มหาภารตะ · อัธยายะ 12.345
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.345.1
यदा भक्तो भगवति आसीद्राजा महान्वसुः ।
किमर्थं स परिभ्रष्टो विवेश विवरं भुवः ॥ १२.३४५.१ ॥
เมื่อพระราชาผู้ยิ่งใหญ่ วสุ เป็นผู้ภักดีต่อพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระภาค เหตุใดพระองค์จึงตกจากสถานะนั้น และเสด็จลงไปในช่องแห่งแผ่นดิน
12.345.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ऋषीणां चैव संवादं त्रिदशानां च भारत ॥ १२.३४५.२ ॥
ที่นี่ โอ ภารตะ ผู้คนยังเล่าอิติหาสโบราณนี้ ซึ่งเป็นบทสนทนาระหว่างฤๅษีกับเหล่าเทพ
12.345.3
इयं वै कर्मभूमिः स्यात्स्वर्गो भोगाय कल्पितः ।
तस्मादिन्द्रो महीं प्राप्य यजनाप तु दीक्षितः ॥ १२.३४५.३ ॥
แผ่นดินนี้เป็นภูมิแห่งกรรมโดยแท้ ส่วนสวรรค์ถูกกำหนดไว้เพื่อการเสวยสุข ฉะนั้น พระอินทร์เมื่อได้มาอยู่บนแผ่นดิน จึงทรงรับการเข้าพิธีเพื่อการบูชายัญ
12.345.4
सवनीयपशोः काल आगते तु बृहस्पतिः ।
पिष्टमानीयतामत्र पश्वर्थमिति भाषत ॥ १२.३४५.४ ॥
เมื่อถึงเวลาของสัตว์ในพิธีสวนีย ท่านพระพฤหัสปติจึงกล่าวว่า ให้นำแป้งที่นวดแล้วมาที่นี่เพื่อใช้แทนสัตว์
12.345.5
तच्छ्रुत्वा देवताः सर्वा इदमूचुर्द्विजोत्तमम् ।
बृहस्पतिं मांसगृद्धाः पृथक्पृथगिदं पुनः ॥ १२.३४५.५ ॥
เหล่าเทพทั้งปวงที่ใคร่ในเนื้อสัตว์ได้ยินเช่นนั้นแล้ว จึงพูดกับพระพฤหัสปติ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ ทีละองค์อีกครั้งว่า
12.345.6
अजेन यष्टव्यमिति प्राहुर्देवा द्विजोत्तमान् ।
स च छागोप्यजो ज्ञेयो नान्यः पशुरिति स्थितिः ॥ १२.३४५.६ ॥
เหล่าเทพกล่าวกับผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติว่า ต้องบูชายัญด้วยอชะ และ อชะนั้นพึงรู้ว่าคือแพะ ไม่ใช่สัตว์อื่น นี่คือข้อกำหนดที่ตั้งไว้
12.345.7
बीजैर्यज्ञेषु यष्टव्यमिति वै वैदिकी श्रुतिः ।
अजसंज्ञानि बीजानि च्छागं नो हन्तुमर्हथ ॥ १२.३४५.७ ॥
ในการบูชายัญต้องใช้เมล็ดพืช ดังที่พระเวทกล่าวไว้ ให้ใช้เมล็ดที่เรียกว่า อชะ ท่านทั้งหลายไม่ควรฆ่าแพะเพื่อพวกเรา
12.345.8
नैष धर्मः सतां देवा यत्र बध्येत वै पशुः ।
इदं कृतयुगं श्रेष्ठं कथं वध्येत वै पशुः ॥ १२.३४५.८ ॥
โอ เทพทั้งหลาย นี่มิใช่ธรรมของผู้ดี ที่จะฆ่าสัตว์ในพิธีที่สัตว์พึงถูกฆ่า นี่คือยุคกฤตอันประเสริฐ แล้วเหตุใดจึงจะฆ่าสัตว์ได้
