महाभारत · अध्याय 12.348
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.348.1
नारदः परिप्रपच्छ भगवन्तं जनार्दनम् ।
एकार्णवे महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे। ॥ १२.३४८.१ ॥
महाभयंकर एकार्णवात स्थावर आणि जंगम नष्ट झाले असता नारदाने भगवान जनार्दनाला विचारले.
12.348.2
शृणु नारद तत्वेन प्रादुर्भावान्महामुने ।
मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोऽथ वामनः।
रामो रामश्च रामश्च कुद्धः कल्कीति ते दश ॥ १२.३४८.२ ॥
नारदा, तत्त्वतः ऐक, हे महामुने: मत्स्य, कूर्म, वराह, नरसिंह, मग वामन; राम, राम, राम; क्रुद्ध कल्की — ही दहा.
12.348.3
पूर्वं मीनो भविष्यामि स्थापयिष्याम्यहं प्रजाः ।
लोकान्वै धारयिष्यामि मज्जमानान्महार्णवे ॥ १२.३४८.३ ॥
प्रथम मी मीन होईन; प्रजांची स्थापना करीन; महार्णवात बुडणाऱ्या लोकांना धारण करीन.
12.348.4
द्वितीयः कूर्मरूपो मे हेमकूटनिभः स्मृतः ।
मन्दरं धारयिष्यामि अमृतार्थं द्विजोत्तम ॥ १२.३४८.४ ॥
दुसरे माझे कूर्मरूप; सुवर्णशिखरासारखे स्मरले जाते; हे द्विजोत्तमा, अमृतासाठी मी मंदर पर्वत धारण करीन.
12.348.5
मप्रां महार्णवे घोरे भाराक्रान्तां भुवं पुनः ।
ततो बलादहं विद्वन्सर्वभूतहिताय वै ॥ १२.३४८.५ ॥
महार्णवाच्या घोर पाण्यात भाराने दबलेली पृथ्वी पुन्हा — मग मी, हे विद्वान, बलाने, सर्वभूतांच्या हितासाठीच (उचलीन).
12.348.6
सत्वैराक्रान्तसर्वाङ्गां नष्टां सागरमेखलाम् ।
आनयिष्यामि स्वं स्थानं वाराहं रूपमास्थितः।
हिरण्याक्षं हनिष्यामि दैतेयं बलगर्वितम् ॥ १२.३४८.६ ॥
जीवांनी आक्रांत केलेली, सर्व अंगे असलेली, नष्ट झालेली सागर-मेखला पृथ्वी मी तिच्या स्थानी आणीन; वराहरूप धारण करून बलगर्वित दैत्य हिरण्याक्षाचा वध करीन.
12.348.7
नारसिंहं वषुः कृत्वा हिरण्यकशिषुं पुनः ।
सुरकार्ये हनिष्यामि यज्ञघ्नं दितिनन्दनम् ॥ १२.३४८.७ ॥
नरसिंह रूप धारण करून, देवकार्यासाठी यज्ञनाशक दितीचा पुत्र हिरण्यकशिपू याचा मी पुन्हा वध करीन.
12.348.8
विरोचनस्य बलवान्बलिः पुत्रो महासुरः ।
अवध्यः सर्वलोकानां सदेवासुररक्षसाम्।
भविष्यति स शक्रं च स्वराज्याच्च्यावयिष्यति ॥ १२.३४८.८ ॥
विरोचनाचा बलवान पुत्र महासुर बली हा देव, असुर व राक्षसांसह सर्व लोकांना अवध्य असेल. तो शक्रालाही आपल्या राज्यातून च्युत करील.
12.348.9
त्रैलोक्येऽपहृते तेन विमुखे च शचीपतौ ।
अदित्यां द्वादशः पुत्रः संभविष्यामि कश्यपान् ॥ १२.३४८.९ ॥
त्याच्याकडून त्रैलोक्य हरण केले गेल्यावर आणि शचीपती (इंद्र) विमुख झाल्यावर, मी कश्यपापासून अदितीच्या ठायी बारावा पुत्र म्हणून जन्म घेईन.
12.348.10
वटुर्गत्वा यज्ञसदः स्तूयमानो द्विजोत्तमैः ।
यज्ञस्तुतिं करिष्यामि श्रुत्वा प्रीतो भवेद्वलिः ॥ १२.३४८.१० ॥
वटू होऊन यज्ञसभेत जाऊन, द्विजोत्तमांकडून स्तुती केला जाऊन मी यज्ञस्तुती करीन; ती ऐकून बली प्रसन्न होईल.
12.348.11
किमिच्छसि वटो ब्रूहीत्युक्तो याचे महद्वरम् ।
दीयतां त्रिपदीमात्रमिति याचे महाऽऽसुरम् ॥ १२.३४८.११ ॥
"हे वटू, तुला काय हवे? सांग" असे विचारले असता, मी एक महान वर मागितला: "केवळ तीन पावलांइतकी भूमी द्यावी" असे मी महासुराला याचले.
