మహాభారతం · అధ్యాయం 12.347
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.347.1
एवं स्तुतः स भगवान् गुह्यैस्तथ्यैश्च नामभिः ।
भगवान्विश्वसृक्सिंहः सर्वमूर्तिमयः प्रभुः।
दर्शयामास मुनये रूपं तत्परमं हरिः ॥ १२.३४७.१ ॥
ఈ విధంగా స్తుతించబడిన ఆ భగవానుడు, రహస్యమైన మరియు సత్యమైన నామాలతో, విశ్వసృష్టికర్త, సింహసమానుడు, సర్వరూపమయుడైన ప్రభువు హరి, మునికి తన ఆ పరమ రూపాన్ని చూపించాడు.
12.347.2
किंचिच्चन्द्राद्विशुद्धात्मा किंचिच्चन्द्राद्विशेषवान् ।
कृशानुवर्णः किंचिच्च किंचिद्धिष्ण्याकृतिः प्रभुः ॥ १२.३४७.२ ॥
ఆ ప్రభువు కొన్నిసార్లు చంద్రుని కంటే పరిశుద్ధ స్వరూపుడుగా, కొన్నిసార్లు చంద్రుని కంటే విశిష్టుడుగా, కొన్నిసార్లు అగ్ని వర్ణంలో, కొన్నిసార్లు గ్రహాకృతిలో కనిపించాడు.
12.347.3
शुकपत्रनिभः किंचित्किंचित्स्फटिकसन्निभः ।
नीलाञ्जनचयप्रख्यो जातरूपप्रभः क्वचित् ॥ १२.३४७.३ ॥
ఆయన కొన్నిసార్లు చిలుక రెక్క వంటివాడుగా, కొన్నిసార్లు స్ఫటికం వంటివాడుగా, నీలి కాటుక రాశి వంటివాడుగా, కొన్నిసార్లు బంగారు కాంతివంతుడుగా ఉండేవాడు.
12.347.4
प्रबालाङ्कुरवर्णश्च श्वेतवर्णस्तथा क्वचित् ।
क्वचित्सुवर्णवर्णाभो वैदूर्यसदृशः क्वचित् ॥ १२.३४७.४ ॥
ఆయన కొన్నిసార్లు పగడపు మొలక వర్ణంలో, కొన్నిసార్లు తెలుపు వర్ణంలో, కొన్నిసార్లు బంగారు వర్ణ కాంతిలో, కొన్నిసార్లు వైడూర్యం వంటివాడుగా ఉండేవాడు.
12.347.5
नीलवैर्दूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्वचित् ।
मयूरग्रीववर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्वचित् ॥ १२.३४७.५ ॥
ఆయన కొన్నిసార్లు నీలి వైడూర్యం వంటివాడుగా, కొన్నిసార్లు ఇంద్రనీలం వంటివాడుగా, కొన్నిసార్లు నెమలి మెడ కాంతి వంటివాడుగా, కొన్నిసార్లు ముత్యాల హారం వంటివాడుగా ఉండేవాడు.
12.347.6
एतान्बहुधान्वर्णान्रूपैर्बिभ्रत्सनातनः ।
सहस्रनयनः श्रीमाञ्छतशीर्षः सहस्रपात् ॥ १२.३४७.६ ॥
ఈ అనేక విధాల వర్ణాలను రూపాలుగా ధరించిన సనాతనుడు, వేయి కన్నులు, వంద తలలు, వేయి పాదాలు కలిగిన శ్రీమంతుడు ఆయన.
12.347.7
सहस्रोदरबाहुश्च अव्यक्त इति च क्वचित् ।
ओंकारमुद्गिरन्वक्रात्सावित्रीं च तदन्वयाम् ॥ १२.३४७.७ ॥
వేయి ఉదరాలు, వేయి బాహువులు కలవాడు; కొన్నిసార్లు అవ్యక్తుడని పిలువబడేవాడు. తన ముఖం నుండి ఓంకారాన్ని, దాని వెంట వచ్చే సావిత్రిని ఉచ్చరించాడు.
12.347.8
शेषेभ्यश्चैव वक्रेभ्यश्चतुर्वेदान्गिरन्बहून् ।
आरण्यकं जगौ देवो हरिर्नारायणो वशी ॥ १२.३४७.८ ॥
మిగిలిన ముఖాల నుండి కూడా నాలుగు వేదాల అనేక మంత్రాలను ఉచ్చరించాడు; దేవుడైన హరి నారాయణుడు, జితేంద్రియుడు, ఆరణ్యకాన్ని గానం చేశాడు.
