ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.347
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.347.1
एवं स्तुतः स भगवान् गुह्यैस्तथ्यैश्च नामभिः ।
भगवान्विश्वसृक्सिंहः सर्वमूर्तिमयः प्रभुः।
दर्शयामास मुनये रूपं तत्परमं हरिः ॥ १२.३४७.१ ॥
ଏହିପରି ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେ ଭଗବାନ, ଗୁହ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ ନାମସମୂହ ଦ୍ୱାରା, ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସିଂହତୁଲ୍ୟ, ସର୍ବରୂପମୟ ପ୍ରଭୁ ହରି ମୁନିଙ୍କୁ ନିଜର ସେହି ପରମ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ।
12.347.2
किंचिच्चन्द्राद्विशुद्धात्मा किंचिच्चन्द्राद्विशेषवान् ।
कृशानुवर्णः किंचिच्च किंचिद्धिष्ण्याकृतिः प्रभुः ॥ १२.३४७.२ ॥
ସେ ପ୍ରଭୁ କେବେ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧସ୍ୱରୂପ, କେବେ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ, କେବେ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କେବେ ଗ୍ରହାକୃତି ଥିଲେ।
12.347.3
शुकपत्रनिभः किंचित्किंचित्स्फटिकसन्निभः ।
नीलाञ्जनचयप्रख्यो जातरूपप्रभः क्वचित् ॥ १२.३४७.३ ॥
ସେ କେବେ ସୁଆ ପକ୍ଷୀର ପଖ ପରି, କେବେ ସ୍ଫଟିକ ପରି, ନୀଳ କଜ୍ଜଳ ରାଶି ପରି ଏବଂ କେବେ ସୁନାର ପ୍ରଭା ପରି ଥିଲେ।
12.347.4
प्रबालाङ्कुरवर्णश्च श्वेतवर्णस्तथा क्वचित् ।
क्वचित्सुवर्णवर्णाभो वैदूर्यसदृशः क्वचित् ॥ १२.३४७.४ ॥
ସେ କେବେ ପ୍ରବାଳ ଅଙ୍କୁର ପରି ବର୍ଣ୍ଣର, କେବେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, କେବେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଆଭାଯୁକ୍ତ ଏବଂ କେବେ ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଥିଲେ।
12.347.5
नीलवैर्दूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्वचित् ।
मयूरग्रीववर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्वचित् ॥ १२.३४७.५ ॥
ସେ କେବେ ନୀଳ ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, କେବେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ପରି, କେବେ ମୟୂରଗ୍ରୀବା ବର୍ଣ୍ଣର ଆଭାଯୁକ୍ତ ଏବଂ କେବେ ମୁକ୍ତାହାର ପରି ଥିଲେ।
12.347.6
एतान्बहुधान्वर्णान्रूपैर्बिभ्रत्सनातनः ।
सहस्रनयनः श्रीमाञ्छतशीर्षः सहस्रपात् ॥ १२.३४७.६ ॥
ଏହି ବହୁବିଧ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ରୂପରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସନାତନ, ସହସ୍ର ନୟନ, ଶ୍ରୀମାନ, ଶତଶୀର୍ଷ, ସହସ୍ରପାଦ ସେ ଥିଲେ।
12.347.7
सहस्रोदरबाहुश्च अव्यक्त इति च क्वचित् ।
ओंकारमुद्गिरन्वक्रात्सावित्रीं च तदन्वयाम् ॥ १२.३४७.७ ॥
ହଜାର ପେଟ ଓ ହଜାର ବାହୁ ଥିବା, କେବେ କେବେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସେ ନିଜ ମୁଖରୁ ଓଁକାର ଓ ତାହା ପରେ ଆସୁଥିବା ସାବିତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।
12.347.8
शेषेभ्यश्चैव वक्रेभ्यश्चतुर्वेदान्गिरन्बहून् ।
आरण्यकं जगौ देवो हरिर्नारायणो वशी ॥ १२.३४७.८ ॥
ଅବଶିଷ୍ଟ ମୁଖରୁ ମଧ୍ୟ ଚାରି ବେଦର ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଦେବ ହରି ନାରାୟଣ, ସଂଯମୀ, ଆରଣ୍ୟକ ଗାଇଲେ।
12.347.9
वेदिं कमण्डलुं दर्भान्मणिरूपांस्तथा कुशान् ।
अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम्।
धारयामास देवेशो हस्तैर्यज्ञपतिस्तदा ॥ १२.३४७.९ ॥
ବେଦୀ, କମଣ୍ଡଳୁ, ଦର୍ଭ, ମଣିରୂପ କୁଶ, ମୃଗଚର୍ମ, ଦଣ୍ଡକାଷ୍ଠ ଓ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ହୁତାଶନ—ଏସବୁ ସେତେବେଳେ ଦେବେଶ ଯଜ୍ଞପତି ନିଜ ହାତରେ ଧାରଣ କଲେ।
12.347.10
तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः ।
वाग्यतः प्रणतो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम् ॥ १२.३४७.१० ॥
ପ୍ରସନ୍ନ ମନର ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ, ବାକ୍ ସଂଯମ କରି, ପ୍ରଣତ ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ।
12.347.11
तमुवाच नतं मूर्ध्ना देवानामादिरव्ययः ॥ १२.३४७.११ ॥
ମସ୍ତକ ନମାଇ ପ୍ରଣତ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ଆଦି ଓ ଅବ୍ୟୟ କହିଲେ।
12.347.12
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः ।
इमं देशमनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः ॥ १२.३४७.१२ ॥
ଏକତ, ଦ୍ଵିତ ଓ ତ୍ରିତ ଏହି ମହର୍ଷିମାନେ ମୋ ଦର୍ଶନ ଲାଳସାରେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
12.347.13
न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश्चन ।
ऋते ह्यैकान्तिकश्रेष्ठात्त्वं चैवैकान्तिकोत्तम ॥ १२.३४७.१३ ॥
ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ଏକାନ୍ତିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ, ହେ ଏକାନ୍ତିକୋତ୍ତମ।
12.347.14
ममैतास्तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज ।
तास्त्वं भजस्व सततं साधयस्व यथागतम् ॥ १२.३४७.१४ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପସମୂହ ଧର୍ମଗୃହରେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ତୁମେ ସତତ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା କର, ଏବଂ ଯେପରି ଆସିଥିଲ ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କର।
12.347.15
वृणीष्व च वरं प्रिय मत्तस्त्वं यदिहेच्छसि ।
प्रसन्नोऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिरिहाव्ययः ॥ १२.३४७.१५ ॥
ପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି ବର ମୋ ଠାରୁ ବାଛ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ; ଏଠାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ଅବ୍ୟୟ।
12.347.16
अद्य मे तपसो देव यमस्य नियमस्य च ।
सद्यः फलमवाप्तं वै दृष्टो यद्भगवान्मया ॥ १२.३४७.१६ ॥
ହେ ଦେବ, ଆଜି ମୋ ତପସ୍ୟା, ଯମ ଓ ନିୟମର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; କାରଣ ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।
12.347.17
वर एष ममात्यन्तं दृष्टस्त्वं यत्सनातनः ।
भगवन्विश्वदृक् सिंहः सर्वमूर्तिर्महान्प्रभुः ॥ १२.३४७.१७ ॥
ତୁମକୁ ଦେଖିବା ହିଁ ମୋର ଏହି ପରମ ବର; ହେ ସନାତନ। ହେ ଭଗବାନ, ବିଶ୍ୱଦୃକ୍, ସିଂହ, ସର୍ବମୂର୍ତ୍ତି, ମହାନ ପ୍ରଭୁ।
12.347.18
एवं संदर्शयित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम् ।
उवाच वचनं भूयो गच्छ नारद माचिरम् ॥ १२.३४७.१८ ॥
ଏପରି ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କଠାରୁ ଜାତ ନାରଦଙ୍କୁ ସେ ପୁଣି କହିଲେ: ହେ ନାରଦ, ବିଳମ୍ବ କର ନାହିଁ, ଯାଅ।
12.347.19
इमे ह्यनिन्द्रियाहारा मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः ।
एकाग्राश्चिन्तयेयुर्मां नैषां विघ्नो भवेदिति ॥ १२.३४७.१९ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି, ଅଳ୍ପ ଆହାର କରି, ମୋ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ରସମ ଦୀପ୍ତ ଏମାନେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ମୋତେ ହିଁ ଚିନ୍ତା କରିବେ; ଏମାନଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ ହେବ ନାହିଁ।
12.347.20
सिद्धा ह्येते महाभागाः पुरा ह्येकान्तिनोऽभवन् ।
तमोरजोभिर्निर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्यसंशयम् ॥ १२.३४७.२० ॥