12.345.9
तेषां संवदतामेवमृषीणां विबुधैः सह ।
मार्गागतो नृपश्रेष्ठस्तं देशं प्राप्तवान्वसुः ॥ १२.३४५.९ ॥
ขณะที่ฤๅษีเหล่านั้นสนทนากับเหล่าเทพเช่นนั้น พระวสุ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ เสด็จมาตามทางและถึงสถานที่นั้น
12.345.10
अन्तरिक्षचरः श्रीमान्सहस्रबलवाहनः ।
तं दृष्ट्वा सहसाऽऽयान्तं वसुं ते त्वन्तरिक्षगम् ॥ १२.३४५.१० ॥
พระวสุผู้รุ่งโรจน์ผู้เคลื่อนไปในอากาศ พร้อมด้วยพลพรรคและยานพาหนะนับพัน เมื่อเหล่าเทพที่ท่องไปในอากาศเช่นกันเห็นพระองค์เสด็จมาโดยฉับพลัน
12.345.11
ऊचुर्द्विजातयो देवानेष च्छेत्स्यति संशयम् ।
यज्वा दानपतिः श्रेष्ठः सर्वभूतहितप्रियः।
कथंस्विदन्यथा ब्रूयादेष वाक्यं महान्वसुः ॥ १२.३४५.११ ॥
เหล่าทวิชาติกล่าวแก่เหล่าเทพว่า ท่านผู้นี้จะตัดข้อสงสัยนี้ได้ เขาเป็นผู้บูชายัญ เป็นเจ้าแห่งการให้ทาน ผู้ประเสริฐ เป็นที่รักแก่ความเจริญของสรรพสัตว์ พระวสุผู้ยิ่งใหญ่นี้จะกล่าวเป็นอย่างอื่นได้อย่างไร
12.345.12
एवं ते संविदं कृत्वा विबुधा ऋषयस्तथा ।
अपृच्छन्सहिताऽभ्येत्य वसुं राजानमन्तिकात् ॥ १२.३४५.१२ ॥
เมื่อตกลงกันเช่นนั้นแล้ว เหล่าเทพและฤๅษีจึงพร้อมกันไปหาพระราชาวสุ เข้าไปใกล้แล้วทูลถามพระองค์
12.345.13
भो राजन्केन यष्टव्यमजेनाहोस्विदौषधैः ।
एतन्नः संशयं छिन्धि प्रमाणं नो भवान्मतः ॥ १२.३४५.१३ ॥
ข้าแต่พระราชา การบูชายัญพึงทำด้วยอชะแพะ หรือด้วยโอษธี ขอทรงตัดความสงสัยนี้ของพวกข้าพระองค์ พวกข้าพระองค์ถือว่าพระองค์เป็นผู้ยืนยันได้
12.345.14
स तान्कृताञ्जलिर्भूत्वा परिपप्रच्छ वै वसुः ।
कस्य वै को मतः पक्षो ब्रूत सत्यं द्विजोत्तमाः ॥ १२.३४५.१४ ॥
พระวสุทรงพนมพระหัตถ์แล้วทรงถามเหล่านั้นว่า ฝ่ายใดเห็นเช่นใด ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติ ขอตรัสความจริงเถิด
12.345.15
धान्यैर्यष्टव्यमित्येव पक्षोऽस्माकं नराधिप ।
देवानां तु पशुः पक्षो मतो राजन्वदस्व नः ॥ १२.३४५.१५ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ฝ่ายของพวกข้าพระองค์คือ การบูชายัญพึงทำด้วยธัญพืช ส่วนฝ่ายของเหล่าเทพคือ สัตว์ ข้าแต่พระราชา ขอตรัสความเห็นของพระองค์แก่พวกข้าพระองค์เถิด
12.345.16
देवानां तु मतं ज्ञात्वा वसुना पक्षसंश्रयात् ।
