มหาภารตะ · อัธยายะ 12.342
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.342.1
गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ।
य इच्छेत्सिद्धिमास्थातुं देवतां कां यजेत सः ॥ १२.३४२.१ ॥
ไม่ว่าจะเป็นคฤหัสถ์ พรหมจารี วานปรัสถ์ หรือภิกษุ ผู้ใดปรารถนาจะบรรลุความสมบูรณ์ ควรบูชาเทพองค์ใด
12.342.2
कुतो ह्यस्य ध्रुवः स्वर्गः कुतो नैःश्रेयसं परम् ।
विधिना केन जुहुयाद्दैवं पित्र्यं तथैव च ॥ १२.३४२.२ ॥
ด้วยวิธีใดเล่าที่ผู้นั้นจะได้สวรรค์อันยั่งยืนและความดีสูงสุด และควรถวายเครื่องบูชาแด่เทวดาและบรรพบุรุษด้วยพิธีกรรมใด
12.342.3
मुक्तश्च कां गतिं गच्छेन्मोक्षश्चैव किमात्मकः ।
स्वर्गतश्चैव किं कुर्याद्येन न च्यवते दिवः ॥ १२.३४२.३ ॥
ผู้ที่หลุดพ้นแล้วไปสู่คติใด และโมกษะมีลักษณะอย่างไร เมื่อขึ้นสู่สวรรค์แล้ว ควรทำอย่างไรจึงจะไม่ตกจากสวรรค์
12.342.4
देवतानां च को देवः पितॄणां च पिता तथा ।
तस्मात्परतरं यच्च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३४२.४ ॥
ใครเป็นเทพเหนือเทพทั้งหลาย และเป็นบิดาของบรรพบุรุษ ยิ่งกว่าสิ่งเหล่านี้คืออะไร ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้า ข้าแต่ปู่
12.342.5
गूढं मां प्रश्नवित्प्रश्नं पृच्छसे त्वमिहानघ ।
न ह्येतत्तर्कया शक्यं वक्तुं वर्षशतैरपि ॥ १२.३४२.५ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ท่านผู้รู้คำถามทั้งหลาย ได้ถามข้าพเจ้าถึงปัญหาอันซ่อนเร้นในที่นี้ ปัญหานี้ไม่อาจกล่าวได้ด้วยการคาดคะเน แม้ผ่านไปหลายร้อยปีก็ตาม
12.342.6
ऋते देवप्रसादाद्वा राजञ्ज्ञानागमेन वा ।
गहनं ह्येतदाख्यानं व्याख्यातव्यं तवारिहन् ॥ १२.३४२.६ ॥
ข้าแต่พระราชา หากปราศจากพระกรุณาของเทวดา หรือปราศจากการบรรลุความรู้ คำสอนนี้ก็ลึกซึ้งนัก ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ท่านควรอธิบายเรื่องนี้
12.342.7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादमृषेर्नारायणस्य च ॥ १२.३४२.७ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้คนยกเรื่องเล่าโบราณนี้มาอ้างด้วย คือบทสนทนาระหว่างนารทกับฤๅษีนารายณ์
12.342.8
नारायणो हि विश्वात्मा चतुर्मूर्तिः सनातनः ।
धर्मात्मजः संबभूव पितैवं मेऽभ्यभाषत ॥ १२.३४२.८ ॥
พระนารายณ์เป็นอาตมันของจักรวาล มีสี่รูปและเป็นนิรันดร์ เกิดจากผู้เป็นบุตรแห่งธรรมชาติของธรรมะ บิดาของข้าพเจ้าได้กล่าวไว้ดังนี้
12.342.9
कृते युगे महाराज पुरा स्वायंभुवेऽन्तरे ।
नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ॥ १२.३४२.९ ॥
ข้าแต่มหาราชา ในยุคกฤต ในกาลก่อน ในมนวันตรแห่งสวายัมภุวะ มีนระ นารายณ์ หริ และกฤษณะ
12.342.10