ଏମାନେ ସିଦ୍ଧ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; ପୂର୍ବେ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ତମ ଓ ରଜରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
12.347.21
न दृश्यश्चक्षुषा योऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च ।
न घ्रेयश्चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः ॥ १२.३४७.२१ ॥
ଯେ ଚକ୍ଷୁରେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ଗନ୍ଧରେ ଘ୍ରାଣ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ରସରୁ ବର୍ଜିତ, ସେ ସେହିପରି।
12.347.22
सत्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्तं भजन्ति वै ।
यश्च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४७.२२ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ — ଏହି ଗୁଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସାକ୍ଷୀ, ସେ ଲୋକର ଆତ୍ମା ବୋଲି କଥିତ।
12.347.23
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति ।
अजो नित्यः शाश्वतश्च निर्गुणो निष्कलस्तथा ॥ १२.३४७.२३ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେ ଅଜ, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିଷ୍କଳ।
12.347.24
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः ।
पुरुषो निष्क्रियश्चैव ज्ञानदृश्यश्च कथ्यते ॥ १२.३४७.२४ ॥
ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ୱର ଅତୀତରେ ଖ୍ୟାତ ଯେ ପଞ୍ଚବିଂଶ ପୁରୁଷ, ସେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ; ଜ୍ଞାନରେ ହିଁ ଦୃଶ୍ୟ ବୋଲି କଥିତ।
12.347.25
यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तमाः ।
स वासुदेवो विज्ञेयः परमात्मा सनातनः ॥ १२.३४७.२५ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ଯାହାଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ହିଁ ବାସୁଦେବ; ସେ ସନାତନ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.347.26
पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद ।
शुभाशुभैः कर्मभिर्यो न लिप्यति कदाचन ॥ १२.३४७.२६ ॥
ହେ ନାରଦ, ଦେବଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ମହିମା ଦେଖ; ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମରେ ସେ କେବେ ହେଁ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.347.27
सत्वं रजस्तमश्चेति गुणानेतान्प्रचक्षते ।
एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च ॥ १२.३४७.२७ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ — ଏହିସବୁକୁ ଗୁଣ କୁହାଯାଏ; ଏଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
12.347.28
एतान्गुणांस्तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते ।
निर्गुणो गुणभुक्चैव गुणस्रष्टा गुणातिगः ॥ १२.३४७.२८ ॥
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଗ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଭୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେ ନିର୍ଗୁଣ, ଗୁଣଭୋକ୍ତା, ଗୁଣସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଗୁଣାତୀତ।
12.347.29
जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे पृथिव्यप्सु प्रलीयते ।
ज्योतिष्यापः प्रलीयन्ते ज्योतिर्वायौ प्रलीयते ॥ १२.३४७.२९ ॥
ହେ ଦେବର୍ଷି, ଜଗତର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପୃଥିବୀ; ତାହା ଜଳରେ ଲୀନ ହୁଏ। ଜଳ ଜ୍ୟୋତିରେ (ଅଗ୍ନିରେ) ଲୀନ ହୁଏ, ଜ୍ୟୋତି ବାୟୁରେ ଲୀନ ହୁଏ।
12.347.30
