महाभारत · अध्याय 12.335
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.335.1
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं कृतात्मा कृतनिश्चयः ।
आत्मनाऽऽत्मानमास्थाय दृष्ट्वा चात्मानमात्मना ॥ १२.३३५.१ ॥
हे वचन ऐकून संयमी आणि दृढनिश्चयी तो आत्म्याने आत्म्याला स्थिर करून, आत्म्याद्वारे आत्म्याला पाहून
12.335.2
कृतकार्यः सुखी शान्तस्तूष्णीं प्रायादुदङ्भुखः ।
शैशिरं गिरिमुद्दिश्य सधर्मा मातरिश्वनः ॥ १२.३३५.२ ॥
कृतकार्य, सुखी आणि शांत तो मौन धरून उत्तराभिमुख होऊन निघाला; हिमशिखराचे लक्ष्य धरून, वायूसारखा
12.335.3
एतस्मिन्नेव काले तु देवर्षिर्नारदस्तथा ।
हिमवन्तमियाद्दुष्टुं सिद्धचारणसेवितम् ॥ १२.३३५.३ ॥
याच वेळी देवर्षी नारदही सिद्ध-चारणांनी सेविलेल्या हिमवंताला पाहण्यास गेले
12.335.4
तमप्सरोगाकीर्णं गीतस्वननिनादितम् ।
किन्नराणां सहस्रैश्च भृङ्गराजैस्तथैव च ॥ १२.३३५.४ ॥
तो पर्वत अप्सरांनी भरलेला, गीतस्वरांनी दुमदुमणारा, हजारो किन्नर आणि भृंगराज पक्ष्यांनी भरलेला होता
12.335.5
मद्गुभिः खञ्जरीटैश्च विचित्रैर्जीवजीवकैः ॥ १२.३३५.५ ॥
मद्गू, खंजरीट आणि विचित्र जीवजीवक पक्ष्यांनी
12.335.6
चित्रवर्णैर्मयूरैश्च केकाशतविराजितैः ।
राजहंससमूहैश्च हृष्टैः परभृतैस्तथा ॥ १२.३३५.६ ॥
विचित्र रंगांच्या मोरांनी, शेकडो केकांनी शोभणाऱ्यांनी, राजहंसांच्या थव्यांनी आणि आनंदी कोकिळांनी
12.335.7
पक्षिराजो गरुत्मांश्च यं नित्यमधितिष्ठति ।
चत्वारो लोकपालाश्च देवाः सर्षिगणास्तथा ॥ १२.३३५.७ ॥
पक्षिराज गरुड ज्यावर सदैव वास करतो, चार लोकपाल आणि देव, ऋषिगणांसह तसेच.
12.335.8
तत्र नित्यं समायान्ति लोकस्य हितकाम्यया ।
विष्णुना यत्र पुत्रार्थे तपस्तप्तं महात्मना ॥ १२.३३५.८ ॥
लोककल्याणाच्या इच्छेने तेथे नित्य सर्व जण येतात; तेथेच पुत्रासाठी महात्मा विष्णूने तप केले होते.
12.335.9
तत्रैव च कुमारेण बाल्ये क्षिप्ता दिवौकसः ।
शक्तिर्न्यस्ता क्षितितले त्रैलोक्यमवमन्य वै ॥ १२.३३५.९ ॥
तेथेच कुमाराने बाल्यात त्रैलोक्याचा अवमान करीत देवांवर शक्ती नावाचा भाला फेकून पृथ्वीत रोवला.
12.335.10
तत्रोवाच जगत्स्कन्दः क्षिपन्वाक्यमिदं तदा ।
योऽन्योस्ति मत्तोऽभ्यधिको विप्रा यस्याधिकं प्रियाः ॥ १२.३३५.१० ॥
तेव्हा जगताचा आधार स्कंद उपहासाने असे म्हणाला: "हे विप्रहो, माझ्याहून अधिक कोण आहे, ज्याला विप्र अधिक प्रिय आहेत?"
12.335.11
यो ब्रह्मण्यो द्वितीयोऽस्ति त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ।
सोभ्युद्धरत्विमां शक्तिमथवा कम्पयत्विति ॥ १२.३३५.११ ॥
त्रिलोकात ब्राह्मणभक्त असा दुसरा वीर असेल, तर त्याने ही शक्ती उचलावी अथवा तिला हलवावे.
