ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.347
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.347.1
एवं स्तुतः स भगवान् गुह्यैस्तथ्यैश्च नामभिः ।
भगवान्विश्वसृक्सिंहः सर्वमूर्तिमयः प्रभुः।
दर्शयामास मुनये रूपं तत्परमं हरिः ॥ १२.३४७.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਤਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਗੁਹਿਆ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ, ਸਰਬਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ।
12.347.2
किंचिच्चन्द्राद्विशुद्धात्मा किंचिच्चन्द्राद्विशेषवान् ।
कृशानुवर्णः किंचिच्च किंचिद्धिष्ण्याकृतिः प्रभुः ॥ १२.३४७.२ ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਕਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਕਦੇ ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ।
12.347.3
शुकपत्रनिभः किंचित्किंचित्स्फटिकसन्निभः ।
नीलाञ्जनचयप्रख्यो जातरूपप्रभः क्वचित् ॥ १२.३४७.३ ॥
ਉਹ ਕਦੇ ਤੋਤੇ ਦੇ ਖੰਭ ਵਰਗੇ, ਕਦੇ ਸਫ਼ੈਦ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗੇ, ਨੀਲੇ ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਆਭਾ ਵਰਗੇ ਸਨ।
12.347.4
प्रबालाङ्कुरवर्णश्च श्वेतवर्णस्तथा क्वचित् ।
क्वचित्सुवर्णवर्णाभो वैदूर्यसदृशः क्वचित् ॥ १२.३४७.४ ॥
ਉਹ ਕਦੇ ਮੂੰਗੇ ਦੀ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੈਡੂਰਜ ਵਰਗੇ ਸਨ।
12.347.5
नीलवैर्दूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्वचित् ।
मयूरग्रीववर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्वचित् ॥ १२.३४७.५ ॥
ਉਹ ਕਦੇ ਨੀਲੇ ਵੈਡੂਰਜ ਵਰਗੇ, ਕਦੇ ਇੰਦਰਨੀਲ ਵਰਗੇ, ਕਦੇ ਮੋਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਵਰਗੇ ਸਨ।
12.347.6
एतान्बहुधान्वर्णान्रूपैर्बिभ्रत्सनातनः ।
सहस्रनयनः श्रीमाञ्छतशीर्षः सहस्रपात् ॥ १२.३४७.६ ॥
ਇਹ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨਾਤਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਸੌ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।
12.347.7
सहस्रोदरबाहुश्च अव्यक्त इति च क्वचित् ।
ओंकारमुद्गिरन्वक्रात्सावित्रीं च तदन्वयाम् ॥ १२.३४७.७ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਪੇਟ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਅਵਿਅਕਤ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਉਚਾਰਦੇ ਸਨ।
12.347.8
शेषेभ्यश्चैव वक्रेभ्यश्चतुर्वेदान्गिरन्बहून् ।
आरण्यकं जगौ देवो हरिर्नारायणो वशी ॥ १२.३४७.८ ॥
ਬਾਕੀ ਮੁਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ; ਦੇਵ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਿਤੇਂਦਰੀ, ਨੇ ਆਰਣਯਕ ਗਾਇਆ।
12.347.9
वेदिं कमण्डलुं दर्भान्मणिरूपांस्तथा कुशान् ।
अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम्।
धारयामास देवेशो हस्तैर्यज्ञपतिस्तदा ॥ १२.३४७.९ ॥
ਵੇਦੀ, ਕਮੰਡਲ, ਦਰਭ, ਮਣੀ ਰੂਪ ਕੁਸ਼, ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ, ਦੰਡਕਾਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬਲਦੀ ਅਗਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਯਗਿਆਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।
12.347.10
तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः ।
वाग्यतः प्रणतो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम् ॥ १२.३४७.१० ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਬਚਨ ਸੰਜਮ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।
12.347.11
तमुवाच नतं मूर्ध्ना देवानामादिरव्ययः ॥ १२.३४७.११ ॥
ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਵਿਯਯ ਨੇ ਕਿਹਾ।
12.347.12
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः ।
इमं देशमनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः ॥ १२.३४७.१२ ॥
ਏਕਤ, ਦ੍ਵਿਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਤ ਇਹ ਮਹਰਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।
12.347.13
न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश्चन ।
ऋते ह्यैकान्तिकश्रेष्ठात्त्वं चैवैकान्तिकोत्तम ॥ १२.३४७.१३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗਾ, ਏਕਾਂਤਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਏਕਾਂਤਿਕੋਤਮ।
12.347.14
ममैतास्तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज ।
तास्त्वं भजस्व सततं साधयस्व यथागतम् ॥ १२.३४७.१४ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ, ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਧਰਮ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰ।
12.347.15
वृणीष्व च वरं प्रिय मत्तस्त्वं यदिहेच्छसि ।
प्रसन्नोऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिरिहाव्ययः ॥ १२.३४७.१५ ॥
ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਚੁਣ ਲੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਮੂਰਤੀ ਅਵਿਯਯ ਹਾਂ।
12.347.16
अद्य मे तपसो देव यमस्य नियमस्य च ।
सद्यः फलमवाप्तं वै दृष्टो यद्भगवान्मया ॥ १२.३४७.१६ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤਪ, ਯਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
