Mahābhārata · Adhyāya 12.349
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.349.1
कथं स भगवान्देवो यज्ञेष्वग्रहरः प्रभुः ।
यज्ञधारी च सततं वेदवेदाङ्गवित्तथा ॥ १२.३४९.१ ॥
¿Cómo es aquel bienaventurado dios, señor, que es el primero en recibir la oblación en los sacrificios, portador del sacrificio, que siempre conoce los Vedas y sus miembros?
12.349.2
निवृत्तं चास्थितो धर्मं क्षेमी भागवतः प्रभुः ।
निवृत्तिधर्मान्विदधे स एव भगवान्प्रभुः ॥ १२.३४९.२ ॥
El Señor, devoto del Bienaventurado, que otorga bienestar y permanece en el camino de la renuncia, ese mismo bienaventurado Señor estableció los deberes de la renuncia.
12.349.3
कथं प्रवृत्तिधर्मेषु भागार्हा देवताः कृताः ।
कथं निवृत्तिधर्माश्च कृता व्यावृत्तबुद्धयः ॥ १२.३४९.३ ॥
¿Cómo fueron hechos los dioses dignos de una parte en los deberes de la acción? ¿Y cómo fueron hechos aquellos cuya mente se ha apartado, para los deberes de la renuncia?
12.349.4
एतं नः संशयं सौते छिन्धि गुह्यं सनातनम् ।
त्वया नारायणकथाः श्रुता वै धर्मसंहिताः ॥ १२.३४९.४ ॥
¡Oh Sauti! Disipa esta duda nuestra, que es secreta y eterna; pues has escuchado los relatos de Nārāyaṇa y las colecciones del dharma.
12.349.5
सौतिरुवाच ।
जनमेजयेन यत्पृष्टः शिष्यो व्यासस्य धीमतः।
तत्तेऽहं कथयिष्यामि पौराणं शौनकोत्तम ॥ १२.३४९.५ ॥
Lo que Janamejaya preguntó al discípulo del sabio Vyāsa, esa antigua tradición te la contaré, ¡oh el mejor de los Śaunakas!
12.349.6
श्रुत्वा माहात्म्यमेतस्य देहिनां परमात्मनः ।
जनमेजयो महाप्राज्ञो वैशंपायनमब्रवीत् ॥ १२.३४९.६ ॥
Habiendo oído esta grandeza del Ser supremo de los seres encarnados, el gran sabio Janamejaya habló a Vaiśaṃpāyana.
12.349.7
इमे सब्रह्यका लोकाः ससुरासुरमानवाः ।
क्रियास्वभ्युदयोक्तासु सक्ता दृश्यन्ति सर्वशः ॥ १२.३४९.७ ॥
Estos mundos, junto con Brahmā, y los dioses, demonios y hombres, se ven por doquier apegados a los ritos declarados como fuente de prosperidad.
12.349.8
मोक्षश्चोक्तस्त्वया ब्रह्मन्निर्वाणं परमं सुखम् ।
ये तु मुक्ता भवन्तीह पुण्यपापविवर्जिताः।
ते सहस्रार्चिषं देवं प्रविशन्तीह शुश्रुम् ॥ १२.३४९.८ ॥
Oh brahmín, has enseñado la liberación y el nirvāṇa, la dicha suprema. Hemos oído que quienes aquí, libres de mérito y demérito, quedan liberados entran en el dios de mil rayos.
12.349.9
अयं हि दुरनुष्ठेयो मोक्षधर्मः सनातनः ।
यं हित्वा देवताः सर्वा हव्यकव्यभुजोऽभवन् ॥ १२.३४९.९ ॥
Este dharma eterno de liberación es difícil de practicar; habiéndolo abandonado, todos los dioses se volvieron comedores de ofrendas.
12.349.10
किंच ब्रह्मा च रुद्रश्च बलभित्प्रभुः ।
सूर्यस्ताराधिपो वायुरग्निर्वरुण एव च ॥ १२.३४९.१० ॥
Además, Brahmā y Rudra, y el señor Indra, destructor de Bala, el sol, el señor de las estrellas, el viento, el fuego y Varuṇa también.
12.349.11
आकाशं जगती चैव ये च शेषा दिवौकसः ।
प्रलयं न विजानन्ति आत्मनः परिनिर्मितम् ॥ १२.३४९.११ ॥
Ni el cielo, ni la tierra, ni los demás moradores del cielo conocen la disolución que el ser mismo ha creado por completo.