12.348.12
स दद्यान्मयि संप्रीतः प्रतिषिद्धश्च मन्त्रिभिः ।
यावज्जलं हस्तगतं त्रिभिर्विक्रमणैर्युतम् ॥ १२.३४८.१२ ॥
मंत्र्यांनी विरोध केला तरीही तो माझ्यावर अति प्रसन्न होऊन देईल — हातातील जल तीन विक्रमांनी व्यापेल तितकी भूमी.
12.348.13
ततो राज्यं प्रदास्यामि शक्रायामिततेजसे ।
देवताः स्थापयिष्यामि स्वस्वस्थानेषु नारद ॥ १२.३४८.१३ ॥
मग मी अमिततेजस्वी इंद्राला राज्य देईन; हे नारदा, देवांना मी त्यांच्या त्यांच्या स्थानी स्थापित करीन.
12.348.14
बलिं चैव करिष्यामि पातालतलवासिनम् ।
दानवं च बलिश्रेष्ठमबध्यं सर्वदैवतैः ॥ १२.३४८.१४ ॥
पाताळतळात राहणाऱ्या बलीला, दानवांमध्ये व बलींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, सर्व देवांनाही अवध्य असलेल्या त्या दानवाला मी (तसे) करीन.
12.348.15
त्रेतायुगे भविष्यामि रामो भृगुकुलोद्वहः ।
क्षत्रं चोत्सादयिष्यामि समृद्धबलवाहनम् ॥ १२.३४८.१५ ॥
त्रेता युगात मी भृगुकुलाचा वाहक राम म्हणून जन्म घेईन; समृद्ध बल व वाहने असलेल्या क्षत्रियांचा मी नाश करीन.
12.348.16
संधौ तु समनुप्राप्ते त्रेतायां द्वापरस्य च ।
रामो दाशरथिर्भूत्वा भविष्यामि जगत्पतिः ॥ १२.३४८.१६ ॥
त्रेता आणि द्वापर यांची संधी आली की मी दशरथाचा पुत्र राम होऊन जगाचा स्वामी होईन.
12.348.17
त्रितोपघाताद्वैरूप्यमेकतोऽथ द्वितस्तथा ।
प्राप्स्येते वानरत्वं हि प्रजापतिसुतावृषी ॥ १२.३४८.१७ ॥
तिघांच्या आघाताने एका बाजूला, दोघांच्या आघाताने दुसऱ्या बाजूला विकृती येईल; प्रजापतीचे दोन पुत्र ऋषी वानरत्व प्राप्त करतील.
12.348.18
तयोर्ये त्वन्वये जाता भविष्यन्ति वनौकसः ।
महाबला महावीर्याः शक्रतुल्यपराक्रमाः। ॥ १२.३४८.१८ ॥
त्यांच्या वंशात जन्मणारे वनवासी, महाबली, महापराक्रमी आणि इंद्रासमान पराक्रमाचे होतील.
12.348.19
ते सहाया भविष्यन्ति सुरकार्ये मम द्विज ।
ततो रक्षःपतिं घोरं पुलस्त्यकुलपांसनम्।
हनिष्ये रावणं रौद्रं सगणं लोककण्टकम् ॥ १२.३४८.१९ ॥
हे द्विजा, ते देवकार्यात माझे सहाय्यक होतील. मग मी पुलस्त्यकुलाला कलंक, घोर राक्षसराज रावणाला, त्याच्या गणांसह, जगाचा काटा असलेल्या त्याला मारीन.
12.348.20
विभीषणाय दास्यामि राज्यं तस्य यथाक्रमम् ।
अयोध्यावासिनः सर्वान्नेष्येऽहं लोकमव्ययम् ॥ १२.३४८.२० ॥
विभीषणाला मी त्याचे राज्य यथाक्रम देईन. अयोध्येतील सर्व रहिवाशांना मी अव्यय लोकात नेईन.
12.348.21
द्वापरस्य कलेश्चैव संधौ पार्यवसानिके ।
प्रादुर्भावः कंसहेतोर्मथुरायां भविष्यति ॥ १२.३४८.२१ ॥
द्वापर आणि कलियुगाच्या संधीच्या शेवटी कंसामुळे मथुरेत माझे प्रादुर्भाव होईल.
12.348.22
तत्राहं दानवान्हत्वा सुबहून्देवकण्टकान् ।
कुशस्थलीं करिष्यासि निवासं द्वारकां पुरीम् ॥ १२.३४८.२२ ॥
तेथे मी देवांचे काटे असलेल्या अनेक दानवांना मारून कुशस्थली, द्वारका नावाच्या नगरीला माझे निवासस्थान करीन.
12.348.23
वसानस्तत्र वै पुर्यामदितेर्विप्रियंकरम् ।
हनिष्ये नरकं भौमं मुरं पीठं च दानवम् ॥ १२.३४८.२३ ॥
तेथे त्या नगरीत राहून अदितीचे अप्रिय करणाऱ्या भौम नरकाला, मुराला आणि दानव पीठाला मी मारीन.