12.335.12
तच्छुत्वा व्यथिता लोकाः क इमामुद्धरेदिति ।
अथ देवगणं सर्वं संभ्रान्तेन्द्रियमानसम् ॥ १२.३३५.१२ ॥
हे ऐकून लोक व्यथित झाले; "हिला कोण उचलेल?" तेव्हा सर्व देवगण इंद्रिये आणि मन गोंधळलेले झाले.
12.335.13
अपश्यद्भगवान्विष्णुः क्षिप्तं सासुरराक्षसम् ।
किंन्वत्र सुकृतं कार्यं भवेदिति विचिन्तयन् ॥ १२.३३५.१३ ॥
भगवान विष्णूंनी असुर आणि राक्षसांसह (सर्वांना) फेकलेले पाहिले. "येथे कोणते सत्कार्य करावे?" असा विचार करत ते राहिले.
12.335.14
अनामृष्य ततः क्षेपमवैक्षत च पाविकम् ।
संप्रगृह्य विशुद्धात्मा शक्तिं प्रज्वलितां तदा ॥ १२.३३५.१४ ॥
तेव्हा तो क्षेप सहन न होऊन (त्यांनी) अग्नीसारख्या तेजस्वी शक्तीकडे पाहिले. विशुद्धात्म्याने तेव्हा प्रज्वलित शक्तीला घट्ट धरले.
12.335.15
कम्पयामास सव्येन पाणिना पुरुषोत्तमः ।
शक्त्यां तु कम्प्यमानायां विष्णुना बलिना तदा ॥ १२.३३५.१५ ॥
पुरुषोत्तमाने डाव्या हाताने ती कंपित केली. शक्ती कंपित होत असताना बलवान विष्णूंनी ती कंपित केली.
12.335.16
मेदिनी कम्पिता सर्वा सशैलवनकानना ।
शक्तेनापि समुद्धर्तुं कम्पिता साऽभवत्तदा ॥ १२.३३५.१६ ॥
पर्वत, वने व उपवने यांसह सर्व पृथ्वी कंपित झाली. शक्तीने उचलली जात असतानाही ती तेव्हा कंपित राहिली.
12.335.17
रक्षिता स्कन्दराजस्य धर्षणा प्रभविष्णुना ।
तां कम्पयित्वा भगवान्प्रह्लादमिदमब्रवीत् ॥ १२.३३५.१७ ॥
हा हल्ला स्कंद राजाने रक्षिला होता; प्रभावशाली (विष्णूंनी) त्याला विरोध केला. तिला कंपित करून भगवंतांनी प्रल्हादाला असे म्हटले.
12.335.18
पश्य वीर्यं कुमारस्य नैतदन्यः करिष्यति ।
सोऽमृष्यमाणस्तद्वाक्यं समुद्धरणनिश्चितः ॥ १२.३३५.१८ ॥
"कुमाराचे (स्कंदाचे) पराक्रम पाहा; हे दुसरा कोणी करणार नाही." ते शब्द सहन न होऊन, तिला उचलण्याच्या निश्चयाने तो दृढ झाला.
12.335.19
जग्राह तां तदा शक्तिं न चैनामभ्यकम्पयत् ।
नादं महान्तं मुक्त्वा स मूर्च्छितो गिरिमूर्घनि ॥ १२.३३५.१९ ॥
तेव्हा त्याने ती शक्ती धरली, पण तिला हलवता आले नाही; मोठी गर्जना करून तो पर्वतशिखरावर मूर्च्छित झाला.
12.335.20
विह्वलः प्रापतद्भूमौ हिरण्यकशिपोः सुतः ।
तत्रोत्तरां दिशं गत्वा शैलराजस्य पार्श्वतः ॥ १२.३३५.२० ॥
हिरण्यकशिपूचा पुत्र गोंधळून जमिनीवर कोसळला; तेथे उत्तर दिशेला जाऊन, पर्वतराजाच्या बाजूला.
12.335.21
तपोऽतप्यत दुर्घर्षं तात नित्यं वृषध्वजः ।
पावकेन परिक्षिप्तं दीप्यता यस्य चाश्रमम् ॥ १२.३३५.२१ ॥
हे तात! वृषध्वजाने (शिवाने) तेथे नित्य दुर्धर्ष तप केले; त्याचा आश्रम प्रज्वलित अग्नीने वेढलेला होता.