छागेनाजेन यष्टव्यमेवमुक्तं वचस्तदा ॥ १२.३४५.१६ ॥
เมื่อทรงทราบความเห็นของเหล่าเทพ และทรงเข้าข้างฝ่ายนั้น พระวสุจึงตรัสถ้อยคำนั้นว่า การบูชายัญพึงทำด้วยแพะตัวผู้ คือด้วยอชะแพะ
12.345.17
कुपितास्ते ततः सर्वे मुनयः सूर्यवर्चसः ।
ऊचुर्वसुं विमानस्थं देवपक्षार्थवादिनम् ॥ १२.३४५.१७ ॥
ลำดับนั้น เหล่าฤๅษีทั้งปวงผู้รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์ เกิดความโกรธ จึงกล่าวแก่พระวสุผู้ประทับอยู่บนวิมาน และกล่าวเพื่อฝ่ายเทพ
12.345.18
सुरपक्षो गृहीतस्ते यस्मात्तस्माद्दिवः पत ।
अद्यप्रभृति ते राजन्नाकाशे विहता गतिः ॥ १२.३४५.१८ ॥
เพราะพระองค์เข้าข้างฝ่ายเทพ ขอพระองค์จงตกจากสวรรค์ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าแต่พระราชา การเคลื่อนไปในอากาศของพระองค์จะถูกขัดขวาง
12.345.19
अस्माच्छापाभिघातेन महीं भित्त्वा प्रवेक्ष्यसि ।
विरुद्धं वेदसूत्राणामुक्तं यदि भवेन्नृप।
वयं विरुद्धवचना यदि तत्र पतामहे ॥ १२.३४५.१९ ॥
ด้วยการกระทบแห่งคำสาปนี้ พระองค์จะแหวกแผ่นดินแล้วเสด็จเข้าไปในแผ่นดิน ข้าแต่พระราชา หากมีคำใดกล่าวขัดต่อสูตรแห่งพระเวท หรือพวกข้าพระองค์กล่าวถ้อยคำขัดแย้ง ขอให้พวกข้าพระองค์ตกลงที่นั่นเถิด
12.345.20
ततस्तस्मिन्मुहूर्तेऽथ राजोपरिचरस्तदा ।
अधो वै संबभूवाशु भूमेर्विवरगो नृप ॥ १२.३४५.२० ॥
ลำดับนั้น ในขณะนั้นเอง พระเจ้าอุปริจระก็เสด็จลงสู่ช่องแห่งแผ่นดินอย่างรวดเร็ว ข้าแต่พระราชา
12.345.21
स्मृतिस्त्वेवं न विजहौ तदा नारायणाज्ञया ॥ १२.३४५.२१ ॥
แต่ด้วยพระบัญชาของพระนารายณ์ ความทรงจำของเขาจึงมิได้ละไปจากเขาในขณะนั้น
12.345.22
देवास्तु सहिताः सर्वे वमोः शापविमोक्षणम् ।
चिन्तयामासुरव्यग्राः सुकृतं हि नृपस्य तत् ॥ १२.३४५.२२ ॥
เหล่าเทวดาทั้งหมดรวมกันอยู่ ได้พิจารณาการปลดเปลื้องคำสาปของวสุอย่างสงบใจ เพราะการกระทำอันดีนั้นเป็นของพระราชา
12.345.23
अनेनास्मत्कृते राज्ञा शापः प्राप्तो महात्मना ।
अस्य प्रतिप्रियं कार्यं सहितैर्नो दिवौकसः ॥ १२.३४५.२३ ॥
เพราะเห็นแก่พวกเรา พระราชาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นี้จึงต้องรับคำสาปนี้ ข้าแต่เทพทั้งหลาย พวกเราทั้งหมดควรทำอุปการะตอบแทนแก่เขา
12.345.24
इति बुद्ध्या व्यवस्याशु गत्वा निश्चयमीश्वराः ।
ऊचुः संहृष्टमनसो राजोपरिचरं तदा ॥ १२.३४५.२४ ॥
