મહાભારત · અધ્યાય 12.345
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.345.1
यदा भक्तो भगवति आसीद्राजा महान्वसुः ।
किमर्थं स परिभ्रष्टो विवेश विवरं भुवः ॥ १२.३४५.१ ॥
ભગવાનનો ભક્ત એવો મહાન રાજા વસુ કયા કારણે પતિત થઈને પૃથ્વીના વિવરમાં પ્રવેશ્યો?
12.345.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ऋषीणां चैव संवादं त्रिदशानां च भारत ॥ १२.३४५.२ ॥
હે ભારત, અહીં પણ ઋષિઓ અને દેવતાઓના આ પ્રાચીન ઇતિહાસ-સંવાદને લોકો કહે છે.
12.345.3
इयं वै कर्मभूमिः स्यात्स्वर्गो भोगाय कल्पितः ।
तस्मादिन्द्रो महीं प्राप्य यजनाप तु दीक्षितः ॥ १२.३४५.३ ॥
આ પૃથ્વી જ કર્મભૂમિ છે; સ્વર્ગ ભોગ માટે નિર્ધારિત છે. તેથી ઇન્દ્ર પૃથ્વી પામીને યજ્ઞ માટે દીક્ષિત થયા.
12.345.4
सवनीयपशोः काल आगते तु बृहस्पतिः ।
पिष्टमानीयतामत्र पश्वर्थमिति भाषत ॥ १२.३४५.४ ॥
સવનીય પશુનો સમય આવતાં બૃહસ્પતિએ કહ્યું, 'પશુ માટે અહીં પિષ્ટ લાવવામાં આવે.'
12.345.5
तच्छ्रुत्वा देवताः सर्वा इदमूचुर्द्विजोत्तमम् ।
बृहस्पतिं मांसगृद्धाः पृथक्पृथगिदं पुनः ॥ १२.३४५.५ ॥
તે સાંભળીને સર્વ દેવતાઓ, માંસલોભી થઈને, તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ બૃહસ્પતિને અલગ અલગ ફરી આ કહેવા લાગ્યા.
12.345.6
अजेन यष्टव्यमिति प्राहुर्देवा द्विजोत्तमान् ।
स च छागोप्यजो ज्ञेयो नान्यः पशुरिति स्थितिः ॥ १२.३४५.६ ॥
'અજ વડે યજ્ઞ કરવો' એમ દેવતાઓએ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને કહ્યું. તે અજ પણ બકરો જ જાણવો; બીજું પશુ નહીં, એવી સ્થિતિ છે.
12.345.7
बीजैर्यज्ञेषु यष्टव्यमिति वै वैदिकी श्रुतिः ।
अजसंज्ञानि बीजानि च्छागं नो हन्तुमर्हथ ॥ १२.३४५.७ ॥
યજ્ઞોમાં બીજ વડે યજન કરવું જોઈએ, એવી વૈદિક શ્રુતિ છે. 'અજ' નામના બીજથી યજ્ઞ કરવો; બકરાને અમારા માટે મારવો ન જોઈએ.
12.345.8
नैष धर्मः सतां देवा यत्र बध्येत वै पशुः ।
इदं कृतयुगं श्रेष्ठं कथं वध्येत वै पशुः ॥ १२.३४५.८ ॥
હે દેવો, જ્યાં પશુનો વધ થાય તે સજ્જનોનો ધર્મ નથી. આ શ્રેષ્ઠ કૃતયુગ છે; તો પશુનો વધ કેવી રીતે થાય?
12.345.9
तेषां संवदतामेवमृषीणां विबुधैः सह ।
मार्गागतो नृपश्रेष्ठस्तं देशं प्राप्तवान्वसुः ॥ १२.३४५.९ ॥
દેવો સાથે આ રીતે વાતચીત કરતા તે ઋષિઓ પાસે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ વસુ માર્ગે આવીને તે સ્થળે પહોંચ્યા.
12.345.10
अन्तरिक्षचरः श्रीमान्सहस्रबलवाहनः ।
तं दृष्ट्वा सहसाऽऽयान्तं वसुं ते त्वन्तरिक्षगम् ॥ १२.३४५.१० ॥
આકાશમાં વિચરતા, તેજસ્વી, હજારો સેના અને વાહનો ધરાવતા વસુને અચાનક આવતા જોઈને તેઓ આકાશગામી હતા.