12.347.17
वर एष ममात्यन्तं दृष्टस्त्वं यत्सनातनः ।
भगवन्विश्वदृक् सिंहः सर्वमूर्तिर्महान्प्रभुः ॥ १२.३४७.१७ ॥
ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਵਰ ਹੈ; ਹੇ ਸਨਾਤਨ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਵਿਸ਼ਵਦ੍ਰਿਕ, ਸਿੰਘ, ਸਰਵਮੂਰਤੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ।
12.347.18
एवं संदर्शयित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम् ।
उवाच वचनं भूयो गच्छ नारद माचिरम् ॥ १२.३४७.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਰਦ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ, ਜਾ।
12.347.19
इमे ह्यनिन्द्रियाहारा मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः ।
एकाग्राश्चिन्तयेयुर्मां नैषां विघ्नो भवेदिति ॥ १२.३४७.१९ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਬਣੇ ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਗੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।
12.347.20
सिद्धा ह्येते महाभागाः पुरा ह्येकान्तिनोऽभवन् ।
तमोरजोभिर्निर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्यसंशयम् ॥ १२.३४७.२० ॥
ਇਹ ਸਿੱਧ, ਮਹਾਭਾਗ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹ ਇਕਾਂਤ ਭਗਤ ਸਨ। ਤਮ ਤੇ ਰਜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ।
12.347.21
न दृश्यश्चक्षुषा योऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च ।
न घ्रेयश्चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः ॥ १२.३४७.२१ ॥
ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਛੋਹ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਗੰਧ ਨਾਲ ਸੁੰਘਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਰਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ।
12.347.22
सत्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्तं भजन्ति वै ।
यश्च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४७.२२ ॥
ਸਤ੍ਵ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਇਹ ਗੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂੰਹਦੇ। ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.347.23
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति ।
अजो नित्यः शाश्वतश्च निर्गुणो निष्कलस्तथा ॥ १२.३४७.२३ ॥
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਨਿੱਤ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲ ਹੈ।
12.347.24
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः ।
पुरुषो निष्क्रियश्चैव ज्ञानदृश्यश्च कथ्यते ॥ १२.३४७.२४ ॥
ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਚੀਵਾਂ ਪੁਰਖ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.347.25
यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तमाः ।
स वासुदेवो विज्ञेयः परमात्मा सनातनः ॥ १२.३४७.२५ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।
12.347.26
पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद ।
शुभाशुभैः कर्मभिर्यो न लिप्यति कदाचन ॥ १२.३४७.२६ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖੋ; ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.347.27
सत्वं रजस्तमश्चेति गुणानेतान्प्रचक्षते ।
एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च ॥ १२.३४७.२७ ॥
ਸਤ੍ਵ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਅਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
12.347.28
एतान्गुणांस्तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते ।
निर्गुणो गुणभुक्चैव गुणस्रष्टा गुणातिगः ॥ १२.३४७.२८ ॥
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੋਗਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ, ਗੁਣਭੋਗੀ, ਗੁਣਸਿਰਜਕ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤੀਤ ਹੈ।
12.347.29
जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे पृथिव्यप्सु प्रलीयते ।
ज्योतिष्यापः प्रलीयन्ते ज्योतिर्वायौ प्रलीयते ॥ १२.३४७.२९ ॥
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਧਰਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਲ ਜੋਤੀ (ਅਗਨੀ) ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋਤੀ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.347.30
खे वायुः प्रलयं याति मनस्याकाशमेव च ।
मनो हि परमं भूतं तदव्यक्ते प्रलीयते ॥ १२.३४७.३० ॥
ਵਾਯੂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਯ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਹੀ ਪਰਮ ਭੂਤ ਹੈ; ਉਹ ਅਵਿਅਕਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.347.31
अव्यक्तं पुरुषे ब्रह्मन्निष्क्रिये संप्रलीयते ।
नास्ति तस्मात्परतरः पुरुषाद्वै सनातनात् ॥ १२.३४७.३१ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਅਵਿਅਕਤ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.347.32
नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् ।