12.348.24
प्राग्ज्योतिषं पुरं रम्यं नानाधनसमन्वितम् ।
कुशस्थलीं नष्यिष्यामि हत्वा वै दानवोत्तमान् ॥ १२.३४८.२४ ॥
रमणीय, नाना प्रकारच्या धनांनी युक्त प्राग्ज्योतिष नगर आणि कुशस्थली यांचा उत्तम दानवांना मारून मी नाश करीन.
12.348.25
कृकलास भूतं च नृगं मोचयिष्ये च वै पुनः ॥ १२.३४८.२५ ॥
आणि कृकलास झालेल्या नृगाला मी पुन्हा मुक्त करीन.
12.348.26
तत्र पौत्रनिमित्तेन गत्वा वै शोणितं पुरम् ।
वाणस्य च पुरं गत्वा करिष्ये कदनं महत् ॥ १२.३४८.२६ ॥
तेथे माझ्या नातवासाठी शोणितपुरात जाऊन आणि बाणाच्या नगरात जाऊन मी मोठा संहार करीन.
12.348.27
शंकरं रमहासेनं बाणप्रियहिते रतम् ।
पराजेष्याम्यथोद्युक्तौ देवौ लोकनमस्कृतौ ॥ १२.३४८.२७ ॥
बाणाच्या प्रियाच्या हितात रमलेल्या, युद्धासाठी सज्ज झालेल्या, लोकांनी नमस्कृत केलेल्या शंकर आणि महासेन या दोन देवांना मी पराजित करीन.
12.348.28
ततः सुतं बलेर्जित्वा बाणं बाहुसहस्त्रिणम् ।
विनाशयिष्यामि ततः सर्वान्सौभनिवासिनः ॥ १२.३४८.२८ ॥
नंतर बलीचा पुत्र, सहस्र बाहू असलेला बाण याला जिंकून, सौभनगरातील सर्व रहिवाशांचा मी नाश करीन.
12.348.29
यः कालयवनः ख्यातो गर्गतेजोभिसंवृतः ।
भविष्यति वधस्तस्य मत्त एव द्विजोत्तम ॥ १२.३४८.२९ ॥
गर्गाच्या तेजाने वेढलेला, प्रसिद्ध असा जो कालयवन — हे द्विजश्रेष्ठा, त्याचा वध माझ्याकडूनच होईल.
12.348.30
कंसं केशिं तथाक्रूरमरिष्टं च महासुरम् ।
चाणूरं च महावीर्यं मुष्टिकं च महाबलम् ॥ १२.३४८.३० ॥
कंस, केशी, तसाच अक्रूर, महासुर अरिष्ट, महापराक्रमी चाणूर आणि महाबलशाली मुष्टिक यांना (मी मारीन).
12.348.31
प्रलम्बं धेनुकं चैव अरिष्टं वृषरूपिणम् ।
कालीयं च वशे कृत्वा यमुनाया महाह्रदे ॥ १२.३४८.३१ ॥
प्रलंब, धेनुक, वृषभरूप घेतलेला अरिष्ट आणि कालीय यांना वश करून यमुनेच्या महान् डोहात.
12.348.32
गोकुलेषु ततः पश्चाद्भवार्थे तु महागिरिम् ।
सप्तरात्रं धरिष्यामि वर्षमाणे तु वासवे ॥ १२.३४८.३२ ॥
नंतर गोकुळात, कल्याणासाठी, इंद्र वर्षाव करत असताना, मी महान् पर्वत सात रात्री धारण करीन.
12.348.33
अपक्रान्ते ततो वर्षे गिरिमूर्ध्निं व्यवस्थितः ।
इन्द्रेण सह संवादं करिष्यामि तदा द्विज।
लघ्वाच्छिद्य धनं सर्वं वासुदेवं च पौण्ड्रकम् ॥ १२.३४८.३३ ॥
पाऊस थांबल्यावर, पर्वतशिखरावर उभा राहून, हे द्विजा, तेव्हा इंद्राशी संवाद करीन; सर्व धन सहज हरण करून, वासुदेव आणि पौंड्रकालाही.
12.348.34
जरासन्धश्च बलवान्सर्वराजविरोधनः ।
भविष्यत्यसुरः स्फीतो भूमिपालो गिरिव्रजे ॥ १२.३४८.३४ ॥
बलवान जरासंध, सर्व राजांचा विरोधक, गिरिव्रजात असुर होऊन फुगलेला भूपाल होईल.
12.348.35
मम बुद्धिपरिस्पन्दाद्वधस्तस्य भविष्यति ।
शिशुपालं वधिष्यामि यज्ञे धर्मसुतस्य वै ॥ १२.३४८.३५ ॥
माझ्या बुद्धीच्या स्फुरणाने त्याचा वध होईल; धर्मपुत्राच्या यज्ञात मी शिशुपालाचा वध करीन.