12.345.11
ऊचुर्द्विजातयो देवानेष च्छेत्स्यति संशयम् ।
यज्वा दानपतिः श्रेष्ठः सर्वभूतहितप्रियः।
कथंस्विदन्यथा ब्रूयादेष वाक्यं महान्वसुः ॥ १२.३४५.११ ॥
દ્વિજોએ દેવોને કહ્યું: 'આ સંશયને છેદશે. આ યજ્ઞ કરનાર, દાનપતિ, શ્રેષ્ઠ અને સર્વભૂતહિતપ્રિય છે. આ મહાન વસુ બીજી રીતે કેમ બોલે?'
12.345.12
एवं ते संविदं कृत्वा विबुधा ऋषयस्तथा ।
अपृच्छन्सहिताऽभ्येत्य वसुं राजानमन्तिकात् ॥ १२.३४५.१२ ॥
આ રીતે સમજૂતી કરીને દેવો અને ઋષિઓ સાથે મળીને વસુ રાજા પાસે જઈને નજીકથી પૂછવા લાગ્યા.
12.345.13
भो राजन्केन यष्टव्यमजेनाहोस्विदौषधैः ।
एतन्नः संशयं छिन्धि प्रमाणं नो भवान्मतः ॥ १२.३४५.१३ ॥
હે રાજા, યજ્ઞ શાથી કરવો—અજથી કે ઔષધિઓથી? અમારો આ સંશય દૂર કરો; આપ જ અમારા માટે પ્રમાણ છો.
12.345.14
स तान्कृताञ्जलिर्भूत्वा परिपप्रच्छ वै वसुः ।
कस्य वै को मतः पक्षो ब्रूत सत्यं द्विजोत्तमाः ॥ १२.३४५.१४ ॥
હાથ જોડીને વસુએ તેમને પૂછ્યું—'કોનો મત કયો પક્ષ? હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, સત્ય કહો.'
12.345.15
धान्यैर्यष्टव्यमित्येव पक्षोऽस्माकं नराधिप ।
देवानां तु पशुः पक्षो मतो राजन्वदस्व नः ॥ १२.३४५.१५ ॥
'અમારો પક્ષ એ છે કે ધાન્યથી જ યજ્ઞ કરવો, હે નરાધિપ. દેવોનો પક્ષ પશુ છે; હે રાજા, આપનો મત અમને કહો.'
12.345.16
देवानां तु मतं ज्ञात्वा वसुना पक्षसंश्रयात् ।
छागेनाजेन यष्टव्यमेवमुक्तं वचस्तदा ॥ १२.३४५.१६ ॥
દેવોનો મત જાણીને, તે પક્ષનો આશ્રય લઈને વસુએ ત્યારે કહ્યું—'છાગ (બકરા) અને અજથી યજ્ઞ કરવો.'
12.345.17
कुपितास्ते ततः सर्वे मुनयः सूर्यवर्चसः ।
ऊचुर्वसुं विमानस्थं देवपक्षार्थवादिनम् ॥ १२.३४५.१७ ॥
ત્યારે સૂર્ય જેવા તેજસ્વી તે સર્વ મુનિઓ ક્રોધે ભરાયા અને વિમાનમાં બેઠેલા, દેવપક્ષની વાત કરનાર વસુને કહ્યું.
12.345.18
सुरपक्षो गृहीतस्ते यस्मात्तस्माद्दिवः पत ।
अद्यप्रभृति ते राजन्नाकाशे विहता गतिः ॥ १२.३४५.१८ ॥
'તેં દેવપક્ષ સ્વીકાર્યો છે તેથી સ્વર્ગમાંથી પડ. હે રાજા, આજથી આકાશમાં તારી ગતિ રોકાઈ જાઓ.'
12.345.19
अस्माच्छापाभिघातेन महीं भित्त्वा प्रवेक्ष्यसि ।
विरुद्धं वेदसूत्राणामुक्तं यदि भवेन्नृप।
वयं विरुद्धवचना यदि तत्र पतामहे ॥ १२.३४५.१९ ॥
આ શાપના પ્રહારથી તું પૃથ્વીને ફાડીને તેમાં પ્રવેશીશ. હે રાજન્, જો વેદસૂત્રોથી વિરુદ્ધ કંઈ કહેવાયું હોય, અથવા જો અમે વિરુદ્ધ વચનો બોલ્યા હોઈએ, તો અમે ત્યાં જ પડીશું.