तेषां नारायणनरौ तपस्तेपतुरव्ययौ ।
बदर्याश्रममासाद्य शकटे कनकामये ॥ १२.३४२.१० ॥
ในบรรดาเหล่านั้น พระนารายณ์และนระซึ่งไม่เสื่อมสิ้นทั้งสองได้บำเพ็ญตบะ เมื่อถึงอาศรมพทรี ณ รถทองคำ
12.342.11
अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोरमम् ।
तत्राद्यौ लोकनाथौ तौ कृशौ धमनिसंततौ ॥ १२.३४२.११ ॥
รถคันนั้นมีแปดล้อ เทียมด้วยธาตุทั้งหลาย และงดงามยิ่ง ที่นั่นเจ้าแห่งโลกทั้งสองผู้เป็นต้นกำเนิด ผอมเหลือง มีเส้นเลือดปกคลุม
12.342.12
तपसा तेजसा चैव दुर्निरीक्ष्यौ सुरैरपि ।
यस्य प्रसादं कुर्वाते स देवौ द्रष्टुमर्हति ॥ १२.३४२.१२ ॥
ด้วยตบะและรัศมี ทั้งสองพระองค์แม้เทวดาก็ยากจะเพ่งมอง ผู้ที่ทั้งสองพระองค์ประทานพระกรุณาแก่เขา ผู้นั้นจึงจะสามารถเห็นเทพทั้งสองได้
12.342.13
नूनं तयोरनुमते हृदि हृच्छपचोदितः ।
महामेरोगिंरेः शृङ्गात्प्रत्युतो गन्धमादनम् ॥ १२.३४२.१३ ॥
ด้วยความเห็นชอบของทั้งสองพระองค์เป็นแน่ ถูกชักนำด้วยคำสาปที่อยู่ในใจ เขาจึงหันกลับจากยอดเขาเมรุอันยิ่งใหญ่มุ่งไปยังคันธมาทน์
12.342.14
नारदः सुमहद्भूतं सर्वलोकानचीचरत् ।
तं देशमगमद्राजन्वदर्याश्रममाशुगः ॥ १२.३४२.१४ ॥
นารทผู้เป็นภูตอันยิ่งใหญ่ท่องไปทั่วโลกทั้งปวง ข้าแต่พระราชา ท่านรีบเดินทางไปยังถิ่นนั้น คืออาศรมพทรี
12.342.15
तयोराह्निकवेलायां तस्य कौतूहलं त्वभूत् ।
इदं तदास्पदं कृत्स्नं यस्मिँल्लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १२.३४२.१५ ॥
ในเวลาประกอบพิธีประจำวันของทั้งสองพระองค์ ความอยากรู้ได้เกิดขึ้นในใจของท่าน นี่คือที่ตั้งทั้งหมด ซึ่งโลกทั้งหลายตั้งมั่นอยู่
12.342.16
सदेवासुरगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः ।
एका मूर्तिरियं पूर्वं जाता भूयश्चतुर्विधा ॥ १२.३४२.१६ ॥
พร้อมด้วยเทวดา อสูร คันธรรพ กินนร และนาคใหญ่ รูปเดียวนี้เกิดขึ้นในกาลก่อน และต่อมาแบ่งเป็นสี่ประการ
12.342.17
धर्मस्य कुलसंताने धर्मादेभिर्विवर्धितः ।
अहो ह्यनुगृहीतोऽद्य धर्म एभिः सुरैरिह ॥ १२.३४२.१७ ॥
ในสายวงศ์แห่งธรรมะ ธรรมะได้รับการเลี้ยงดูเจริญขึ้นจากเทวดาเหล่านี้ โอ้ วันนี้ธรรมะได้รับความโปรดปรานจากเทพเหล่านี้ในที่นี้จริงแล้ว
12.342.18
नरनारायणाभ्यां च कृष्णेन हरिणा तथा ।
अत्र कृष्णो हरिश्चैव कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३४२.१८ ॥
โดยนระและนารายณ์ และโดยกฤษณะกับหริเช่นกัน ที่นี่ กฤษณะและหริก็เช่นกัน ด้วยเหตุอื่นบางประการ
12.342.19
स्थितौ धर्मसुतावेतौ तथा तपसि धिष्ठितौ ।
एतौ हि परमं धाम काऽनयोराह्निकक्रिया ॥ १२.३४२.१९ ॥
ทั้งสองพระองค์นี้ซึ่งเป็นบุตรของธรรมะ ทรงตั้งมั่นอยู่ในตบะ ทั้งสองพระองค์นี้คือที่สถิตอันสูงสุด อะไรเป็นพิธีกรรมประจำวันของทั้งสองพระองค์