12.349.12
ततस्तेनास्थिता मार्गं ध्रुवमक्षरमव्ययम् ।
स्मृत्वा कालपरीमाणं प्रवृत्तिं ये समास्थिताः।
दोषः कालपरीमाणो महानेष क्रियावताम् ॥ १२.३४९.१२ ॥
Luego, quienes se han acogido al camino por él establecido, firme, imperecedero e inmutable, y quienes, recordando la medida del tiempo, se han entregado a la actividad: esta medida del tiempo es la gran falta para quienes realizan ritos.
12.349.13
एतन्मे संशयं विप्र हृदि शल्यमिवार्पितम् ।
छिन्धीतिहासकथनात्परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३४९.१३ ॥
Oh brahmán, corta esta duda clavada en mi corazón como una espina; mi curiosidad va más allá de la narración de la historia.
12.349.14
कथं भागहराः प्रोक्ता देवताः क्रतुषु द्विज ।
किमर्थं चाध्वरे ब्रह्मन्निज्यन्ते त्रिदिवौकसः ॥ १२.३४९.१४ ॥
¿Cómo se declara que los dioses son partícipes de la porción en los sacrificios, oh dvija? ¿Y con qué fin, oh brahmán, se adoran en el sacrificio los habitantes del cielo?
12.349.15
ये च भागं प्रगृह्णन्ति यज्ञेषु द्विजसत्तम ।
ते यजन्तो महायज्ञैः कस्य भागं ददन्ति वै ॥ १२.३४९.१५ ॥
Oh el mejor de los dvija, los que reciben una porción en los sacrificios, al sacrificar con grandes sacrificios, ¿de quién es la porción que realmente entregan?
12.349.16
अहो गूढतमः प्रश्नस्त्वया पृष्टो जनेश्वर ।
नातप्ततपसा ह्येष नावेदविदुषा तथा।
नापुराणविदा चैव शक्यो व्याहर्तुमञ्जसा ॥ १२.३४९.१६ ॥
¡Ah, oh señor de los hombres, qué profunda es la pregunta que has planteado! No puede ser respondida con facilidad por quien no ha practicado la austeridad, ni por un sabio que ignora el Veda, ni por quien no conoce los Purāṇas.
12.349.17
हन्त ते कथयिष्यामि यन्मे पृष्टः पुरा गुरुः ।
कृष्णद्वैपायनो व्यासो वेदव्यासो महानृषिः ॥ १२.३४९.१७ ॥
Pues bien, te diré lo que en otro tiempo pregunté a mi maestro, Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa, Veda-Vyāsa, el gran sabio.
12.349.18
सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव पैलश्च सुदृढव्रतः ।
अहं चतुर्थः शिष्यो वै पञ्चमश्च शुकः स्मृतः ॥ १२.३४९.१८ ॥
Sumantu, Jaimini y Paila, firme en sus votos; yo fui el cuarto discípulo, y Śuka es recordado como el quinto.
12.349.19
एतान्समागतान्सर्वान्पञ्च शिष्यान्दमान्वितान् ।
शौचाचारसमायुक्ताञ्जितक्रोधाञ्जितेन्द्रियान् ॥ १२.३४९.१९ ॥
A estos cinco discípulos reunidos, dotados de dominio de sí, unidos a una conducta pura, que habían vencido la ira y los sentidos.
12.349.20
वेदानध्यापयामास महाभारतपञ्चमान् ।
मेरौ गिरिवरे रम्ये सिद्धचारणसेविते ॥ १२.३४९.२० ॥
En el Meru, el mejor de los montes, delicioso y frecuentado por siddhas y cāraṇas, enseñó los Vedas, siendo el Mahābhārata el quinto.
12.349.21
तेषामभ्यस्यतां वेदान्कदाचित्संशयोऽभवत् ।
एष वै यस्त्वया पृष्टस्तेन तेषां प्रकीर्तितः ॥ १२.३४९.२१ ॥
Mientras estudiaban los Vedas, una vez les surgió una duda. Lo que tú preguntaste fue en efecto explicado por ellos.
12.349.22
ततः श्रुतो मया चापि तवाख्येयोऽद्य भारत ॥ १२.३४९.२२ ॥
Entonces yo también lo escuché, y hoy, oh Bhārata, es digno de contártelo.
12.349.23
शिष्याणां वचनं श्रुत्वा सर्वाज्ञानतमोनुदः ।
पराशरसुतः श्रीमान्व्यासो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १२.३४९.२३ ॥
Habiendo oído las palabras de los discípulos, Vyāsa, el glorioso hijo de Parāśara, disipador de toda la oscuridad de la ignorancia, entonces dijo estas palabras.
