મહાભારત · અધ્યાય 12.336
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.336.1
एतच्छ्रुत्वा गुरोर्वाक्यं व्यासशिष्या महौजसः ।
अन्योन्यं हृष्टमनसः परिषस्वजिरे तदा ॥ १२.३३६.१ ॥
ગુરુનાં આ વચન સાંભળીને વ્યાસના મહાતેજસ્વી શિષ્યો હર્ષિત મનથી ત્યારે એકબીજાને ભેટ્યા.
12.336.2
उक्ताः स्मो यद्भगवता तदात्वायतिसंहितम् ।
तन्नो मनसि संरूढं करिष्यामस्तथा च तत् ॥ १२.३३६.२ ॥
ભગવાને જે કહ્યું — વર્તમાન અને ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલો તે ઉપદેશ — અમારા મનમાં દૃઢ થઈ ગયો છે; અમે તે પ્રમાણે જ કરીશું.
12.336.3
अन्योन्यं संविभाष्यैवं सुप्रीतमनसः पुनः ।
विज्ञापयन्ति स्म गुरुं पुनर्वाक्यविशारदाः ॥ १२.३३६.३ ॥
આ રીતે પરસ્પર વાતચીત કરીને, અત્યંત પ્રસન્ન મનથી, વાણીમાં કુશળ તેઓ ફરી ગુરુને વિનંતી કરવા લાગ્યા.
12.336.4
शैलादस्मान्महीं गन्तुं काङ्क्षितं नो महामुने ।
वेदाननेकधा कर्तुं यदि ते रुचितं प्रभो ॥ १२.३३६.४ ॥
હે મહામુનિ, આ પર્વત પરથી અમે પૃથ્વી પર જઈને વેદોને અનેક રીતે વિસ્તારવાની ઇચ્છા રાખીએ છીએ; હે પ્રભો, જો તમને યોગ્ય લાગે તો.
12.336.5
शिष्याणां वचनं श्रुत्वा पराशरसुतः प्रभुः ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् ॥ १२.३३६.५ ॥
શિષ્યોની વાત સાંભળીને પરાશરપુત્ર પ્રભુએ ત્યારે ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત, હિતકારી વચન ઉત્તરમાં કહ્યું.
12.336.6
क्षितिं वा देवलोकं वा गम्यतां यदि रोचते ।
अप्रमादश्च वः कार्यो ब्रह्म हि प्रचुरच्छलम् ॥ १२.३३६.६ ॥
જો તમને યોગ્ય લાગે તો પૃથ્વી પર અથવા દેવલોકમાં જાઓ; પરંતુ તમારે સાવધ રહેવું જોઈએ, કારણ કે બ્રહ્મ ઘણી છળકપટથી ભરેલું છે.
12.336.7
तेऽनुज्ञातास्ततः सर्वे गुरुणा सत्यवादिना ।
जग्मुः प्रदक्षिणं कृत्वा व्यासं मूर्ध्नाऽभिवाद्य च ॥ १२.३३६.७ ॥
સત્યવાદી ગુરુની અનુમતિ મળતાં તેઓ સૌ વ્યાસની પ્રદક્ષિણા કરી માથું નમાવી પ્રણામ કરીને ચાલ્યા ગયા.
12.336.8
अवतीर्य महीं तेऽथ चातुर्होत्रमकल्पयन् ।
संयाजयन्तो विप्रांश्च राजन्यांश्च विशस्तथा ॥ १२.३३६.८ ॥
પૃથ્વી પર ઊતરીને તેમણે ચાતુર્હોત્ર યજ્ઞની વ્યવસ્થા કરી અને બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો તથા વૈશ્યોને યજ્ઞ કરાવ્યો.
12.336.9
पूज्यमाना द्विजैर्नित्यं मोदमाना गृहे रताः ।
याजनाध्यापनरताः श्रीमन्तो लोकविश्रुताः ॥ १२.३३६.९ ॥
દ્વિજો દ્વારા સદા પૂજાયેલા, ઘરમાં આનંદિત અને રમમાણ, યજ્ઞ કરાવવા તથા શીખવવામાં લીન, સમૃદ્ધ અને લોકવિખ્યાત.
12.336.10
अवतीर्णेषु शिष्येषु व्यासः पुत्रसहायवान् ।
तूष्णीं ध्यानपरो धीमानेकान्ते समुपाविशत् ॥ १२.३३६.१० ॥
શિષ્યો ઊતરી ગયા પછી બુદ્ધિમાન વ્યાસ પુત્ર સાથે મૌનપૂર્વક ધ્યાનમાં લીન થઈને એકાંતમાં બેઠા.
