર્વ દિશાનો આશ્રય લઈને રહ્યા હતા.
12.335.26
विविक्ते पर्वततटे पाराशर्यो महातपाः ।
वेदानध्यापयामास व्यासः शिष्यान्महातपाः ॥ १२.३३५.२६ ॥
એકાંત પર્વતતટ પર મહાતપસ્વી પારાશર્ય (વ્યાસ) એ શિષ્યોને વેદોનો અભ્યાસ કરાવ્યો.
12.335.27
सुमन्तुं च महाभागं वैशंपायनमेव च ।
जैमिनिं च महाप्राज्ञं पैलं चापि तपस्विनम् ॥ १२.३३५.२७ ॥
મહાભાગ સુમંતુ, વૈશંપાયન, મહાપ્રાજ્ઞ જૈમિનિ અને તપસ્વી પૈલ પણ.
12.335.28
एभिः शिष्यैः परिवृतो व्यास आस्ते महातपाः ।
तत्राश्रमपदं रम्यं ददर्श पितुरुत्तमम्।
आरणेयो विशुद्धात्मा नभसीव दिवाकरः ॥ १२.३३५.२८ ॥
આ શિષ્યોથી ઘેરાયેલા મહાતપસ્વી વ્યાસ ત્યાં રહેતા હતા. તેમણે પિતાનો રમણીય ઉત્તમ આશ્રમ જોયો. વિશુદ્ધાત્મા આરણેય (શુક) આકાશમાં સૂર્યની જેમ (પ્રકટ્યા).
12.335.29
अथ व्यासः परिक्षिप्तं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
ददृशे सुतमायान्तं दिवाकरसमप्रभम् ॥ १२.३३५.२९ ॥
ત્યારે વ્યાસે પોતાના પુત્રને આવતો જોયો, જે પ્રજ્વલિત અગ્નિથી ઘેરાયેલા જેવો અને સૂર્ય સમાન પ્રભાવાળો હતો.
12.335.30
असज्जमानं वृक्षेषु शैलेषु विषयेषु च ।
योगयुक्तं महात्मानं यथा बाणं गुणच्युतम् ॥ १२.३३५.३० ॥
વૃક્ષો, પર્વતો અને વિષયોમાં આસક્ત ન થતા, યોગમાં લીન મહાત્મા (શુક) ધનુષ્યની દોરીથી છૂટેલા બાણ જેવા હતા.
12.335.31
सोऽभिगम्य पितुः पादावगृह्णादरणीसुतः ।
यथोपजोषं तैश्चापि समागच्छन्महामुनिः ॥ १२.३३५.३१ ॥
અરણીસુતે પિતાના ચરણ ગ્રહણ કર્યા; યથોચિત રીતે તેમની સાથે પણ એ મહામુનિ મળ્યા.
12.335.32
ततो निवेदयामास पित्रे सर्वमशेषतः ।
शुको जनकराजेन संवादं प्रीतमानसः ॥ १२.३३५.३२ ॥
પછી પ્રસન્ન મનથી શુકે જનકરાજા સાથેનો સંવાદ પિતાને સંપૂર્ણપણે કહી સંભળાવ્યો.
12.335.33
एवमध्यापयञ्शिष्यान्व्यासः पुत्रं च वीर्यवान् ।
उवास हिमवत्पृष्ठे पाराशर्यो महामुनिः ॥ १२.३३५.३३ ॥
એ રીતે શિષ્યો અને પોતાના પુત્રને ભણાવતા, વીર્યવાન પરાશરપુત્ર મહામુનિ વ્યાસ હિમાલયની પીઠ પર રહેતા હતા.
12.335.34
ततः कदाचिच्छिष्यास्तं परिवार्यावतस्थिरे ।
वेदाध्ययनसंपन्नाः शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः ॥ १२.३३५.३४ ॥
પછી એક વાર વેદાધ્યયનમાં નિપુણ, શાંત મનવાળા અને ઇન્દ્રિયજિત શિષ્યો તેમને ઘેરીને ઊભા રહ્યા.