खे वायुः प्रलयं याति मनस्याकाशमेव च ।
मनो हि परमं भूतं तदव्यक्ते प्रलीयते ॥ १२.३४७.३० ॥
ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଲୟ ପାଏ; ଆକାଶ ମନରେ ଲୀନ ହୁଏ। ମନ ହିଁ ପରମ ଭୂତ; ତାହା ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଲୀନ ହୁଏ।
12.347.31
अव्यक्तं पुरुषे ब्रह्मन्निष्क्रिये संप्रलीयते ।
नास्ति तस्मात्परतरः पुरुषाद्वै सनातनात् ॥ १२.३४७.३१ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଅବ୍ୟକ୍ତ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ପୁରୁଷରେ ଲୀନ ହୁଏ। ସେଇ ସନାତନ ପୁରୁଷଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
12.347.32
नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् ।
ऋते तमेकं पुरुषं वासुदेवं सनातनम्।
सर्वभूतात्मभूतो हि वासुदेवो महाबलः ॥ १२.३४७.३२ ॥
ଜଗତରେ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ କୌଣସି ଭୂତ ନିତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେହି ଏକ ସନାତନ ପୁରୁଷ ବାସୁଦେବ ବ୍ୟତୀତ। ମହାବଳ ବାସୁଦେବ ହିଁ ସର୍ବଭୂତର ଆତ୍ମା।
12.347.33
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
ते समेता महात्मानः शरीरमिति संज्ञितम् ॥ १२.३४७.३३ ॥
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପଞ୍ଚମ ତେଜ — ଏହି ମହାତତ୍ତ୍ୱ ମିଳିତ ହେଲେ ତାହାକୁ ଶରୀର କୁହାଯାଏ।
12.347.34
तदाविशति यो ब्रह्मन्न दृश्यो लघुविक्रमः ।
उत्पन्न एव भवति शरीरं चेष्टयन्प्रभुः ॥ १२.३४७.३४ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ସେତେବେଳେ ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦ୍ରୁତ ପରାକ୍ରମୀ, ସେ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଶରୀରକୁ ଚଳାଇ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
12.347.35
न विना धातुसंघातं शरीरं भवति क्वचित् ।
न च जीवं विना ब्रह्मन्वायवश्चेष्टयन्त्युत ॥ १२.३४७.३५ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଧାତୁ ସଂଘାତ ବିନା ଶରୀର କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ; ଜୀବ ବିନା ବାୟୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଚଳାନ୍ତି ନାହିଁ।
12.347.36
स जीवः परिसंख्यातः शेषः संकर्षणः प्रभुः ।
तस्मात्सनत्कुमारत्वं योऽलभत्स्वेन कर्मणा ॥ १२.३४७.३६ ॥
ସେହି ଜୀବ ଗଣିତ ହୁଏ — ଶେଷ, ପ୍ରଭୁ ସଂକର୍ଷଣ। ସେଥିପାଇଁ ଯିଏ ନିଜ କର୍ମରେ ସନତ୍କୁମାରତ୍ୱ ପାଇଥିଲା।
12.347.37
यस्मिंश्च सर्वभूतानि प्रद्युम्नः परिपठ्यते ।
तस्मात्प्रसूतो यः कर्ता कारणं कार्यमेव च ॥ १२.३४७.३७ ॥
ଯାହାଙ୍କଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୂତ ଅଛନ୍ତି ଓ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କୁହାଯାଏ, ତାହାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେ କର୍ତ୍ତା, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
12.347.38
तस्मत्सर्वं संभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
सोऽनिरुद्धः स ईशानो व्यक्तिः सा सर्वकर्मसु ॥ १२.३४७.३८ ॥
ତାଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସେ ଈଶାନ; ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ପ୍ରକଟ ରୂପ ମଧ୍ୟ ସେ।
12.347.39
यो वासुदेवो भगवान्क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ।
ज्ञेयः स एव राजेन्द्र जीवः संकर्षणः प्रभुः ॥ १२.३४७.३९ ॥
ଯେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ସ୍ୱରୂପ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେ ହିଁ ଜୀବ ଓ ପ୍ରଭୁ ସଙ୍କର୍ଷଣ।
