महाभारत · अध्याय 12.343
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.343.1
स एवमुक्तो द्विपदां वरिष्ठो ।
नारायणेनोत्तमपूरुषेण।
जगाद वाक्यं द्विपदां वरिष्ठं ।
नारायणं लोकहिताधिवासम् ॥ १२.३४३.१ ॥
उत्तम पुरुष नारायणाने असे सांगितल्यावर मनुष्यांत श्रेष्ठ असलेल्याने, लोकहितात वास करणाऱ्या नारायणाला हे वचन सांगितले.
12.343.2
यदर्थमात्मप्रभवेह जन्म ।
त्वयोत्तमं धर्मगृहे चतुर्धा।
तत्साध्यतां लोकहितार्थमद्य ।
गच्छामि द्रष्टुं प्रकृतिं तवाद्याम् ॥ १२.३४३.२ ॥
तुम्ही स्वयंभू होऊन येथे ज्या हेतूने जन्म घेतलात, धर्मगृहात चार रूपांत उत्तम झालात, तो हेतू आता लोकहितासाठी सिद्ध होवो. तुमची आजची प्रकृती पाहायला मी जातो.
12.343.3
वेदाः स्वधीता मम लोकनाथ ।
तप्तं तपो नानृतमुक्तपूर्वम्।
पूजां गुरूणां सततं करोमि ।
परस्य गुह्यं न तु भिन्नपूर्वम् ॥ १२.३४३.३ ॥
हे लोकनाथा, मी वेदांचा चांगला अभ्यास केला आहे, तप केले आहे, पूर्वी कधी असत्य बोललो नाही. मी गुरूंची सतत पूजा करतो, आणि दुसऱ्याचे गुपित पूर्वी कधी फोडले नाही.
12.343.4
गुप्तानि चत्वारि यथागमं मे ।
शत्रौ च मित्रे च समोस्मि नित्यम्।
तं चादिदेवं सततं प्रपन्न ।
एकान्तभावेन वृणोभ्यजस्रम् ॥ १२.३४३.४ ॥
शास्त्रानुसार माझी चार गुप्त व्रते आहेत; शत्रू आणि मित्र यांच्याशी मी नेहमी समभावाने असतो. त्या आदिदेवाला सतत शरण जाऊन, एकनिष्ठ भक्तीने अखंडपणे त्यालाच वरतो.
12.343.5
एभिर्विशेषैः परिशृद्धसत्वः ।
कस्मान्न पश्येयमनन्तमीशम्।
तत्पारमेष्ठ्यस्य वचो निशम्य ।
नारायणः शाश्वतधर्मगोप्ता ॥ १२.३४३.५ ॥
या विशेष गुणांनी शुद्ध सत्त्व असलेला मी अनंत ईश्वराला का पाहू नये? परमधामाचे ते वचन ऐकून, शाश्वत धर्माचा रक्षक नारायण (उत्तर देतो).
12.343.6
गच्छेति तं नारदमुक्तबान्स ।
संपूजयित्वा विधिवत्क्रियाभिः।
ततो विसृष्टः परमेष्ठिपुत्रः ।
सोऽभ्यर्चयित्वा तमृषिं पुराणम् ॥ १२.३४३.६ ॥
"जा" असे त्यांनी नारदाला सांगितले. विधिपूर्वक क्रियांनी त्यांचा सन्मान करून मग परमेष्ठीचा पुत्र निरोप घेऊन निघाला. त्या प्राचीन ऋषींची त्याने पूजा केली.
12.343.7
खमुत्पपातोत्तमयोगयुक्त ।
स्ततोऽधिमेरौ सहसा निलिल्ये।
तत्रावतस्थे च मुनिर्मुर्हुत ।
मेकान्तमासाद्य गिरेः स शृङ्क्ते ॥ १२.३४३.७ ॥
उत्तम योगाने युक्त होऊन तो आकाशात उडाला. मग मेरूच्या वर अचानक लुप्त झाला. तेथे मुनी क्षणभर थांबले; पर्वताच्या एका एकांत शिखरावर पोहोचून ते तेथेच राहिले.