12.335.35
वेदेषु निष्ठां संप्राप्य साङ्गेष्वपि तपस्विनः ।
अथोचुस्ते तदा व्यासं शिष्याः प्राञ्जलयो गुरुम् ॥ १२.३३५.३५ ॥
વેદોમાં અને તેનાં અંગોમાં પણ નિષ્ઠા પામેલા તપસ્વી શિષ્યો ત્યારે હાથ જોડીને ગુરુ વ્યાસને બોલ્યા.
12.335.36
शिष्या ऊचुः ।
महता तेजसा युक्ता यशसा चापि वर्धिताः।
एकं त्विदानीमिच्छामो गुरुणाऽनुग्रहं कृतम् ॥ १२.३३५.३६ ॥
શિષ્યો બોલ્યા: અમે મહાન તેજથી યુક્ત અને યશથી વધેલા છીએ; હવે અમે એટલું જ ઇચ્છીએ છીએ કે ગુરુએ એક અનુગ્રહ કરે.
12.335.37
इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्रह्मर्षिस्तानुवाद ह ।
उच्यतामिति तद्वत्सा यद्वः कार्यं प्रियं मया ॥ १२.३३५.३७ ॥
તેમનાં એ વચન સાંભળી બ્રહ્મર્ષિએ તેમને કહ્યું, "હે વત્સો, તમારું જે પ્રિય કાર્ય હોય તે કહો."
12.335.38
एतद्वाक्यं गुरोः श्रुत्वा शिष्यास्ते हृष्टमानसाः ।
पुनः प्राञ्जलयो भूत्वा प्रणम्य शिरसा गुरुम् ॥ १२.३३५.३८ ॥
ગુરુનાં આ વચન સાંભળીને એ શિષ્યો હર્ષિત મનથી ફરી હાથ જોડી, મસ્તક નમાવી ગુરુને પ્રણામ કર્યા.
12.335.39
ऊचुस्ते सहिता राजन्निदं वचनमुत्तमम् ।
यदि प्रीत उपाध्यायो धन्याः स्मो मुनिसत्तम ॥ १२.३३५.३९ ॥
તેઓ સૌએ સાથે મળીને કહ્યું, "હે રાજન્, આ ઉત્તમ વચન છે: ઉપાધ્યાય પ્રસન્ન હોય, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તો અમે ધન્ય છીએ."
12.335.40
काङ्क्षामस्तु वयं सर्वे वरं दत्तं महर्षिणा ।
पष्ठः शिष्यो न ते ख्यातिं गच्छेदत्र प्रसीद नः ॥ १२.३३५.४० ॥
મહર્ષિએ આપેલા વરની અમે સૌ ઇચ્છા રાખીએ છીએ: તમારો છઠ્ઠો શિષ્ય અહીં ખ્યાતિ ન પામે—અમારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
12.335.41
चत्वारस्ते वयं शिष्या गुरुपूत्रश्च पञ्चमः ।
इह वेदाः प्रतिष्ठेरन्नेष नः काङ्क्षितो वरः ॥ १२.३३५.४१ ॥
અમે ચાર તમારા શિષ્યો છીએ; ગુરુપુત્ર પાંચમો છે. અહીં વેદ પ્રતિષ્ઠિત થાય—આ જ અમારો ઇચ્છિત વર છે.
12.335.42
शिष्याणां वचनं श्रुत्वा व्यासो वेदार्थतत्त्ववित् ।
पराशरात्मजो धीमान्परलोकार्थचिन्तकः ॥ १२.३३५.४२ ॥
શિષ્યોનાં વચન સાંભળી વેદાર્થતત્ત્વના જ્ઞાતા, પરાશરના પુત્ર, બુદ્ધિમાન વ્યાસ, જે પરલોકના હિતનું ચિંતન કરનારા હતા...
12.335.43
उवाच शिष्यान्धर्मात्मा धर्म्यं नैःश्रेयसं वचः ।
ब्राह्मणाय सदा देयं ब्रह्म शुश्रूषवे तथा ॥ १२.३३५.४३ ॥
ધર્માત્મા તેમણે શિષ્યોને ધર્મયુક્ત અને કલ્યાણકારી વચનો કહ્યાં — હંમેશાં બ્રાહ્મણને અને વેદસેવા કરનારને (વિદ્યા) આપવી જોઈએ.