12.336.11
एतस्मिन्नेव काले तु देवर्षिर्नारदस्तथा ।
हिमवन्तमगं द्रष्टुं सिद्धचारणसेवितम् ॥ १२.३३६.११ ॥
તે જ સમયે દેવર્ષિ નારદ પણ સિદ્ધો અને ચારણો દ્વારા સેવાતા હિમવાન પર્વતને જોવા આવ્યા.
12.336.12
तं ददर्शाश्रमपदे नारदः सुमहातपाः ।
अथैनमब्रवीत्काले मधुराक्षरया गिरा ॥ १२.३३६.१२ ॥
મહાતપસ્વી નારદે આશ્રમમાં તેમને જોયા; પછી યોગ્ય સમયે મધુર અક્ષરોવાળી વાણીથી તેમની સાથે વાત કરી.
12.336.13
भोभो महर्षे वासिष्ठ ब्रह्मघोषो न वर्तते ।
एको ध्यानपरस्तूष्णीं किमास्से चिन्तयन्निव ॥ १२.३३६.१३ ॥
હે મહર્ષિ વાસિષ્ઠ, અહીં બ્રહ્મઘોષ સંભળાતો નથી. એકલા ધ્યાનમાં લીન થઈ મૌન રહીને કંઈક વિચારતા હોય તેમ કેમ બેઠા છો?
12.336.14
ब्रह्मघोषैर्विरहितः पर्वतोऽयं न शोभते ।
रजसा तमसा चैव सोमः सोपप्लवो यथा ॥ १२.३३६.१४ ॥
બ્રહ્મઘોષ વિના આ પર્વત શોભતો નથી; રજસ અને તમસથી ગ્રસ્ત ચંદ્ર ગ્રહણથી જેમ નિસ્તેજ થાય છે તેમ.
12.336.15
न भ्राजते यथापूर्वं निषादानामिवालयः ।
देवर्षिगणजुष्टोऽपि वेदध्वनिविनाकृतः ॥ १२.३३६.१५ ॥
દેવર્ષિગણોથી સેવિત હોવા છતાં વેદધ્વનિ વિના આ પહેલાંની જેમ શોભતું નથી, નિષાદોના નિવાસ જેવું.
12.336.16
ऋषयश्च हि देवाश्च गन्धर्वाश्च महौजसः ।
वियुक्ता ब्रह्मघोषेण न भ्राजन्ते यथा पुरा ॥ १२.३३६.१६ ॥
ઋષિઓ, દેવો અને મહાતેજસ્વી ગંધર્વો પણ બ્રહ્મઘોષથી વિખૂટા પડતાં પહેલાંની જેમ શોભતા નથી.
12.336.17
नारदस्य वचः श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
महर्षे यत्त्वया प्रोक्तं वेदवादविचक्षण ॥ १२.३३६.१७ ॥
નારદનાં વચન સાંભળી કૃષ્ણદ્વૈપાયન (વ્યાસ) બોલ્યા — હે મહર્ષિ, વેદવાદમાં નિપુણ, તમે જે કહ્યું.
12.336.18
एतन्मनोऽनुकूलं मे भवानर्हसि भाषितुम् ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च सर्वत्र च कुतूहली ॥ १२.३३६.१८ ॥
આ મારા મનને અનુકૂળ છે; તમે જ આ કહેવા યોગ્ય છો, તમે સર્વજ્ઞ, સર્વદર્શી અને સર્વત્ર જિજ્ઞાસુ છો.
12.336.19
त्रिषु लोकेषु यद्वृत्तं सर्वं तव मते स्थितम् ।
तदाज्ञापय विप्रर्षे ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १२.३३६.१९ ॥
ત્રણેય લોકમાં જે બન્યું તે સર્વ તમારા મતમાં સ્થિત છે. હે વિપ્રર્ષિ, આજ્ઞા કરો અને કહો કે હું તમારા માટે શું કરું.
12.336.20
यन्मया समनुष्ठेयं ब्रह्मर्षे तदुदाहर ।
वियुक्तस्येह शिष्यैर्मे नातिहृष्टमिदं मनः ॥ १२.३३६.२० ॥
મારે જે કરવું જોઈએ તે, હે બ્રહ્મર્ષિ, કહો. અહીં મારા શિષ્યોથી વિખૂટા પડવાને કારણે મારું મન બહુ પ્રસન્ન નથી.