12.343.8
आलोकयन्नुत्तरपश्चिमेन ।
ददर्श चाप्यद्भुतमुक्तरूपम्।
क्षीरोदधेर्योत्तरतो हि द्वीपः ।
श्वेतः स नाम्ना प्रथितो विशालः ॥ १२.३४३.८ ॥
उत्तर-पश्चिम दिशेकडे पाहताना त्यांनी एक अद्भुत रूप असलेले बेटही पाहिले. क्षीरसागराच्या उत्तरेस असलेले ते बेट श्वेत नावाने प्रसिद्ध व विशाल आहे.
12.343.9
मेरोः सहस्रैः स हि योजनानां ।
द्वात्रिंशतोर्ध्वं कविभिर्निरुक्तः।
अनिन्द्रियाश्चानशनाश्च तत्र ।
निष्पन्दहीनाः सुसुगन्धिनस्ते ॥ १२.३४३.९ ॥
मेरूपासून ते हजारो योजने आणि बत्तीस योजने वर आहे, असे ज्ञानी लोक सांगतात. तेथील (रहिवासी) इंद्रियरहित व उपवासी आहेत; निश्चल व अत्यंत सुगंधी आहेत.
12.343.10
श्वेताः पुमांसो गतसर्वपापा ।
श्चक्षुर्मुषः पापकृतां नराणाम्।
वज्रास्थिकायाः सममानोन्माना ।
दिव्यावयवरूपाः शुभसारोपेताः ॥ १२.३४३.१० ॥
ते श्वेत पुरुष आहेत, सर्व पापांपासून मुक्त; पापी मानवांचे डोळे दिपवणारे. त्यांची शरीरे वज्रासारख्या हाडांची, समान मापाची व प्रमाणाची आहेत; त्यांचे अवयव दिव्य रूपाचे व शुभ सारयुक्त आहेत.
12.343.11
छत्राकृतिशीर्षा मेघौघनिनादाः ।
सममुष्कचतुष्का राजीवच्छदपादाः।
षष्ठ्या दन्तैर्युक्ताः शुक्लैरष्टाभिर्दंष्ट्राभिर्ये ।
जिह्वाभिर्ये विश्ववक्रंलेलिह्यन्ते सूर्यप्रख्यम् ॥ १२.३४३.११ ॥
छत्राच्या आकाराची डोकी, मेघगर्जनेसारखा आवाज, समान चार अवयव, कमलपाकळ्यांसारखे पाय असलेले; साठ दात आणि आठ पांढऱ्या सुळ्यांनी युक्त; जिभांनी सूर्यासारखे संपूर्ण तोंड चाटणारे.
12.343.13
सर्वे तस्य निसर्ग इति ।
युधिष्ठिर उवाच।
अनिन्द्रिया निराहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः ।
कथं ते पुरुषा जाताः का तेषां गतिरुत्तमा ॥ १२.३४३.१३ ॥
हे सर्व त्यांचा स्वभाव आहे. युधिष्ठिर म्हणाला: इंद्रियरहित, आहाररहित, निश्चल, सुगंधी ते पुरुष कसे जन्मले? त्यांची उत्तम गती कोणती?
12.343.14
ये च मुक्ता भवन्तीह नरा भरतसत्तम ।
तेषां लक्षणमेतद्धि तच्छ्वेतद्द्वीपवासिनाम् ॥ १२.३४३.१४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! येथे जे मानव मुक्त होतात त्यांचे हेच लक्षण आहे; ते श्वेतद्वीपवासींचे लक्षण आहे.
12.343.15
तस्मान्मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे ।
त्वं हि सर्वकथारामस्त्वां चैवोपाश्रिता वयम् ॥ १२.३४३.१५ ॥
म्हणून माझा संशय दूर करा; मला फार कुतूहल आहे. तुम्ही सर्व कथांमध्ये रमणारे आहात; आम्ही तुमचाच आश्रय घेतला आहे.
12.343.16
विस्तीर्णैषा कथा राजञ्श्रुता मे पितृसन्निधौ ।
यैषा तव हि वक्तव्या कथासारो हि सा मता ॥ १२.३४३.१६ ॥
हे राजा! ही विस्तृत कथा मी माझ्या पित्याच्या सान्निध्यात ऐकली होती. ती तुम्हाला सांगण्यासारखी आहे; ती कथेचे सार मानली जाते.