12.348.36
दुर्योधनापराधेन युधिष्ठिरगुणेन च ।
समागतेषु बलिषु पृथिव्यां सर्वराजसु ॥ १२.३४८.३६ ॥
दुर्योधनाच्या अपराधाने आणि युधिष्ठिराच्या गुणाने, पृथ्वीवरील सर्व राजे आणि बलवान एकत्र जमतील तेव्हा.
12.348.37
वासविः सुसहायो वै मम त्वेको भविष्यति ।
युधिष्ठिरं स्थापयिष्ये स्वराज्ये भ्रातृभिः सह ॥ १२.३४८.३७ ॥
वासवाचा पुत्र अर्जुन हा एकटाच माझा चांगला सहाय्यक होईल. बंधूंसह युधिष्ठिराला त्याच्या स्वराज्यात मी स्थापित करीन.
12.348.38
एवं लोका वदिष्यन्ति नरनारायणावृषी ।
उद्युक्तौ दहतः क्षत्रं लोककार्यार्थमीश्वरौ ॥ १२.३४८.३८ ॥
लोक असे म्हणतील की नर आणि नारायण हे दोन ऋषी, दोन ईश्वर, लोककार्यासाठी उद्युक्त होऊन क्षत्रियांना दग्ध करीत होते.
12.348.39
शस्त्रैर्निपतिताः सर्वे नृपा यास्यन्ति वै दिवम् ॥ १२.३४८.३९ ॥
शस्त्रांनी पडलेले सर्व राजे निश्चितपणे स्वर्गाला जातील.
12.348.40
कृत्वा भारावतरणं वसुधाया यथेप्सितम् ।
सर्वसात्वतमुख्यानां द्वारकायाश्च सत्तम ॥ १२.३४८.४० ॥
पृथ्वीचा भार उतरवण्याचे कार्य इच्छेप्रमाणे पूर्ण करून, सर्व सात्वत प्रमुखांसाठी व द्वारकेसाठी, हे सत्तमा!
12.348.41
करिष्ये प्रलयं घोरमात्मज्ञानाभिसंश्रयः ।
द्वारकामात्मसात्कृत्वा समुद्रं गमयाम्यहम् ॥ १२.३४८.४१ ॥
आत्मज्ञानाचा आश्रय घेऊन मी भयंकर प्रलय घडवीन. द्वारकेला स्वाधीन करून मी तिला समुद्रात पाठवीन.
12.348.42
ततः कलियुगस्यादौ द्विजराजतरुं श्रितः ।
भीषया मागधेनैव धर्मराजगृहे वसन् ॥ १२.३४८.४२ ॥
मग कलियुगाच्या आरंभी, द्विजराज वृक्षाचा आश्रय घेऊन, भयाने, मागधाकडूनच, धर्मराजाच्या गृही राहून —
12.348.43
काषायवस्रसंवीतो मुण्डितः शुक्लदन्तवान् ।
शुद्धोदनसुतो बुद्धो मोहयिष्यामि मानवान् ॥ १२.३४८.४३ ॥
केशरी वस्त्र नेसलेला, मुंडितमस्तक, शुभ्र दातांचा, शुद्धोदनाचा पुत्र बुद्ध म्हणून मी मानवांना मोहित करीन.
12.348.44
शूद्राः सुद्धेषु भुज्यन्ते मयि बुद्धत्वमागते ।
भविष्यन्ति नराः सर्वे बुद्धाः काषायसंवृताः ॥ १२.३४८.४४ ॥
मी बुद्धत्व प्राप्त केल्यावर शूद्र शुद्धांबरोबर भोजन करतील; सर्व मानव केशरी वस्त्रांनी झाकलेले बुद्ध होतील.
12.348.45
अनध्याया भविष्यन्ति विप्रा यागविवर्जिताः ।
अग्निहोत्राणि सीदन्ति गुरुपूजा च नश्यति ॥ १२.३४८.४५ ॥
ब्राह्मण यज्ञ सोडतील, वेदाध्ययन खंडित होईल; अग्निहोत्रे क्षीण होतील, गुरुपूजा नष्ट होईल.
12.348.46
न शृण्वन्ति पितुः पुत्रा न स्नुषा नैव भ्रातरः ।
न पौत्रा न कलत्रा वा वर्तन्तेऽप्यधमोत्तमाः ॥ १२.३४८.४६ ॥
पुत्र पित्याचे ऐकणार नाहीत, सुना आणि भाऊही ऐकणार नाहीत; नातू आणि पत्न्याही ऐकणार नाहीत — अधम आणि उत्तम सारे असेच वागतील.
12.348.47
एवंभूतं जगत्सर्वं श्रुतिस्मृतिविवर्जितम् ।
भविष्यति कलौ पूर्णे ह्यशुद्धो धर्मसंकरः ॥ १२.३४८.४७ ॥
कलियुग पूर्ण झाल्यावर संपूर्ण जग असे होईल — श्रुती-स्मृतीविरहित; अशुद्ध धर्मसंकर निश्चितच होईल.
