మహాభారతం · అధ్యాయం 12.342
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.342.1
गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ।
य इच्छेत्सिद्धिमास्थातुं देवतां कां यजेत सः ॥ १२.३४२.१ ॥
గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థుడు లేదా భిక్షువు — సిద్ధిని పొందగోరేవాడు ఏ దేవతను పూజించాలి?
12.342.2
कुतो ह्यस्य ध्रुवः स्वर्गः कुतो नैःश्रेयसं परम् ।
विधिना केन जुहुयाद्दैवं पित्र्यं तथैव च ॥ १२.३४२.२ ॥
ఇతనికి స్థిరమైన స్వర్గం ఎలా లభిస్తుంది, పరమ శ్రేయస్సు ఎలా లభిస్తుంది? ఏ విధానంతో దేవతలకు, పితృదేవతలకు హోమం చేయాలి?
12.342.3
मुक्तश्च कां गतिं गच्छेन्मोक्षश्चैव किमात्मकः ।
स्वर्गतश्चैव किं कुर्याद्येन न च्यवते दिवः ॥ १२.३४२.३ ॥
ముక్తుడు ఏ గతిని పొందుతాడు, మోక్షం ఏ స్వరూపం కలది? స్వర్గం చేరినవాడు ఏమి చేయాలి, దాంతో స్వర్గం నుండి పడిపోకుండా ఉంటాడు?
12.342.4
देवतानां च को देवः पितॄणां च पिता तथा ।
तस्मात्परतरं यच्च तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.३४२.४ ॥
దేవతలలో దేవుడెవరు, పితృదేవతలకు తండ్రి ఎవరు? వారికంటే శ్రేష్ఠమైనది ఏదో నాకు చెప్పండి, పితామహా.
12.342.5
गूढं मां प्रश्नवित्प्रश्नं पृच्छसे त्वमिहानघ ।
न ह्येतत्तर्कया शक्यं वक्तुं वर्षशतैरपि ॥ १२.३४२.५ ॥
పాపరహితుడా, ప్రశ్నలను ఎరిగిన నీవు ఇక్కడ నన్ను ఒక గూఢమైన ప్రశ్న అడుగుతున్నావు. దీనిని తర్కంతో వందల సంవత్సరాలైనా చెప్పలేము.
12.342.6
ऋते देवप्रसादाद्वा राजञ्ज्ञानागमेन वा ।
गहनं ह्येतदाख्यानं व्याख्यातव्यं तवारिहन् ॥ १२.३४२.६ ॥
దేవతల అనుగ్రహం లేకుండా, లేదా జ్ఞానప్రాప్తి లేకుండా, రాజా — ఈ ఉపదేశం గహనమైనది. శత్రుసంహారకా, దీనిని నీవే వివరించాలి.
12.342.7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादमृषेर्नारायणस्य च ॥ १२.३४२.७ ॥
ఇక్కడ ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని కూడా ఉదాహరిస్తారు — నారదుడు మరియు ఋషి నారాయణుడి సంవాదాన్ని.
12.342.8
नारायणो हि विश्वात्मा चतुर्मूर्तिः सनातनः ।
धर्मात्मजः संबभूव पितैवं मेऽभ्यभाषत ॥ १२.३४२.८ ॥
నారాయణుడు విశ్వాత్మ, నాలుగు రూపాలు కలవాడు, సనాతనుడు. ధర్మాత్మ నుండి ఆయన ఉద్భవించాడు — నా తండ్రి నాకిలా చెప్పారు.
12.342.9
कृते युगे महाराज पुरा स्वायंभुवेऽन्तरे ।
नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ॥ १२.३४२.९ ॥
మహారాజా, కృతయుగంలో, పూర్వకాలంలో, స్వాయంభువ మన్వంతరంలో — నరుడు, నారాయణుడు, హరి, కృష్ణుడు కూడా.
12.342.10
तेषां नारायणनरौ तपस्तेपतुरव्ययौ ।
बदर्याश्रममासाद्य शकटे कनकामये ॥ १२.३४२.१० ॥
వారిలో నారాయణుడు మరియు నరుడు, అవ్యయులైన ఇద్దరూ, బదరీ ఆశ్రమాన్ని చేరి తపస్సు చేశారు — బంగారు రథంపై.