12.347.40
संकर्षणाच्च प्रद्युम्नो मनोभूतः स उच्यते ।
प्रद्युम्नाद्योऽनिरूद्धस्तु सोहंकारः स ईश्वरः ॥ १२.३४७.४० ॥
ସଙ୍କର୍ଷଣରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ; ସେ ମନୋରୂପ ବୋଲି କଥିତ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ; ସେ ଅହଙ୍କାର ଓ ଈଶ୍ୱର।
12.347.41
मत्तः सर्वं संभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
अक्षरं च क्षरं चैव सच्चासच्चैव नारद ॥ १२.३४७.४१ ॥
ମୋଠାରୁ ହିଁ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅକ୍ଷର ଓ କ୍ଷର, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ମଧ୍ୟ, ହେ ନାରଦ।
12.347.42
मां प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता भक्तास्तु ये मम ।
अहं हि पुरुषो ज्ञेयो निष्क्रियः पञ्चविंशकः ॥ १२.३४७.४२ ॥
ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ହିଁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ହିଁ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷ — ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ପଞ୍ଚବିଂଶ ତତ୍ତ୍ୱ।
12.347.43
निर्गुणो निष्कलश्चैव निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
एतत्त्वया न विज्ञेयं रूपवानिति दृश्यते ॥ १२.३४७.४३ ॥
ସେ ନିର୍ଗୁଣ, ନିଷ୍କଳ, ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ଓ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହ। ସେ ରୂପବାନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ ତୁମେ ତାକୁ ସେପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
12.347.44
इच्छन्मुहूर्तान्नश्येयमीशोऽहं जगतो गुरुः ।
माया ह्येषा मया सृष्टा यन्मां पश्यसि नारद ॥ १२.३४७.४४ ॥
ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ; ମୁଁ ଜଗତର ଈଶ୍ୱର ଓ ଗୁରୁ। ହେ ନାରଦ, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ଦେଖୁଛ ତାହା ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ମାୟା।
12.347.45
सर्वभूतगुणैर्युक्तं नैवं त्वं ज्ञातुमर्हसि ।
मयैतत्कथितं सम्यक्तव मूर्तिचतुष्टयम् ॥ १२.३४७.४५ ॥
ସର୍ବଭୂତଗୁଣଯୁକ୍ତ ରୂପେ ତୁମେ ତାକୁ ସେପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଚତୁର୍ମୂର୍ତ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ୟକ ଭାବେ କହିଛି।
12.347.46
अहं हि जीवसंज्ञो वै मयि जीवः समाहितः ।
मैवं ते बुद्धिरत्राभूर्द्दृषो जीवो मयेति वै ॥ १२.३४७.४६ ॥
ମୁଁ ହିଁ ଜୀବ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ଜୀବ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସ୍ଥିତ। ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଏପରି ନ ହେଉ। ଜୀବ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।
12.347.47
अहं सर्वत्रगो ब्रह्मन्भूतग्रामान्तरात्मकः ।
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न नशाम्यहम् ॥ १२.३४७.४७ ॥
ମୁଁ ସର୍ବତ୍ରଗାମୀ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ସମସ୍ତ ଭୂତସମୂହର ଅନ୍ତରାତ୍ମା। ଭୂତସମୂହର ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ବି ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.347.48
सिद्धा हि ते महाभागा नरा ह्येकान्तिनोऽभवन् ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः प्रवेक्ष्यन्ति च मां मुने ॥ १२.३४७.४८ ॥