12.348.48
तेषां सकाशाद्धर्मज्ञा देवब्रह्मविदो नराः ।
भविष्यन्ति ह्यशुद्धाश्च न्यायच्छलविभाषिणः ॥ १२.३४८.४८ ॥
त्यांच्यातून धर्मज्ञ, देव-ब्रह्मज्ञ मानव होतील — पण ते अशुद्ध असतील आणि न्यायाच्या छलाने बोलतील.
12.348.49
ये नष्टधर्मश्रोतारस्ते समाः पापनिश्चये ।
तस्मादेता न संभाष्या न स्पृश्या च हितार्थिभिः।
उपवासत्रयं कुर्यात्तत्संसर्गविशुद्धये ॥ १२.३४८.४९ ॥
धर्म गमावलेले श्रोते पापनिश्चयात समान आहेत. म्हणून हितार्थी लोकांनी त्यांच्याशी बोलू नये व त्यांना स्पर्शही करू नये. त्यांच्या संसर्गाच्या शुद्धीसाठी तीन दिवस उपवास करावा.
12.348.50
ततः कलियुगस्यान्ते ब्राह्मणो हरिपिङ्गलः ।
कल्किर्विष्णुयशः पुत्रो याज्ञवल्क्यः पुरोहितः ॥ १२.३४८.५० ॥
नंतर कलियुगाच्या अंती हरीप्रमाणे पिंगल वर्णाचा ब्राह्मण कल्की, विष्णुयशाचा पुत्र, याज्ञवल्क्य नावाचा पुरोहित होईल.
12.348.51
तस्मिन्नाशे वनग्रामे तिष्ठेत्सोन्नासिमो हयः ।
सहया ब्राह्मणाः सर्वे तैरहं सहितः पुनः।
म्लेच्छानुत्सादयिष्यामि पाषण्डांश्चैव सर्वशः ॥ १२.३४८.५१ ॥
त्या नाशात वनग्रामात उंच नाकाचा घोडा उभा राहील; घोड्यांसह सर्व ब्राह्मण असतील. त्यांच्यासह मी पुन्हा म्लेच्छ आणि पाखंडांचा सर्वथा नाश करीन.
12.348.52
पाषण्डश्च कलौ तत्र माययैव विनश्यते ।
पाषण्डकांश्चैव हत्वा तत्रान्तं प्रलये ह्यहम् ॥ १२.३४८.५२ ॥
कलियुगात पाखंडही तेथे मायेनेच नष्ट होईल. पाखंडांना मारून, प्रलयात तेथे त्यांचा अंत मीच करीन.
12.348.53
ततः पश्चाद्भविष्यामि यज्ञेषु निरतः सदा ।
राज्यं प्रशासति पुनः कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरे ॥ १२.३४८.५३ ॥
नंतर मी सदैव यज्ञांमध्ये रत राहीन. पुन्हा कुंतीपुत्र युधिष्ठिर राज्य शासन करत असताना.
12.348.54
कर्माण्यपरिमेयानि चतुर्मूर्तिधरो ह्यहम् ।
कृत्वा लोकान्गमिष्यामि स्वानहं ब्रह्मसत्कृतान् ॥ १२.३४८.५४ ॥
चार मूर्ती धारण करणारा मी अपरिमित कर्मे करून ब्रह्मदेवाने सन्मानित केलेल्या माझ्या स्वतःच्या लोकांना जाईन.
12.348.55
हंसः कूर्मश्च मत्स्यश्च प्रादुर्भावा द्विजोत्तम ।
वराहो नरसिंहश्च वामनो राम एव च।
रामो दाशरथिश्चैव सात्वतः कल्किरेव च ॥ १२.३४८.५५ ॥
हंस, कूर्म आणि मत्स्य, हे द्विजोत्तमा, वराह आणि नरसिंह, वामन, राम आणि दशरथपुत्र राम, सात्वत आणि कल्कि — हे माझे अवतार आहेत.
12.348.56
यदा वेदश्रुतिर्नष्टा मया प्रत्याहृता पुनः ।
सर्वदाः सश्रुतीकाश्च कृताः पूर्वं कृते युगे ॥ १२.३४८.५६ ॥
वेदांची श्रुती नष्ट झाली तेव्हा मी ती पुन्हा परत आणली; पूर्वी कृतयुगात तिला सर्वांना देणारी आणि श्रुतीयुक्त केले.
12.348.57
अतिक्रान्ताः पुराणेषु श्रुतास्ते यदि वा क्वचित् ।
अतिक्रान्ताश्च बहवः प्रादुर्भावा ममोत्तमाः ॥ १२.३४८.५७ ॥
पुराणांत कुठे तुम्ही ऐकले असेल; माझे असे उत्तम अवतार पुष्कळ होऊन गेले आहेत.