12.349.24
मया हि सुमहत्तप्तं तपः परमदारुणम् ।
भूतं भव्यं भविष्यं च जानीयामिति सत्तमाः ॥ १२.३४९.२४ ॥
He realizado una austeridad muy grande y sumamente severa, para conocer lo pasado, lo presente y lo porvenir, oh mejores de los justos.
12.349.25
तस्य मे तप्ततपसो निगृहीतेन्द्रियस्य च ।
नारायणप्रसादेन क्षीरोदस्यानुकूलतः ॥ १२.३४९.२५ ॥
Para mí, que había practicado una austeridad feroz y dominado mis sentidos, por la gracia de Nārāyaṇa y el favor del Océano de Leche.
12.349.26
त्रैकालिकमिदं ज्ञानं प्रादुर्भूतं यथेप्सितम् ।
तच्छृणुध्वं यथान्यायं वक्ष्ये संशयमुत्तमम् ॥ १२.३४९.२६ ॥
Este conocimiento de los tres tiempos surgió como se deseaba. Escuchadlo debidamente; os expondré esta suprema duda.
12.349.27
यथा वृत्तं हि कल्पादौ दृष्टं मे ज्ञानचक्षुषा ।
परमात्मेति यं प्राहुः साङ्ख्ययोगविदो जनाः ॥ १२.३४९.२७ ॥
Tal como sucedió al comienzo de la edad cósmica lo vi con el ojo del conocimiento: a quien los conocedores del Sāṅkhya y del Yoga llaman el Ser Supremo.
12.349.28
महापुरुषसंज्ञां स लभते स्वेन कर्मणा ।
तस्मात्प्रसूतमव्यक्तं प्रधानं तं विदुर्बुधाः ॥ १२.३४९.२८ ॥
Por su propia acción obtiene el nombre de Mahāpuruṣa. Por ello los sabios conocen lo no manifestado que ha surgido como el principio primordial, Pradhāna.
12.349.29
अव्यक्ताद्व्यक्तमुत्पन्नं लोकसृष्ट्यर्थमीश्वरात् ।
अनिरुद्धो हि लोकेषु महानात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४९.२९ ॥
Para la creación de los mundos, de lo no manifestado surgió lo manifestado, por el Señor. Entre los mundos, Aniruddha es llamado el gran Yo, Mahān Ātman.
12.349.30
योसौ व्यक्तत्वमापन्नो निर्ममे च पितामहम् ।
योऽहंकार इति प्रोक्तः सर्वतेजोमयो हि सः ॥ १२.३४९.३० ॥
Quien, habiendo alcanzado la manifestación, creó al abuelo Brahmā, ese es llamado Ahaṅkāra, el principio del ego, lleno de todo esplendor.
12.349.31
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
अहंकारप्रसूतानि महाभूतानि पञ्चधा ॥ १२.३४९.३१ ॥
Tierra, viento, espacio, agua y luz como quinta — los grandes elementos, nacidos del ahaṅkāra, en cinco formas.
12.349.32
महाभूतानि सृष्ट्वैव तान्गुणान्निर्ममे पुनः ।
भूतेभ्यश्चैव निष्पन्ना मूर्तिमन्तश्च ताञ्शृणु ॥ १२.३४९.३२ ॥
Tras crear los grandes elementos, formó de nuevo aquellas cualidades; y de los propios elementos surgieron los seres con forma — escucha sobre ellos.
12.349.33
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठश्च महात्मा वै मनुः स्वायंभुवस्तथा।
ज्ञेयाः प्रकृतयोऽष्टौ ता यासु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १२.३४९.३३ ॥
Marīci, Aṅgiras, Atri, Pulastya, Pulaha, Kratu, el magnánimo Vasiṣṭha y Manu Svāyambhuva — estos ocho deben reconocerse como las prakṛtis primordiales, en quienes los mundos se sostienen.
12.349.34
वेदान्वेदाङ्गसंयुक्तान्यज्ञयज्ञाङ्गसंयुतान् ।
निर्ममे लोकसिद्ध्यर्थं ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १२.३४९.३४ ॥
Para el cumplimiento de los mundos, Brahmā, abuelo de los mundos, creó los Vedas junto con los Vedāṅgas, y los sacrificios junto con sus partes.
12.349.35
अष्टाभ्यः प्रकृतिभ्यश्च जातं विश्वमिदं जगत् ॥ १२.३४९.३५ ॥
De estas ocho prakṛtis nació todo este mundo.
12.349.36
रुद्रो रोषात्मको जातो दशान्यान्सोसृजस्त्वयम् ।
एकादशैते रुद्रास्तु विकाराः पुरुषाः स्मृताः ॥ १२.३४९.३६ ॥
Rudra, de naturaleza iracunda, nació; él mismo creó a otros diez. Estos once Rudras son recordados como seres en forma de modificaciones.