12.342.11
अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोरमम् ।
तत्राद्यौ लोकनाथौ तौ कृशौ धमनिसंततौ ॥ १२.३४२.११ ॥
ఆ వాహనం ఎనిమిది చక్రాలు కలది, భూతాలతో కట్టబడినది, మిక్కిలి మనోహరమైనది. అక్కడ ఆ ఇద్దరు ఆది లోకనాథులు కృశించి, నరాలతో కప్పబడి ఉన్నారు.
12.342.12
तपसा तेजसा चैव दुर्निरीक्ष्यौ सुरैरपि ।
यस्य प्रसादं कुर्वाते स देवौ द्रष्टुमर्हति ॥ १२.३४२.१२ ॥
తపస్సు మరియు తేజస్సు చేత ఆ ఇద్దరూ దేవతలకు కూడా చూడరాని వారు. ఎవరిపై వారు అనుగ్రహం చూపుతారో, అతడే ఆ దేవులను చూడ అర్హుడు.
12.342.13
नूनं तयोरनुमते हृदि हृच्छपचोदितः ।
महामेरोगिंरेः शृङ्गात्प्रत्युतो गन्धमादनम् ॥ १२.३४२.१३ ॥
నిశ్చయంగా వారిద్దరి అనుమతితో, హృదయంలో హృదయ శాపంతో ప్రేరేపితుడై, మహామేరు పర్వత శిఖరం నుండి తిరిగి గంధమాదనం వైపు.
12.342.14
नारदः सुमहद्भूतं सर्वलोकानचीचरत् ।
तं देशमगमद्राजन्वदर्याश्रममाशुगः ॥ १२.३४२.१४ ॥
అతి గొప్ప నారదుడు సర్వలోకాలలో సంచరించాడు; రాజా, వేగంగా వెళ్లి ఆ ప్రదేశంలోని బదరీ ఆశ్రమానికి చేరాడు.
12.342.15
तयोराह्निकवेलायां तस्य कौतूहलं त्वभूत् ।
इदं तदास्पदं कृत्स्नं यस्मिँल्लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १२.३४२.१५ ॥
వారి దినచర్య సమయంలో అతనికి ఆసక్తి కలిగింది — లోకాలన్నీ నిలిచి ఉన్న సమగ్ర ఆధారం ఇదే.
12.342.16
सदेवासुरगन्धर्वाः सकिन्नरमहोरगाः ।
एका मूर्तिरियं पूर्वं जाता भूयश्चतुर्विधा ॥ १२.३४२.१६ ॥
దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, మహానాగులతో కూడి — ఈ ఒకే రూపం మొదట జన్మించి, తరువాత నాలుగు విధాలుగా అయింది.
12.342.17
धर्मस्य कुलसंताने धर्मादेभिर्विवर्धितः ।
अहो ह्यनुगृहीतोऽद्य धर्म एभिः सुरैरिह ॥ १२.३४२.१७ ॥
ధర్మ వంశ సంతతిలో, ధర్మం నుండి వీరి ద్వారా పెంపొందించబడిన — అహో! ఈ రోజు ఇక్కడ ఈ దేవతల వల్ల ధర్మం నిజంగా అనుగ్రహింపబడింది.
12.342.18
नरनारायणाभ्यां च कृष्णेन हरिणा तथा ।
अत्र कृष्णो हरिश्चैव कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३४२.१८ ॥
నర, నారాయణుల ద్వారా, కృష్ణుడు, హరి ద్వారా కూడా అలాగే — ఇక్కడ కృష్ణుడు, హరి కూడా ఏదో మరొక కారణం వల్ల.
12.342.19
स्थितौ धर्मसुतावेतौ तथा तपसि धिष्ठितौ ।
एतौ हि परमं धाम काऽनयोराह्निकक्रिया ॥ १२.३४२.१९ ॥
ధర్ముని ఇద్దరు కుమారులు ఈ ఇద్దరూ తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్నారు. వీరే పరమ ధామం. వీరి నిత్య కర్మ ఏమిటి?