ऋते तमेकं पुरुषं वासुदेवं सनातनम्।
सर्वभूतात्मभूतो हि वासुदेवो महाबलः ॥ १२.३४७.३२ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਇੱਕ ਸਨਾਤਨ ਪੁਰਖ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।
12.347.33
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
ते समेता महात्मानः शरीरमिति संज्ञितम् ॥ १२.३४७.३३ ॥
ਧਰਤੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼, ਜਲ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਤੇਜ — ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਤੱਤ ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.347.34
तदाविशति यो ब्रह्मन्न दृश्यो लघुविक्रमः ।
उत्पन्न एव भवति शरीरं चेष्टयन्प्रभुः ॥ १२.३४७.३४ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤਦ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.347.35
न विना धातुसंघातं शरीरं भवति क्वचित् ।
न च जीवं विना ब्रह्मन्वायवश्चेष्टयन्त्युत ॥ १२.३४७.३५ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਅਤੇ ਜੀਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
12.347.36
स जीवः परिसंख्यातः शेषः संकर्षणः प्रभुः ।
तस्मात्सनत्कुमारत्वं योऽलभत्स्वेन कर्मणा ॥ १२.३४७.३६ ॥
ਉਹ ਜੀਵ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਸ਼ੇਸ਼, ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ। ਇਸੇ ਲਈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਨਤਕੁਮਾਰਤਵ ਪਾਇਆ।
12.347.37
यस्मिंश्च सर्वभूतानि प्रद्युम्नः परिपठ्यते ।
तस्मात्प्रसूतो यः कर्ता कारणं कार्यमेव च ॥ १२.३४७.३७ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਰਤਾ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਵੀ ਹੈ।
12.347.38
तस्मत्सर्वं संभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
सोऽनिरुद्धः स ईशानो व्यक्तिः सा सर्वकर्मसु ॥ १२.३४७.३८ ॥
ਉਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਨਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
12.347.39
यो वासुदेवो भगवान्क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ।
ज्ञेयः स एव राजेन्द्र जीवः संकर्षणः प्रभुः ॥ १२.३४७.३९ ॥
ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਸ਼ੇਤ੍ਰਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਹੈ।
12.347.40
संकर्षणाच्च प्रद्युम्नो मनोभूतः स उच्यते ।
प्रद्युम्नाद्योऽनिरूद्धस्तु सोहंकारः स ईश्वरः ॥ १२.३४७.४० ॥
ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨ-ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ; ਉਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।
12.347.41
मत्तः सर्वं संभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
अक्षरं च क्षरं चैव सच्चासच्चैव नारद ॥ १२.३४७.४१ ॥
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਰ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਵੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ।
12.347.42
मां प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता भक्तास्तु ये मम ।
अहं हि पुरुषो ज्ञेयो निष्क्रियः पञ्चविंशकः ॥ १२.३४७.४२ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਂ — ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ, ਪੱਚੀਵਾਂ ਤੱਤ।
12.347.43
निर्गुणो निष्कलश्चैव निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
एतत्त्वया न विज्ञेयं रूपवानिति दृश्यते ॥ १२.३४७.४३ ॥
ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ, ਨਿਸ਼ਕਲ, ਨਿਰਦਵੰਦ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਹੈ। ਉਹ ਰੂਪਵਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.347.44
इच्छन्मुहूर्तान्नश्येयमीशोऽहं जगतो गुरुः ।
माया ह्येषा मया सृष्टा यन्मां पश्यसि नारद ॥ १२.३४७.४४ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਜਗਤ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਰਚੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਹੈ।
12.347.45
सर्वभूतगुणैर्युक्तं नैवं त्वं ज्ञातुमर्हसि ।
मयैतत्कथितं सम्यक्तव मूर्तिचतुष्टयम् ॥ १२.३४७.४५ ॥
ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਚਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
12.347.46
अहं हि जीवसंज्ञो वै मयि जीवः समाहितः ।
मैवं ते बुद्धिरत्राभूर्द्दृषो जीवो मयेति वै ॥ १२.३४७.४६ ॥
ਮੈਂ ਹੀ ਜੀਵ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.347.47
अहं सर्वत्रगो ब्रह्मन्भूतग्रामान्तरात्मकः ।
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न नशाम्यहम् ॥ १२.३४७.४७ ॥
ਮੈਂ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹਾਂ। ਭੂਤ-ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.347.48
सिद्धा हि ते महाभागा नरा ह्येकान्तिनोऽभवन् ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः प्रवेक्ष्यन्ति च मां मुने ॥ १२.३४७.४८ ॥
ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਏਕਾਂਤੀ ਭਗਤ ਬਣ ਗਏ। ਤਮ ਅਤੇ ਰਜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ।