เมื่อตกลงใจดังนี้แล้ว เหล่าผู้เป็นใหญ่จึงไปโดยเร็ว ด้วยใจยินดี จึงกล่าวกับพระเจ้าอุปริจรในครั้งนั้น
12.345.25
ब्रह्मण्य देवभक्तस्त्वं सुरासुरगुरुर्हरिः ।
कामं स तव तुष्टात्मा कुर्याच्छापविभोक्षणम् ॥ १२.३४५.२५ ॥
พระองค์ทรงเคารพพราหมณ์และเป็นผู้ภักดีต่อเทวดา พระหริผู้เป็นครูของเทวดาและอสูร เมื่อมีพระทัยพอพระทัยแล้ว จะทรงปลดเปลื้องคำสาปให้แก่พระองค์แน่แท้
12.345.26
मानना तु द्विजातीनां कर्तव्या वै महात्मनाम् ।
अवश्यं तपसा तेषां फलितव्यं नृपोत्तम ॥ १२.३४५.२६ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐแห่งกษัตริย์ ต้องให้เกียรติแก่พวกทวิชาติและผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เพราะผลแห่งตบะของเขาทั้งหลายย่อมสุกงอมแน่นอน
12.345.27
यतस्त्वं सहसा भ्रष्ट आकाशान्मेदिनीतलम् ।
विरुद्धं वेदसूत्राणां न वक्तव्यं हितार्थिना ॥ १२.३४५.२७ ॥
เพราะพระองค์ตกลงมาจากท้องฟ้าสู่พื้นผิวโลกโดยฉับพลัน ผู้ปรารถนาความเจริญไม่ควรกล่าวสิ่งที่ขัดต่อสายแห่งพระเวท
12.345.28
अस्मत्पक्षनिमित्तेन व्यसनं प्राप्तमीदृशम् ।
एकं त्वनुग्रहं तुभ्यं दद्मो वै नृप्रसत्तम।
यावत्त्वं शापदोषेण कालमासिप्यसेऽनघ ॥ १२.३४५.२८ ॥
เพราะเหตุฝ่ายของพวกเรา ความทุกข์เช่นนี้จึงมาถึงพระองค์ แต่ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ พวกเรายังประทานพระคุณหนึ่งอย่างแก่พระองค์ ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป ตราบเท่าที่พระองค์จะอยู่ด้วยโทษแห่งคำสาป
12.345.29
भूमेर्विवरगो भूत्वा तावत्त्वं कालमाप्स्यसि ।
यज्ञेषु सुहुतां विप्रैर्वसोर्धारां समाहितैः ॥ १२.३४५.२९ ॥
พระองค์จะไปอยู่ในโพรงของแผ่นดิน และจะผ่านกาลเวลานั้นไปจนกว่าพราหมณ์ผู้มีสมาธิจะถวายกระแสน้ำของวสุอันเทลงอย่างดีในพิธียัญ
12.345.30
प्राप्स्यसेऽस्मदनुध्यानान्मा च त्वां ग्लानिराविशेत् ।
न क्षुत्पिपासे राजेन्द्र भूमेश्छिद्रे भविष्यतः ॥ १२.३४५.३० ॥
ด้วยการระลึกถึงพวกเรา พระองค์จะได้รับการปลดปล่อย อย่าให้ความเหน็ดเหนื่อยเข้าครอบงำพระองค์ ข้าแต่จอมกษัตริย์ ในโพรงของแผ่นดินนั้น พระองค์จะไม่มีความหิวหรือความกระหาย
12.345.31
वसोर्धारामिपीतत्वात्तेजसाऽऽप्यायितेन च ।
स देवोऽस्मद्वरात्प्रीतो ब्रह्मलोकं हि नेष्यति ॥ १२.३४५.३१ ॥
