ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.343
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.343.1
स एवमुक्तो द्विपदां वरिष्ठो ।
नारायणेनोत्तमपूरुषेण।
जगाद वाक्यं द्विपदां वरिष्ठं ।
नारायणं लोकहिताधिवासम् ॥ १२.३४३.१ ॥
ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਲੋਕਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
12.343.2
यदर्थमात्मप्रभवेह जन्म ।
त्वयोत्तमं धर्मगृहे चतुर्धा।
तत्साध्यतां लोकहितार्थमद्य ।
गच्छामि द्रष्टुं प्रकृतिं तवाद्याम् ॥ १२.३४३.२ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਕਸਦ ਹੁਣ ਲੋਕਹਿਤ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੇਖਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
12.343.3
वेदाः स्वधीता मम लोकनाथ ।
तप्तं तपो नानृतमुक्तपूर्वम्।
पूजां गुरूणां सततं करोमि ।
परस्य गुह्यं न तु भिन्नपूर्वम् ॥ १२.३४३.३ ॥
ਹੇ ਲੋਕਨਾਥ, ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਮੈਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭੇਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।
12.343.4
गुप्तानि चत्वारि यथागमं मे ।
शत्रौ च मित्रे च समोस्मि नित्यम्।
तं चादिदेवं सततं प्रपन्न ।
एकान्तभावेन वृणोभ्यजस्रम् ॥ १२.३४३.४ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਗੁਪਤ ਵਰਤ ਹਨ; ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੈਂ ਸਦਾ ਸਮਭਾਵੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਆਦਿਦੇਵ ਦੀ ਸਦਾ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਇਕਾਗਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵਰਦਾ ਹਾਂ।
12.343.5
एभिर्विशेषैः परिशृद्धसत्वः ।
कस्मान्न पश्येयमनन्तमीशम्।
तत्पारमेष्ठ्यस्य वचो निशम्य ।
नारायणः शाश्वतधर्मगोप्ता ॥ १२.३४३.५ ॥
ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵੇਖਾਂ? ਪਰਮਧਾਮ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ (ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ)।
12.343.6
गच्छेति तं नारदमुक्तबान्स ।
संपूजयित्वा विधिवत्क्रियाभिः।
ततो विसृष्टः परमेष्ठिपुत्रः ।
सोऽभ्यर्चयित्वा तमृषिं पुराणम् ॥ १२.३४३.६ ॥
"ਜਾਓ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਸਨੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
12.343.7
खमुत्पपातोत्तमयोगयुक्त ।
स्ततोऽधिमेरौ सहसा निलिल्ये।
तत्रावतस्थे च मुनिर्मुर्हुत ।
मेकान्तमासाद्य गिरेः स शृङ्क्ते ॥ १२.३४३.७ ॥
ਉੱਤਮ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਚਾਨਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ; ਪਰਬਤ ਦੀ ਇਕਾਂਤ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।
12.343.8
आलोकयन्नुत्तरपश्चिमेन ।
ददर्श चाप्यद्भुतमुक्तरूपम्।
क्षीरोदधेर्योत्तरतो हि द्वीपः ।
श्वेतः स नाम्ना प्रथितो विशालः ॥ १२.३४३.८ ॥
ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟਾਪੂ, ਜੋ ਸ਼ਵੇਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
12.343.9
मेरोः सहस्रैः स हि योजनानां ।
द्वात्रिंशतोर्ध्वं कविभिर्निरुक्तः।
अनिन्द्रियाश्चानशनाश्च तत्र ।
निष्पन्दहीनाः सुसुगन्धिनस्ते ॥ १२.३४३.९ ॥
ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਬੱਤੀ ਯੋਜਨ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ (ਵਸਣ ਵਾਲੇ) ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਅਚੱਲ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਨ।
12.343.10
श्वेताः पुमांसो गतसर्वपापा ।
श्चक्षुर्मुषः पापकृतां नराणाम्।
वज्रास्थिकायाः सममानोन्माना ।
दिव्यावयवरूपाः शुभसारोपेताः ॥ १२.३४३.१० ॥
ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ; ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
12.343.11
छत्राकृतिशीर्षा मेघौघनिनादाः ।
सममुष्कचतुष्का राजीवच्छदपादाः।
षष्ठ्या दन्तैर्युक्ताः शुक्लैरष्टाभिर्दंष्ट्राभिर्ये ।
जिह्वाभिर्ये विश्ववक्रंलेलिह्यन्ते सूर्यप्रख्यम् ॥ १२.३४३.११ ॥
ਛਤਰੀ ਵਰਗੇ ਸਿਰ, ਬੱਦਲ ਗਰਜਣ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼, ਬਰਾਬਰ ਚਾਰ ਅੰਗ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਪੈਰ; ਸੱਠ ਦੰਦ ਅਤੇ ਅੱਠ ਚਿੱਟੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ; ਜੀਭਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਚੱਟਦੇ ਹਨ।
12.343.13
सर्वे तस्य निसर्ग इति ।
युधिष्ठिर उवाच।
अनिन्द्रिया निराहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः ।
कथं ते पुरुषा जाताः का तेषां गतिरुत्तमा ॥ १२.३४३.१३ ॥
ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਹਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਚਲ, ਸੁਗੰਧਤ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਕੀ ਹੈ?