ସେହି ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ମାନବମାନେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଏକାନ୍ତୀ ଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ତମ ଓ ରଜରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହେ ମୁନି, ସେମାନେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
12.347.49
अहं कर्ता च कार्यं च कारणं चापि नराद ।
न दृश्यश्चक्षुषा देवः स्पृश्यो न स्पर्शनेन च।
आघ्रेयो नैव गन्धेन रसेन च विसर्जितः ॥ १२.३४७.४९ ॥
ମୁଁ କର୍ତ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଅଟେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ଦେବତା ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସ୍ପର୍ଶରେ ଛୁଆଁ ଯାଏ ନାହିଁ, ଗନ୍ଧରେ ଆଘ୍ରାଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ରସରେ ଆସ୍ୱାଦ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.347.50
सत्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्ते भवन्ति हि ।
स हि सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४७.५० ॥
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ ସେ ଏସବୁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ନୁହେଁ। ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସାକ୍ଷୀ, ଜଗତର ଆତ୍ମା ବୋଲି କଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.347.51
हिरण्यगर्भो लोकादिश्चतुर्वक्रोऽनिरुक्तगः ।
ब्रह्मा सनातनो देवो मम बह्वर्थचिन्तकः ॥ १२.३४७.५१ ॥
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଦି, ଚତୁର୍ମୁଖ, ଅନିର୍ବଚନୀୟ ପଥେ ଗମନକାରୀ, ସନାତନ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା, ମୋର ବହୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଚିନ୍ତକ।
12.347.52
ललाटाच्चैव मे रुद्रो देवः क्रोधाद्विनिःसृतः ।
पश्यैकादश मे रुद्रान्दक्षिणं पार्श्वमास्थितान् ॥ १२.३४७.५२ ॥
ମୋ କପାଳରୁ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ରୁଦ୍ର ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖ। ମୋ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖ।
12.347.53
द्वादशैव तथाऽऽदित्यान्वामपार्श्वे समास्थितान् ।
अग्रतश्चैव मे पश्य वसूनष्टौ सुरोत्तमान् ॥ १२.३४७.५३ ॥
ମୋ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖ। ଓ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଷ୍ଟ ବସୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖ।
12.347.54
नासत्यं चैव दस्रं च भिषजौ पश्य पृष्ठतः ।
सर्वान्प्रजापतीन्पश्य पश्य सप्तऋर्षीस्तथा ॥ १२.३४७.५४ ॥
ପଛରେ ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର, ଦୁଇ ବୈଦ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, ସପ୍ତଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
12.347.55
वेदान्यज्ञांश्च शतशः पश्यामृतमथौषधीः ।
तपांसि नियमांश्चैव यमानपि पृथग्विधान् ॥ १२.३४७.५५ ॥
ବେଦ ଓ ଶହ ଶହ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖ; ଅମୃତ ଓ ଔଷଧିକୁ ଦେଖ; ତପ ଓ ନିୟମକୁ, ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାରର ଯମକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
12.347.56
तथाऽष्टगुणमैश्वर्यमेकस्थं पश्य मूर्तिमत् ।
श्रियं लक्ष्मीं च कीर्तिं च पृथिवीं च ककुद्मिनी ॥ १२.३४७.५६ ॥
ସେହିପରି ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ ରୂପରେ ଦେଖ; ଶ୍ରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ପୃଥିବୀ ଓ ककुद्मिନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
12.347.57
वेदानां मातरं पश्य मत्स्थां देवीं सरस्वतीम् ।