12.347.9
वेदिं कमण्डलुं दर्भान्मणिरूपांस्तथा कुशान् ।
अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम्।
धारयामास देवेशो हस्तैर्यज्ञपतिस्तदा ॥ १२.३४७.९ ॥
వేదిక, కమండలం, దర్భలు, మణిరూప కుశలు, అజినం, దండకాష్ఠం, మండుతున్న హుతాశనుడు—వీటిని అప్పుడు దేవేశుడైన యజ్ఞపతి తన చేతులతో ధరించాడు.
12.347.10
तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः ।
वाग्यतः प्रणतो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम् ॥ १२.३४७.१० ॥
ప్రసన్న మనస్కుడైన ద్విజోత్తముడు నారదుడు, ప్రసన్నుడైన ఆయనను, మాటను నియంత్రించి, నమస్కరించి, పరమేశ్వరుని వందించాడు.
12.347.11
तमुवाच नतं मूर्ध्ना देवानामादिरव्ययः ॥ १२.३४७.११ ॥
తల వంచి నమస్కరించిన అతనితో దేవతల ఆదిపురుషుడు, అవ్యయుడు ఇలా అన్నాడు.
12.347.12
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः ।
इमं देशमनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः ॥ १२.३४७.१२ ॥
ఏకతుడు, ద్వితుడు, త్రితుడు అనే మహర్షులు నా దర్శన కాంక్షతో ఈ స్థలానికి వచ్చారు.
12.347.13
न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश्चन ।
ऋते ह्यैकान्तिकश्रेष्ठात्त्वं चैवैकान्तिकोत्तम ॥ १२.३४७.१३ ॥
వారు నన్ను చూడలేదు, ఎవరూ చూడబోరు, ఏకాంతికులలో శ్రేష్ఠుడవైన నిన్ను తప్ప, ఏకాంతికోత్తమా.
12.347.14
ममैतास्तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज ।
तास्त्वं भजस्व सततं साधयस्व यथागतम् ॥ १२.३४७.१४ ॥
ఓ ద్విజా, నా ఈ శ్రేష్ఠ రూపాలు ధర్మగృహంలో జన్మించాయి. నీవు వాటిని నిరంతరం సేవించు, వచ్చినట్లే నీ కార్యాన్ని సాధించు.
12.347.15
वृणीष्व च वरं प्रिय मत्तस्त्वं यदिहेच्छसि ।
प्रसन्नोऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिरिहाव्ययः ॥ १२.३४७.१५ ॥
ప్రియుడా, ఇక్కడ నీవు ఏది కోరుతున్నావో ఆ వరాన్ని నా నుండి కోరుకో. ఈ రోజు నేను నీపై ప్రసన్నుడనయ్యాను; ఇక్కడ నేను విశ్వరూపుడైన అవ్యయుడను.
12.347.16
अद्य मे तपसो देव यमस्य नियमस्य च ।
सद्यः फलमवाप्तं वै दृष्टो यद्भगवान्मया ॥ १२.३४७.१६ ॥
ఓ దేవా, నేడు నా తపస్సు, యమ, నియమాల ఫలం వెంటనే లభించింది; ఎందుకంటే నేను భగవానుడిని దర్శించాను.
12.347.17
वर एष ममात्यन्तं दृष्टस्त्वं यत्सनातनः ।
भगवन्विश्वदृक् सिंहः सर्वमूर्तिर्महान्प्रभुः ॥ १२.३४७.१७ ॥
నిన్ను దర్శించడమే నాకు ఈ గొప్ప వరం; సనాతనుడా. ఓ భగవంతా, విశ్వదృక్కు, సింహమా, సర్వమూర్తి, మహాప్రభువా.
12.347.18
एवं संदर्शयित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम् ।
उवाच वचनं भूयो गच्छ नारद माचिरम् ॥ १२.३४७.१८ ॥
ఇలా దర్శనమిచ్చి, పరమేష్ఠి నుండి జన్మించిన నారదుడితో మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు: ఓ నారదా, ఆలస్యం చేయకు, వెళ్ళు.
12.347.19
इमे ह्यनिन्द्रियाहारा मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः ।
एकाग्राश्चिन्तयेयुर्मां नैषां विघ्नो भवेदिति ॥ १२.३४७.१९ ॥
ఇంద్రియాలను నిగ్రహించి, ఆహారాన్ని నియమించి, నా భక్తులై చంద్రునిలా ప్రకాశించే వీరు ఏకాగ్రంగా నన్నే ధ్యానిస్తారు; వారికి ఏ విఘ్నమూ కలగదు.