12.343.14
ये च मुक्ता भवन्तीह नरा भरतसत्तम ।
तेषां लक्षणमेतद्धि तच्छ्वेतद्द्वीपवासिनाम् ॥ १२.३४३.१४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹੀ ਲੱਛਣ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਵੇਤਦ੍ਵੀਪ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
12.343.15
तस्मान्मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे ।
त्वं हि सर्वकथारामस्त्वां चैवोपाश्रिता वयम् ॥ १२.३४३.१५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੰਸ਼ਯ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।
12.343.16
विस्तीर्णैषा कथा राजञ्श्रुता मे पितृसन्निधौ ।
यैषा तव हि वक्तव्या कथासारो हि सा मता ॥ १२.३४३.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਥਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਹ ਕਥਾ ਦਾ ਸਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.343.17
शन्तनोः कथयामास नारदो मुनिसत्तमः ।
राज्ञा पृष्टः पुरा प्राह तत्राहं श्रुतवान्पुरा ॥ १२.३४३.१७ ॥
ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣੀ ਸੀ।
12.343.18
राजोपरिचरो नाम बभूवाधिपतिर्भुवः ।
आखण्डलसखः ख्यातो भक्तो नारायणं हरिं ॥ १२.३४३.१८ ॥
ਉਪਰਿਚਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸੀ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ।
12.343.19
धार्मिको नित्यभक्तश्च पितुर्नित्यमतन्द्रितः ।
साम्राज्यं तेन संप्राप्तं नारायणवरात्पुरा ॥ १२.३४३.१९ ॥
ਉਹ ਧਰਮੀ, ਨਿੱਤ ਭਗਤ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਦਾ ਅਣਥੱਕ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਪਾਇਆ।
12.343.20
सात्वतं विधिमास्थाय प्राक्सूर्यमुखनिःसृतम् ।
पूजयामास देवेशं तच्छेषेण पितामहान् ॥ १२.३४३.२० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ ਸਾਤਵਤ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਉਸਦੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
12.343.21
पितृशेषेण विप्रांश्च संविभज्याश्रितांश्च सः ।
शेषान्नभुक्सत्यपरः सर्वभूतेष्वहिंसकः ॥ १२.३४३.२१ ॥
ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਬਚਿਆ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਸੀ; ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਕ ਸੀ।
12.343.22
सर्वभावेन भक्तः स देवदेवं जनार्दनम् ।
अनादिमध्यनिधनं लोककर्तारमव्ययम् ॥ १२.३४३.२२ ॥
ਉਹ ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ; ਜੋ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ।
12.343.23
तस्य नारायणे भक्तिं वहतोऽमित्रकर्शिनः ।
एकशय्यासनं देवो दत्तवान्देवराट् स्वयम् ॥ १२.३४३.२३ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸ਼ਤਰੂ-ਨਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਹੀ ਸੇਜ ਅਤੇ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ।
12.343.24
आत्मराज्यं धनं चैव कलत्रं वाहनं तथा ।
यत्तद्भागवतं सर्वमिति तत्प्रेषितं सदा ॥ १२.३४३.२४ ॥
ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸਦਾ ਉਸੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
12.343.25
काम्यनैमित्तिका राजन्यज्ञियाः परमक्रियाः ।
सर्वाः सात्वतमास्थाय विधिं चक्रे समाहितः ॥ १२.३४३.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਨੇ ਸਾਤਵਤ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾ ਕੇ ਏਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਾਮਯ, ਨੈਮਿਤਕ, ਖੱਤਰੀ ਯੱਗ ਅਤੇ ਸਭ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ।
12.343.26
पाञ्चरात्रविदो मुख्यास्तस्य गेहे महात्मनः ।
वरान्नं भगवत्प्रोक्तं भुञ्जते वाऽग्रभोजनम् ॥ १२.३४३.२६ ॥
ਪਾਂਚਰਾਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗਿਆਤਾ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਘਰ ਭਗਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਅੰਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅਗ੍ਰ-ਭੋਜਨ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
12.343.27
तस्य प्रशासतो राज्यं धर्मेणामित्रघातिनः ।
नानृता वाक्समभवन्मनो दुष्टं न चाभवत्।
न च कायेन कृतवान्स पापं परमण्वपि ॥ १२.३४३.२७ ॥
ਸ਼ਤਰੂ-ਨਾਸ਼ਕ ਉਹ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮਨ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਣੂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