12.336.21
अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् ।
मलं पृथिव्या बाह्वीकाः स्त्रीणां कौतूहलं मलम् ॥ १२.३३६.२१ ॥
વેદોનો મળ તેમનો અભ્યાસ ન કરવો; બ્રાહ્મણનો મળ વ્રતનો અભાવ; પૃથ્વીનો મળ બાહ્લીકો; સ્ત્રીઓનો મળ કુતૂહલ.
12.336.22
अधीयतां भवान्वेदान्सार्घं पुत्रेण धीमता ।
विधुन्वन्ब्रह्मघोषेण रक्षोभयकृतं तमः ॥ १२.३३६.२२ ॥
બુદ્ધિમાન પુત્ર સાથે તમે વેદોનો અભ્યાસ કરો; બ્રહ્મઘોષથી રાક્ષસભયથી ઉત્પન્ન અંધકાર દૂર કરો.
12.336.23
नारदस्य वचः श्रुत्वा व्यासः परमधर्मवित् ।
तथेत्युक्त्वाऽथ संहृष्टो वेदाभ्यासे दृढव्रतः ॥ १२.३३६.२३ ॥
નારદનું વચન સાંભળીને પરમધર્મને જાણનારા વ્યાસ 'એમ જ થાઓ' કહીને પ્રસન્ન થયા અને વેદાભ્યાસમાં દૃઢવ્રત થયા.
12.336.24
उवाच च महाप्राज्ञं नारदं पुनरेव हि ॥ १२.३३६.२४ ॥
અને તેમણે મહાપ્રાજ્ઞ નારદને ફરીથી આ કહ્યું.
12.336.25
मलं पृथिव्या बाह्लीका इत्युक्तमधुना त्वया ।
कीदृशाश्चैव वाह्लीका ब्रूहि मे वदतां वर ॥ १२.३३६.२५ ॥
પૃથ્વીનો મળ બાહ્લીકો છે, એમ હમણાં તમે કહ્યું. બાહ્લીકો કેવા હોય છે? હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મને કહો.
12.336.26
अस्यां पृथिव्यां चत्वारो देशाः पापजनैर्वृताः ।
युगन्धरस्तु प्रथमस्तथा भूतिलकः स्मृतः ॥ १२.३३६.२६ ॥
આ પૃથ્વી પર પાપી લોકોથી ભરેલા ચાર દેશ છે. પ્રથમ યુગંધર છે, અને તેમ ભૂતિલક કહેવાયેલો છે.
12.336.27
अच्युतच्छल इत्युक्तस्तृतीयः पारकृत्तमः ।
चतुर्थस्तु महापापो बाह्लीक इति संज्ञितः ॥ १२.३३६.२७ ॥
અચ્યુતચ્છલ એવું નામ ત્રીજાનું કહેવાયું છે, જે સીમાઓને સૌથી વધુ કાપનાર છે. ચોથો મહાપાપી છે, બાહ્લીક નામે ઓળખાય છે.
12.336.28
भृगोष्ट्रगर्दभक्षीरं पिबन्त्यस्य युगन्धरे ।
एवकर्णास्तु दृश्यन्ते जना वै ह्यच्युतस्थले ॥ १२.३३६.२८ ॥
યુગંધરમાં આ લોકો ઘેટી, ઊંટ અને ગધેડાનું દૂધ પીએ છે. અચ્યુતસ્થલમાં લોકો એક-કાનવાળા દેખાય છે.
12.336.29
मेहन्ति च मलं पापा विसृजन्ति जलेषु वै ।
नित्यं भूतिलकेत्यन्नं तज्जलं च पिबन्ति च ॥ १२.३३६.२९ ॥
તે પાપીઓ મૂત્ર કરે છે અને પાણીમાં મળ છોડે છે. ભૂતિલકમાં તેઓ સદા તે અન્ન અને તે જળ પીએ છે.
12.336.30
हरिबाह्यास्तु बाहीका न स्मरन्ति हरिं क्वचित् ।
ऐहलौकिकमोक्षं ते मांसशोणितवर्धनाः।
वृथा जाता भविष्यन्ति बाह्लीका इति विश्रुताः ॥ १२.३३६.३० ॥
હરિથી બહાર રહેલા બાહ્લીકો ક્યારેય હરિનું સ્મરણ કરતા નથી. ઇહલોકના મોક્ષને ઇચ્છી, માંસ અને રક્ત વધારે છે; વ્યર્થ જન્મેલા તેઓ બાહ્લીક નામે વિખ્યાત થશે.
12.336.31
पुष्कराहारनिरताः पिशाचा यदभाषते ।
मुसुण्ठीं परिगृह्योग्रां तच्छृणुष्व महामुने ॥ १२.३३६.३१ ॥
પુષ્કરના કમળાહારમાં રત પિશાચો જે કહે છે, તે ભયંકર મુસુણ્ઠી હાથમાં લઈને, સાંભળો, હે મહામુનિ.
12.336.32
ब्राह्मणीं बहुपुत्रां तां पुष्करे स्नातुमागताम् ।
युगन्धरे पयः पीत्वा ह्युचिता ह्यच्युतस्थले ॥ १२.३३६.३२ ॥
બહુપુત્રવતી તે બ્રાહ્મણી, પુષ્કરમાં સ્નાન કરવા આવેલી, યુગંધરમાં પાણી પીને, અચ્યુતસ્થળે યોગ્ય થઈને.
12.336.33
तथा भूतिलके स्नात्वा बाह्लीकांश्च निरीक्ष्य वै ।
आगताऽसि तथा स्नातुं कथं स्वर्गं न गच्छसि ॥ १२.३३६.३३ ॥
એ જ રીતે ભૂતિલકમાં સ્નાન કરીને, બાહ્લીકોને જોઈને, તું સ્નાન કરવા આવી છે; તો સ્વર્ગમાં કેમ જતી નથી?
12.336.34
इत्युक्त्वा ब्राह्मणीभाण्डं पोथयित्वा मुसुण्ठिना ।
उवाच क्रोधताम्राक्षी पिशाची तीर्थपालिका ॥ १२.३३६.३४ ॥
એમ કહીને, બ્રાહ્મણીના પાત્રને મુસુણ્ઠીથી પ્રહાર કરીને, ક્રોધથી લાલ આંખોવાળી તીર્થપાલિકા પિશાચી બોલી.
12.336.35
एतत्तु ते दिवावृत्तं रात्रौ वृत्तमथान्यथा ।
गच्छ बाह्लीकसंसर्गादशुचित्वं न संशयः ॥ १२.३३६.३५ ॥
આ તારું દિવસનું આચરણ છે; રાત્રિનું આચરણ જુદું છે. જા, બાહ્લીકોના સંસર્ગથી અશુદ્ધિ થઈ છે, એમાં સંશય નથી.
12.336.36
यद्द्विषन्ति महात्मानं न स्मरन्ति जनार्दनम् ।
न तेषां पुण्यतीर्थेषु गतिः संसर्गिणामपि ॥ १२.३३६.३६ ॥
જેઓ મહાત્માને દ્વેષ કરે છે અને જનાર્દનને સ્મરતા નથી—તેમની પુણ્યતીર્થોમાં ગતિ નથી; તેમના સંસર્ગીઓની પણ નથી.
12.336.37
उद्युक्ता ब्राह्मणी भीता प्रतियाता सुतैः सह ।
स्वदेहस्था जजापैवं सपुत्रा ध्यानतत्परा ॥ १२.३३६.३७ ॥
ભયભીત બ્રાહ્મણી, દૃઢ સંકલ્પ કરીને પુત્રો સાથે પાછી ફરી. પોતાના જ દેહમાં સ્થિત રહીને, ધ્યાનમાં તત્પર થઈ, પુત્રો સહિત એમ જપ કરવા લાગી.
12.336.38
अनन्तस्य हरेः शुद्धं नाम वै द्वादशाक्षरम् ।
वत्सरत्रितये पूर्णे ब्राह्मणी पुनरागता ॥ १२.३३६.३८ ॥
અનંત હરિનું શુદ્ધ, બાર અક્ષરોવાળું નામ — ત્રણ વર્ષ પૂર્ણ થતાં બ્રાહ્મણી ફરી આવી.
12.336.39
सपुत्रा पुष्करद्वारं पिशाच्याह तथागतम् ।
नमस्ते ब्राह्मणि शुभे पूताऽहं तव दर्शनात् ॥ १२.३३६.३९ ॥
પુષ્કર-દ્વાર પર પુત્રો સાથે આ રીતે આવેલી બ્રાહ્મણીને પિશાચી બોલી — હે બ્રાહ્મણી, હે શુભે, તમને નમસ્કાર; તમારા દર્શનથી હું પવિત્ર થઈ છું.
12.336.40
कुरु तीर्थाभिषेकं च सपुत्रा पापवर्जिता ।
हरेर्नाम्ना च मां साध्वी जलेन स्प्रष्टुमर्हसि ॥ १२.३३६.४० ॥
હે પાપરહિત, પુત્રો સાથે તીર્થમાં સ્નાન કરો; અને હે સાધ્વી, હરિના નામથી પાણી વડે મને સ્પર્શ કરો.
12.336.41
इत्युक्ता ब्राह्मणी हृष्टा पुत्रैः सह शुभव्रता ।
जलेन प्रोक्षयामास द्वादशाक्षरसंयुतम् ॥ १२.३३६.४१ ॥
આમ કહેવાતાં, શુભવ્રતા બ્રાહ્મણી હર્ષિત થઈને પુત્રો સાથે બાર અક્ષરોવાળા નામ સહિતના જળથી તેને પ્રોક્ષણ કરવા લાગી.
12.336.42
तत्क्षणादभवच्छुद्धा पिशाची दिव्यरूपिणी ।
अप्सरा ह्यभवद्दिव्या गता स्वर्लोकमुत्तभम् ॥ १२.३३६.४२ ॥
તે જ ક્ષણે પિશાચી શુદ્ધ થઈ દિવ્ય રૂપ ધારણ કરી; તે દિવ્ય અપ્સરા થઈ ઉત્તમ સ્વર્ગલોકે ગઈ.
12.336.43
ब्राह्मणी चैव कालेन वासुदेवपरायणा ।
सपुत्रा चागता स्थानमच्युतस्य शुभं परम् ॥ १२.३३६.४३ ॥
એક બ્રાહ્મણી પણ સમય જતાં વાસુદેવપરાયણ થઈ, પુત્ર સાથે અચ્યુતના શુભ અને પરમ ધામમાં પહોંચી.
12.336.44
एतत्ते कथितं विद्वन्मुने कालोऽयमागतः ॥ १२.३३६.४४ ॥
હે વિદ્વાન મુનિ, આ તમને કહેવાયું; હવે આ સમય આવ્યો છે.
12.336.45
गमिष्येऽहं महाप्राज्ञ आगमिष्यामि वै पुनः ।
इत्युक्त्वा स जगामाथ नारदो वदतांवरः ॥ १२.३३६.४५ ॥
"હે મહાપ્રાજ્ઞ, હું જાઉં છું, અને ફરી અવશ્ય આવીશ." એમ કહીને વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ નારદ ચાલ્યા ગયા.
12.336.46
द्वैपायनस्तु भगवांस्तच्छ्रुत्वा मुनिसत्तमात् ।
शुकेन सह पुत्रेण वेदाभ्यासमथाकरोत्।
स्वरेणोच्चैः सशैक्ष्येण लोकानापूरयन्निव ॥ १२.३३६.४६ ॥
ભગવાન દ્વૈપાયને મુનિશ્રેષ્ઠ પાસેથી આ સાંભળીને, પુત્ર શુક સાથે વેદાભ્યાસ કર્યો; શિષ્યના પાઠ સહિત ઊંચા સ્વરે જાણે લોકોને ભરી દેતા હોય તેમ.
12.336.47
तयोरभ्यसतोरेव नानाधर्मप्रवादिनोः ।
वातोऽतिमात्रं प्रववौ समुद्रानिलवेजितः ॥ १२.३३६.४७ ॥
વિવિધ ધર્મોનું પ્રવચન કરતાં તેઓ બંને અભ્યાસ કરતા હતા ત્યારે, સમુદ્રના પવનથી પ્રેરાયેલો પવન અતિશય વહેવા લાગ્યો.
12.336.48
ततोऽनध्याय इति तं व्यासः पुत्रमवारयत् ।
शुको वारितमात्रस्तु कौतूहलसमन्वितः ॥ १२.३३६.४८ ॥
ત્યારે વ્યાસે "આ અનધ્યાય સમય છે" એમ કહીને પુત્રને રોક્યો. પરંતુ રોકાયા પછી પણ શુક કૌતુકથી ભરેલા હતા.
12.336.49
अपृच्छत्पितरं ब्रह्मन्कुतो वायुरभूदयम् ।
आख्यातुमर्हति भवान्वायोः सर्वं विचेष्टितम् ॥ १२.३३६.४९ ॥
તેણે પિતાને પૂછ્યું, 'હે બ્રહ્મન્, આ વાયુ ક્યાંથી ઉત્પન્ન થયો? વાયુની બધી ગતિવિધિઓ આપ કહેવા યોગ્ય છો.'
12.336.50
शुकस्यैतद्वचः श्रुत्वा व्यासः परमधर्मवित् ।
अनध्यायनिमित्तेऽस्मिन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.३३६.५० ॥
શુકનાં આ વચન સાંભળીને પરમધર્મજ્ઞ વ્યાસે અનધ્યાયના આ પ્રસંગે આ વચન કહ્યું.