12.347.49
अहं कर्ता च कार्यं च कारणं चापि नराद ।
न दृश्यश्चक्षुषा देवः स्पृश्यो न स्पर्शनेन च।
आघ्रेयो नैव गन्धेन रसेन च विसर्जितः ॥ १२.३४७.४९ ॥
ਮੈਂ ਕਰਤਾ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਛੋਹ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਗੰਧ ਨਾਲ ਸੁੰਘਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਚੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
12.347.50
सत्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्ते भवन्ति हि ।
स हि सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४७.५० ॥
ਸਤ੍ਵ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਸਾਖੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.347.51
हिरण्यगर्भो लोकादिश्चतुर्वक्रोऽनिरुक्तगः ।
ब्रह्मा सनातनो देवो मम बह्वर्थचिन्तकः ॥ १२.३४७.५१ ॥
ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਿ, ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਣਕਹੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਨਾਤਨ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਕ।
12.347.52
ललाटाच्चैव मे रुद्रो देवः क्रोधाद्विनिःसृतः ।
पश्यैकादश मे रुद्रान्दक्षिणं पार्श्वमास्थितान् ॥ १२.३४७.५२ ॥
ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਰੁਦਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।
12.347.53
द्वादशैव तथाऽऽदित्यान्वामपार्श्वे समास्थितान् ।
अग्रतश्चैव मे पश्य वसूनष्टौ सुरोत्तमान् ॥ १२.३४७.५३ ॥
ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੱਠ ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।
12.347.54
नासत्यं चैव दस्रं च भिषजौ पश्य पृष्ठतः ।
सर्वान्प्रजापतीन्पश्य पश्य सप्तऋर्षीस्तथा ॥ १२.३४७.५४ ॥
ਪਿੱਛੇ ਨਾਸਤਿਯ ਅਤੇ ਦਸ੍ਰ, ਦੋ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ।
12.347.55
वेदान्यज्ञांश्च शतशः पश्यामृतमथौषधीः ।
तपांसि नियमांश्चैव यमानपि पृथग्विधान् ॥ १२.३४७.५५ ॥
ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੱਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਤਪਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ।
12.347.56
तथाऽष्टगुणमैश्वर्यमेकस्थं पश्य मूर्तिमत् ।
श्रियं लक्ष्मीं च कीर्तिं च पृथिवीं च ककुद्मिनी ॥ १२.३४७.५६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ; ਸ੍ਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਕੀਰਤੀ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ककुद्मिनी ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ।
12.347.57
वेदानां मातरं पश्य मत्स्थां देवीं सरस्वतीम् ।
ध्रुवं च ज्योतिषां श्रेष्ठं पश्य नारद खेचरम् ॥ १२.३४७.५७ ॥
ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਜੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਧਰੁਵ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਨਾਰਦ।
12.347.58
अम्भोधरान्समुद्रांश्च सरांसि सरितस्तथा ।
मूर्तिमन्तः पितृगणांश्चतुरः पश्य सत्तम ॥ १२.३४७.५८ ॥
ਬੱਦਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਚਾਰ ਪਿਤਰ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਸੱਤਮ।
12.347.59
त्रींश्चैवेमान्गुणान्पश्य मत्स्थान्मूर्तिविवर्जितान् ।
देवकार्यादपि मुने पितृकार्यं विशिष्यते ॥ १२.३४७.५९ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਿਤਰ-ਕਾਰਜ ਵਧੇਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
12.347.60
देवानां च पितृणां च पिता ह्येकोऽहमादितः ।
अहं हयशिरा भूत्वा समुद्रे पश्चिमोत्तरे ॥ १२.३४७.६० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਕੱਲਾ ਪਿਤਾ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਹਯਸ਼ਿਰਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਪੱਛਮ-ਉੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
12.347.61
पिबामि सुहुतं हव्यं कव्यं च श्रद्धयाऽन्वितम् ।
मया सृष्टः पुरा ब्रह्मा मां यज्ञमयजत्स्वयम् ॥ १२.३४७.६१ ॥
ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਪਿਤ ਹਵਯ ਅਤੇ ਕਵਯ ਮੈਂ ਪੀਂਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਮੇਰੀ ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
12.347.62
ततस्तस्मै वरान्प्रीतो दत्तवानस्म्यनुत्तमान् ।
मत्पुत्रत्वं च कल्पादौ लोकाध्यक्षत्वमेव च ॥ १२.३४७.६२ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿੱਤੇ: ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਹੋਣਾ।
12.347.63
अहंकारकृतं चैव नामपर्यायवाचकम् ।
त्वया कृतां च मर्यादां नातिक्रंस्यति कश्चन ॥ १२.३४७.६३ ॥
ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਨਾਂਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦ। ਤੇਰੀ ਬਣਾਈ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੰਘੇਗਾ।
12.347.64
त्वं चैव वरदो ब्रह्मन्वरेप्सूनां भविष्यसि ।
सुरासुरगणानां च ऋषीणां च तपोधन ॥ १२.३४७.६४ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਸੁਰ-ਅਸੁਰ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਹੇ ਤਪੋਧਨ!