ध्रुवं च ज्योतिषां श्रेष्ठं पश्य नारद खेचरम् ॥ १२.३४७.५७ ॥
ବେଦମାନଙ୍କ ମାତା, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତା ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦେଖ; ଜ୍ୟୋତିଷ୍କମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଦେଖ, ହେ ନାରଦ।
12.347.58
अम्भोधरान्समुद्रांश्च सरांसि सरितस्तथा ।
मूर्तिमन्तः पितृगणांश्चतुरः पश्य सत्तम ॥ १२.३४७.५८ ॥
ମେଘ, ସମୁଦ୍ର, ସରୋବର ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ ଚାରି ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଦେଖ, ହେ ସତ୍ତମ।
12.347.59
त्रींश्चैवेमान्गुणान्पश्य मत्स्थान्मूर्तिविवर्जितान् ।
देवकार्यादपि मुने पितृकार्यं विशिष्यते ॥ १२.३४७.५९ ॥
ମୋ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ, ରୂପରହିତ ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ; ହେ ମୁନି, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.347.60
देवानां च पितृणां च पिता ह्येकोऽहमादितः ।
अहं हयशिरा भूत्वा समुद्रे पश्चिमोत्तरे ॥ १२.३४७.६० ॥
ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କର ଆଦିରୁ ଏକମାତ୍ର ପିତା ମୁଁ। ହୟଶିରା ହୋଇ ମୁଁ ପଶ୍ଚିମୋତ୍ତର ସମୁଦ୍ରରେ ରହେ।
12.347.61
पिबामि सुहुतं हव्यं कव्यं च श्रद्धयाऽन्वितम् ।
मया सृष्टः पुरा ब्रह्मा मां यज्ञमयजत्स्वयम् ॥ १२.३४७.६१ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ସୁହୁତ ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ମୁଁ ପାନ କରେ। ପୂର୍ବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
12.347.62
ततस्तस्मै वरान्प्रीतो दत्तवानस्म्यनुत्तमान् ।
मत्पुत्रत्वं च कल्पादौ लोकाध्यक्षत्वमेव च ॥ १२.३४७.६२ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଲି: କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ମୋ ପୁତ୍ର ହେବା ଓ ଲୋକାଧ୍ୟକ୍ଷତା।
12.347.63
अहंकारकृतं चैव नामपर्यायवाचकम् ।
त्वया कृतां च मर्यादां नातिक्रंस्यति कश्चन ॥ १२.३४७.६३ ॥
ଅହଂକାରରେ କୃତ, ନାମର ପର୍ଯ୍ୟାୟବାଚକ ଶବ୍ଦ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା କୃତ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ କେହି ଲଙ୍ଘନ କରିବେ ନାହିଁ।
12.347.64
त्वं चैव वरदो ब्रह्मन्वरेप्सूनां भविष्यसि ।
सुरासुरगणानां च ऋषीणां च तपोधन ॥ १२.३४७.६४ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବର ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କୁ ବରଦାତା ହେବ; ସୁରାସୁର ଗଣ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ହେ ତପୋଧନ!
12.347.65
पितृणां च महाभाग सततं संशितव्रत ।
विविधानां च भूतानां त्वमुपास्यो भविष्यसि ॥ १२.३४७.६५ ॥
ପିତୃମାନଙ୍କ ଓ ମହାଭାଗ, ସଦା ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ! ବିବିଧ ଭୂତମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଉପାସ୍ୟ ହେବ।
12.347.66
प्रादुर्भावगतश्चाहं सुरकार्येषु नित्यदा ।
अनुशास्यस्त्वया ब्रह्मन्नियोज्यश्च सुतो यथा ॥ १२.३४७.६६ ॥
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ସର୍ବଦା ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଶାସିତ ଓ ନିୟୋଜିତ ପୁତ୍ର ପରି ରହିବି।
12.347.67
एतांश्चान्यांश्च रुचिरान्ब्रह्मणेऽमिततेजसे ।
एवं रुद्राय मनवे इन्द्रायामिततेजसे।
अहं दत्त्वा वरान्प्रीतो निवृत्तिपरमोऽभवम् ॥ १२.३४७.६७ ॥
ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ବରଗୁଡ଼ିକୁ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲି। ସେହିପରି ରୁଦ୍ର, ମନୁ ଓ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲି। ବର ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ନିବୃତ୍ତି-ପରାୟଣ ହେଲି।
12.347.68
निर्वाणं सर्वधर्माणां निवृत्तिः परमा स्मृता ।
तस्मान्निवृत्तिमापन्नश्चरेत्सर्वाङ्गनिर्वृतः ॥ १२.३४७.६८ ॥
ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ନିର୍ବାଣ ହିଁ; ନିବୃତ୍ତିକୁ ପରମ କୁହାଯାଇଛି। ତେଣୁ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.347.69
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्यनिश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३४७.६९ ॥
ବିଦ୍ୟାକୁ ସହାୟକ ରଖୁଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସନାତନ ମୋତେ ସାଙ୍ଖ୍ୟ-ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୃଢ଼ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ କପିଳ କହନ୍ତି।
12.347.70
हिरण्यगर्भो भगवानेष च्छन्दसि संस्तुतः ।
सोहं योगगतिर्ब्रह्मन्योगशास्त्रेषु शब्दितः ॥ १२.३४७.७० ॥
ଏହି ଭଗବାନ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ମଧ୍ୟ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତ। ସେହି ମୁଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହାର ଗତି ଯୋଗ; ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ କୁହାଯାଇଛି।
12.347.71
एषोऽहं व्यक्तिमाश्रित्य तिष्ठामि दिवि शाश्वतः ।
ततो युगसहस्रान्ते संहरिष्ये जगत्पुनः ॥ १२.३४७.७१ ॥
ଏହି ମୁଁ ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶାଶ୍ୱତ ଭାବେ ରହେ। ତା'ପରେ ସହସ୍ର ଯୁଗ ଶେଷରେ ମୁଁ ପୁଣି ଜଗତର ସଂହାର କରିବି।
12.347.72
कृत्वाऽऽत्मस्थानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
एकाकी विद्यया सार्धं विहरिष्ये जगत्पुनः ॥ १२.३४७.७२ ॥
ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ନିଜ ଭିତରେ ସ୍ଥିତ କରି, ଏକାକୀ, ବିଦ୍ୟା ସହିତ, ମୁଁ ପୁଣି ଜଗତରେ ବିହାର କରିବି।
12.347.73
ततो भूयो जगत्सर्वं करिष्यामीह विद्यया ।
अस्मिन्मूर्तिश्चतुर्थी या साऽसृजच्छेषमव्ययम् ॥ १२.३४७.७३ ॥
ତା'ପରେ ମୁଁ ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପୁନର୍ବାର ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବି। ଏଥିରେ ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଥ ମୂର୍ତ୍ତି, ସେ ଅବ୍ୟୟ ଶେଷକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା।
12.347.74
स हि संकर्षणः प्रोक्तः प्रद्युम्नः सोप्यजीजनत् ।
प्रद्युम्नादनिरुद्धोऽहं सर्गो मम पुनः पुनः ॥ १२.३४७.७४ ॥
ତାହାଙ୍କୁ ସଂକର୍ଷଣ କୁହାଯାଇଛି; ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଅନିରୁଦ୍ଧ; ମୋ ସୃଷ୍ଟି ପୁନଃପୁନଃ ହୁଏ।
12.347.75
अनिरुद्धात्तथा ब्रह्मा तन्नाभिकमलोद्भवः ।
ब्रह्मणः सर्वभूतानि चराणि स्थावराणि च ॥ १२.३४७.७५ ॥
ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କଠାରୁ ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଚର ଓ ସ୍ଥାବର ସମସ୍ତ ଭୂତ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
12.347.76
एतां सृष्टिं विजानीहि कल्पादिषु पुनः पुनः ।
यथा सूर्यस्य गगनादुदयास्तमने इह।
नष्टे पुनर्वलात्काल आनयत्यमितद्युते ॥ १२.३४७.७६ ॥
ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ କଳ୍ପର ଆଦିରେ ପୁନଃପୁନଃ ହେଉଥିବା ବୋଲି ଜାଣ; ଆକାଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ପରି। ନଷ୍ଟ ହେଲେ କାଳ ବଳରେ ତାହାକୁ ପୁଣି ଆଣେ, ହେ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ।