ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.342
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.342.1
गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ।
य इच्छेत्सिद्धिमास्थातुं देवतां कां यजेत सः ॥ १२.३४२.१ ॥
ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਜਾਂ ਭਿੱਖੂ — ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ?
12.342.2
कुतो ह्यस्य ध्रुवः स्वर्गः कुतो नैःश्रेयसं परम् ।
विधिना केन जुहुयाद्दैवं पित्र्यं तथैव च ॥ १२.३४२.२ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ, ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ? ਕਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
12.342.3
मुक्तश्च कां गतिं गच्छेन्मोक्षश्चैव किमात्मकः ।
स्वर्गतश्चैव किं कुर्याद्येन न च्यवते दिवः ॥ १२.३४२.३ ॥
ਮੁਕਤ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੋਕਸ਼ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੀ ਕਰੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਾ ਡਿੱਗੇ?
12.342.4
देवतानां च को देवः पितॄणां च पिता तथा ।
तस्मात्परतरं यच्च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३४२.४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।
12.342.5
गूढं मां प्रश्नवित्प्रश्नं पृच्छसे त्वमिहानघ ।
न ह्येतत्तर्कया शक्यं वक्तुं वर्षशतैरपि ॥ १२.३४२.५ ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
12.342.6
ऋते देवप्रसादाद्वा राजञ्ज्ञानागमेन वा ।
गहनं ह्येतदाख्यानं व्याख्यातव्यं तवारिहन् ॥ १२.३४२.६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ — ਇਹ ਆਖਿਆਨ ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰੀਂ।
12.342.7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादमृषेर्नारायणस्य च ॥ १२.३४२.७ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.342.8
नारायणो हि विश्वात्मा चतुर्मूर्तिः सनातनः ।
धर्मात्मजः संबभूव पितैवं मेऽभ्यभाषत ॥ १२.३४२.८ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਹਨ, ਚਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਸਨਾਤਨ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ — ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.342.9
कृते युगे महाराज पुरा स्वायंभुवेऽन्तरे ।
नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ॥ १२.३४२.९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ — ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ।
12.342.10
तेषां नारायणनरौ तपस्तेपतुरव्ययौ ।
बदर्याश्रममासाद्य शकटे कनकामये ॥ १२.३४२.१० ॥
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਨਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੋਵੇਂ, ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ — ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ।
12.342.11
अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोरमम् ।
तत्राद्यौ लोकनाथौ तौ कृशौ धमनिसंततौ ॥ १२.३४२.११ ॥
ਉਹ ਰਥ ਅੱਠ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਦਿ ਲੋਕਨਾਥ ਦੁਬਲੇ ਸਨ, ਨਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।
12.342.12
तपसा तेजसा चैव दुर्निरीक्ष्यौ सुरैरपि ।
यस्य प्रसादं कुर्वाते स देवौ द्रष्टुमर्हति ॥ १२.३४२.१२ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਦਰਸ਼ੀ ਹਨ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
12.342.13
नूनं तयोरनुमते हृदि हृच्छपचोदितः ।
महामेरोगिंरेः शृङ्गात्प्रत्युतो गन्धमादनम् ॥ १२.३४२.१३ ॥
ਯਕੀਨਨ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹ੍ਰਿਚ੍ਛਾਪ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵੱਲ।
12.342.14
नारदः सुमहद्भूतं सर्वलोकानचीचरत् ।
तं देशमगमद्राजन्वदर्याश्रममाशुगः ॥ १२.३४२.१४ ॥
ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ।
12.342.15
तयोराह्निकवेलायां तस्य कौतूहलं त्वभूत् ।
इदं तदास्पदं कृत्स्नं यस्मिँल्लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १२.३४२.१५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ — ਇਹੀ ਉਹ ਸਮੁੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
12.342.16
सदेवासुरगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः ।
एका मूर्तिरियं पूर्वं जाता भूयश्चतुर्विधा ॥ १२.३४२.१६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਗੰਧਰਬਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ — ਇਹ ਇੱਕ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ, ਫਿਰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
12.342.17
धर्मस्य कुलसंताने धर्मादेभिर्विवर्धितः ।
अहो ह्यनुगृहीतोऽद्य धर्म एभिः सुरैरिह ॥ १२.३४२.१७ ॥
ਧਰਮ ਦੀ ਕੁਲ-ਸੰਤਤੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ — ਅਹੋ! ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਰਪਾ ਪਾਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.342.18
नरनारायणाभ्यां च कृष्णेन हरिणा तथा ।
अत्र कृष्णो हरिश्चैव कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३४२.१८ ॥
ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਹਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ — ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹਰੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ।
12.342.19
स्थितौ धर्मसुतावेतौ तथा तपसि धिष्ठितौ ।
एतौ हि परमं धाम काऽनयोराह्निकक्रिया ॥ १२.३४२.१९ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀ ਹੈ?
12.342.20
पितरौ सर्वभूतानां दैवतं च यशस्विनौ ।
कां देवतां तु यजतः पितॄन्वा कान्महामती ॥ १२.३४२.२० ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਯਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ!
12.342.21
इति संचिन्त्य मनसा भक्त्या नारायणस्य तु ।
सहसा प्रादुरभवत्समीपे देवयोस्तदा ॥ १२.३४२.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।
12.342.22
कृते दैवे च पित्र्ये च ततस्ताभ्यां निरीक्षितः ।
पूजितश्चैव विधिना यथाप्रोक्तेन शास्त्रतः ॥ १२.३४२.२२ ॥
ਦੈਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
12.342.23
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमपूर्वं विधिविस्तरम् ।
उपोपविष्टः सुप्रीतो नारदो भगवानृषिः ॥ १२.३४२.२३ ॥
ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਚਰਜ ਅਤੇ ਅਪੂਰਬ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਗਏ।
12.342.24
नारायणं संनिरीक्ष्य प्रसन्नेनान्तरात्मना ।
नमस्कृत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.३४२.२४ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
12.342.25
वेदेषु सपुराणेषु साङ्गोपाङ्गेषु गीयसे ।
त्वमजः शाश्वतो धाता माता मृतमनुत्तमम् ॥ १२.३४२.२५ ॥
ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ-ਉਪਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ, ਸਦੀਵੀ, ਧਾਰਕ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈਂ।
12.342.26
प्रतिष्ठितं भूतभव्यं त्वयि सर्वमिदं जगत् ।
चत्वारो ह्याश्रमा देव सर्वे गार्हस्थ्यमूलकाः ॥ १२.३४२.२६ ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਚਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
12.342.27
यजन्ते त्वामहरहर्नानामूर्तिसमास्थितम् ।
पिता माता च सर्वस्य देवतानां च शाश्वतम्।
कं त्वद्य यजसे देवं पितरं कं न विद्महे ॥ १२.३४२.२७ ॥
ਉਹ ਰੋਜ਼ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ?
12.342.28
कमर्चसि महाभाग तन्मे प्रब्रूहि पृच्छतः ॥ १२.३४२.२८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸ।
12.342.29
अवाच्यमेतद्वक्तव्यमात्मगुह्यं सनातनम् ।
तव भक्तिमतो ब्रह्मन्वक्ष्यामि तु यथातथम् ॥ १२.३४२.२९ ॥
ਇਹ ਅਕਹਿਣਯੋਗ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਭੇਤ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਦੱਸਾਂਗਾ।
12.342.30
यत्तत्सूक्ष्ममविज्ञेयमव्यक्तमचलं ध्रुवम् ।
इन्द्रियैन्द्रियार्थैश्च सर्वभूतैश्च वर्जितम् ॥ १२.३४२.३० ॥
ਜੋ ਸੂਖਮ, ਅਣਜਾਣਯੋਗ, ਅਵਿਅਕਤ, ਅਚੱਲ, ਧਰੁਵ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
12.342.31
स ह्यन्तरात्मा भूतानां क्षेत्रज्ञश्चेति कथ्यते ।
त्रिगुणव्यतिरिक्तो वै पुरुषश्चेति कल्पितः ॥ १२.३४२.३१ ॥
ਉਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ੇਤ੍ਰਗਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
12.342.32
तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम ।
अव्यक्ताव्यक्तभावस्था या सा प्रकृतिरव्यया ॥ १२.३४२.३२ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਅਵਿਅਕਤ ਤੇ ਵਿਅਕਤ ਦੋਵਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੀ ਅਵਿਅਯ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।
12.342.33
तां योनिमावयोर्विद्धि योसौ सदसदात्मकः ।
आवाभ्यां पूज्यते यो हि दैवे पित्र्ये च कल्प्यते ॥ १२.३४२.३३ ॥
ਉਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਯੋਨੀ (ਮੂਲ) ਜਾਣੋ। ਉਹ ਸਤ੍ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਜਿਸਦੀ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ।
12.342.34
नास्ति तस्मात्परोऽन्यो हि पिता देवोऽथवा द्विज ।