12.343.17
शन्तनोः कथयामास नारदो मुनिसत्तमः ।
राज्ञा पृष्टः पुरा प्राह तत्राहं श्रुतवान्पुरा ॥ १२.३४३.१७ ॥
मुनिश्रेष्ठ नारदाने शंतनूला ही कथा सांगितली. पूर्वी राजाने विचारले असता त्यांनी सांगितली; तेथे मी पूर्वीच ऐकली होती.
12.343.18
राजोपरिचरो नाम बभूवाधिपतिर्भुवः ।
आखण्डलसखः ख्यातो भक्तो नारायणं हरिं ॥ १२.३४३.१८ ॥
उपरिचर नावाचा राजा पृथ्वीचा अधिपती होता; तो इंद्राचा मित्र म्हणून प्रसिद्ध आणि नारायण हरीचा भक्त होता.
12.343.19
धार्मिको नित्यभक्तश्च पितुर्नित्यमतन्द्रितः ।
साम्राज्यं तेन संप्राप्तं नारायणवरात्पुरा ॥ १२.३४३.१९ ॥
तो धार्मिक, नित्य भक्त आणि पित्याबद्दल सदैव अथक होता. पूर्वी नारायणाच्या वरदानाने त्याला साम्राज्य मिळाले.
12.343.20
सात्वतं विधिमास्थाय प्राक्सूर्यमुखनिःसृतम् ।
पूजयामास देवेशं तच्छेषेण पितामहान् ॥ १२.३४३.२० ॥
पूर्वी सूर्याच्या मुखातून निघालेली सात्वत विधी पाळून त्याने देवेशाची पूजा केली; त्याच्या शेषाने पितरांची पूजा केली.
12.343.21
पितृशेषेण विप्रांश्च संविभज्याश्रितांश्च सः ।
शेषान्नभुक्सत्यपरः सर्वभूतेष्वहिंसकः ॥ १२.३४३.२१ ॥
पितरांचे शेष ब्राह्मणांना व आश्रितांना वाटून देऊन, तो स्वतः उरलेले अन्न खात असे; सत्यनिष्ठ आणि सर्व प्राण्यांप्रती अहिंसक होता.
12.343.22
सर्वभावेन भक्तः स देवदेवं जनार्दनम् ।
अनादिमध्यनिधनं लोककर्तारमव्ययम् ॥ १२.३४३.२२ ॥
तो पूर्ण भावाने देवदेव जनार्दनाचा भक्त होता; जे आदि, मध्य व अंतरहित, लोकांचे निर्माते आणि अविनाशी आहेत.
12.343.23
तस्य नारायणे भक्तिं वहतोऽमित्रकर्शिनः ।
एकशय्यासनं देवो दत्तवान्देवराट् स्वयम् ॥ १२.३४३.२३ ॥
नारायणावर भक्ती धरणाऱ्या त्या शत्रुनाशकाला देवराज देवाने स्वतः एकच शय्या आणि आसन दिले.
12.343.24
आत्मराज्यं धनं चैव कलत्रं वाहनं तथा ।
यत्तद्भागवतं सर्वमिति तत्प्रेषितं सदा ॥ १२.३४३.२४ ॥
स्वतःचे राज्य, धन, पत्नी, वाहने आणि जे काही होते ते सर्व भागवताचे मानून सदैव त्याच्याकडेच पाठवले जात असे.
12.343.25
काम्यनैमित्तिका राजन्यज्ञियाः परमक्रियाः ।
सर्वाः सात्वतमास्थाय विधिं चक्रे समाहितः ॥ १२.३४३.२५ ॥
हे राजा, त्याने सात्वत मार्ग स्वीकारून एकाग्र चित्ताने काम्य, नैमित्तिक, क्षत्रिय यज्ञ आणि सर्व श्रेष्ठ कर्मांचे विधी पार पाडले.
12.343.26
पाञ्चरात्रविदो मुख्यास्तस्य गेहे महात्मनः ।
वरान्नं भगवत्प्रोक्तं भुञ्जते वाऽग्रभोजनम् ॥ १२.३४३.२६ ॥
पांचरात्रज्ञ प्रमुख लोक त्या महात्म्याच्या घरी भगवंताने सांगितलेले उत्तम अन्न सेवन करीत, अथवा त्याचे अग्रभोजन घेत.