เพราะวสุดื่มกระแสน้ำนั้น และได้รับการหล่อเลี้ยงด้วยรัศมี เทพองค์นั้นทรงพอพระทัยด้วยพรของพวกเรา จะนำพระองค์ไปสู่พรหมโลกเป็นแน่
12.345.32
एवं दत्त्वा वरं राज्ञे सर्वे ते च दिवौकसः ।
ऋतुं समाप्य पिष्टेन मुनीनां वचनात्तदा ॥ १२.३४५.३२ ॥
เมื่อได้ประทานพรแก่พระราชาดังนี้แล้ว เหล่าเทวดาผู้อยู่ในสวรรค์ทั้งหมดก็ตามคำของฤๅษีทั้งหลาย จึงทำพิธีฤดูกาลให้สำเร็จด้วยข้าวปั้น
12.345.33
गताः धमवनं देवा ऋषगश्च तपोधनाः ।
गृहीत्वा दक्षिणां सर्वे गतः स्वानाश्रमान्पुनः ॥ १२.३४५.३३ ॥
เทวดาทั้งหลายไปยังป่าของธรรม และฤๅษีผู้มีตบะเป็นทรัพย์ ทุกองค์ได้รับค่าทักษิณาแล้วก็กลับไปยังอาศรมของตนอีก
12.345.34
वसुं विचिन्त्य शक्रश्च प्रविनेशामरावतीम् ।
वसुर्विवरगस्तत्र व्यलीकस्य फलं गुरोः ॥ १२.३४५.३४ ॥
ศักระคิดถึงวสุแล้วก็เข้าสู่อมราวดี ส่วนวสุเข้าไปอยู่ในโพรงของแผ่นดิน เพื่อรับผลแห่งความเท็จของครูของตน
12.345.35
चक्रे वसुस्ततः पूजां विष्वक्सेनाय भारत ।
जप्यं जगौ च सततं नारायणमुखोद्गवम् ॥ १२.३४५.३५ ॥
ข้าแต่ทายาทแห่งภรตะ จากนั้นวสุจึงบูชาวิษวักเสนะ และสวดบทสวดที่ออกมาจากพระโอษฐ์ของพระนารายณ์อยู่เสมอ
12.345.36
तत्रापि पञ्चभिर्यज्ञैः पञ्चकालानरिंदम् ।
अयजद्धरिं सुरपतिं भूमेर्विवरगोऽपि सन् ॥ १२.३४५.३६ ॥
ที่นั่นแม้ในโพรงแผ่นดิน ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู วสุก็บูชาพระหริผู้เป็นเจ้าแห่งเทวดา ด้วยพิธียัญห้าอย่างในกาลห้าช่วง
12.345.37
ततोऽस्य तुष्टो भगवान्भक्त्या नारायणो हरिः ।
अनन्यभक्तस्य सतस्तत्परस्य जितात्मनः ॥ १२.३४५.३७ ॥
แล้วพระผู้เป็นเจ้านารายณ์หริก็ทรงพอพระทัยในเขาด้วยความภักดี แก่ผู้ดีคนนั้นผู้ภักดีโดยไม่แยกจิต มุ่งมั่นต่อพระองค์ และมีจิตที่ควบคุมตนได้
12.345.38
वरदो भगवान्विष्णुः समीपस्थं द्विजोत्तमम् ।
गरुत्मन्तं महावेगमावभाषेऽप्सितं तदा ॥ १२.३४५.३८ ॥
พระผู้เป็นเจ้าวิษณุผู้ประทานพร จึงตรัสกับครุฑผู้เป็นยอดของทวิชาติและมีความเร็วยิ่ง ซึ่งยืนอยู่ใกล้ ด้วยสิ่งที่ปรารถนา
12.345.39
द्विजोत्तम महाभाग पश्यतां वचनान्मम ।
सम्राड्राजा वसुर्नाम धर्मात्मा संशितव्रतः ॥ १२.३४५.३९ ॥
ข้าแต่ยอดแห่งทวิชาติ ผู้มีโชคยิ่ง จงฟังถ้อยคำของเราต่อหน้าเหล่าผู้ดู พระราชาผู้เป็นจักรพรรดิพระนามว่าวสุ มีจิตใจชอบธรรมและยึดมั่นในวัตร