12.335.22
आदित्यपर्वतं नाम दुर्घर्षमकृतात्मभिः ।
न तत्र शक्यते गन्तुं यक्षराक्षसदानवैः ॥ १२.३३५.२२ ॥
आदित्यपर्वत नावाचे ते स्थान अनियंत्रित मनाच्या लोकांना दुर्गम आहे; यक्ष, राक्षस आणि दानव यांनाही तेथे जाता येत नाही.
12.335.23
दशयोजनविस्तारमग्निज्वालसमावृतम् ।
भगवान्पावकस्तत्र स्वयं तिष्ठति वीर्यवान् ॥ १२.३३५.२३ ॥
दहा योजने विस्तृत, अग्निज्वालांनी वेढलेल्या त्या ठिकाणी भगवान पावक, महापराक्रमी, स्वतः वास करतात.
12.335.24
सर्वान्विघ्नान्प्रशमयन्महादेवस्य धीमतः ।
दिव्यं वर्षसहस्रं हि पादेनैकेन तिष्ठतः ॥ १२.३३५.२४ ॥
बुद्धिमान महादेवाचे सर्व विघ्न शमवत, दिव्य हजार वर्षे एका पायावर उभे राहिले.
12.335.25
देवान्संतापयंस्तत्र महादेवो महाव्रतः ।
ऐन्द्रीं तु दिशमास्थाय शैलराजस्य धीमतः ॥ १२.३३५.२५ ॥
तेथे महाव्रती महादेव देवांना संतप्त करीत, पर्वतराजाच्या बुद्धिमान (पुत्राच्या) पूर्व दिशेचा आश्रय घेऊन होते.
12.335.26
विविक्ते पर्वततटे पाराशर्यो महातपाः ।
वेदानध्यापयामास व्यासः शिष्यान्महातपाः ॥ १२.३३५.२६ ॥
एकांत पर्वततटावर महातपस्वी पाराशर्य (व्यास) यांनी शिष्यांना वेदांचे अध्ययन करवले.
12.335.27
सुमन्तुं च महाभागं वैशंपायनमेव च ।
जैमिनिं च महाप्राज्ञं पैलं चापि तपस्विनम् ॥ १२.३३५.२७ ॥
महाभाग्यवान सुमंतू, वैशंपायन, महाप्रज्ञ जैमिनी आणि तपस्वी पैल (हेही).
12.335.28
एभिः शिष्यैः परिवृतो व्यास आस्ते महातपाः ।
तत्राश्रमपदं रम्यं ददर्श पितुरुत्तमम्।
आरणेयो विशुद्धात्मा नभसीव दिवाकरः ॥ १२.३३५.२८ ॥
या शिष्यांनी वेढलेले महातपस्वी व्यास तेथे राहत होते. त्यांनी पित्याचा रम्य आणि उत्तम आश्रम पाहिला. विशुद्ध आत्म्याचे आरणेय (शुक) आकाशात सूर्याप्रमाणे (प्रकटले).
12.335.29
अथ व्यासः परिक्षिप्तं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
ददृशे सुतमायान्तं दिवाकरसमप्रभम् ॥ १२.३३५.२९ ॥
तेव्हा व्यासांनी आपल्या पुत्राला येताना पाहिले, जो प्रज्वलित अग्नीने वेढलेल्यासारखा आणि सूर्याइतक्या तेजाचा होता.
12.335.30
असज्जमानं वृक्षेषु शैलेषु विषयेषु च ।
योगयुक्तं महात्मानं यथा बाणं गुणच्युतम् ॥ १२.३३५.३० ॥
वृक्ष, पर्वत आणि विषयांमध्ये आसक्त न होता योगात लीन असलेले महात्मे (शुक) धनुष्याच्या दोरीतून सुटलेल्या बाणासारखे होते.
12.335.31
सोऽभिगम्य पितुः पादावगृह्णादरणीसुतः ।
यथोपजोषं तैश्चापि समागच्छन्महामुनिः ॥ १२.३३५.३१ ॥
अरणीसुताने पित्याचे चरण धरले; यथोचितपणे त्यांच्याशीही तो महामुनी मिळाला.
12.335.32
ततो निवेदयामास पित्रे सर्वमशेषतः ।
शुको जनकराजेन संवादं प्रीतमानसः ॥ १२.३३५.३२ ॥
नंतर प्रसन्न मनाने शुकाने जनकराजाशी झालेला संवाद सर्व पित्याला पूर्णपणे सांगितला.