12.345.20
ततस्तस्मिन्मुहूर्तेऽथ राजोपरिचरस्तदा ।
अधो वै संबभूवाशु भूमेर्विवरगो नृप ॥ १२.३४५.२० ॥
ત્યારે તે જ ક્ષણે રાજા ઉપરિચર તરત નીચે, પૃથ્વીના વિવરમાં ગયો. હે રાજન્.
12.345.21
स्मृतिस्त्वेवं न विजहौ तदा नारायणाज्ञया ॥ १२.३४५.२१ ॥
પરંતુ નારાયણની આજ્ઞાથી ત્યારે તેની સ્મૃતિ આ રીતે છૂટી નહીં.
12.345.22
देवास्तु सहिताः सर्वे वमोः शापविमोक्षणम् ।
चिन्तयामासुरव्यग्राः सुकृतं हि नृपस्य तत् ॥ १२.३४५.२२ ॥
દેવતાઓ બધા સાથે મળીને વસુના શાપમોચન વિશે શાંત મનથી વિચારવા લાગ્યા, કારણ કે તે રાજાનું સત્કર્મ હતું.
12.345.23
अनेनास्मत्कृते राज्ञा शापः प्राप्तो महात्मना ।
अस्य प्रतिप्रियं कार्यं सहितैर्नो दिवौकसः ॥ १२.३४५.२३ ॥
આ રાજાએ અમારે માટે, તે મહાત્માએ, આ શાપ મેળવ્યો. હે દેવો, આપણે બધાએ સાથે મળીને તેનો પ્રત્યુપકાર કરવો જોઈએ.
12.345.24
इति बुद्ध्या व्यवस्याशु गत्वा निश्चयमीश्वराः ।
ऊचुः संहृष्टमनसो राजोपरिचरं तदा ॥ १२.३४५.२४ ॥
આ રીતે બુદ્ધિથી નિશ્ચય કરીને તે ઈશ્વરો તરત જઈને, હર્ષિત મનથી ત્યારે રાજા ઉપરિચરને બોલ્યા.
12.345.25
ब्रह्मण्य देवभक्तस्त्वं सुरासुरगुरुर्हरिः ।
कामं स तव तुष्टात्मा कुर्याच्छापविभोक्षणम् ॥ १२.३४५.२५ ॥
હે બ્રાહ્મણપ્રિય, તું દેવભક્ત છે; દેવ-અસુરોના ગુરુ હરિ પ્રસન્નચિત્ત થઈને તને શાપમુક્ત કરશે.
12.345.26
मानना तु द्विजातीनां कर्तव्या वै महात्मनाम् ।
अवश्यं तपसा तेषां फलितव्यं नृपोत्तम ॥ १२.३४५.२६ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, દ્વિજો અને મહાત્માઓનું સન્માન અવશ્ય કરવું; તેમની તપસ્યાનું ફળ અવશ્ય મળે છે.
12.345.27
यतस्त्वं सहसा भ्रष्ट आकाशान्मेदिनीतलम् ।
विरुद्धं वेदसूत्राणां न वक्तव्यं हितार्थिना ॥ १२.३४५.२७ ॥
તું આકાશમાંથી અચાનક પૃથ્વી પર પડ્યો છે, તેથી હિત ઇચ્છનારે વેદસૂત્રોથી વિરુદ્ધ ન બોલવું.
12.345.28
अस्मत्पक्षनिमित्तेन व्यसनं प्राप्तमीदृशम् ।
एकं त्वनुग्रहं तुभ्यं दद्मो वै नृप्रसत्तम।
यावत्त्वं शापदोषेण कालमासिप्यसेऽनघ ॥ १२.३४५.२८ ॥
અમારા પક્ષને કારણે તારા પર આવું સંકટ આવ્યું; છતાં હે નરશ્રેષ્ઠ, અમે તને એક કૃપા આપીએ છીએ. હે અનઘ, શાપદોષથી તું જેટલો સમય રહીશ...