12.336.51
दिव्यं ते चक्षुरुत्पन्नं स्वस्थं ते निश्चलं मनः ।
तमसा रजसा चापि त्यक्तः सत्वे व्यवस्थितः ॥ १२.३३६.५१ ॥
તને દિવ્ય દૃષ્ટિ ઉત્પન્ન થઈ છે; તારું મન સ્વસ્થ અને નિશ્ચલ છે; તમસ અને રજસ બંનેનો ત્યાગ કરીને તું સત્ત્વમાં સ્થિત છે.
12.336.52
आदर्शे रस्वामिव च्छायां पश्यस्यात्मानमात्मना ।
न्यस्यात्मनि स्वयं चेतो बुद्ध्या समनुचिन्तय ॥ १२.३३६.५२ ॥
દર્પણમાં પોતાની છાયા જોવાય છે તેમ તું પોતાના દ્વારા પોતાને જુએ છે; તારા મનને તારામાં સ્થિર કરીને બુદ્ધિથી સારી રીતે ચિંતન કર.
12.336.53
देवयानपथो विष्णुः पितृयानपथो रविः ।
द्वावेतौ प्रेत्य पन्थानौ दिवं चाधश्च गच्छतः ॥ १२.३३६.५३ ॥
દેવયાનમાર્ગ વિષ્ણુ છે અને પિતૃયાનમાર્ગ રવિ છે; મૃત્યુ પછી આ બે માર્ગો સ્વર્ગ તરફ અને નીચે તરફ જાય છે.
12.336.54
पृथिव्यामन्तरिक्षे च यत्र संवान्ति वायवः ।
सप्तैते वायुमार्गा वै तान्निबोधानुपूर्वशः ॥ १२.३३६.५४ ॥
પૃથ્વી પર અને અંતરિક્ષમાં જ્યાં વાયુઓ વાય છે તે આ સાત વાયુમાર્ગો છે; તેમને ક્રમવાર જાણ.
12.336.55
तत्र देवगणाः साध्याः संबभूवुर्महाबलाः ।
तेषामप्यभवत्पुत्रः समानो नाम दुर्जयः ॥ १२.३३६.५५ ॥
ત્યાં મહાબળવાન સાધ્ય દેવગણો ઉત્પન્ન થયા. તેમને પણ એક પુત્ર થયો, જેનું નામ સમાન હતું અને જેને જીતવો કઠિન હતો.
12.336.56
उदानस्तस्य पुत्रोऽभूद्व्यानस्तस्याभवत्सुतः ।
अपानश्च ततो ज्ञेयः प्राणश्चापि तताऽपरः ॥ १२.३३६.५६ ॥
તેમનો પુત્ર ઉદાન થયો. ઉદાનનો પુત્ર વ્યાન થયો. પછી અપાનને જાણવો, અને તેનાથી બીજો પ્રાણ થયો.
12.336.57
अनपत्योऽभवत्प्राणो दुर्घर्षः शत्रुतापनः ।
पृथक्कर्माणि तेषां तु प्रवक्ष्यामि यथातथम् ॥ १२.३३६.५७ ॥
પ્રાણ સંતાનહીન રહ્યો; તે દુર્ધર્ષ અને શત્રુઓને તપાવનાર હતો. તેમના જુદા જુદા કર્મો હું યથાર્થ રીતે કહીશ.
12.336.58
प्राणिनां सर्वतो वायुश्रेष्टां वर्तयते पृथक् ।
प्राणनाच्चैव भूतानां प्राण इत्यभिधीयते ॥ १२.३३६.५८ ॥
વાયુ સર્વ પ્રાણીઓમાં જુદી જુદી રીતે શ્રેષ્ઠ જીવનક્રિયા ચલાવે છે; પ્રાણીઓના શ્વાસ લેવાથી જ તેને પ્રાણ કહેવામાં આવે છે.
12.336.59
प्रेरयत्यभ्रसंघातान्धूमजांश्चोष्मजांश्च यः ।
प्रथमः प्रथमे मार्गे आवहो नाम योऽनिलः ॥ १२.३३६.५९ ॥
ધુમાડાથી અને ઉષ્માથી જન્મેલા મેઘસમૂહોને પ્રેરનાર પવન—પ્રથમ માર્ગનો પ્રથમ—તેનું નામ આવહ છે.