12.347.20
सिद्धा ह्येते महाभागाः पुरा ह्येकान्तिनोऽभवन् ।
तमोरजोभिर्निर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्यसंशयम् ॥ १२.३४७.२० ॥
వీరు సిద్ధులు, మహాభాగ్యవంతులు; పూర్వం కూడా వీరు ఏకాంత భక్తులుగా ఉన్నారు. తమస్సు, రజస్సుల నుండి విముక్తులై వీరు నిస్సందేహంగా నాలో ప్రవేశిస్తారు.
12.347.21
न दृश्यश्चक्षुषा योऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च ।
न घ्रेयश्चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः ॥ १२.३४७.२१ ॥
కన్నులకు కనబడనివాడు, స్పర్శకు అందనివాడు, వాసనకు చిక్కనివాడు, రుచికి అతీతుడు ఆ పరమాత్ముడు.
12.347.22
सत्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्तं भजन्ति वै ।
यश्च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४७.२२ ॥
సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే గుణాలు అతన్ని అంటవు. సర్వవ్యాపి అయిన సాక్షి లోకానికి ఆత్మ అని చెప్పబడతాడు.
12.347.23
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति ।
अजो नित्यः शाश्वतश्च निर्गुणो निष्कलस्तथा ॥ १२.३४७.२३ ॥
ప్రాణుల శరీరాలు నశించినా అతడు నశించడు. అతడు జన్మరహితుడు, నిత్యుడు, శాశ్వతుడు, నిర్గుణుడు, నిష్కలుడు.
12.347.24
द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः ।
पुरुषो निष्क्रियश्चैव ज्ञानदृश्यश्च कथ्यते ॥ १२.३४७.२४ ॥
ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలకు అతీతంగా ప్రసిద్ధుడైన ఇరవై ఐదవ పురుషుడు నిష్క్రియుడు; జ్ఞానంతోనే చూడబడేవాడు అని చెప్పబడుతుంది.
12.347.25
यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तमाः ।
स वासुदेवो विज्ञेयः परमात्मा सनातनः ॥ १२.३४७.२५ ॥
ద్విజశ్రేష్ఠులారా, దేనిలో ప్రవేశించి ఇక్కడ నిజంగా ముక్తులవుతారో, ఆయనే వాసుదేవుడు; ఆయన శాశ్వతమైన పరమాత్మ అని తెలుసుకోవాలి.
12.347.26
पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद ।
शुभाशुभैः कर्मभिर्यो न लिप्यति कदाचन ॥ १२.३४७.२६ ॥
నారదా, దేవుని మహాత్మ్యాన్ని, మహిమను చూడు; శుభాశుభ కర్మలతో ఆయన ఎప్పుడూ లిప్తుడు కాడు.
12.347.27
सत्वं रजस्तमश्चेति गुणानेतान्प्रचक्षते ।
एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च ॥ १२.३४७.२७ ॥
సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అని ఈ గుణాలు పిలువబడతాయి; ఇవి అన్ని శరీరాలలో ఉంటాయి, సంచరిస్తాయి కూడా.
12.347.28
एतान्गुणांस्तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते ।
निर्गुणो गुणभुक्चैव गुणस्रष्टा गुणातिगः ॥ १२.३४७.२८ ॥
క్షేత్రజ్ఞుడు ఈ గుణాలను అనుభవిస్తాడు; కానీ ఆయన వీటిచే అనుభవించబడడు. ఆయన నిర్గుణుడు, గుణభోక్త, గుణసృష్టి, గుణాతీతుడు.
12.347.29
जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे पृथिव्यप्सु प्रलीयते ।
ज्योतिष्यापः प्रलीयन्ते ज्योतिर्वायौ प्रलीयते ॥ १२.३४७.२९ ॥
దేవర్షీ, జగత్తుకు ఆధారం భూమి; అది జలంలో లీనమవుతుంది. జలాలు జ్యోతిస్సులో లీనమవుతాయి, జ్యోతిస్సు వాయువులో లీనమవుతుంది.
12.347.30
खे वायुः प्रलयं याति मनस्याकाशमेव च ।
मनो हि परमं भूतं तदव्यक्ते प्रलीयते ॥ १२.३४७.३० ॥
వాయువు ఆకాశంలో లయాన్ని పొందుతుంది; ఆకాశం మనస్సులో లీనమవుతుంది. మనస్సే పరమ భూతం; అది అవ్యక్తంలో లీనమవుతుంది.