12.349.37
ते रुद्राः प्रकृरतिश्चैव सर्वे चैव सुरर्षयः ।
उत्पन्ना लोकसिद्ध्यर्थं ब्रह्माणं समुपस्थिताः ॥ १२.३४९.३७ ॥
Los Rudras, Prakṛti y todos los sabios divinos, nacidos para la realización de los mundos, se presentaron ante Brahmā.
12.349.38
वयं सृष्टा हि भगवंस्त्वया च प्रभविष्णुना ।
येन यस्मिन्नधीकारे वर्तितव्यं पितामह ॥ १२.३४९.३८ ॥
Oh bienaventurado, fuimos creados por ti, el poderoso creador. Oh abuelo, ¿en qué cargo y de qué manera debemos actuar?
12.349.39
योसौ त्वयाऽभिनिर्दिष्टो ह्यधिकारोऽर्थचिन्तकः ।
परिपाल्यः कथं तेन साहंकारेण कर्तृणा ॥ १२.३४९.३९ ॥
¿Cómo ha de ser protegido aquel cargo que tú has asignado, encargado de los asuntos, por un ejecutor lleno de soberbia?
12.349.40
प्रदिशस्व बलं तस्य योऽधिकारार्थचिन्तकः ।
एवमुक्तो महादेवो देवांस्तानिदमब्रवीत् ॥ १२.३४९.४० ॥
Concede fuerza a aquel que se ocupa del cargo y de sus asuntos. Así interpelado, Mahādeva habló a aquellos dioses estas palabras.
12.349.41
ब्रह्मोवाच ।
साध्वहं ज्ञापितो देवा युष्माभिर्भद्रमस्तु वः।
ममाप्येषा समुत्पन्ना चिन्ता या भवतामिह ॥ १२.३४९.४१ ॥
Brahmā dijo: Bien, oh dioses, me habéis informado. Que la fortuna sea con vosotros. Esta misma inquietud que ha surgido en vosotros aquí ha surgido también en mí.
12.349.42
लोकतन्त्रस्य कृत्स्नस्य कथं कार्यः परिग्रहः ।
कथं बलक्षयो न स्याद्युष्माकं ह्यात्मनश्च वै ॥ १२.३४९.४२ ॥
¿Cómo ha de llevarse la dirección de todo el orden de los mundos, y cómo no ha de haber pérdida de fuerza para vosotros y para uno mismo?
12.349.43
इतः सर्वेऽपि गच्छामः शरणं लोकसाक्षिणम् ।
महापुरुषमव्यक्तं स नो वक्ष्यति यद्धितम् ॥ १२.३४९.४३ ॥
Vayamos todos desde aquí en busca de refugio junto al testigo de los mundos; aquel gran Ser no manifestado nos dirá qué es lo beneficioso.
12.349.44
ततस्ते ब्रह्मणा सार्धमृषयो विबुधास्तथा ।
क्षीरादस्योत्तरं कूलं जग्मूर्लोकहितार्थिनः ॥ १२.३४९.४४ ॥
Entonces ellos, junto con Brahmā, los sabios y los dioses, deseosos del bienestar de los mundos, fueron a la orilla norte del océano de leche.
12.349.45
ते तपः समुपातिष्ठन्ब्रह्मोक्तं वेदकल्पितम् ।
स महानियमो नाम तपश्चर्या सुदारुणा ॥ १२.३४९.४५ ॥
Emprendieron la austeridad enseñada por Brahmā y prescrita por el Veda; aquella gran observancia, llamada Mahāniyama, era sumamente severa.
12.349.46
ऊर्ध्वदृग्बाहवश्चैव एकाग्रमनसोऽभवन् ।
एकपादस्थिताः सर्वे काष्ठभूताः समाहिताः ॥ १२.३४९.४६ ॥
Con la mirada alzada y los brazos levantados, con la mente concentrada, todos ellos se pusieron de pie sobre un solo pie, inmóviles como madera, recogidos.
12.349.47
दिव्यं वर्षसहस्रं ते तपस्तप्त्वा सुदारुणम् ।
शुश्रुवुर्मधुरां वाणीं वेदवेदाङ्गभूषिताम् ॥ १२.३४९.४७ ॥
Tras practicar la austeridad más severa durante mil años divinos, oyeron una voz dulce, adornada con los Vedas y sus miembros.