12.336.60
अम्बरे स्नेहमभ्रेभ्यस्तटिद्भ्यश्च महाद्युतिः ।
प्रवहो नाम संवाति द्वितीयश्च सतोयदः ॥ १२.३३६.६० ॥
આકાશમાં વાદળોમાંથી અને વીજળીઓમાંથી ભેજ વહાવી લાવનાર મહાતેજસ્વી પવન—તેનું નામ પ્રવહ; તે બીજો છે અને વરસાદ આપનાર પણ છે.
12.336.61
उदयं ज्योतिषां शश्वत्सोमादीनां करोति यः ।
अन्तर्देहेषु चोदानं यं वदन्ति मनीषिणः ॥ १२.३३६.६१ ॥
જે સદા સોમ આદિ જ્યોતિઓનો ઉદય કરાવે છે, અને શરીરની અંદર જ્ઞાનીઓ જેને ઉદાન કહે છે.
12.336.62
यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्धारयते जलम् ।
उद्धृत्याददते चापो जीमूतेभ्योऽम्बरेऽनिलः ॥ १२.३३६.६२ ॥
ચાર સમુદ્રોમાંથી જળ ધારણ કરે છે તે વાયુ; આકાશમાં મેઘોમાંથી જળ ઉપર ઉઠાવીને લે છે તે અનિલ.
12.336.63
योऽद्भिः संयोज्य जीमूतान्पर्जन्याय प्रयच्छति ।
उद्वहो नाम वर्षिष्ठस्तृतीयः स सदागतिः ॥ १२.३३६.६३ ॥
પાણી સાથે મેઘોને જોડીને પર્જન્યને આપે છે; તે ઉદ્વહ નામનો ત્રીજો, સદાગતિ, અતિ વર્ષાકારક વાયુ છે.
12.336.64
समुह्यमाना बहुधा येन नीताः पृथग्घनाः ।
वर्षमोक्षकृतारम्भास्ते भवन्ति घनाघनाः ॥ १२.३३६.६४ ॥
જેના દ્વારા ઘણી રીતે વહન કરાઈ અલગ અલગ મેઘો લાવવામાં આવે છે, અને વરસાદ છોડવાનું આરંભ કરનારા તે ઘનાઘન બને છે.
12.336.65
संहता येन चाविद्धा भवन्ति नदनान्तराः ।
रक्षणार्थाय संभूता मेघत्वमुपश्यान्ति च ॥ १२.३३६.६५ ॥
જેના દ્વારા સંગઠિત અને વીંધાયા વિનાના, જેમની વચ્ચે ગર્જના થાય છે, રક્ષણ માટે ઉત્પન્ન થયેલા તેઓ મેઘત્વ પામે છે.
12.336.66
योऽसौ वहति देवानां विमानानि विहायसा ।
चतुर्थः संवहो नाम वायुः स गिरिमर्दनः ॥ १२.३३६.६६ ॥
જે દેવોના વિમાનોને આકાશમાં વહન કરે છે, તે સંવહ નામનો ચોથો વાયુ છે; તે ગિરિમર્દન છે.
12.336.67
येन वेगवता तूर्णं रूक्षेणारुजता रसान् ।
वायुना विहता मेघा न भवन्ति बलाहकाः ॥ १२.३३६.६७ ॥
જે વેગવાન અને રૂક્ષ પવન રસને તરત તોડી નાખે છે, તે પવનથી હંકારાયેલા મેઘ બલાહક બનતા નથી.
12.336.68
दारुणोत्पातसंचारो नभसः स्तनयित्नुमान् ।
पञ्चमः स महावेगो विवहो नाम मारुतः ॥ १२.३३६.६८ ॥
આકાશમાં ભયંકર ઉત્પાત સાથે સંચરતો, ગર્જનાયુક્ત, પાંચમો, મહાવેગવાળો તે પવન વિવહ નામનો છે.
12.336.69
यस्मिन्पारिप्लवा दिव्या भवन्त्यापो विहायसा ।
पुण्यं चाकाशगङ्गायास्तोयं विष्टभ्य तिष्ठति ॥ १२.३३६.६९ ॥
જેમાં આકાશમાર્ગે વહેતાં દિવ્ય જળ હોય છે, અને આકાશગંગાનું પુણ્ય જળ ધારણ કરીને તે ઊભો રહે છે.
12.336.70
दूरात्प्रतिहतो यस्मिन्नेकरश्मिर्दिवाकरः ।
यो निरंशुः सहस्रस्य येन भाति वसुंधरा ॥ १२.३३६.७० ॥
જેમાં દૂરથી જ અટકાવાયેલો એકકિરણ સૂર્ય છે, જે સહસ્ર કિરણવાળાનો નિરંશુ છે, અને જેનાથી વસુંધરા પ્રકાશે છે.