12.343.27
तस्य प्रशासतो राज्यं धर्मेणामित्रघातिनः ।
नानृता वाक्समभवन्मनो दुष्टं न चाभवत्।
न च कायेन कृतवान्स पापं परमण्वपि ॥ १२.३४३.२७ ॥
शत्रुनाशक तो राजा धर्माने राज्य करीत असताना त्याच्या वाणीत असत्य आले नाही, मन दूषित झाले नाही, आणि शरीराने त्याने परमाणूइतकेही पाप केले नाही.
12.343.28
ये हि ते ऋषयः ख्याताः सप्त चित्रशिखण्डिनः ।
तैरेकमतिभिर्भूत्वा यत्प्रोक्तं शास्त्रमुत्तमम् ॥ १२.३४३.२८ ॥
चित्रशिखंडी म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या त्या सात ऋषींनी एकमत होऊन सांगितलेले हे उत्तम शास्त्र आहे.
12.343.29
वेदैश्चतुर्भिः समितं कृतं मेरौ महागिरौ ।
आस्यैः सप्तभिरुद्गीर्णं लोकधर्ममनुत्तमम् ॥ १२.३४३.२९ ॥
चार वेदांनी युक्त होऊन महान पर्वत मेरूवर रचले गेले; सात मुखांतून उच्चारलेले लोकधर्माचे सर्वोत्तम स्वरूप.
12.343.30
मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठश्च महातेजास्ते हि चित्रशिखण्डिनः ॥ १२.३४३.३० ॥
मरीची, अत्री, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह, क्रतू आणि महातेजस्वी वसिष्ठ — तेच चित्रशिखंडी होत.
12.343.31
सप्त प्रकृतयो ह्येतास्तथा स्वायंभुवोऽष्टमः ।
एताभिर्धार्यते लोकस्ताभ्याः शास्त्रं विनिःसृतं ॥ १२.३४३.३१ ॥
हे सात प्रकृती आहेत; आठवे स्वायंभुव (मनू). यांनी लोक धारण केला जातो, आणि त्यांच्यापासून शास्त्र प्रकट झाले.
12.343.32
एकाग्रमनसो दान्ता मुनयः संयमे रताः ।
भूतभव्यभविष्यज्ञाः सत्यधर्मपरायणाः ॥ १२.३४३.३२ ॥
एकाग्र मनाचे, संयमी मुनी, संयमात रमलेले; भूत-भविष्य-वर्तमान जाणणारे; सत्य व धर्मात तत्पर.
12.343.33
इदं श्रेय इदं ब्रह्म इदं हितमनुत्तमम् ।
लोकान्संचिन्त्य मनसा ततः शास्त्रं प्रचक्रिरे ॥ १२.३४३.३३ ॥
हेच श्रेय, हेच ब्रह्म, हेच सर्वोत्तम हित — मनात लोकांचा नीट विचार करून मग त्यांनी शास्त्र रचले.
12.343.34
तत्र धर्मार्थकामा हि मोक्षः पश्चाच्च कीर्तितः ।
मर्यादा विविधाश्चैव दिवि भूमौ च संस्थिताः ॥ १२.३४३.३४ ॥
तेथे धर्म, अर्थ, काम यांचे निरूपण झाले; शेवटी मोक्षही सांगितला गेला; स्वर्गात आणि पृथ्वीवर स्थित असलेल्या विविध मर्यादाही तेथेच सांगितल्या.
12.343.35
आराध्य तपसा देवं हरिं नारायणं प्रभुम् ।
दिव्यं वर्षसहस्रं वै सर्वे ते ऋषिभिः सह ॥ १२.३४३.३५ ॥
तपाने देव हरी, नारायण, प्रभू यांची आराधना करून, ते सर्व ऋषींसह दिव्य हजार वर्षे.
12.343.36
नारायणानुशिष्टा हि तदा देवी सरस्वती ।
विवेश तानृषीन्सर्वाल्लोँकानां हितकाम्यया ॥ १२.३४३.३६ ॥
तेव्हा नारायणाने उपदेशिलेली देवी सरस्वती, लोकांच्या हिताच्या इच्छेने, त्या सर्व ऋषींमध्ये प्रविष्ट झाली.