12.349.48
वागुवाच ।
भोभोः सब्रह्यका देवा ऋषयश्च तपोधनाः।
स्वागतेनार्च्य वः सर्वाञ्श्रावये वाक्यमुत्तमम् ॥ १२.३४९.४८ ॥
La Voz dijo: ¡Oh, oh dioses junto con Brahmā, y sabios cuyo tesoro es la austeridad! Honrándolos a todos con la bienvenida, les haré oír una palabra suprema.
12.349.49
विज्ञातं वो मया कार्यं तच्च लोकहितं महत् ।
प्रवृत्तियुक्तं कर्तव्यं युष्मत्प्राणोपबृंहणम् ॥ १२.३४९.४९ ॥
He conocido vuestra tarea, que es de gran beneficio para los mundos. Debe realizarse con diligencia, pues nutre vuestros alientos vitales.
12.349.50
सुतप्तं वस्तपो देवा ममाराधनकाम्यया ।
भोक्ष्यथास्य महासत्वास्तपसः फलमुत्तमम् ॥ १२.३४९.५० ॥
Oh dioses, habéis practicado bien la austeridad, deseando propiciarme; oh magnánimos, de ella disfrutaréis el fruto supremo de vuestra austeridad.
12.349.51
एष ब्रह्मा लोकगुरुः सर्वलोकपितामहः ।
यूयं च विबुधश्रेष्ठा मां यजध्वं समाहिताः ॥ १२.३४९.५१ ॥
Este es Brahmā, maestro de los mundos, abuelo de todos los mundos. Y vosotros, lo mejor de los dioses, adoradme con la mente recogida.
12.349.52
सर्वे भागान्कल्पयध्वं यज्ञेषु मम नित्यशः ।
तत्र श्रेयोऽभिधास्यामि यथाऽधीकारमीश्वराः ॥ १२.३४९.५२ ॥
Que todos asignéis siempre vuestras porciones en mis sacrificios. Allí, oh señores, declararé el bien según el derecho de cada uno.
12.349.53
श्रुत्वैतद्देवदेवस्य वाक्यं हृष्टतनूरुहाः ।
ततस्ते विबुधाः सर्वे ब्रह्मा ते च महर्षयः ॥ १२.३४९.५३ ॥
Al oír estas palabras del dios de los dioses, con los cabellos erizados de gozo, todos los dioses, Brahmā y aquellos grandes sabios,
12.349.54
वेददृष्टेन विधिना वैष्णवं क्रतुमाहरन् ।
तस्मिन्सत्रे सदा ब्रह्मा स्वयं भागमकल्पयत् ॥ १२.३४९.५४ ॥
Según el rito visto en los Vedas, celebraron el sacrificio vaiṣṇava; y en aquella sesión sacrificial, Brahmā mismo siempre asignó su propia parte.
12.349.55
देवा देवर्षयश्चैव स्वंस्वं भागमकल्पयम् ।
ते कार्तयुगधर्माणो भागाः परमसत्कृताः ॥ १२.३४९.५५ ॥
Los dioses y los sabios divinos asignaron cada uno su propia porción. Aquellas porciones, de la naturaleza del dharma de la edad Kṛta, fueron tenidas en suprema estima.
12.349.56
प्राहुरादित्यवर्णं तं पुरुषं तमसः परम् ।
बृहन्तं सर्वगं देवमीशानं वरदं प्रभुम् ॥ १२.३४९.५६ ॥
Lo llaman el Varón de color de sol, más allá de la oscuridad: vasto, omnipresente, el dios, el señor, el otorgador de dones, el poderoso soberano.
12.349.57
ततोऽथ वरदौ देवस्तान्सर्वानमरान्स्थितान् ।
अशरीरो बभापेदं वाक्यं स्वस्थो महेश्वरः ॥ १२.३४९.५७ ॥
Entonces el dios otorgador de dones, Maheśvara incorpóreo y sereno, pronunció estas palabras a todos los inmortales que estaban allí.
12.349.58
येन यः कल्पितो भागः स तथा मामुपागतः ।
प्रीतोऽहं प्रदिशाम्यद्य फलमावृत्तिलक्षणम्।
एतद्वो लक्षणं देवा मत्प्रसादसमुद्भवम् ॥ १२.३४९.५८ ॥
La porción que cada cual asignó me ha llegado tal como fue dada. Estoy complacido, y ahora concedo un fruto con la marca del retorno. Este, oh dioses, es vuestro signo, nacido de mi gracia.
12.349.59
यूयं यज्ञैरिज्यमानाः समाप्तवरदक्षिणैः ।
युगेयुगे भविष्यध्वं प्रवृत्तिफलभागिनः ॥ १२.३४९.५९ ॥
Honrados por sacrificios en los que se dan completos dones y ofrendas, seréis partícipes del fruto de la acción, edad tras edad.