12.348.58
लोककार्याणि कृत्वा च पुनः स्वां प्रकृतिं गताः ।
न ह्येतद्ब्रह्मणा प्राप्तमीदृशं मम दर्शनम् ॥ १२.३४८.५८ ॥
लोककार्ये करून ते पुन्हा आपल्या स्वरूपात गेले; ब्रह्मदेवांनीही माझे असे दर्शन मिळवले नाही.
12.348.59
यत्त्वया प्राप्तमद्येह एकान्तगतबुद्धिना ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं ब्रह्मन्भक्तिमतो मया।
पुराणं च भविष्यं च सरहस्यं च सत्तम ॥ १२.३४८.५९ ॥
आज येथे एकाग्र चित्ताने तुम्ही जे मिळवले, हे ब्रह्मन्, भक्तिमान अशा तुम्हाला मी हे सर्व सांगितले आहे — पुराण आणि भविष्य रहस्यांसह, हे सत्तमा.
12.348.60
एवं स भगवान्देवो विश्वमूर्तिधरोऽव्ययः ।
एतावदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तर्दधे पुनः ॥ १२.३४८.६० ॥
अशा प्रकारे ते भगवान देव, विश्वरूप धारण करणारे अव्यय, इतके बोलून तेथेच पुन्हा अंतर्धान पावले.
12.348.61
नारदोऽपि महातेजाः प्राप्यानुग्रहमीप्सितम् ।
नरनारायणौ द्रष्टुं बदर्याश्रममाद्रवत् ॥ १२.३४८.६१ ॥
महातेजस्वी नारदानेही इच्छित अनुग्रह मिळवून नर-नारायणांच्या दर्शनासाठी बदरी आश्रमाकडे धाव घेतली.
12.348.62
इदं महोपनिषदं चतुर्वेदसमन्वितम् ।
सांख्ययोगकृतं तेन पञ्चरात्रानुशब्दितम् ॥ १२.३४८.६२ ॥
ही महोपनिषद चार वेदांशी युक्त आहे, सांख्य व योगाने रचलेली आहे आणि त्याने ती पंचरात्र नावाने घोषित केली आहे.
12.348.63
नारायंणमुखोदीतं नारदोऽश्रावयत्पुनः ।
ब्रह्मणः सदने तात यथादृष्टं यथाश्रुतम् ॥ १२.३४८.६३ ॥
नारायणाच्या मुखातून निघालेले नारदांनी पुन्हा ऐकवले; हे तात, ब्रह्मदेवाच्या सदनात जसे पाहिले व जसे ऐकले तसे.
12.348.64
एतदाश्चर्यभूतं हि माहात्म्यं तस्य धीमतः ।
किं वै ब्रह्मा न जानीते यतः शुश्राव नारदात् ॥ १२.३४८.६४ ॥
त्या बुद्धिमानाचे हे माहात्म्य खरोखरच अद्भुत आहे. नारदाकडून ऐकूनही ब्रह्मदेवांना ते का ठाऊक नाही?
12.348.65
पितामहोऽपि भगवांस्तस्माद्देवादनन्तरः ।
कथं स न विजानीयात्प्रभावममितौजसः ॥ १२.३४८.६५ ॥
पितामह भगवान ब्रह्मदेवही त्या देवानंतरच आहेत; अमित तेजस्वीचा प्रभाव ते कसे जाणणार नाहीत?
12.348.66
महाकल्पसहस्राणि महाकल्पशतानि च ।
समतीतानि राजेन्द्र सर्गाश्च प्रलयाश्च ह ॥ १२.३४८.६६ ॥
हे राजेंद्रा, हजारो महाकल्प आणि शेकडो महाकल्प उलटून गेले, आणि सर्ग व प्रलयही उलटून गेले.
12.348.67
सर्गस्यादौ स्मृतो ब्रह्मा प्रजासर्गकरः प्रभुः ।
जानाति देवप्रवरं भूयश्चातोधिकं नृप।
परमात्मानमीशानमात्मनः प्रभवं तथा ॥ १२.३४८.६७ ॥
सृष्टीच्या आरंभी प्रजासृष्टी करणारा प्रभू ब्रह्मा स्मरला जातो. हे नृपा, देवश्रेष्ठ तो हे आणि यापेक्षाही अधिक जाणतो; परमात्मा, ईशान आणि स्वतःचा उद्भव तोच जाणतो.
12.348.68
ये त्वन्ये ब्रह्मसदने सिद्धसङ्घाः समागताः ।
तेभ्यस्तच्छ्रावयामास पुराणं वेदसंमितम् ॥ १२.३४८.६८ ॥
ब्रह्माच्या निवासस्थानी जमलेल्या इतर सिद्धसमूहांना त्याने वेदतुल्य असे ते पुराण ऐकवले.