आत्मा हि नौ स विज्ञेयस्ततस्तं पूजयावहे ॥ १२.३४२.३४ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ।
12.342.35
तेनैषा प्रथिता ब्रह्मन्मर्यादा लोकमाविनी ।
दैवं पित्र्यं च कर्तव्यमिति तस्यानुशासनम् ॥ १२.३४२.३५ ॥
ਉਸੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਮਰਿਆਦਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਦੇਵ ਕਰਮ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਹੀ ਉਸਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
12.342.36
ब्रह्मा स्थाणुर्मनुर्दक्षो भृगुर्धर्मस्तथा यमः ।
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ १२.३४२.३६ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਥਾਣੂ, ਮਨੂ, ਦਕਸ਼, ਭ੍ਰਿਗੂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਯਮ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਾ, ਅਤ੍ਰੀ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ ਤੇ ਕ੍ਰਤੂ।
12.342.37
वसिष्ठः परमेष्ठी च विवस्वान्सोम एव च ।
कर्दमश्चापि यः प्रोक्तः क्रोधो विक्रीत एव च ॥ १२.३४२.३७ ॥
ਵਸਿਸ਼ਠ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸੋਮ, ਕਰਦਮ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਵਿਕ੍ਰੀਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਹੇ ਗਏ ਜੋ।
12.342.38
एकविंशतिरुत्पन्नास्ते प्रजापतयः स्मृताः ।
तस्य देवस्य मर्यादां पूजयन्तः सनातनीम् ॥ १२.३४२.३८ ॥
ਇੱਕੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਸਨਾਤਨ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.342.39
दैवं पित्र्यं च सततं तस्य विज्ञाय तत्त्वतः ।
आत्मप्राप्तानि च ततो जानन्ति द्विजसत्तमाः ॥ १२.३४२.३९ ॥
ਉਸਨੂੰ ਤੱਤਵਤਃ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਕੇ, ਆਤਮ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.342.40
स्वर्गस्था अपि ये केचित्तान्नमस्यन्ति देहिनः ।
ते तत्प्रसादाद्गच्छन्ति तेनादिष्टफलां गतिम् ॥ १२.३४२.४० ॥
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਠਹਿਰਾਏ ਫਲ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਉਹ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.342.41
ये हीनाः सप्तदशभिर्गुणैः कर्मभिरेव च ।
कलाः पञ्चदश त्यक्त्वा ते मुक्ता इति निश्चयः ॥ १२.३४२.४१ ॥
ਜੋ ਸਤਾਰਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਪੰਦਰਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹਨ — ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
12.342.42
मुक्तानां तु गतिर्ब्रह्मन्क्षेत्रज्ञ इति कल्पिता ।
स हि सर्वगतिश्चैव निर्गुणश्चैव कथ्यते ॥ १२.३४२.४२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੁਕਤਾਂ ਦੀ ਗਤੀ 'ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ' ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.342.43
दृश्यते ज्ञानयोगेन आवां च प्रसृतौ ततः ।
एवं ज्ञात्वा तमात्मानं पूजयावः सनातनम् ॥ १२.३४२.४३ ॥
ਗਿਆਨਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ।
12.342.44
तं वेदाश्चाश्रमाश्चैव नानातनुसमाश्रितम् ।
भक्त्या संपूजयन्त्यद्य गतिं चैषां ददाति सः ॥ १२.३४२.४४ ॥
ਅਨੇਕ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅੱਜ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.342.45
ये तु तद्भाविता लोके ह्येकान्तित्वं समास्थिताः ।
एतदभ्यधिकं तेषां यत्ते तं प्रविशन्त्युत ॥ १२.३४२.४५ ॥
ਪਰ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਧੀਕ ਹੈ: ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.342.46
इति गुह्यसमुद्देशस्तव नारद कीर्तितः ।
भक्त्या प्रेम्णा च विप्रर्षे अस्मद्भक्त्या च ते श्रुतः ॥ १२.३४२.४६ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।