12.349.60
यज्ञैर्ये चापि यक्ष्यन्ति सर्वलोकेषु वै सुराः ।
कल्पयिष्यन्ति वो भागांस्ते नरा वेदकल्पितान् ॥ १२.३४९.६० ॥
Oh dioses, los hombres que en todos los mundos ofrezcan sacrificios os asignarán vuestras porciones según lo ordenado por el Veda.
12.349.61
यो मे यथा कल्पितवान्भागमस्मिन्महाक्रतौ ।
स तथा यज्ञभागार्हो वेदसूत्रे मया कृतः ॥ १२.३४९.६१ ॥
Aquel a quien asigné una porción en este gran sacrificio, de esa manera, es digno de una porción del sacrificio; así ha sido establecido por mí en la regla védica.
12.349.62
यूयं लोकान्भावयध्वं यज्ञभागफलोचिताः ।
सर्वार्थचिन्तका लोके मयाऽधीकारनिर्मिताः ॥ १२.३४९.६२ ॥
Vosotros, dignos del fruto de la porción del sacrificio, nutriréis los mundos; sois los pensadores de todos los fines en el mundo, creados por mí con autoridad.
12.349.63
याः क्रियाः प्रचरिष्यन्ति प्रवृत्तिफलसत्कृताः ।
ताभिराप्यायितबला लोकान्वै धारयिष्यथ ॥ १२.३४९.६३ ॥
Aquellos ritos que se realizarán, honrados con el fruto de la acción, con ellos fortalecidos en poder, sostendréis ciertamente los mundos.
12.349.64
यूयं हि भाविता यज्ञैः सर्वयज्ञेषु मानवैः ।
मां ततो भावयिष्यध्वमेषा वो भावना मम ॥ १२.३४९.६४ ॥
Vosotros sois nutridos por los sacrificios, por los hombres en todos los sacrificios; por tanto me nutriréis a mí: este es vuestro sustento y el mío.
12.349.65
इत्यर्थं निर्मिता वेदा यज्ञाश्चौषधिभिः सह ।
एभिः सम्यक्प्रयुक्तैर्हि प्रीयन्ते देवताः क्षितौ ॥ १२.३४९.६५ ॥
Con este mismo fin fueron creados los Vedas y los sacrificios, junto con las hierbas; cuando estos se aplican debidamente, los dioses se complacen en la tierra.
12.349.66
निर्माणमेतद्युष्माकं प्रवृत्तिगुणकल्पितम् ।
मया कृतं सुरश्रेष्ठा यावत्कल्पक्षयादिह।
चिन्तयध्वं लोकहितं यथाधीकारमीश्वराः ॥ १२.३४९.६६ ॥
Esta es vuestra creación, establecida por las cualidades de la acción y hecha por mí; oh mejores de los dioses, pensad aquí en el bienestar del mundo hasta el fin del eón, cada uno según su autoridad, oh señores.
12.349.67
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठ इति सप्तैते मनसा निर्मिता हि ते ॥ १२.३४९.६७ ॥
Marīci, Aṅgiras, Atri, Pulastya, Pulaha, Kratu y Vasiṣṭha: estos siete fueron creados por la mente.
12.349.68
एते वेदविदो मुख्या वेदाचार्याश्च कल्पिताः ।
प्रवृत्तिधर्मिणश्चैव प्राजापत्ये च कल्पिताः ॥ १२.३४९.६८ ॥
Estos son los principales conocedores de los Vedas, nombrados maestros de los Vedas; siguen el dharma de la actividad y fueron establecidos en el linaje de Prajāpati.
12.349.69
अयं क्रियावतां पन्था व्यक्तीभूतः सनातनः ।
अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकसर्गकरः प्रभुः ॥ १२.३४९.६९ ॥
Este sendero eterno de quienes actúan se ha manifestado; el señor llamado Aniruddha es el creador de los mundos.
12.349.70
सनः सनत्सुजातश्च सनकः ससनन्दनः ।
सनत्कुमारः कपिलः सप्तमश्च सनातनः ॥ १२.३४९.७० ॥
Sana, Sanatsujāta, Sanaka con Sanandana, Sanatkumāra, Kapila y el séptimo, Sanātana.
12.349.71
सप्तैते मानसाः प्रोक्ता ऋषयो ब्रह्मणः सुताः ।
स्वयमागतविज्ञाना निवृत्तिं धर्ममास्थिताः ॥ १२.३४९.७१ ॥
Estos siete sabios nacidos de la mente son llamados hijos de Brahmā; su conocimiento surgió por sí mismo, y han adoptado el dharma de la renuncia.