12.348.69
अष्टाविंशत्सहस्राणि ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
आत्मानुगामिनां ब्रह्मा श्रावयामास तत्वतः।
एवं पुरा प्राप्तमिदं भानुना मुनिभाषितम् ॥ १२.३४८.६९ ॥
आत्म्याला शुद्ध केलेल्या, आत्म्याचे अनुसरण करणाऱ्या अठ्ठावीस हजार ऋषींना ब्रह्माने तत्त्वतः हे ऐकवले. अशा प्रकारे पूर्वी हे मुनिवचन सूर्याला प्राप्त झाले.
12.348.70
वर्षषष्टिसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ।
सूर्यस्य तपतो लोकान्निर्मिता ये पुरःसराः।
तेषामकथयत्सूर्यः सर्वेषां भावितात्मनाम् ॥ १२.३४८.७० ॥
साठ हजार वर्षे आणि सहाशे वर्षे, तपणाऱ्या सूर्याने निर्माण केलेल्या अग्रणी लोकांविषयी, त्या आत्मशुद्ध सर्वांना सूर्याने सांगितले.
12.348.71
सूर्यानुगामिभिस्तात ऋषिभिस्तैर्महात्मभिः ।
मेरौ समागता देवाः श्राविताश्चेदनुत्तमम् ॥ १२.३४८.७१ ॥
हे वत्सा, सूर्याचे अनुसरण करणाऱ्या त्या महात्म्य ऋषींनी मेरूवर जमलेल्या देवांना सर्वोत्तम ऐकवले असेल तर…
12.348.72
देवानां तु सकाशाद्वै ततः श्रुत्वाऽसितो द्विजः ।
श्रावयामास राजेन्द्र पितॄन्वै मुनिसत्तमः ॥ १२.३४८.७२ ॥
देवांकडून ऐकून मग असित नावाच्या द्विजाने, हे राजेंद्रा, श्रेष्ठ मुनी म्हणून पितरांनाही ते ऐकवले.
12.348.73
मम चापि पिता तात कथयामास शंतनुः ।
ततो मयापि श्रुत्वा च कीर्तितं तव भारत ॥ १२.३४८.७३ ॥
हे तात, माझे वडील शंतनू यांनीही मला हे सांगितले होते. मग मीही ऐकून, हे भारता, तुला ते सांगितले.
12.348.74
सुरैर्वा मुनिभिर्वापि पुराणं यैरिदं श्रुतम् ।
सर्वे ते परमात्मानं पूजयन्ते समन्ततः ॥ १२.३४८.७४ ॥
हे पुराण ज्यांनी ऐकले ते देव अथवा मुनी — ते सर्व सर्वत्र परमात्म्याचीच पूजा करतात.
12.348.75
इदमाख्यानमार्षेयं पारम्पर्यागतं नृप ।
नावासुदेवभक्ताय त्वया देयं कथंचन ॥ १२.३४८.७५ ॥
हे नृपा, हे आख्यान ऋषींकडून परंपरेने आलेले आहे. वासुदेवाचा भक्त नसलेल्याला तू हे कोणत्याही प्रकारे देऊ नयेस.
12.348.76
आख्यानमुत्तमं चेदं श्रावयेद्यः सदा नृप ।
तदैव मनुजो भक्तः शुचिर्भूत्वा समाहितः।
प्राप्नुयादचिराद्राजन्विष्णुलोकं च शाश्वतम् ॥ १२.३४८.७६ ॥
हे नृपा, हे उत्तम आख्यान जो सदैव ऐकवतो, तो भक्त मनुष्य शुचिर्भूत होऊन, एकाग्र होऊन, हे राजन, लवकरच शाश्वत विष्णुलोक प्राप्त करतो.
12.348.77
मत्तोन्यानि च ते राजन्नुपाख्यानशतानि वै ।
यानि श्रुतानि सर्वाणि तेषां सारोयमुद्धृतः ॥ १२.३४८.७७ ॥
हे राजन, माझ्याकडून तुला आणखी शेकडो उपाख्याने आहेत, जी मी ऐकली आहेत. त्या सर्वांचे सार येथे काढले आहे.
12.348.78
सुरासुरैर्यथा राजन्निर्मथ्यामृतमुद्धृतम् ।
एवमेतत्पुरा विप्रैः कथामृतमिहोद्धृतम् ॥ १२.३४८.७८ ॥
हे राजा, देव आणि असुरांनी मंथन करून जसे अमृत काढले, तसेच पूर्वी विप्रांनी येथे कथामृत काढले आहे.
12.348.79
यश्चेदं पठते नित्यं यश्चेदं शृणुयान्नरः ।
एकान्तभावोपगत एकान्ते सुसमाहितः ॥ १२.३४८.७९ ॥
जो हे नित्य वाचतो आणि जो हे ऐकतो, तो मनुष्य एकाग्र भावाने आणि एकांतात सुसमाहित होऊन (असावा).