12.342.20
पितरौ सर्वभूतानां दैवतं च यशस्विनौ ।
कां देवतां तु यजतः पितॄन्वा कान्महामती ॥ १२.३४२.२० ॥
ఈ యశస్వులిద్దరూ సర్వప్రాణులకు తల్లిదండ్రులు, దైవం. యజ్ఞం చేసేవాడు ఏ దేవతను ఆరాధించాలి, లేక పితృదేవతలనా, ఓ మహామతీ?
12.342.21
इति संचिन्त्य मनसा भक्त्या नारायणस्य तु ।
सहसा प्रादुरभवत्समीपे देवयोस्तदा ॥ १२.३४२.२१ ॥
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, నారాయణునిపై భక్తితో, అప్పుడు ఆ ఇద్దరు దేవతల సమీపంలో అకస్మాత్తుగా ఆయన ప్రత్యక్షమయ్యారు.
12.342.22
कृते दैवे च पित्र्ये च ततस्ताभ्यां निरीक्षितः ।
पूजितश्चैव विधिना यथाप्रोक्तेन शास्त्रतः ॥ १२.३४२.२२ ॥
దైవ మరియు పితృ కర్మలు నిర్వహించిన తర్వాత, ఆ ఇద్దరు ఆయనను దర్శించి, శాస్త్రానుసారం చెప్పిన విధంగా విధిపూర్వకంగా ఆయనను పూజించారు.
12.342.23
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमपूर्वं विधिविस्तरम् ।
उपोपविष्टः सुप्रीतो नारदो भगवानृषिः ॥ १२.३४२.२३ ॥
ఆ మహాశ్చర్యాన్ని, పూర్వంలేని విధి విస్తారాన్ని చూసి, అత్యంత సంతోషంతో భగవాన్ ఋషి నారదుడు దగ్గర కూర్చున్నాడు.
12.342.24
नारायणं संनिरीक्ष्य प्रसन्नेनान्तरात्मना ।
नमस्कृत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.३४२.२४ ॥
ప్రసన్న అంతరాత్మతో నారాయణుని చక్కగా చూసి, మహాదేవునికి నమస్కరించి, ఈ మాట చెప్పాడు.
12.342.25
वेदेषु सपुराणेषु साङ्गोपाङ्गेषु गीयसे ।
त्वमजः शाश्वतो धाता माता मृतमनुत्तमम् ॥ १२.३४२.२५ ॥
నీవు వేదాలలోను పురాణాలలోను, వాటి అంగోపాంగాలలోను కీర్తించబడుతున్నావు. నీవు జన్మరహితుడవు, శాశ్వతుడవు, ధరించువాడవు, తల్లివి, అత్యుత్తమ అమృతమవు.
12.342.26
प्रतिष्ठितं भूतभव्यं त्वयि सर्वमिदं जगत् ।
चत्वारो ह्याश्रमा देव सर्वे गार्हस्थ्यमूलकाः ॥ १२.३४२.२६ ॥
ఈ సమస్త జగత్తు, భూతమూ భవిష్యత్తూ, నీలో ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి. ఓ దేవా, నాలుగు ఆశ్రమాలూ గృహస్థాశ్రమమనే మూలంపై ఆధారపడినవి.
12.342.27
यजन्ते त्वामहरहर्नानामूर्तिसमास्थितम् ।
पिता माता च सर्वस्य देवतानां च शाश्वतम्।
कं त्वद्य यजसे देवं पितरं कं न विद्महे ॥ १२.३४२.२७ ॥
వారు ప్రతిదినం అనేక రూపాలలో నెలకొన్న నిన్ను ఆరాధిస్తారు. నీవు అందరికీ, దేవతలకూ శాశ్వతమైన తండ్రివి తల్లివి. ఈరోజు నీవు ఏ దేవుణ్ణి పూజిస్తున్నావు? మనం ఏ తండ్రిని ఎరుగమో?
12.342.28
कमर्चसि महाभाग तन्मे प्रब्रूहि पृच्छतः ॥ १२.३४२.२८ ॥
ఓ మహాభాగ, నీవు ఎవరిని పూజిస్తున్నావు? అడుగుతున్న నాకు అది చెప్పు.
12.342.29
अवाच्यमेतद्वक्तव्यमात्मगुह्यं सनातनम् ।
तव भक्तिमतो ब्रह्मन्वक्ष्यामि तु यथातथम् ॥ १२.३४२.२९ ॥
ఇది చెప్పరానిది, అయినా చెప్పవలసినది, ఆత్మ యొక్క శాశ్వత రహస్యం. బ్రాహ్మణుడా, నీవు భక్తి కలవాడవు కాబట్టి నీకు యథార్థంగా చెబుతాను.