12.335.33
एवमध्यापयञ्शिष्यान्व्यासः पुत्रं च वीर्यवान् ।
उवास हिमवत्पृष्ठे पाराशर्यो महामुनिः ॥ १२.३३५.३३ ॥
अशा प्रकारे शिष्यांना व आपल्या पुत्राला शिकवीत, वीर्यवान पराशरपुत्र महामुनी व्यास हिमालयाच्या पाठीवर राहिले.
12.335.34
ततः कदाचिच्छिष्यास्तं परिवार्यावतस्थिरे ।
वेदाध्ययनसंपन्नाः शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः ॥ १२.३३५.३४ ॥
नंतर एकदा वेदाध्ययनात निपुण, शांतचित्त आणि इंद्रियजित शिष्य त्यांना वेढून उभे राहिले.
12.335.35
वेदेषु निष्ठां संप्राप्य साङ्गेष्वपि तपस्विनः ।
अथोचुस्ते तदा व्यासं शिष्याः प्राञ्जलयो गुरुम् ॥ १२.३३५.३५ ॥
वेद आणि वेदांगांतही निष्ठा प्राप्त केलेले तपस्वी शिष्य तेव्हा हात जोडून गुरु व्यासांना म्हणाले.
12.335.36
शिष्या ऊचुः ।
महता तेजसा युक्ता यशसा चापि वर्धिताः।
एकं त्विदानीमिच्छामो गुरुणाऽनुग्रहं कृतम् ॥ १२.३३५.३६ ॥
शिष्य म्हणाले: आम्ही महान तेजाने युक्त आणि यशाने वाढलो आहोत; आता एवढीच इच्छा आहे की गुरूंनी एक उपकार करावा.
12.335.37
इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्रह्मर्षिस्तानुवाद ह ।
उच्यतामिति तद्वत्सा यद्वः कार्यं प्रियं मया ॥ १२.३३५.३७ ॥
त्यांचे ते बोलणे ऐकून ब्रह्मर्षी त्यांना म्हणाले, "हे वत्सांनो, तुमचे जे प्रिय कार्य असेल ते सांगा."
12.335.38
एतद्वाक्यं गुरोः श्रुत्वा शिष्यास्ते हृष्टमानसाः ।
पुनः प्राञ्जलयो भूत्वा प्रणम्य शिरसा गुरुम् ॥ १२.३३५.३८ ॥
गुरूचे हे वचन ऐकून ते शिष्य आनंदित मनाने पुन्हा हात जोडून, मस्तक वाकवून गुरूला नमस्कार करते झाले.
12.335.39
ऊचुस्ते सहिता राजन्निदं वचनमुत्तमम् ।
यदि प्रीत उपाध्यायो धन्याः स्मो मुनिसत्तम ॥ १२.३३५.३९ ॥
ते सर्वजण एकत्र म्हणाले, "हे राजा, हे उत्तम वचन आहे: उपाध्याय प्रसन्न असतील, हे मुनिश्रेष्ठा, तर आम्ही धन्य आहोत."
12.335.40
काङ्क्षामस्तु वयं सर्वे वरं दत्तं महर्षिणा ।
पष्ठः शिष्यो न ते ख्यातिं गच्छेदत्र प्रसीद नः ॥ १२.३३५.४० ॥
महर्षींनी दिलेल्या वराची आम्ही सर्व इच्छा करतो: आपला सहावा शिष्य येथे कीर्ती मिळवू नये—आमच्यावर प्रसन्न व्हा.
12.335.41
चत्वारस्ते वयं शिष्या गुरुपूत्रश्च पञ्चमः ।
इह वेदाः प्रतिष्ठेरन्नेष नः काङ्क्षितो वरः ॥ १२.३३५.४१ ॥
आम्ही चौघे आपले शिष्य आहोत; गुरुपुत्र पाचवा आहे. येथे वेद प्रतिष्ठित होवोत—हाच आमचा इच्छित वर आहे.
12.335.42
शिष्याणां वचनं श्रुत्वा व्यासो वेदार्थतत्त्ववित् ।
पराशरात्मजो धीमान्परलोकार्थचिन्तकः ॥ १२.३३५.४२ ॥
शिष्यांचे बोलणे ऐकून वेदार्थाचे तत्त्व जाणणारे, पराशराचे पुत्र, बुद्धिमान व्यास, जे परलोकाच्या हिताचा विचार करणारे होते...