12.349.72
एते योगविदो मुख्याः साङ्ख्यशास्त्रविशारदाः ।
आचार्या धर्मशास्त्रेषु मोक्षधर्मप्रवर्तकाः ॥ १२.३४९.७२ ॥
Estos son los principales conocedores del yoga, expertos en la doctrina del Sāṅkhya; maestros en los tratados de dharma y promotores del dharma de la liberación.
12.349.73
यतोऽहं प्रसृतः पूर्वमव्यक्तात्रिगुणो महान् ।
तस्मात्परतरो योसौ क्षेत्रज्ञ इति कल्पितः ॥ १२.३४९.७३ ॥
De lo no manifestado, primero yo procedí como el gran principio compuesto de los tres guṇas; más elevado que eso es aquel que es llamado conocedor del campo (kṣetrajña).
12.349.74
सोहं क्रियावतां पन्थाः पुनरावृत्तिदुर्लभः ।
यो यथा निर्मितो जन्तुर्यस्मिन्यस्मिंश्च कर्मणि ॥ १२.३४९.७४ ॥
Yo soy ese sendero de los que actúan, del cual el retorno (al renacer) es difícil de lograr; según fue formado el ser vivo, en cualquier acción que sea.
12.349.75
प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा तत्फलं सोश्नुतेऽवशः ।
एष लोकगुरुर्ब्रह्मा जगदादिकरः प्रभुः ॥ १२.३४९.७५ ॥
Ya sea en la actividad o en la renuncia, experimenta su fruto impotentemente. Este Brahmā es el maestro de los mundos, el creador del comienzo del universo, el señor.
12.349.76
एष माता पिता चैव युष्माकं च पितामहः ।
मयाऽनुशिष्टो भविता सर्वभूतवरप्रदः ॥ १२.३४९.७६ ॥
Este es vuestra madre, vuestro padre y también vuestro abuelo. Instruido por mí, será el dador de dones a todos los seres.
12.349.77
अस्य चैवात्मजो रुद्रो ललाटाद्यः समुत्थितः ।
ब्रह्मानुशिष्टो भविता सर्वभूतधरः प्रभुः ॥ १२.३४९.७७ ॥
Y su hijo Rudra también, nacido de la frente y demás, instruido por Brahmā, será el señor que sostiene a todos los seres.
12.349.78
गच्छध्वं स्वानधीकारांश्चिन्तयध्वं यथाविधि ।
प्रवर्तन्तां क्रियाः सर्वाः सर्वलोकेषु माचिरम् ॥ १२.३४९.७८ ॥
Id, y considerad vuestras respectivas atribuciones según la norma; que todos los ritos se pongan en marcha en todos los mundos sin demora.
12.349.79
प्रदिश्यन्तां च कर्माणि प्राणिनां गतयस्तथा ।
परिनिष्ठितकालानि आयूंषीह सुरोत्तमाः ॥ १२.३४९.७९ ॥
Que se asignen también las acciones y los destinos de los seres vivos, y que aquí se fijen sus vidas con sus tiempos determinados, oh mejores de los dioses.
12.349.80
इदं कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तितः ।
अहिंस्या यज्ञपशवो युगेऽस्मिन्न तदन्यथा ॥ १२.३४९.८० ॥
Esta excelente edad llamada Kṛta ha sido puesta en marcha. En esta edad los animales de sacrificio no deben ser dañados; en esta edad no es de otro modo.
12.349.81
चतुष्पात्सकलो धर्मो भविष्यत्यत्र वै सुराः ।
ततस्त्रेतायुगं नाम त्रयी यत्र भविष्यति ॥ १२.३४९.८१ ॥
Aquí, oh dioses, el dharma será completo sobre cuatro pies. Luego vendrá la edad llamada Tretā, en la que habrá la triple Veda.
12.349.82
प्रोक्षिता यत्र पशवो वधं प्राप्स्यन्ति वै मखे ।
यत्र पादश्चतुर्थो वै धर्मस्य न भविष्यति ॥ १२.३४९.८२ ॥
Donde los animales rociados para el sacrificio hallarán la muerte, y donde no habrá el cuarto pie del dharma.
12.349.83
ततो वै द्वापरं नाम मिश्रः कालो भविष्यति ।
द्विपादहीनो धर्मश्च युगे तस्मिन्भविष्यति ॥ १२.३४९.८३ ॥
Luego vendrá la edad mixta llamada Dvāpara, y en esa edad el dharma estará privado de dos pies.