12.342.20
पितरौ सर्वभूतानां दैवतं च यशस्विनौ ।
कां देवतां तु यजतः पितॄन्वा कान्महामती ॥ १२.३४२.२० ॥
ทั้งสองพระองค์ผู้รุ่งโรจน์นี้เป็นบิดามารดาของสรรพสัตว์และเป็นเทพเจ้าด้วย ผู้ที่บูชาจะบูชาเทพองค์ใด หรือบรรพบุรุษองค์ใด ข้าแต่ท่านผู้มีปัญญายิ่ง
12.342.21
इति संचिन्त्य मनसा भक्त्या नारायणस्य तु ।
सहसा प्रादुरभवत्समीपे देवयोस्तदा ॥ १२.३४२.२१ ॥
เมื่อคิดเช่นนี้ในใจด้วยความภักดีต่อพระนารายณ์ ทันใดนั้นพระองค์ก็ปรากฏขึ้นใกล้เทพทั้งสอง
12.342.22
कृते दैवे च पित्र्ये च ततस्ताभ्यां निरीक्षितः ।
पूजितश्चैव विधिना यथाप्रोक्तेन शास्त्रतः ॥ १२.३४२.२२ ॥
เมื่อพิธีกรรมของเทพและของบรรพชนได้ประกอบแล้ว เทพทั้งสองได้เห็นพระองค์และบูชาพระองค์โดยถูกต้องตามวิธีที่กล่าวไว้ในคัมภีร์
12.342.23
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमपूर्वं विधिविस्तरम् ।
उपोपविष्टः सुप्रीतो नारदो भगवानृषिः ॥ १२.३४२.२३ ॥
เมื่อพระนารทผู้เป็นฤๅษีผู้ทรงพระภาคเห็นความอัศจรรย์อันยิ่งใหญ่นั้นและพิธีอันพิสดารที่ไม่เคยมีมาก่อน ท่านก็เกิดความปีติยินดีอย่างยิ่ง จึงนั่งลงใกล้ ๆ
12.342.24
नारायणं संनिरीक्ष्य प्रसन्नेनान्तरात्मना ।
नमस्कृत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.३४२.२४ ॥
ท่านมองดูพระนารายณ์ด้วยจิตอันผ่องใส และกราบไหว้พระมหาเทพ แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
12.342.25
वेदेषु सपुराणेषु साङ्गोपाङ्गेषु गीयसे ।
त्वमजः शाश्वतो धाता माता मृतमनुत्तमम् ॥ १२.३४२.२५ ॥
พระองค์ถูกขับร้องสรรเสริญในพระเวทและปุราณะ พร้อมทั้งอังคะและอุปางคะ พระองค์ไม่มีกำเนิด ทรงดำรงอยู่ตลอดกาล ทรงเป็นผู้ค้ำจุน เป็นมารดา และเป็นอมฤตอันสูงสุด
12.342.26
प्रतिष्ठितं भूतभव्यं त्वयि सर्वमिदं जगत् ।
चत्वारो ह्याश्रमा देव सर्वे गार्हस्थ्यमूलकाः ॥ १२.३४२.२६ ॥
โลกทั้งสิ้นนี้ ทั้งที่เป็นมาแล้วและที่จะเป็นต่อไป ตั้งอยู่ในพระองค์ ข้าแต่เทพเจ้า อาศรมทั้งสี่ล้วนมีการครองเรือนเป็นรากฐาน
12.342.27
यजन्ते त्वामहरहर्नानामूर्तिसमास्थितम् ।
पिता माता च सर्वस्य देवतानां च शाश्वतम्।
कं त्वद्य यजसे देवं पितरं कं न विद्महे ॥ १२.३४२.२७ ॥
ผู้คนบูชาพระองค์ทุกวัน พระองค์ทรงสถิตในหลายรูปแบบ พระองค์เป็นบิดาและมารดาของสรรพสัตว์และของเทวดาทั้งหลาย เป็นนิรันดร์ ในวันนี้พระองค์บูชาเทพองค์ใด และพวกข้าพระองค์ไม่รู้จักบิดาองค์ใดบ้าง
12.342.28
कमर्चसि महाभाग तन्मे प्रब्रूहि पृच्छतः ॥ १२.३४२.२८ ॥
ข้าแต่ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ พระองค์บูชาผู้ใด ขอทรงบอกข้าพระองค์ผู้ทูลถามเรื่องนี้
12.342.29