12.342.30
यत्तत्सूक्ष्ममविज्ञेयमव्यक्तमचलं ध्रुवम् ।
इन्द्रियैन्द्रियार्थैश्च सर्वभूतैश्च वर्जितम् ॥ १२.३४२.३० ॥
ఆ సూక్ష్మమైనది, తెలియరానిది, అవ్యక్తమైనది, చలించనిది, స్థిరమైనది, ఇంద్రియాలకూ ఇంద్రియార్థాలకూ సమస్త భూతాలకూ అతీతమైనది.
12.342.31
स ह्यन्तरात्मा भूतानां क्षेत्रज्ञश्चेति कथ्यते ।
त्रिगुणव्यतिरिक्तो वै पुरुषश्चेति कल्पितः ॥ १२.३४२.३१ ॥
ఆయనే ప్రాణులకు అంతరాత్మ; ఆయనను క్షేత్రజ్ఞుడని అంటారు. ఆయన త్రిగుణాలకు అతీతమైన పురుషుడుగా భావించబడ్డాడు.
12.342.32
तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं त्रिगुणं द्विजसत्तम ।
अव्यक्ताव्यक्तभावस्था या सा प्रकृतिरव्यया ॥ १२.३४२.३२ ॥
కాబట్టి, ద్విజోత్తమా, అవ్యక్తం నుండి త్రిగుణాత్మకమైనది ఉత్పన్నమైంది. అవ్యక్త-వ్యక్త స్థితులలో నిలిచేదే నాశరహితమైన ప్రకృతి.
12.342.33
तां योनिमावयोर्विद्धि योसौ सदसदात्मकः ।
आवाभ्यां पूज्यते यो हि दैवे पित्र्ये च कल्प्यते ॥ १२.३४२.३३ ॥
దానిని మన ఇద్దరి యోనిగా తెలుసుకో. అది సత్-అసత్ స్వరూపం; మనం ఇద్దరం పూజించేది అదే, దేవ మరియు పితృ కార్యాలలో విధించబడినది అదే.
12.342.34
नास्ति तस्मात्परोऽन्यो हि पिता देवोऽथवा द्विज ।
आत्मा हि नौ स विज्ञेयस्ततस्तं पूजयावहे ॥ १२.३४२.३४ ॥
ద్విజా, దానికంటే ఎక్కువైన మరొక తండ్రి లేదా దేవుడు లేడు. అతడే మన ఇద్దరి ఆత్మ అని తెలియాలి; కాబట్టి మనం ఇద్దరం అతనిని పూజిద్దాం.
12.342.35
तेनैषा प्रथिता ब्रह्मन्मर्यादा लोकमाविनी ।
दैवं पित्र्यं च कर्तव्यमिति तस्यानुशासनम् ॥ १२.३४२.३५ ॥
ఆ కారణంగానే ఈ మర్యాద స్థిరపడింది, బ్రహ్మన్; అది లోకాలన్నింటా వ్యాపించి ఉంది. దేవ మరియు పితృ కార్యాలు చేయాలి అన్నదే దాని ఉపదేశం.
12.342.36
ब्रह्मा स्थाणुर्मनुर्दक्षो भृगुर्धर्मस्तथा यमः ।
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ १२.३४२.३६ ॥
బ్రహ్మ, స్థాణువు, మనువు, దక్షుడు, భృగువు, ధర్ముడు, అలాగే యముడు, మరీచి, అంగిరసుడు, అత్రి, పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు.
12.342.37
वसिष्ठः परमेष्ठी च विवस्वान्सोम एव च ।
कर्दमश्चापि यः प्रोक्तः क्रोधो विक्रीत एव च ॥ १२.३४२.३७ ॥
వసిష్ఠుడు, పరమేష్ఠి, వివస్వాన్, సోముడు, కర్దముడు, మరియు క్రోధుడు, విక్రీతుడు అని చెప్పబడినవారు.