12.335.44
ब्रह्मलोके निवासं यो ध्रुवं समभिकाङ्क्षते ।
भवन्तो बहुलाः सन्तु वेदो विस्तार्यतामयम् ॥ १२.३३५.४४ ॥
બ્રહ્મલોકમાં નિવાસ કરવાની ચોક્કસ ઇચ્છા રાખનાર — તમે ઘણા થાઓ, આ વેદ વિસ્તારવામાં આવે.
12.335.45
नाशिष्ये संप्रदातव्यो नाव्रते नाकृतात्मनि ।
एते शिष्यगुणाः सर्वे विज्ञातव्या यथार्थतः।
नापरीक्षितचारित्रे विद्या देया कथंचन ॥ १२.३३५.४५ ॥
શિષ્ય ન હોય તેને, વ્રત વિનાનાને, અસંસ્કૃત મનવાળાને (વિદ્યા) આપવી નહીં. શિષ્યના આ બધા ગુણો યથાર્થપણે જાણવા જોઈએ. જેનું ચારિત્ર્ય પરખાયું નથી તેને કોઈ પણ રીતે વિદ્યા આપવી નહીં.
12.335.46
यथा हि कनकं शुद्धं तापच्छेदनिकर्षणैः ।
परीक्षेत तथा शिष्यानीक्षेत्कुलगुणादिभिः ॥ १२.३३५.४६ ॥
શુદ્ધ સોનાની તપાવી, કાપી, ઘસીને પરીક્ષા થાય છે, તેમ શિષ્યોની કુળ, ગુણ વગેરેથી પરીક્ષા કરવી.
12.335.47
न नियोज्याश्च वः शिष्या अनियोगे महाभये ।
यथामति यथापाठं तथा विद्या फलिष्यति ॥ १२.३३५.४७ ॥
તમારા શિષ્યોને અયોગ્ય, મહાભયવાળા કાર્યમાં નિયુક્ત ન કરવા. જેવી બુદ્ધિ, જેવો પાઠ, તેવું જ વિદ્યાનું ફળ થશે.
12.335.48
सर्वस्तरतु दुर्गाणि सर्वो भद्राणि पश्यतु ।
श्रावयेच्चतुरो वर्णान्कृत्वा ब्राह्मणमग्रतः ॥ १२.३३५.४८ ॥
સૌ કઠિનાઈઓ પાર કરે, સૌ કલ્યાણ જુએ. બ્રાહ્મણને આગળ રાખીને ચારેય વર્ણોને (વેદ) સંભળાવવો.
12.335.49
वेदस्याध्ययनं हीदं तच्च कार्यं महत्स्मृतम् ।
स्तुत्यर्थमिह देवानां वेदाः सृष्टाः स्वयंभुवा ॥ १२.३३५.४९ ॥
વેદાધ્યયન જ આ છે; તે મહાન કર્તવ્ય મનાયું છે. અહીં દેવોની સ્તુતિ માટે સ્વયંભૂએ વેદો રચ્યા.
12.335.50
यो निर्वदेत संमोहाद्ब्राह्मणां वेदपारगम् ।
सोऽभिध्यानाद्ब्राह्मणस्य पराभूयादसंशयम् ॥ १२.३३५.५० ॥
મોહથી વેદપારંગત બ્રાહ્મણોની નિંદા કરનાર, બ્રાહ્મણના ક્રોધથી નિઃસંશય પરાજિત થશે.
12.335.51
यश्चाधर्मेण विब्रूयाद्यश्चाधर्मेण पृच्छति ।
तयोरन्यतरः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति ॥ १२.३३५.५१ ॥
જે અધર્મથી બોલે છે અને જે અધર્મથી પૂછે છે — તે બેમાંથી એક પરાજિત થઈ ચાલ્યો જાય છે અને વૈર પામે છે.
12.335.52
एतद्वः सर्वमाख्यातं स्वाध्यायस्य विधिं प्रति ।
उपकुर्याच्च शिष्याणामेतच्च हृद्वि वो भवेत् ॥ १२.३३५.५२ ॥
સ્વાધ્યાયની વિધિ વિશે આ બધું તમને કહેવાયું છે. શિષ્યોનું ઉપકાર કરવો જોઈએ; આ તમારા હૃદયમાં રહે.