अवाच्यमेतद्वक्तव्यमात्मगुह्यं सनातनम् ।
तव भक्तिमतो ब्रह्मन्वक्ष्यामि तु यथातथम् ॥ १२.३४२.२९ ॥
สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ไม่ควรเปล่งออกมา แต่ก็ต้องบอก คืออาตมันอันเป็นความลับนิรันดร์ ข้าแต่พราหมณ์ เพราะท่านมีความภักดี เราจะบอกท่านตามที่เป็นจริงทุกประการ
12.342.30
यत्तत्सूक्ष्ममविज्ञेयमव्यक्तमचलं ध्रुवम् ।
इन्द्रियैन्द्रियार्थैश्च सर्वभूतैश्च वर्जितम् ॥ १२.३४२.३० ॥
สิ่งนั้นละเอียดอ่อน รู้ได้ยาก ไม่ปรากฏ ไม่เคลื่อนไหว และคงที่ อยู่เหนืออินทรีย์ วัตถุแห่งอินทรีย์ และสรรพสัตว์ทั้งปวง
12.342.31
स ह्यन्तरात्मा भूतानां क्षेत्रज्ञश्चेति कथ्यते ।
त्रिगुणव्यतिरिक्तो वै पुरुषश्चेति कल्पितः ॥ १२.३४२.३१ ॥
สิ่งนั้นเป็นอันตราตมันของสรรพสัตว์ และเรียกว่า เกษตรัชญะ ผู้รู้แห่งเกษตร กล่าวกันว่าเป็นปุรุษะที่อยู่เหนือคุณทั้งสาม
12.342.32
तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम ।
अव्यक्ताव्यक्तभावस्था या सा प्रकृतिरव्यया ॥ १२.३४२.३२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งทวิชา จากสิ่งที่ไม่ปรากฏ สิ่งที่ปรากฏจึงบังเกิดขึ้น ประกอบด้วยคุณทั้งสาม ส่วนสิ่งที่ดำรงอยู่ทั้งในภาวะที่ปรากฏและไม่ปรากฏ คือประกฤติอันไม่เสื่อมสลาย
12.342.33
तां योनिमावयोर्विद्धि योसौ सदसदात्मकः ।
आवाभ्यां पूज्यते यो हि दैवे पित्र्ये च कल्प्यते ॥ १२.३४२.३३ ॥
จงรู้ว่านั่นคือต้นกำเนิดของเราทั้งสอง มีลักษณะทั้งเป็นและไม่เป็น เป็นสิ่งที่เราสองคนบูชา และเป็นสิ่งที่กำหนดไว้ในพิธีกรรมของเทพและของบรรพชน
12.342.34
नास्ति तस्मात्परोऽन्यो हि पिता देवोऽथवा द्विज ।
आत्मा हि नौ स विज्ञेयस्ततस्तं पूजयावहे ॥ १२.३४२.३४ ॥
ข้าแต่ทวิชา ไม่มีบิดาหรือเทพองค์ใดสูงกว่านั้น พึงรู้ว่าพระองค์คืออาตมันของพวกเราทั้งสอง เพราะฉะนั้นให้พวกเราทั้งสองบูชาพระองค์เถิด
12.342.35
तेनैषा प्रथिता ब्रह्मन्मर्यादा लोकमाविनी ।
दैवं पित्र्यं च कर्तव्यमिति तस्यानुशासनम् ॥ १२.३४२.३५ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ขอบเขตอันมั่นคงนี้ซึ่งแผ่ไปทั่วโลกนั้น พระองค์ได้วางไว้แล้ว คือพิธีกรรมของเทพและของบรรพชนต้องประกอบ นี่คือพระโอวาทของพระองค์
12.342.36
ब्रह्मा स्थाणुर्मनुर्दक्षो भृगुर्धर्मस्तथा यमः ।
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ १२.३४२.३६ ॥
พระพรหม สถาณุ มนุ ทักษะ ภฤคุ ธรรม และยมเช่นกัน มรีจิ อังคิรส อัตริ ปุลัสตยะ ปุลหะ และกรตุ
12.342.37
वसिष्ठः परमेष्ठी च विवस्वान्सोम एव च ।
कर्दमश्चापि यः प्रोक्तः क्रोधो विक्रीत एव च ॥ १२.३४२.३७ ॥
วสิษฐะ ปรเมษฐิน วิวัสวาน โสม กรรทมะ และผู้ที่เรียกกันว่า โกรธะ และวิกรีตะ