12.343.28
ये हि ते ऋषयः ख्याताः सप्त चित्रशिखण्डिनः ।
तैरेकमतिभिर्भूत्वा यत्प्रोक्तं शास्त्रमुत्तमम् ॥ १२.३४३.२८ ॥
ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖੰਡੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਤ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ।
12.343.29
वेदैश्चतुर्भिः समितं कृतं मेरौ महागिरौ ।
आस्यैः सप्तभिरुद्गीर्णं लोकधर्ममनुत्तमम् ॥ १२.३४३.२९ ॥
ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਰਚਿਆ ਗਿਆ; ਸੱਤ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਲੋਕਧਰਮ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਰੂਪ।
12.343.30
मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठश्च महातेजास्ते हि चित्रशिखण्डिनः ॥ १२.३४३.३० ॥
ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰਿ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੂ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਸਿਸ਼ਠ — ਉਹੀ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖੰਡੀ ਹਨ।
12.343.31
सप्त प्रकृतयो ह्येतास्तथा स्वायंभुवोऽष्टमः ।
एताभिर्धार्यते लोकस्ताभ्याः शास्त्रं विनिःसृतं ॥ १२.३४३.३१ ॥
ਇਹ ਸੱਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ; ਅੱਠਵੇਂ ਸਵਾਯੰਭੁਵ (ਮਨੂ) ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
12.343.32
एकाग्रमनसो दान्ता मुनयः संयमे रताः ।
भूतभव्यभविष्यज्ञाः सत्यधर्मपरायणाः ॥ १२.३४३.३२ ॥
ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ ਮੁਨੀ, ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰਤ; ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ-ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਗਿਆਤਾ; ਸਤਿ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ।
12.343.33
इदं श्रेय इदं ब्रह्म इदं हितमनुत्तमम् ।
लोकान्संचिन्त्य मनसा ततः शास्त्रं प्रचक्रिरे ॥ १२.३४३.३३ ॥
ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ, ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਰਬੋਤਮ ਹਿਤ ਹੈ — ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚਿਆ।
12.343.34
तत्र धर्मार्थकामा हि मोक्षः पश्चाच्च कीर्तितः ।
मर्यादा विविधाश्चैव दिवि भूमौ च संस्थिताः ॥ १२.३४३.३४ ॥
ਉੱਥੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਕਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਵਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਅਨੇਕ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ।
12.343.35
आराध्य तपसा देवं हरिं नारायणं प्रभुम् ।
दिव्यं वर्षसहस्रं वै सर्वे ते ऋषिभिः सह ॥ १२.३४३.३५ ॥
ਤਪ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵ ਹਰਿ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਵ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ।
12.343.36
नारायणानुशिष्टा हि तदा देवी सरस्वती ।
विवेश तानृषीन्सर्वाल्लोँकानां हितकाम्यया ॥ १२.३४३.३६ ॥
ਤਦ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
12.343.37
ततः प्रवर्तिता सम्यक्तपोविद्भिर्द्विजातिभिः ।
शब्दे चार्थे च हेतौ च एषा प्रथमसर्गजा ॥ १२.३४३.३७ ॥
ਫਿਰ ਤਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਇਹ (ਵਿਦਿਆ) ਸ਼ਬਦ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਹੇਤੂ ਵਿੱਚ—ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ।
12.343.38
आदावेव हि तच्छास्त्रमोंकारस्वरपूजितम् ।
ऋषिभिः श्रावितं तत्र यत्र कारुणिकोह्यसौ ॥ १२.३४३.३८ ॥
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਓਅੰਕਾਰ ਸਵਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਰੁਣਾਮਈ ਹੈ।
12.343.39
ततः प्रसन्नो भगवाननिर्दिष्टशरीरगः ।
ऋषीनुवाच तान्सर्वानदृश्यः पुरुषोत्तमः ॥ १२.३४३.३९ ॥
ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਗਵਾਨ, ਅਣਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
12.343.40
कृतं शतसहस्रं हि श्लोकानां हितमुत्तमम् ।
लोकतन्त्रस्य कृत्स्नस्य यस्माद्धर्मः प्रवर्तते ॥ १२.३४३.४० ॥
ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਿਤਕਾਰੀ (ਗ੍ਰੰਥ) ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ।