12.345.40
ब्राह्मणानां प्रकोपेन प्रविष्टो वसुधातलम् ।
मानितास्ते तु विप्रेन्द्रास्त्वं तु गच्छ द्विजोत्तम् ॥ १२.३४५.४० ॥
ด้วยความโกรธของพราหมณ์ เขาจึงเข้าไปในก้นแผ่นดิน ส่วนเหล่าพราหมณ์ผู้ประเสริฐนั้นได้รับการให้เกียรติ และท่านข้าแต่ยอดแห่งทวิชาติ จงไปเถิด
12.345.41
भूमेर्विवरसंगुप्तं गरुडेह ममाज्ञया ।
अधश्चरं नृपश्रेष्ठं खेचरं कुरु माचिरम् ॥ १२.३४५.४१ ॥
ครุฑเอ๋ย ตามคำสั่งของเรา จงนำกษัตริย์ผู้ประเสริฐที่ซ่อนอยู่ในรอยแยกของแผ่นดินและเคลื่อนไปใต้ดิน ให้ท่านมาเคลื่อนที่บนท้องฟ้าที่นี่ อย่าได้รอช้า
12.345.42
गरुत्मानथ विक्षिप्य पक्षौ मारुतवेगवान् ।
विवेश विवरं भूमेर्यत्रास्ते वाग्यतो वसुः ॥ १२.३४५.४२ ॥
ครุฑผู้เร็วดุจลม จึงกางปีกออกแล้วเข้าไปในรอยแยกของแผ่นดิน ที่ซึ่งท้าววสุนั่งอยู่โดยสำรวมวาจา
12.345.43
तत एनं समुत्क्षिप्य सहसा विनतासुतः ।
उत्पपात नभस्तूर्णं तत्र चैनममुञ्चत ॥ १२.३४५.४३ ॥
จากนั้น บุตรของวินตาก็ยกท้าววสุขึ้นโดยพลัน บินขึ้นสู่ท้องฟ้าอย่างรวดเร็ว และปล่อยท้าววสุไว้ที่นั่น
12.345.44
अस्मिन्मुहुर्ते संजज्ञे राजोपरिचरः पुनः ।
सशरीरो गतश्चैव ब्रह्मलोकं नृपोत्तमः ॥ १२.३४५.४४ ॥
ในขณะนั้นเอง กษัตริย์อุปริจรก็ปรากฏขึ้นอีกครั้ง และกษัตริย์ผู้ประเสริฐยิ่งนั้นก็เสด็จสู่พรหมโลกด้วยร่างกายของตน
12.345.45
एवं तेनापि कौन्तेय वाग्दोषाद्देवताज्ञया ।
प्राप्ता गतिरधस्तात्तु द्विजशापान्महात्मना ॥ १२.३४५.४५ ॥
ดังนั้น แม้กับท้าววสุ ผู้ยิ่งใหญ่ด้วยจิตใจ โอ บุตรแห่งกุนตี เพราะความผิดพลาดทางวาจา ตามคำสั่งของเทพทั้งหลาย และเพราะคำสาปของพราหมณ์ ท่านจึงได้รับคติที่ต่ำลง
12.345.46
केवलं पुरुषस्तेन सेवितो हरिरीश्वरः ।
ततः शीघ्रं जहौ शापं ब्रह्मलोकमवाप च ॥ १२.३४५.४६ ॥
ท่านบูชาเฉพาะพระปุรุษะ คือพระหริ ผู้เป็นพระผู้เป็นเจ้า จากนั้นจึงรีบละคำสาป และได้ไปถึงพรหมโลก
12.345.47
एतत्ते सर्वमाख्यातं संभूता मानवा यथा ।
नारदोऽपि यथा श्वेतं द्वीपं स गतवानृषिः।
तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप ॥ १२.३४५.४७ ॥
เรื่องทั้งหมดนี้ได้ถูกเล่าแก่ท่านแล้ว คือมนุษย์ทั้งหลายบังเกิดขึ้นอย่างไร และฤๅษีนารทะไปยังเกาะสีขาวอย่างไร บัดนี้เราจะเล่าเรื่องนั้นทั้งหมดแก่ท่าน จงฟังด้วยใจที่มุ่งมั่นอย่างเดียว โอ กษัตริย์