12.347.65
पितृणां च महाभाग सततं संशितव्रत ।
विविधानां च भूतानां त्वमुपास्यो भविष्यसि ॥ १२.३४७.६५ ॥
ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਸਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ! ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਉਪਾਸ੍ਯ ਹੋਵੇਂਗਾ।
12.347.66
प्रादुर्भावगतश्चाहं सुरकार्येषु नित्यदा ।
अनुशास्यस्त्वया ब्रह्मन्नियोज्यश्च सुतो यथा ॥ १२.३४७.६६ ॥
ਮੈਂ ਵੀ ਦੇਵ-ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹਾਂਗਾ।
12.347.67
एतांश्चान्यांश्च रुचिरान्ब्रह्मणेऽमिततेजसे ।
एवं रुद्राय मनवे इन्द्रायामिततेजसे।
अहं दत्त्वा वरान्प्रीतो निवृत्तिपरमोऽभवम् ॥ १२.३४७.६७ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਵਰ ਮੈਂ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਿਆ।
12.347.68
निर्वाणं सर्वधर्माणां निवृत्तिः परमा स्मृता ।
तस्मान्निवृत्तिमापन्नश्चरेत्सर्वाङ्गनिर्वृतः ॥ १२.३४७.६८ ॥
ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਵਾਣ ਹੀ ਹੈ; ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਅਕਤੀ ਸਰਬਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
12.347.69
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्यनिश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३४७.६९ ॥
ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸਨਾਤਨ ਮੈਨੂੰ ਸਾਂਖਯ-ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਆਚਾਰੀਆ ਕਪਿਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.347.70
हिरण्यगर्भो भगवानेष च्छन्दसि संस्तुतः ।
सोहं योगगतिर्ब्रह्मन्योगशास्त्रेषु शब्दितः ॥ १२.३४७.७० ॥
ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਵੀ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤ ਹਨ। ਉਹੀ ਮੈਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸਦੀ ਗਤੀ ਯੋਗ ਹੈ; ਯੋਗਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹਾਂ।
12.347.71
एषोऽहं व्यक्तिमाश्रित्य तिष्ठामि दिवि शाश्वतः ।
ततो युगसहस्रान्ते संहरिष्ये जगत्पुनः ॥ १२.३४७.७१ ॥
ਇਹ ਮੈਂ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਗਤ ਦਾ ਮੁੜ ਸੰਹਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।
12.347.72
कृत्वाऽऽत्मस्थानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
एकाकी विद्यया सार्धं विहरिष्ये जगत्पुनः ॥ १२.३४७.७२ ॥
ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਚਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਲਾ, ਵਿਦਿਆ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਾਂਗਾ।
12.347.73
ततो भूयो जगत्सर्वं करिष्यामीह विद्यया ।
अस्मिन्मूर्तिश्चतुर्थी या साऽसृजच्छेषमव्ययम् ॥ १२.३४७.७३ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚੌਥੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।
12.347.74
स हि संकर्षणः प्रोक्तः प्रद्युम्नः सोप्यजीजनत् ।
प्रद्युम्नादनिरुद्धोऽहं सर्गो मम पुनः पुनः ॥ १२.३४७.७४ ॥
ਉਹਨੂੰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.347.75
अनिरुद्धात्तथा ब्रह्मा तन्नाभिकमलोद्भवः ।
ब्रह्मणः सर्वभूतानि चराणि स्थावराणि च ॥ १२.३४७.७५ ॥
ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮੇ; ਉਹ ਉਸਦੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਚਲਣ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
12.347.76
एतां सृष्टिं विजानीहि कल्पादिषु पुनः पुनः ।
यथा सूर्यस्य गगनादुदयास्तमने इह।
नष्टे पुनर्वलात्काल आनयत्यमितद्युते ॥ १२.३४७.७६ ॥
ਇਸ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਮਝ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਉਦੈ ਅਤੇ ਅਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਕਾਲ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਮਿਤ-ਤੇਜ।