12.343.41
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च यस्मादेतद्भविष्यति ।
यजुर्ऋक्सामभिर्जुष्टमथर्वाङ्गिरसैस्तथा ॥ १२.३४३.४१ ॥
ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ; ਯਜੁਰ, ਰਿਕ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵਾਂਗਿਰਸ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ।
12.343.42
यथाप्रमाणं हिं मया कृतो ब्रह्म प्रसादतः ।
रुद्रश्च क्रोधजो विप्रा यूयं प्रकृतयस्तथा। ॥ १२.३४३.४२ ॥
ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ (ਇਹ) ਰਚਿਆ ਗਿਆ; ਰੁਦ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹੋ।
12.343.43
सूर्याचन्द्रमसौ वायुर्भूमिरापोऽग्निरेव च ।
सर्वे च नक्षत्रगणा यच्च भूताभिशब्दितम् ॥ १२.३४३.४३ ॥
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਵਾਯੂ, ਧਰਤੀ, ਜਲ ਅਤੇ ਅਗਨੀ; ਸਾਰੇ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ-ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.343.44
अधिकारेषु वर्तन्ते यथास्वं ब्रह्मवादिनः ।
सर्वे प्रमाणं हि यथा तथा तच्छास्त्रमुत्तमम् ॥ १२.३४३.४४ ॥
ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ।
12.343.45
भविष्यति प्रमाणं वै एतन्मदनुशासनम् ।
तस्मात्प्रवक्ष्यते धर्मान्मनुः स्वायंभुवः स्वयम् ॥ १२.३४३.४५ ॥
ਇਹ ਮੇਰਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਸਵਾਇੰਭੁਵ ਮਨੂ ਆਪ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇਗਾ।
12.343.46
उशना बृहस्पतिश्चैव यदोत्पन्नौ भविष्यतः ।
तदा प्रवक्ष्यतः शास्त्रं युष्मन्मतिभिरुद्धृतम् ॥ १२.३४३.४६ ॥
ਉਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵੀ ਜਦੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ, ਤਦ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰੇ ਗਏ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਗੇ।
12.343.47
स्वायंभुवेषु धर्मेषु शास्त्रे चोशनसा कृते ।
बृहस्पतिमते चैव लोकेषु प्रतिचारिते ॥ १२.३४३.४७ ॥
ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ਼ਨਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਗਏ ਵਿੱਚ।
12.343.48
युष्मत्कृतमिदं शास्त्रं प्रजापालो वसुस्ततः ।
बृहस्पतिसकाशाद्वै प्राप्स्यते द्विजसत्तमाः ॥ १२.३४३.४८ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਚਿਆ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਕ ਵਸੁ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
12.343.49
स हि मद्भावनिरतो मद्भक्तश्च भविष्यति ।
तेन शास्त्रेण लोकेषु क्रियाः सर्वाः करिष्यति ॥ १२.३४३.४९ ॥
ਉਹ ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰੇਗਾ।
12.343.50
एतद्धि युष्मच्छास्त्राणां शास्त्रमुत्तमसंज्ञितम् ।
एतदर्थ्यं च धर्म्यं च रहस्यं चैतदुत्तमम् ॥ १२.३४३.५० ॥
ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਉੱਤਮ' ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਧਰਮਸੰਮਤ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।
12.343.51
अस्य प्रवर्तनाच्चैव प्रजावन्तो भविष्यथ ।
स च राजश्रिया युक्तो भविष्यति महान्वसुः ॥ १२.३४३.५१ ॥
ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ ਹੋਵੋਗੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਸੁ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ।
12.343.52
संस्थिते तु नृपे तस्मिञ्शास्त्रमेतत्सनातनम् ।
अन्तर्धास्यति तत्सर्वमेतद्वः कथितं मया ॥ १२.३४३.५२ ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
12.343.53
एतावदुक्त्वा वचनमदृश्यः पुरुषोत्तमः ।
विसृज्य तानृषीन्सर्वान्कामपि प्रसृतो दिशम् ॥ १२.३४३.५३ ॥
ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
12.343.54
ततस्ते लोकपितरः सर्वलोकार्थचिन्तकाः ।
प्रावर्तयन्त तच्छास्त्रं धर्मयोनिं सनातनम् ॥ १२.३४३.५४ ॥
ਤਦ ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕੀਤਾ।
12.343.55
उत्पन्नेऽङ्गिरसे चैव युगे प्रथमकल्पिते ।
साङ्गोपनिषदं शास्त्रं स्थापयित्वा बृहस्पतौ ॥ १२.३४३.५५ ॥
ਪਹਿਲੇ ਕਲਪਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ—
12.343.56
जग्मुर्यथेप्सितं सर्वलोकानां सर्वधर्मप्रवर्तकाः ॥ १२.३४३.५६ ॥
ਸਰਬ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਿਆ ਤਿਵੇਂ ਚਲੇ ਗਏ।