12.347.31
अव्यक्तं पुरुषे ब्रह्मन्निष्क्रिये संप्रलीयते ।
नास्ति तस्मात्परतरः पुरुषाद्वै सनातनात् ॥ १२.३४७.३१ ॥
బ్రహ్మన్, అవ్యక్తం నిష్క్రియుడైన పురుషునిలో లీనమవుతుంది. ఆ సనాతన పురుషునికంటే ఉన్నతమైనది ఏదీ లేదు.
12.347.32
नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् ।
ऋते तमेकं पुरुषं वासुदेवं सनातनम्।
सर्वभूतात्मभूतो हि वासुदेवो महाबलः ॥ १२.३४७.३२ ॥
లోకంలో స్థావర జంగమాలలో ఏ భూతమూ నిత్యం కాదు; ఆ ఒక్క సనాతన పురుషుడు వాసుదేవుడు తప్ప. మహాబలుడైన వాసుదేవుడే సర్వభూతాల ఆత్మ.
12.347.33
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
ते समेता महात्मानः शरीरमिति संज्ञितम् ॥ १२.३४७.३३ ॥
భూమి, వాయువు, ఆకాశం, జలం, ఐదవది అగ్ని — ఈ మహాతత్త్వాలు కలిసినప్పుడు అవి శరీరమని పిలువబడతాయి.
12.347.34
तदाविशति यो ब्रह्मन्न दृश्यो लघुविक्रमः ।
उत्पन्न एव भवति शरीरं चेष्टयन्प्रभुः ॥ १२.३४७.३४ ॥
బ్రహ్మన్, అప్పుడు కనబడని, వేగవంతమైన పరాక్రమం గలవాడు దానిలో ప్రవేశిస్తాడు. ఆ ప్రభువు శరీరాన్ని చలింపజేస్తూ స్వయంగా ఉద్భవిస్తాడు.
12.347.35
न विना धातुसंघातं शरीरं भवति क्वचित् ।
न च जीवं विना ब्रह्मन्वायवश्चेष्टयन्त्युत ॥ १२.३४७.३५ ॥
బ్రహ్మన్, ధాతుసమూహం లేకుండా శరీరం ఎప్పుడూ ఏర్పడదు; జీవుడు లేకుండా వాయువులు కూడా దానిని చలింపజేయవు.
12.347.36
स जीवः परिसंख्यातः शेषः संकर्षणः प्रभुः ।
तस्मात्सनत्कुमारत्वं योऽलभत्स्वेन कर्मणा ॥ १२.३४७.३६ ॥
ఆ జీవుడు లెక్కించబడినవాడు — శేషుడైన సంకర్షణ ప్రభువు. అందుచేత తన కర్మం వల్ల సనత్కుమారత్వాన్ని పొందినవాడు.
12.347.37
यस्मिंश्च सर्वभूतानि प्रद्युम्नः परिपठ्यते ।
तस्मात्प्रसूतो यः कर्ता कारणं कार्यमेव च ॥ १२.३४७.३७ ॥
ఎందులో సర్వ ప్రాణులు ఉన్నాయో, ప్రద్యుమ్నుడు అని ఎవరు పఠించబడతాడో, ఆయన నుండి ఉద్భవించినవాడు కర్త, కారణం, కార్యం కూడా అవుతాడు.
12.347.38
तस्मत्सर्वं संभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
सोऽनिरुद्धः स ईशानो व्यक्तिः सा सर्वकर्मसु ॥ १२.३४७.३८ ॥
ఆయన నుండే చరాచరమైన సమస్త జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది. ఆయనే అనిరుద్ధుడు, ఆయనే ఈశానుడు; సర్వ కర్మలలో వ్యక్తమయ్యే రూపం కూడా ఆయనే.
12.347.39
यो वासुदेवो भगवान्क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ।
ज्ञेयः स एव राजेन्द्र जीवः संकर्षणः प्रभुः ॥ १२.३४७.३९ ॥
భగవంతుడైన వాసుదేవుడు క్షేత్రజ్ఞుడు, నిర్గుణ స్వరూపుడు; ఓ రాజేంద్రా, ఆయననే తెలుసుకోవాలి; ఆయనే జీవుడు, ప్రభువైన సంకర్షణుడు.
12.347.40
संकर्षणाच्च प्रद्युम्नो मनोभूतः स उच्यते ।
प्रद्युम्नाद्योऽनिरूद्धस्तु सोहंकारः स ईश्वरः ॥ १२.३४७.४० ॥
సంకర్షణుని నుండి ప్రద్యుమ్నుడు ఉద్భవిస్తాడు; ఆయనే మనస్సుగా చెప్పబడతాడు. ప్రద్యుమ్నుని నుండి అనిరుద్ధుడు; ఆయనే అహంకారం, ఈశ్వరుడు.
12.347.41
मत्तः सर्वं संभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
अक्षरं च क्षरं चैव सच्चासच्चैव नारद ॥ १२.३४७.४१ ॥
నా నుండే చరాచరమైన సమస్త జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది; అక్షరం, క్షరం కూడా, సత్తు, అసత్తు కూడా, ఓ నారదా.
12.347.42
मां प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता भक्तास्तु ये मम ।
अहं हि पुरुषो ज्ञेयो निष्क्रियः पञ्चविंशकः ॥ १२.३४७.४२ ॥
నాలో ప్రవేశించి, నా భక్తులు ఇక్కడే ముక్తులవుతారు; నేనే తెలుసుకోదగిన పురుషుడను — నిష్క్రియుడను, ఇరవై ఐదవ తత్త్వం.
12.347.43
निर्गुणो निष्कलश्चैव निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
एतत्त्वया न विज्ञेयं रूपवानिति दृश्यते ॥ १२.३४७.४३ ॥
అతడు నిర్గుణుడు, నిష్కలుడు, నిర్ద్వంద్వుడు, నిష్పరిగ్రహుడు. అతడు రూపవంతుడిగా కనిపిస్తున్నాడని నువ్వు అలా తెలుసుకోకూడదు.
12.347.44
इच्छन्मुहूर्तान्नश्येयमीशोऽहं जगतो गुरुः ।
माया ह्येषा मया सृष्टा यन्मां पश्यसि नारद ॥ १२.३४७.४४ ॥
నేను కోరితే ఒక్క క్షణంలో నశించగలను; నేను జగత్తుకు ఈశ్వరుడను, గురువును. నారదా, నువ్వు నన్ను చూస్తున్నది నేను సృష్టించిన మాయే.
12.347.45
सर्वभूतगुणैर्युक्तं नैवं त्वं ज्ञातुमर्हसि ।
मयैतत्कथितं सम्यक्तव मूर्तिचतुष्टयम् ॥ १२.३४७.४५ ॥
సర్వభూతగుణాలతో కూడినదిగా నువ్వు దీన్ని ఈ విధంగా తెలుసుకోకూడదు. నేను నీకు ఈ నాలుగు మూర్తుల స్వరూపాన్ని సమగ్రంగా చెప్పాను.
12.347.46
अहं हि जीवसंज्ञो वै मयि जीवः समाहितः ।
मैवं ते बुद्धिरत्राभूर्द्दृषो जीवो मयेति वै ॥ १२.३४७.४६ ॥
నేనే జీవుడు అని పిలువబడుతాను; జీవుడు నాలోనే స్థిరంగా ఉన్నాడు. ఇలా నీ బుద్ధి భావించకూడదు. జీవుడు నా ద్వారానే చూడబడతాడు.
12.347.47
अहं सर्वत्रगो ब्रह्मन्भूतग्रामान्तरात्मकः ।
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न नशाम्यहम् ॥ १२.३४७.४७ ॥
నేను సర్వవ్యాపిని, ఓ బ్రాహ్మణా; సమస్త భూతసమూహానికి అంతరాత్మను. భూతసమూహాల శరీరాలు నశించినా నేను నశించను.
12.347.48
सिद्धा हि ते महाभागा नरा ह्येकान्तिनोऽभवन् ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः प्रवेक्ष्यन्ति च मां मुने ॥ १२.३४७.४८ ॥
ఆ మహాభాగ్యులైన మనుషులు సిద్ధులయ్యారు; వారు ఏకాంతిక భక్తులయ్యారు. తమస్సు, రజస్సుల నుంచి విముక్తులై, ఓ ముని, వారు నాలో ప్రవేశిస్తారు.
12.347.49
अहं कर्ता च कार्यं च कारणं चापि नराद ।
न दृश्यश्चक्षुषा देवः स्पृश्यो न स्पर्शनेन च।
आघ्रेयो नैव गन्धेन रसेन च विसर्जितः ॥ १२.३४७.४९ ॥
నేనే కర్తను, కార్యమును, కారణమును కూడా, ఓ నరశ్రేష్ఠా. ఆ దేవుడు కన్నులకు కనిపించడు, స్పర్శకు తగలడు, వాసనకు అందడు, రుచికి చిక్కడు.
12.347.50
सत्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्ते भवन्ति हि ।
स हि सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४७.५० ॥
సత్త్వము, రజస్సు, తమస్సు అతనికి గుణాలు కావు. అతడు సర్వవ్యాపి, సాక్షి, లోకానికి ఆత్మ అని చెప్పబడతాడు.
12.347.51
हिरण्यगर्भो लोकादिश्चतुर्वक्रोऽनिरुक्तगः ।
ब्रह्मा सनातनो देवो मम बह्वर्थचिन्तकः ॥ १२.३४७.५१ ॥
హిరణ్యగర్భుడు, లోకాలకు ఆదియైనవాడు, నాలుగు ముఖాల వాడు, వర్ణింపరాని మార్గంలో వెళ్లేవాడు, సనాతనుడైన దేవుడు బ్రహ్మ, నా అనేక ప్రయోజనాలను ఆలోచించేవాడు.
12.347.52
ललाटाच्चैव मे रुद्रो देवः क्रोधाद्विनिःसृतः ।
पश्यैकादश मे रुद्रान्दक्षिणं पार्श्वमास्थितान् ॥ १२.३४७.५२ ॥
నా నుదుటి నుండి కోపంతో ఉద్భవించిన రుద్రదేవుడిని చూడు. నా కుడి పార్శ్వంలో నిలిచిన పదకొండు రుద్రులను చూడు.
12.347.53
द्वादशैव तथाऽऽदित्यान्वामपार्श्वे समास्थितान् ।
अग्रतश्चैव मे पश्य वसूनष्टौ सुरोत्तमान् ॥ १२.३४७.५३ ॥
నా ఎడమ పార్శ్వంలో నిలిచిన పన్నెండు ఆదిత్యులను చూడు. నా ముందు దేవతలలో శ్రేష్ఠులైన ఎనిమిది వసువులను చూడు.
12.347.54
नासत्यं चैव दस्रं च भिषजौ पश्य पृष्ठतः ।
सर्वान्प्रजापतीन्पश्य पश्य सप्तऋर्षीस्तथा ॥ १२.३४७.५४ ॥
నాసత్యులు, దస్రులు అనే ఇద్దరు వైద్యులను వెనుక చూడు. ప్రజాపతులందరినీ చూడు, సప్తర్షులను కూడా చూడు.
12.347.55
वेदान्यज्ञांश्च शतशः पश्यामृतमथौषधीः ।
तपांसि नियमांश्चैव यमानपि पृथग्विधान् ॥ १२.३४७.५५ ॥
వేదాలను, వందల రకాల యజ్ఞాలను చూడు; అమృతాన్ని, ఓషధులను చూడు; తపస్సులను, నియమాలను, అనేక రకాల యమాలను కూడా చూడు.
12.347.56
तथाऽष्टगुणमैश्वर्यमेकस्थं पश्य मूर्तिमत् ।
श्रियं लक्ष्मीं च कीर्तिं च पृथिवीं च ककुद्मिनी ॥ १२.३४७.५६ ॥
అలాగే ఎనిమిది గుణాల ఐశ్వర్యాన్ని ఒకచోట మూర్తిమంతంగా చూడు; శ్రీని, లక్ష్మిని, కీర్తిని, భూమిని, ककुद्मिनीని కూడా చూడు.
12.347.57
वेदानां मातरं पश्य मत्स्थां देवीं सरस्वतीम् ।
ध्रुवं च ज्योतिषां श्रेष्ठं पश्य नारद खेचरम् ॥ १२.३४७.५७ ॥
వేదాలకు తల్లి, నాలో నిలిచిన దేవి సరస్వతిని చూడు; జ్యోతులలో శ్రేష్ఠమైన, ఆకాశంలో సంచరించే ధ్రువుడిని చూడు, నారదా.
12.347.58
अम्भोधरान्समुद्रांश्च सरांसि सरितस्तथा ।
मूर्तिमन्तः पितृगणांश्चतुरः पश्य सत्तम ॥ १२.३४७.५८ ॥
మేఘాలను, సముద్రాలను, సరస్సులను, నదులను కూడా చూడు; మూర్తిమంతులైన నలుగురు పితృగణాలను చూడు, సత్తమా.
12.347.59
त्रींश्चैवेमान्गुणान्पश्य मत्स्थान्मूर्तिविवर्जितान् ।
देवकार्यादपि मुने पितृकार्यं विशिष्यते ॥ १२.३४७.५९ ॥
నాలో నిలిచి, రూపరహితమైన ఈ మూడు గుణాలను కూడా చూడు; మునీ, దేవకార్యం కంటే పితృకార్యమే శ్రేష్ఠమైనది.
12.347.60
देवानां च पितृणां च पिता ह्येकोऽहमादितः ।
अहं हयशिरा भूत्वा समुद्रे पश्चिमोत्तरे ॥ १२.३४७.६० ॥
దేవతలకు, పితృలకు ఆదినుండి తండ్రిని నేనే ఒక్కడినే. హయశిరస్సుగా మారి పశ్చిమోత్తర సముద్రంలో నేను ఉంటాను.
12.347.61
पिबामि सुहुतं हव्यं कव्यं च श्रद्धयाऽन्वितम् ।
मया सृष्टः पुरा ब्रह्मा मां यज्ञमयजत्स्वयम् ॥ १२.३४७.६१ ॥
శ్రద్ధతో కూడిన చక్కగా సమర్పించిన హవ్యాన్ని, కవ్యాన్ని నేను స్వీకరిస్తాను. పూర్వం నాచే సృష్టించబడిన బ్రహ్మ స్వయంగా నన్ను యజ్ఞంతో పూజించాడు.
12.347.62
ततस्तस्मै वरान्प्रीतो दत्तवानस्म्यनुत्तमान् ।
मत्पुत्रत्वं च कल्पादौ लोकाध्यक्षत्वमेव च ॥ १२.३४७.६२ ॥
అప్పుడు సంతోషించి నేను అతనికి ఉత్తమ వరాలు ఇచ్చాను: కల్పారంభంలో నా కుమారుడుగా ఉండటం, లోకాధ్యక్షత్వం.
12.347.63
अहंकारकृतं चैव नामपर्यायवाचकम् ।
त्वया कृतां च मर्यादां नातिक्रंस्यति कश्चन ॥ १२.३४७.६३ ॥
అహంకారంతో కల్పించబడిన, పేర్ల పర్యాయాన్ని సూచించే పదం. నీవు నిర్ణయించిన మర్యాదను ఎవరూ అతిక్రమించరు.
12.347.64
त्वं चैव वरदो ब्रह्मन्वरेप्सूनां भविष्यसि ।
सुरासुरगणानां च ऋषीणां च तपोधन ॥ १२.३४७.६४ ॥
ఓ బ్రహ్మన్, నీవు కూడా వరాలు కోరేవారికి వరదాతగా ఉంటావు; సురాసుర గణాలకు, ఋషులకు కూడా. ఓ తపోధనా!
12.347.65
पितृणां च महाभाग सततं संशितव्रत ।
विविधानां च भूतानां त्वमुपास्यो भविष्यसि ॥ १२.३४७.६५ ॥
పితృదేవతలకు కూడా, ఓ మహాభాగా, ఎల్లప్పుడూ కఠిన వ్రతం కలవాడా! వివిధ ప్రాణులకు కూడా నీవే ఉపాస్యుడవు అవుతావు.
12.347.66
प्रादुर्भावगतश्चाहं सुरकार्येषु नित्यदा ।
अनुशास्यस्त्वया ब्रह्मन्नियोज्यश्च सुतो यथा ॥ १२.३४७.६६ ॥
నేను కూడా దేవకార్యాలలో ఎల్లప్పుడూ ప్రాదుర్భవించి, బ్రహ్మన్, నీచేత ఆజ్ఞాపించబడి, నియోగించబడినవాడనై ఉంటాను, కుమారుని వలె.
12.347.67
एतांश्चान्यांश्च रुचिरान्ब्रह्मणेऽमिततेजसे ।
एवं रुद्राय मनवे इन्द्रायामिततेजसे।
अहं दत्त्वा वरान्प्रीतो निवृत्तिपरमोऽभवम् ॥ १२.३४७.६७ ॥
ఇవి, ఇతర మనోహరమైన వరాలను అమిత తేజస్సు గల బ్రహ్మకు ఇచ్చాను. అలాగే రుద్రునికి, మనువుకు, అమిత తేజస్సు గల ఇంద్రునికి ఇచ్చాను. వరాలిచ్చి సంతోషించి నేను నివృత్తి పరాయణుడినయ్యాను.
12.347.68
निर्वाणं सर्वधर्माणां निवृत्तिः परमा स्मृता ।
तस्मान्निवृत्तिमापन्नश्चरेत्सर्वाङ्गनिर्वृतः ॥ १२.३४७.६८ ॥
అన్ని ధర్మాల నిర్వాణమే; నివృత్తియే పరమమని చెప్పబడింది. కాబట్టి నివృత్తిని పొందినవాడు సర్వాంగాలూ శాంతంగా ఉండి ఆచరించాలి.
12.347.69
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्यनिश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३४७.६९ ॥
విద్యను సహాయంగా కలిగినవాడు, సూర్యునిలో నిలిచినవాడు, సనాతనుడు అయిన నన్ను సాంఖ్య-నిశ్చయంలో స్థిరులైన ఆచార్యులు కపిలుడని పిలుస్తారు.
12.347.70
हिरण्यगर्भो भगवानेष च्छन्दसि संस्तुतः ।
सोहं योगगतिर्ब्रह्मन्योगशास्त्रेषु शब्दितः ॥ १२.३४७.७० ॥
ఈ భగవానుడు హిరణ్యగర్భుడు ఛందస్సులలో స్తుతించబడినవాడు. ఆ నేనే, బ్రాహ్మణుడా, యోగమే గతిగా కలవాడిని; యోగశాస్త్రాలలో నేను పేర్కొనబడ్డాను.
12.347.71
एषोऽहं व्यक्तिमाश्रित्य तिष्ठामि दिवि शाश्वतः ।
ततो युगसहस्रान्ते संहरिष्ये जगत्पुनः ॥ १२.३४७.७१ ॥
ఈ నేను వ్యక్త రూపాన్ని ఆశ్రయించి స్వర్గంలో శాశ్వతంగా నిలిచి ఉన్నాను. తరువాత వేయి యుగాల అంతంలో మళ్ళీ జగత్తును సంహరిస్తాను.
12.347.72
कृत्वाऽऽत्मस्थानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
एकाकी विद्यया सार्धं विहरिष्ये जगत्पुनः ॥ १२.३४७.७२ ॥
స్థావర, చర భూతాలన్నింటినీ తనలో నిలిపి, ఒంటరిగా, విద్యతో కలిసి, మళ్ళీ జగత్తులో విహరిస్తాను.
12.347.73
ततो भूयो जगत्सर्वं करिष्यामीह विद्यया ।
अस्मिन्मूर्तिश्चतुर्थी या साऽसृजच्छेषमव्ययम् ॥ १२.३४७.७३ ॥
అనంతరం నేను విద్య ద్వారా ఇక్కడ మళ్ళీ సమస్త జగత్తును సృష్టిస్తాను. ఇందులో నాలుగవ రూపం అవ్యయమైన శేషాన్ని సృష్టించింది.
12.347.74
स हि संकर्षणः प्रोक्तः प्रद्युम्नः सोप्यजीजनत् ।
प्रद्युम्नादनिरुद्धोऽहं सर्गो मम पुनः पुनः ॥ १२.३४७.७४ ॥
ఆయనను సంకర్షణుడని చెబుతారు; ఆయనే ప్రద్యుమ్నుడిని కూడా జన్మింపజేశాడు. ప్రద్యుమ్నుని నుండి నేను అనిరుద్ధుడనయ్యాను; నా సృష్టి మళ్ళీ మళ్ళీ జరుగుతుంది.
12.347.75
अनिरुद्धात्तथा ब्रह्मा तन्नाभिकमलोद्भवः ।
ब्रह्मणः सर्वभूतानि चराणि स्थावराणि च ॥ १२.३४७.७५ ॥
అనిరుద్ధుని నుండి అలాగే బ్రహ్మ జన్మించాడు; ఆయన నాభికమలం నుండి ఉద్భవించాడు. బ్రహ్మ నుండి చరాచర సమస్త ప్రాణులు ఉద్భవించాయి.
12.347.76
एतां सृष्टिं विजानीहि कल्पादिषु पुनः पुनः ।
यथा सूर्यस्य गगनादुदयास्तमने इह।
नष्टे पुनर्वलात्काल आनयत्यमितद्युते ॥ १२.३४७.७६ ॥
ఈ సృష్టిని కల్పాల ఆరంభంలో మళ్ళీ మళ్ళీ జరుగునదిగా తెలుసుకో; ఆకాశం నుండి సూర్యుడు ఉదయించి అస్తమించినట్లు. నశించినపుడు కాలం బలవంతంగా దానిని మళ్ళీ తెస్తుంది, అమిత తేజస్వీ.