12.342.38
एकविंशतिरुत्पन्नास्ते प्रजापतयः स्मृताः ।
तस्य देवस्य मर्यादां पूजयन्तः सनातनीम् ॥ १२.३४२.३८ ॥
ఇరవై ఒక్క ప్రజాపతులు జన్మించినట్లు స్మరించబడ్డారు; వారు ఆ దేవుని శాశ్వత మర్యాదను గౌరవిస్తారు.
12.342.39
दैवं पित्र्यं च सततं तस्य विज्ञाय तत्त्वतः ।
आत्मप्राप्तानि च ततो जानन्ति द्विजसत्तमाः ॥ १२.३४२.३९ ॥
ఆయనను తత్త్వతః తెలిసి, దైవ మరియు పితృ కర్మలను నిరంతరం చేస్తూ, ఆత్మప్రాప్తమైన వాటిని ద్విజశ్రేష్ఠులు తెలుసుకుంటారు.
12.342.40
स्वर्गस्था अपि ये केचित्तान्नमस्यन्ति देहिनः ।
ते तत्प्रसादाद्गच्छन्ति तेनादिष्टफलां गतिम् ॥ १२.३४२.४० ॥
స్వర్గంలో ఉన్న కొందరిని దేహధారులు నమస్కరిస్తారు; ఆయన అనుగ్రహంతో, ఆయన నిర్ణయించిన ఫలంతో కూడిన గతిని పొందుతారు.
12.342.41
ये हीनाः सप्तदशभिर्गुणैः कर्मभिरेव च ।
कलाः पञ्चदश त्यक्त्वा ते मुक्ता इति निश्चयः ॥ १२.३४२.४१ ॥
పదిహేడు గుణాలు, కర్మలు లేనివారై, పదిహేను కళలను త్యజించినవారు ముక్తులు — ఇది నిశ్చయం.
12.342.42
मुक्तानां तु गतिर्ब्रह्मन्क्षेत्रज्ञ इति कल्पिता ।
स हि सर्वगतिश्चैव निर्गुणश्चैव कथ्यते ॥ १२.३४२.४२ ॥
బ్రాహ్మణా, ముక్తుల గతి 'క్షేత్రజ్ఞుడు' అని భావించబడింది; ఆయనే సర్వవ్యాపి, నిర్గుణుడు అని చెప్పబడతాడు.
12.342.43
दृश्यते ज्ञानयोगेन आवां च प्रसृतौ ततः ।
एवं ज्ञात्वा तमात्मानं पूजयावः सनातनम् ॥ १२.३४२.४३ ॥
జ్ఞానయోగం ద్వారా అతడు కనిపిస్తాడు; మనిద్దరం అక్కడి నుండే ఉద్భవించాము. ఈ విధంగా ఆ శాశ్వత ఆత్మను తెలుసుకుని మనం అతన్ని పూజిద్దాం.
12.342.44
तं वेदाश्चाश्रमाश्चैव नानातनुसमाश्रितम् ।
भक्त्या संपूजयन्त्यद्य गतिं चैषां ददाति सः ॥ १२.३४२.४४ ॥
అనేక శరీరాలలో ఆశ్రయించి ఉన్న అతనినే వేదాలు, ఆశ్రమాలు ఈనాడు భక్తితో పూజిస్తున్నాయి; అతడే వారికి గతిని ప్రసాదిస్తాడు.
12.342.45
ये तु तद्भाविता लोके ह्येकान्तित्वं समास्थिताः ।
एतदभ्यधिकं तेषां यत्ते तं प्रविशन्त्युत ॥ १२.३४२.४५ ॥
కాని లోకంలో అతనిలో భావించి, ఏకాంత భక్తిలో స్థిరులైనవారికి ఇది మరింత ఉత్కృష్టం: వారు నిశ్చయంగా అతనిలోనే ప్రవేశిస్తారు.
12.342.46
इति गुह्यसमुद्देशस्तव नारद कीर्तितः ।
भक्त्या प्रेम्णा च विप्रर्षे अस्मद्भक्त्या च ते श्रुतः ॥ १२.३४२.४६ ॥
ఓ నారదా, ఈ విధంగా రహస్య విషయ వివరణ నీకు చెప్పబడింది. ఓ బ్రాహ్మణ ఋషీ, భక్తితో, ప్రేమతో, మా పట్ల నీ భక్తితో నువ్వు దీన్ని విన్నావు.