12.345.29
भूमेर्विवरगो भूत्वा तावत्त्वं कालमाप्स्यसि ।
यज्ञेषु सुहुतां विप्रैर्वसोर्धारां समाहितैः ॥ १२.३४५.२९ ॥
પૃથ્વીના વિવરમાં રહીને, એકાગ્ર બ્રાહ્મણો યજ્ઞોમાં વસુની સુહુત ધારા અર્પે ત્યાં સુધી તું સમય વિતાવીશ.
12.345.30
प्राप्स्यसेऽस्मदनुध्यानान्मा च त्वां ग्लानिराविशेत् ।
न क्षुत्पिपासे राजेन्द्र भूमेश्छिद्रे भविष्यतः ॥ १२.३४५.३० ॥
અમારા ધ્યાનથી તું (મુક્તિ) પ્રાપ્ત કરીશ; તને ગ્લાનિ ન થાય. હે રાજેન્દ્ર, પૃથ્વીના વિવરમાં તને ભૂખ-તરસ નહીં લાગે.
12.345.31
वसोर्धारामिपीतत्वात्तेजसाऽऽप्यायितेन च ।
स देवोऽस्मद्वरात्प्रीतो ब्रह्मलोकं हि नेष्यति ॥ १२.३४५.३१ ॥
વસુએ એ ધારા પીધી હતી અને તેજથી તૃપ્ત થયો હતો; તે દેવ અમારા વરદાનથી પ્રસન્ન થઈને તેને બ્રહ્મલોકમાં લઈ જશે.
12.345.32
एवं दत्त्वा वरं राज्ञे सर्वे ते च दिवौकसः ।
ऋतुं समाप्य पिष्टेन मुनीनां वचनात्तदा ॥ १२.३४५.३२ ॥
એ રીતે રાજાને વર આપીને તે સર્વ દેવો મુનિઓના વચનથી ત્યારે પિષ્ટ આહુતિઓ વડે યજ્ઞકાળ પૂર્ણ કરી ગયા.
12.345.33
गताः धमवनं देवा ऋषगश्च तपोधनाः ।
गृहीत्वा दक्षिणां सर्वे गतः स्वानाश्रमान्पुनः ॥ १२.३४५.३३ ॥
દેવો ધર્મવનમાં ગયા; તપરૂપી ધનવાળા ઋષિઓ પણ ગયા; સર્વે દક્ષિણા લઈને ફરી પોતાના આશ્રમોમાં ગયા.
12.345.34
वसुं विचिन्त्य शक्रश्च प्रविनेशामरावतीम् ।
वसुर्विवरगस्तत्र व्यलीकस्य फलं गुरोः ॥ १२.३४५.३४ ॥
વસુનો વિચાર કરીને ઇન્દ્ર અમરાવતીમાં પ્રવેશ્યો; વસુ ભૂમિની ફાટમાં ગયો, ગુરુના અસત્યનું ફળ ભોગવતો.
12.345.35
चक्रे वसुस्ततः पूजां विष्वक्सेनाय भारत ।
जप्यं जगौ च सततं नारायणमुखोद्गवम् ॥ १२.३४५.३५ ॥
હે ભારત! ત્યારે વસુએ વિષ્વક્સેનની પૂજા કરી; નારાયણના મુખમાંથી ઉદ્ભવેલો જપ તેણે સતત ગાયો.
12.345.36
तत्रापि पञ्चभिर्यज्ञैः पञ्चकालानरिंदम् ।
अयजद्धरिं सुरपतिं भूमेर्विवरगोऽपि सन् ॥ १२.३४५.३६ ॥
હે શત્રુદમન! ત્યાં પણ ભૂમિની ફાટમાં રહીને વસુએ પાંચ યજ્ઞો વડે પાંચ કાળમાં સુરપતિ હરિની આરાધના કરી.
12.345.37
ततोऽस्य तुष्टो भगवान्भक्त्या नारायणो हरिः ।
अनन्यभक्तस्य सतस्तत्परस्य जितात्मनः ॥ १२.३४५.३७ ॥
ત્યારે ભક્તિથી તુષ્ટ થયેલા ભગવાન નારાયણ હરિ, અનન્ય ભક્ત, સજ્જન, તેમાં જ તત્પર અને જિતાત્મા એવા તેના પર પ્રસન્ન થયા.
12.345.38
वरदो भगवान्विष्णुः समीपस्थं द्विजोत्तमम् ।
गरुत्मन्तं महावेगमावभाषेऽप्सितं तदा ॥ १२.३४५.३८ ॥
વરદાતા ભગવાન વિષ્ણુએ ત્યારે પાસે ઊભેલા, મહાવેગવાળા દ્વિજોત્તમ ગરુડને ઇચ્છિત વચન કહ્યું.