12.343.37
ततः प्रवर्तिता सम्यक्तपोविद्भिर्द्विजातिभिः ।
शब्दे चार्थे च हेतौ च एषा प्रथमसर्गजा ॥ १२.३४३.३७ ॥
मग तपजाणणाऱ्या द्विजांनी योग्य रीतीने प्रवर्तित केलेली ही (विद्या) शब्दात, अर्थात आणि हेतूत—पहिल्या सृष्टीत जन्मलेली.
12.343.38
आदावेव हि तच्छास्त्रमोंकारस्वरपूजितम् ।
ऋषिभिः श्रावितं तत्र यत्र कारुणिकोह्यसौ ॥ १२.३४३.३८ ॥
सुरुवातीलाच ते शास्त्र, ओंकार-स्वराने पूजित, ऋषींनी ऐकवले—जिथे तो कारुणिक आहे.
12.343.39
ततः प्रसन्नो भगवाननिर्दिष्टशरीरगः ।
ऋषीनुवाच तान्सर्वानदृश्यः पुरुषोत्तमः ॥ १२.३४३.३९ ॥
तेव्हा प्रसन्न झालेला भगवान, अनिर्दिष्ट शरीरात संचार करणारा, अदृश्य पुरुषोत्तम त्या सर्व ऋषींना म्हणाला.
12.343.40
कृतं शतसहस्रं हि श्लोकानां हितमुत्तमम् ।
लोकतन्त्रस्य कृत्स्नस्य यस्माद्धर्मः प्रवर्तते ॥ १२.३४३.४० ॥
लाख श्लोकांचे, सर्वोत्तम हितकारक (ग्रंथ) रचले गेले; ज्यातून संपूर्ण लोकव्यवस्थेचा धर्म प्रवर्तित होतो.
12.343.41
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यस्मादेतद्भविष्यति ।
यजुर्ऋक्सामभिर्जुष्टमथर्वाङ्गिरसैस्तथा ॥ १२.३४३.४१ ॥
प्रवृत्तीत आणि निवृत्तीत, कारण हे होईल; यजुर्, ऋक्, सामांनी आणि अथर्वाङ्गिरसांनी सेवित.
12.343.42
यथाप्रमाणं हिं मया कृतो ब्रह्म प्रसादतः ।
रुद्रश्च क्रोधजो विप्रा यूयं प्रकृतयस्तथा। ॥ १२.३४३.४२ ॥
प्रमाणानुसार माझ्याकडून ब्रह्म्याच्या प्रसादाने (हे) रचले गेले; रुद्र क्रोधातून जन्मला, हे विप्रहो, तुम्हीही तशाच प्रकृती आहात.
12.343.43
सूर्याचन्द्रमसौ वायुर्भूमिरापोऽग्निरेव च ।
सर्वे च नक्षत्रगणा यच्च भूताभिशब्दितम् ॥ १२.३४३.४३ ॥
सूर्य आणि चंद्र, वायू, पृथ्वी, जल आणि अग्नी; सर्व नक्षत्रगण, आणि प्राण्यांनी ज्याला म्हटले जाते ते.
12.343.44
अधिकारेषु वर्तन्ते यथास्वं ब्रह्मवादिनः ।
सर्वे प्रमाणं हि यथा तथा तच्छास्त्रमुत्तमम् ॥ १२.३४३.४४ ॥
ब्रह्मवादी आपापल्या अधिकारात राहतात; सर्व प्रमाण आहेत, तसेच ते उत्तम शास्त्रही.
12.343.45
भविष्यति प्रमाणं वै एतन्मदनुशासनम् ।
तस्मात्प्रवक्ष्यते धर्मान्मनुः स्वायंभुवः स्वयम् ॥ १२.३४३.४५ ॥
हेच माझे अनुशासन प्रमाण होईल; म्हणून स्वायंभुव मनू स्वतः धर्म सांगेल.
12.343.46
उशना बृहस्पतिश्चैव यदोत्पन्नौ भविष्यतः ।
तदा प्रवक्ष्यतः शास्त्रं युष्मन्मतिभिरुद्धृतम् ॥ १२.३४३.४६ ॥
उशना आणि बृहस्पती जेव्हा जन्माला येतील, तेव्हा ते तुमच्या बुद्धींनी उद्धृत केलेले शास्त्र सांगतील.
12.343.47
स्वायंभुवेषु धर्मेषु शास्त्रे चोशनसा कृते ।
बृहस्पतिमते चैव लोकेषु प्रतिचारिते ॥ १२.३४३.४७ ॥
स्वायंभुव धर्मांमध्ये, उशनसांनी रचलेल्या शास्त्रात, बृहस्पतीच्या मतात आणि लोकांमध्ये प्रचारित झालेल्या गोष्टींत.
12.343.48
युष्मत्कृतमिदं शास्त्रं प्रजापालो वसुस्ततः ।
बृहस्पतिसकाशाद्वै प्राप्स्यते द्विजसत्तमाः ॥ १२.३४३.४८ ॥
हे द्विजश्रेष्ठांनो, तुम्ही रचलेले हे शास्त्र प्रजापालक वसू बृहस्पतीकडून प्राप्त करेल.
12.343.49
स हि मद्भावनिरतो मद्भक्तश्च भविष्यति ।
तेन शास्त्रेण लोकेषु क्रियाः सर्वाः करिष्यति ॥ १२.३४३.४९ ॥
तो माझ्या चिंतनात रमलेला आणि माझा भक्त होईल; त्या शास्त्रानुसार तो जगात सर्व क्रिया करील.
12.343.50
एतद्धि युष्मच्छास्त्राणां शास्त्रमुत्तमसंज्ञितम् ।
एतदर्थ्यं च धर्म्यं च रहस्यं चैतदुत्तमम् ॥ १२.३४३.५० ॥
हेच तुमच्या शास्त्रांमध्ये 'उत्तम' नावाचे शास्त्र आहे; हे उपयुक्त, धर्मसंमत, गुप्त आणि अत्यंत श्रेष्ठ आहे.
12.343.51
अस्य प्रवर्तनाच्चैव प्रजावन्तो भविष्यथ ।
स च राजश्रिया युक्तो भविष्यति महान्वसुः ॥ १२.३४३.५१ ॥
याच्या प्रवर्तनाने तुम्हांस संततीसुख लाभेल; आणि तो महान वसू राजलक्ष्मीने युक्त होईल.
12.343.52
संस्थिते तु नृपे तस्मिञ्शास्त्रमेतत्सनातनम् ।
अन्तर्धास्यति तत्सर्वमेतद्वः कथितं मया ॥ १२.३४३.५२ ॥
तो राजा निवर्तल्यावर हे सनातन शास्त्र अंतर्धान पावेल; हे सर्व मी तुम्हांस सांगितले.
12.343.53
एतावदुक्त्वा वचनमदृश्यः पुरुषोत्तमः ।
विसृज्य तानृषीन्सर्वान्कामपि प्रसृतो दिशम् ॥ १२.३४३.५३ ॥
इतके बोलून अदृश्य पुरुषोत्तमाने त्या सर्व ऋषींना निरोप दिला आणि कोणत्या तरी दिशेने निघून गेले.
12.343.54
ततस्ते लोकपितरः सर्वलोकार्थचिन्तकाः ।
प्रावर्तयन्त तच्छास्त्रं धर्मयोनिं सनातनम् ॥ १२.३४३.५४ ॥
तेव्हा सर्व लोकांच्या हिताचा विचार करणाऱ्या त्या लोकपितरांनी धर्माचे मूळ असलेले ते सनातन शास्त्र प्रवर्तित केले.
12.343.55
उत्पन्नेऽङ्गिरसे चैव युगे प्रथमकल्पिते ।
साङ्गोपनिषदं शास्त्रं स्थापयित्वा बृहस्पतौ ॥ १२.३४३.५५ ॥
पहिल्या कल्पित युगात अंगिरसाच्या वंशात उत्पत्ती झाल्यावर, अंगांसह व उपनिषदांसह शास्त्र बृहस्पतीकडे स्थापित करून—
12.343.56
जग्मुर्यथेप्सितं सर्वलोकानां सर्वधर्मप्रवर्तकाः ॥ १२.३४३.५६ ॥
सर्व धर्मांचे प्रवर्तक सर्व लोकांत हवे तसे निघून गेले.