12.335.43
उवाच शिष्यान्धर्मात्मा धर्म्यं नैःश्रेयसं वचः ।
ब्राह्मणाय सदा देयं ब्रह्म शुश्रूषवे तथा ॥ १२.३३५.४३ ॥
धर्मात्मा त्यांनी शिष्यांना धर्मयुक्त आणि कल्याणकारी वचने सांगितली — नेहमी ब्राह्मणाला आणि वेदसेवा करणाऱ्याला (विद्या) द्यावी.
12.335.44
ब्रह्मलोके निवासं यो ध्रुवं समभिकाङ्क्षते ।
भवन्तो बहुलाः सन्तु वेदो विस्तार्यतामयम् ॥ १२.३३५.४४ ॥
ब्रह्मलोकात निवास करण्याची निश्चित इच्छा करणारा — तुम्ही पुष्कळ व्हा, हा वेद विस्तारला जावो.
12.335.45
नाशिष्ये संप्रदातव्यो नाव्रते नाकृतात्मनि ।
एते शिष्यगुणाः सर्वे विज्ञातव्या यथार्थतः।
नापरीक्षितचारित्रे विद्या देया कथंचन ॥ १२.३३५.४५ ॥
जो शिष्य नाही, व्रतहीन, अनियंत्रित मनाचा आहे त्याला (विद्या) देऊ नये. शिष्याचे हे सर्व गुण यथार्थपणे जाणावेत. ज्याचे चारित्र्य तपासले गेले नाही त्याला कोणत्याही प्रकारे विद्या देऊ नये.
12.335.46
यथा हि कनकं शुद्धं तापच्छेदनिकर्षणैः ।
परीक्षेत तथा शिष्यानीक्षेत्कुलगुणादिभिः ॥ १२.३३५.४६ ॥
शुद्ध सोन्याची तापवून, कापून, घासून परीक्षा करतात, तसेच शिष्यांची कुल, गुण इत्यादींनी परीक्षा करावी.
12.335.47
न नियोज्याश्च वः शिष्या अनियोगे महाभये ।
यथामति यथापाठं तथा विद्या फलिष्यति ॥ १२.३३५.४७ ॥
तुमच्या शिष्यांना अयोग्य, महाभयाच्या कामात नियुक्त करू नये. जशी बुद्धी, जसा पाठ, तसेच विद्येचे फळ मिळेल.
12.335.48
सर्वस्तरतु दुर्गाणि सर्वो भद्राणि पश्यतु ।
श्रावयेच्चतुरो वर्णान्कृत्वा ब्राह्मणमग्रतः ॥ १२.३३५.४८ ॥
सर्वांनी संकटे पार करावी, सर्वांनी कल्याण पाहावे. ब्राह्मणाला पुढे ठेवून चारही वर्णांना (वेद) ऐकवावा.
12.335.49
वेदस्याध्ययनं हीदं तच्च कार्यं महत्स्मृतम् ।
स्तुत्यर्थमिह देवानां वेदाः सृष्टाः स्वयंभुवा ॥ १२.३३५.४९ ॥
वेदाध्ययन हेच हे आहे; ते महान कर्तव्य मानले गेले आहे. येथे देवतांच्या स्तुतीसाठी स्वयंभूने वेद निर्माण केले.
12.335.50
यो निर्वदेत संमोहाद्ब्राह्मणां वेदपारगम् ।
सोऽभिध्यानाद्ब्राह्मणस्य पराभूयादसंशयम् ॥ १२.३३५.५० ॥
मोहाने वेदपारंगत ब्राह्मणांची निंदा करणारा, ब्राह्मणाच्या क्रोधाने निःसंशय पराभूत होईल.
12.335.51
यश्चाधर्मेण विब्रूयाद्यश्चाधर्मेण पृच्छति ।
तयोरन्यतरः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति ॥ १२.३३५.५१ ॥
जो अधर्माने बोलतो आणि जो अधर्माने विचारतो — त्या दोघांपैकी एक पराभूत होऊन निघून जातो आणि वैर पावतो.
12.335.52
एतद्वः सर्वमाख्यातं स्वाध्यायस्य विधिं प्रति ।
उपकुर्याच्च शिष्याणामेतच्च हृद्वि वो भवेत् ॥ १२.३३५.५२ ॥
स्वाध्यायाच्या विधीविषयी हे सर्व तुम्हाला सांगितले गेले आहे. शिष्यांवर उपकार करावा; हे तुमच्या हृदयात राहो.