12.345.39
द्विजोत्तम महाभाग पश्यतां वचनान्मम ।
सम्राड्राजा वसुर्नाम धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ १२.३४५.३९ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, મહાભાગ, મારું વચન સાંભળો. વસુ નામનો ધર્માત્મા સમ્રાટ રાજા, દૃઢવ્રતી છે.
12.345.40
ब्राह्मणानां प्रकोपेन प्रविष्टो वसुधातलम् ।
मानितास्ते तु विप्रेन्द्रास्त्वं तु गच्छ द्विजोत्तम् ॥ १२.३४५.४० ॥
બ્રાહ્મણોના ક્રોધથી તે પૃથ્વીના તળિયે પ્રવેશ્યો. પરંતુ એ શ્રેષ્ઠ વિપ્રો સન્માનિત છે; હે દ્વિજોત્તમ, તું જા.
12.345.41
भूमेर्विवरसंगुप्तं गरुडेह ममाज्ञया ।
अधश्चरं नृपश्रेष्ठं खेचरं कुरु माचिरम् ॥ १२.३४५.४१ ॥
હે ગરુડ, મારી આજ્ઞાથી પૃથ્વીની તિરાડમાં સંતાયેલા, નીચે વિચરતા શ્રેષ્ઠ રાજાને અહીં આકાશચારી બનાવ; વિલંબ ન કર.
12.345.42
गरुत्मानथ विक्षिप्य पक्षौ मारुतवेगवान् ।
विवेश विवरं भूमेर्यत्रास्ते वाग्यतो वसुः ॥ १२.३४५.४२ ॥
ત્યારે પવન જેવા વેગવાળા ગરુત્માને પાંખો ફેલાવીને, વાણીને સંયમમાં રાખીને વસુ જ્યાં હતા તે પૃથ્વીની તિરાડમાં પ્રવેશ કર્યો.
12.345.43
तत एनं समुत्क्षिप्य सहसा विनतासुतः ।
उत्पपात नभस्तूर्णं तत्र चैनममुञ्चत ॥ १२.३४५.४३ ॥
ત્યારે વિનતાના પુત્રે તેને અચાનક ઉપાડી લીધો, ઝડપથી આકાશમાં ઊડ્યો અને ત્યાં તેને છોડી દીધો.
12.345.44
अस्मिन्मुहुर्ते संजज्ञे राजोपरिचरः पुनः ।
सशरीरो गतश्चैव ब्रह्मलोकं नृपोत्तमः ॥ १२.३४५.४४ ॥
આ જ ક્ષણે રાજા ઉપરિચર ફરી પ્રગટ થયો; શ્રેષ્ઠ રાજા શરીર સહિત બ્રહ્મલોકે ગયો.
12.345.45
एवं तेनापि कौन्तेय वाग्दोषाद्देवताज्ञया ।
प्राप्ता गतिरधस्तात्तु द्विजशापान्महात्मना ॥ १२.३४५.४५ ॥
હે કૌન્તેય, એ જ રીતે તેણે પણ વાણીના દોષથી, દેવતાઓની આજ્ઞાથી, એક બ્રાહ્મણના શાપથી એ મહાત્માએ નીચેની ગતિ પામી.
12.345.46
केवलं पुरुषस्तेन सेवितो हरिरीश्वरः ।
ततः शीघ्रं जहौ शापं ब्रह्मलोकमवाप च ॥ १२.३४५.४६ ॥
તેણે માત્ર પુરુષ હરિ ઈશ્વરની સેવા કરી; પછી તરત જ શાપ ત્યજીને બ્રહ્મલોક પામ્યો.
12.345.47
एतत्ते सर्वमाख्यातं संभूता मानवा यथा ।
नारदोऽपि यथा श्वेतं द्वीपं स गतवानृषिः।
तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप ॥ १२.३४५.४७ ॥
મનુષ્યો કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયા અને નારદ ઋષિ શ્વેતદ્વીપે કેવી રીતે ગયા, તે બધું મેં તને કહ્યું. હવે તે બધું હું કહીશ; હે રાજન્, એકાગ્ર મનથી સાંભળ.