12.348.80
प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं भूत्वा चन्द्रप्रभो नरः ।
स सहस्रार्चिपं देवं प्रविशेन्नात्र संशयः ॥ १२.३४८.८० ॥
श्वेत महाद्वीपाला पोहोचून, चंद्रासारखा तेजस्वी झालेला मनुष्य त्या सहस्रार्चि देवात प्रवेश करतो; यात संशय नाही.
12.348.81
मुच्येदार्तस्तथा रोगाच्छ्रुत्वेमामादितः कथाम् ।
जिज्ञासुर्लभते कामान्भक्तो भक्तगतिं व्रजेत् ॥ १२.३४८.८१ ॥
पीडित मनुष्य ही कथा सुरुवातीपासून ऐकून रोगातून मुक्त होतो; जिज्ञासू इच्छा प्राप्त करतो, आणि भक्त भक्तांची गती प्राप्त करतो.
12.348.82
त्वयापि सततं राजत्रभ्यर्च्यः पुरुषोत्तमः ।
स हि माता पिता चैव कृत्स्नस्य जगतो गुरुः ॥ १२.३४८.८२ ॥
हे राजा, तुम्हीही सतत त्या पुरुषोत्तमाची पूजा करावी; तोच माता, पिता आणि सर्व जगाचा गुरू आहे.
12.348.83
ब्रह्मण्यदेवो भगवान्प्रीयतां ते सनातनः ।
युधिष्ठिर महाबाहो महाबुद्धिर्जनार्दनः ॥ १२.३४८.८३ ॥
ब्राह्मणप्रिय सनातन भगवान तुझ्यावर प्रसन्न होवो. हे युधिष्ठिरा, महाबाहो, महाबुद्धी जनार्दन (प्रसन्न होवो).
12.348.84
श्रुत्वैतदाख्यानवरं धर्मराड्जनमेजय ।
भ्रातरश्चास्य ते सर्वे नारायणपराभवन् ॥ १२.३४८.८४ ॥
हे जनमेजया, धर्मराज आणि त्याचे सर्व बंधू हे श्रेष्ठ आख्यान ऐकून नारायणपरायण झाले.
12.348.85
जितं भगवता तेन पुरुषेणेति भारत ।
नित्यं जप्यपरा भूत्वा सारस्वतमुदीरयन् ॥ १२.३४८.८५ ॥
हे भारता, 'त्या भगवान पुरुषाने जिंकले' असे म्हणत ते नित्य जपात तत्पर राहून सारस्वत मंत्र उच्चारत.
12.348.86
यो ह्यस्माकं गुरुः श्रेष्ठः कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।
जगौ परमकं जप्यं नारायणमुदीरयन् ॥ १२.३४८.८६ ॥
आमचे श्रेष्ठ गुरु कृष्णद्वैपायन मुनी नारायणाचे उच्चारण करीत परम जप गात.
12.348.87
गत्वान्तरिक्षात्सततं क्षीरोदममृताशयम् ।
पूजयित्वा च देवेशं पुनरायात्स्वगाश्रमम् ॥ १२.३४८.८७ ॥
आकाशमार्गे सतत अमृताचे आश्रयस्थान असलेल्या क्षीरसागरात जाऊन, देवेशाची पूजा करून तो पुन्हा आपल्या आश्रमात परतला.
12.348.88
एतत्ते सर्वमाख्यातं नारदोक्तं मयेरितम् ।
पारम्पर्यागतं ह्येतत्पित्रा मे कथितं पुरा ॥ १२.३४८.८८ ॥
नारदांनी सांगितलेले हे सर्व मी तुला सांगितले. ही परंपरेने आलेली कथा आहे; पूर्वी माझ्या वडिलांनी मला ती सांगितली होती.
12.348.89
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैशंपायनकीर्तितम् ।
जनमेजयेन तच्छ्रुत्वा कृतं सम्यग्यथाविधि ॥ १२.३४८.८९ ॥
वैशंपायनांनी गायलेले हे सर्व तुला सांगितले. जनमेजयाने ते ऐकून विधिपूर्वक योग्य रीतीने केले.
12.348.90
यूयं हि तप्ततपसः सर्वे च चरितव्रताः ।
शौनकस्य महासत्रं प्राप्ताः सर्वे द्विजोत्तमाः। ॥ १२.३४८.९० ॥
तुम्ही सर्वजण कठोर तपश्चर्या केलेले आणि व्रतांचे पालन करणारे आहात. शौनकाच्या महासत्रात आलेले हे श्रेष्ठ द्विजहो, तुम्ही सर्व तेथे पोहोचला आहात.
12.348.91
यजध्वं सुहुतैर्यज्ञैः शाश्वतं परमेश्वरम् ।
पारम्पर्यागतं ह्येतत्पित्रा मे कथितं पुरा ॥ १२.३४८.९१ ॥
उत्तम आहुतींनी युक्त यज्ञांनी शाश्वत परमेश्वराची उपासना करा. ही परंपरेने आलेली गोष्ट आहे; पूर्वी माझ्या पित्याने मला ती सांगितली होती.