12.336.71
यस्मादाप्यायते सोमो योनिर्दिव्योऽमृतस्य यः ।
षष्ठः पिरवहो नाम स वायुर्जयतांवरः ॥ १२.३३६.७१ ॥
જેનાથી સોમ પોષાય છે, જે અમૃતનો દિવ્ય સ્રોત છે — છઠ્ઠો, પરિવહ નામનો તે પવન, વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
12.336.72
सर्वप्राणभृतां प्राणान्योऽनुकाले निरस्यति ।
यस्य वर्त्मानुवर्तेते मृत्युवैवस्वतावुभौ ॥ १२.३३६.७२ ॥
યોગ્ય સમયે સર્વ પ્રાણીઓના પ્રાણને બહાર કાઢે છે; જેના માર્ગને મૃત્યુ અને વૈવસ્વત — બંને અનુસરે છે.
12.336.73
सम्यगन्वीक्षतां बुद्ध्या शान्तयाऽध्यात्मचिन्तकाः ।
ध्यानाभ्यासाभिरामाणां योऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.३३६.७३ ॥
શાંત બુદ્ધિથી સારી રીતે વિચારનારા અધ્યાત્મચિંતકો માટે, ધ્યાનાભ્યાસમાં આનંદ લેનારાઓ માટે, આ અમૃતત્વ માટે યોગ્ય બને છે.
12.336.74
यं समासाद्य वेगेन दिशामन्तं प्रपेदिरे ।
दक्षस्य दशपुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः ॥ १२.३३६.७४ ॥
જેને વેગથી પામીને દિશાઓના અંત સુધી ગયા, પ્રજાપતિ દક્ષના દસ પુત્રોના હજારો.
12.336.75
येन सृष्टः पराभूतो यात्येव न निवर्तते ।
परावहो नाम परो वायुः स दुरतिक्रमः ॥ १२.३३६.७५ ॥
જેના દ્વારા મોકલાયેલો પરાજિત થઈને ચાલ્યો જાય છે, પાછો ફરતો નથી; તે પરાવહ નામનો શ્રેષ્ઠ વાયુ છે, જેને ઓળંગવો કઠિન છે.
12.336.76
एवमेतेऽदितेः पुत्रा मारुताः परमाद्भुताः ।
अनारतं ते संवान्ति सर्वगाः सर्वधारिणः ॥ १२.३३६.७६ ॥
આ રીતે અદિતિના આ પુત્રો મરુતો અત્યંત અદ્ભુત છે; તેઓ નિરંતર વહે છે, સર્વત્ર ગમન કરે છે અને સૌને ધારણ કરે છે.
12.336.77
एतत्तु महदाश्चर्यं यदयं पर्वतोत्तमः ।
कम्पितः सहसा तेन वायुनाऽतिप्रवायता ॥ १२.३३६.७७ ॥
આ તો મોટું આશ્ચર્ય છે કે આ શ્રેષ્ઠ પર્વત તે વાયુના અતિ પ્રબળ વહનથી અચાનક કંપી ઉઠ્યો.
12.336.78
विष्णोर्निः श्वासवातोऽयं यदा वेगसमीरितः ।
सहसोदीर्यते तात जगत्प्रव्यथते तदा ॥ १२.३३६.७८ ॥
વિષ્ણુનો શ્વાસ-વાયુ વેગથી પ્રેરાઈને અચાનક ઊઠે છે, હે તાત, ત્યારે જગત કંપી ઉઠે છે.
12.336.79
तस्माद्ब्रह्मविदो ब्रह्म नाधीयन्तेऽतिवायति ।
वायोर्वायुभयं ह्युक्तं ब्रह्म तत्पीडितं भवेत् ॥ १२.३३६.७९ ॥
તેથી બ્રહ્મજ્ઞાનીઓ પવન અતિશય વાતો હોય ત્યારે વેદનું અધ્યયન કરતા નથી. પવનથી પવનને જ ભય છે એમ કહેવાયું છે; ત્યારે તે બ્રહ્મ પીડિત થાય છે.
12.336.80
एतावदुक्त्वा वचनं पराशरसुतः प्रभुः ।
उक्त्वा पुत्रमधीष्वेति व्योमगङ्गामगात्तदा ॥ १२.३३६.८० ॥
આટલું કહીને પરાશરના પુત્ર પ્રભુ, પુત્રને 'અધ્યયન કર' એમ કહીને ત્યારે આકાશગંગા તરફ ગયા.