12.342.38
एकविंशतिरुत्पन्नास्ते प्रजापतयः स्मृताः ।
तस्य देवस्य मर्यादां पूजयन्तः सनातनीम् ॥ १२.३४२.३८ ॥
ประชาบดีเหล่านี้ยี่สิบเอ็ดองค์ถือกันว่าได้บังเกิดขึ้นแล้ว ท่านเหล่านั้นบูชาข้อกำหนดนิรันดร์ของพระเจ้าองค์นั้น
12.342.39
दैवं पित्र्यं च सततं तस्य विज्ञाय तत्त्वतः ।
आत्मप्राप्तानि च ततो जानन्ति द्विजसत्तमाः ॥ १२.३४२.३९ ॥
ผู้ประเสริฐแห่งทวิชาย่อมรู้พระองค์โดยแท้จริงและประกอบพิธีของเทพและบรรพชนอยู่เสมอ จากนั้นจึงรู้สิ่งที่อาตมันบรรลุด้วย
12.342.40
स्वर्गस्था अपि ये केचित्तान्नमस्यन्ति देहिनः ।
ते तत्प्रसादाद्गच्छन्ति तेनादिष्टफलां गतिम् ॥ १२.३४२.४० ॥
สัตว์ที่มีร่างกายบางพวกที่อยู่ในสวรรค์ก็ยังนอบน้อมท่านเหล่านั้น ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ท่านเหล่านั้นย่อมไปสู่คติที่มีผลอันพระองค์ทรงกำหนดไว้
12.342.41
ये हीनाः सप्तदशभिर्गुणैः कर्मभिरेव च ।
कलाः पञ्चदश त्यक्त्वा ते मुक्ता इति निश्चयः ॥ १२.३४२.४१ ॥
ผู้ที่ปราศจากคุณสมบัติสิบเจ็ดประการและจากกรรม และละธาตุห้าสิบห้าประการได้แล้ว ผู้นั้นย่อมหลุดพ้น นี่คือความแน่นอน
12.342.42
मुक्तानां तु गतिर्ब्रह्मन्क्षेत्रज्ञ इति कल्पिता ।
स हि सर्वगतिश्चैव निर्गुणश्चैव कथ्यते ॥ १२.३४२.४२ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ คติของผู้หลุดพ้นถูกกำหนดไว้ว่าคือการเป็นผู้รู้เขตแดน พระองค์ตรัสว่าเป็นผู้แผ่ซ่านไปทั่ว และยังเป็นผู้ปราศจากคุณสมบัติด้วย
12.342.43
दृश्यते ज्ञानयोगेन आवां च प्रसृतौ ततः ।
एवं ज्ञात्वा तमात्मानं पूजयावः सनातनम् ॥ १२.३४२.४३ ॥
ด้วยโยคะแห่งญาณ พระองค์จึงปรากฏให้เห็น และจากที่นั้นพวกเราทั้งสองจึงแผ่ออกมา เมื่อรู้อาตมันนิรันดร์นั้นดังนี้แล้ว ให้เราทั้งสองบูชาพระองค์เถิด
12.342.44
तं वेदाश्चाश्रमाश्चैव नानातनुसमाश्रितम् ।
भक्त्या संपूजयन्त्यद्य गतिं चैषां ददाति सः ॥ १२.३४२.४४ ॥
พระเวทและอาศรมทั้งหลายย่อมบูชาพระองค์ผู้ประทับอยู่ในร่างต่าง ๆ มากมายด้วยภักดีในบัดนี้ และพระองค์ประทานคติของบุคคลเหล่านั้น
12.342.45
ये तु तद्भाविता लोके ह्येकान्तित्वं समास्थिताः ।
एतदभ्यधिकं तेषां यत्ते तं प्रविशन्त्युत ॥ १२.३४२.४५ ॥
ส่วนผู้ที่ในโลกนี้มีใจจดจ่อต่อพระองค์และตั้งมั่นอยู่ในความภักดีอย่างแน่วแน่ นั่นยิ่งกว่านั้นอีก คือพวกเขาย่อมเข้าสู่พระองค์
12.342.46
इति गुह्यसमुद्देशस्तव नारद कीर्तितः ।
भक्त्या प्रेम्णा च विप्रर्षे अस्मद्भक्त्या च ते श्रुतः ॥ १२.३४२.४६ ॥
ดูก่อนนารท ข้าพเจ้าได้กล่าวความลับนี้แก่ท่านแล้ว ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์ ท่านได้ฟังด้วยภักดีและความรักต่อเรา และด้วยความภักดีของท่านเอง