12.349.84
ततस्तिष्येऽथ संप्राप्ते युगे कलिपुरस्कृते ।
एकपादस्थितो धर्मो यत्र तत्र भविष्यति ॥ १२.३४९.८४ ॥
Entonces, cuando llegue Tiṣya (Kali) y la edad se presente con Kali al frente, el dharma se sostendrá sobre un solo pie, dondequiera que esté.
12.349.85
देवा देवर्षयश्चोचुस्तमेवंवादिनं गुरुम् ।
एकपादस्थिते धर्मे यत्र क्वचन गामिनि।
कथं कर्तव्यमस्माभिर्भगवंस्तद्वदस्व नः ॥ १२.३४९.८५ ॥
Los dioses y los sabios divinos dijeron a aquel maestro que así hablaba: «Señor, cuando el dharma se sostiene sobre un pie y va adondequiera que sea, ¿qué debemos hacer? Dínoslo.»
12.349.86
श्रीभगवानुवाच ।
गुरवो यत्र पूज्यन्ते साधुवृत्तसमन्विताः।
वस्तव्यं तत्र युष्माभिर्यत्र धर्मो न हीयते ॥ १२.३४९.८६ ॥
El Señor bienaventurado dijo: Allí donde los ancianos dotados de buena conducta son honrados, allí debéis habitar, donde el dharma no decae.
12.349.87
यत्र वेदाश्च यज्ञाश्च तपः सत्यं दमस्तथा ।
अहिंसा धर्मसंयुक्ताः प्रचरेयुः सुरोत्तमाः।
स वो देशः सेवितव्यो मा वोऽधर्मः पदा स्पृशेत् ॥ १२.३४९.८७ ॥
Donde prosperan los Vedas, los sacrificios, la austeridad, la verdad, el dominio de sí y la no violencia unida al dharma, oh mejores de los dioses, a ese país debéis servir, para que la injusticia no os toque con el pie.
12.349.88
तेऽनुशिष्टा भगवता देवाः सर्षिगणास्तथा ।
नमस्कृत्वा भगवते जग्मुर्देशान्यथेप्सितान् ॥ १२.३४९.८८ ॥
Instruidos por el Señor bienaventurado, los dioses y las huestes de sabios, tras inclinarse ante el Señor bienaventurado, se marcharon a las tierras que deseaban.
12.349.89
गतेषु त्रिदिवौकस्सु ब्रह्मैकः पर्यवस्थितः ।
दिदृक्षुर्भगवन्तं तमनिरुद्धतनौ स्थितम् ॥ १२.३४९.८९ ॥
Cuando los moradores del cielo se hubieron marchado, Brahmā permaneció solo, deseoso de ver al Señor bienaventurado que estaba en forma de Aniruddha.
12.349.90
तं देवो दर्शयामास कृत्वा हयशिरो महत् ।
साङ्गानावर्तयन्वेदान्कमण्डलुत्रिदण्डधृक् ॥ १२.३४९.९० ॥
El dios se le mostró, tomando una gran cabeza de caballo, recitando los Vedas con sus miembros, portando un cántaro de agua y un bastón triple.
12.349.91
ततोऽश्वशिरसं दृष्ट्वा तं देवममितौजसम् ।
लोककर्ता प्रभुर्ब्रह्मा लोकानां हितकाम्यया ॥ १२.३४९.९१ ॥
Entonces, al ver a aquel dios de inmensa fuerza con cabeza de caballo, Brahmā, señor creador de los mundos, deseando el bien de los mundos,
12.349.92
मूर्ध्ना प्रणम्य वरदं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ।
स परिष्वज्य देवेन वचनं श्रावितस्तदा ॥ १२.३४९.९२ ॥
Inclinando la cabeza ante el otorgador de dones, se puso ante él con las manos juntas. Entonces el dios lo abrazó y le habló estas palabras.
12.349.93
भगवानुवाच ।
लोककार्यगतीः सर्वास्त्वं चिन्तय यथाविधि।
धाता त्वं सर्वभूतानां त्वं प्रभुर्जगतो गुरुः ।
त्वय्यावेशितभारोऽहं धृतिं प्राप्स्याम्यथाञ्जसा ॥ १२.३४९.९३ ॥
El Bienaventurado dijo: Considera conforme a la norma todos los cursos de los asuntos del mundo. Tú eres el sustentador de todos los seres, tú eres el señor y el maestro del mundo. Habiendo puesto sobre ti esta carga, pronto alcanzaré la calma.
12.349.94
यदा च सुरकार्यं ते अविषह्यं भविष्यति ।
प्रादुर्भावं गमिष्यामि तदात्मज्ञानदैशिकः ॥ १२.३४९.९४ ॥
Y cuando la tarea de los dioses se vuelva insoportable para ti, iré a manifestarme como el maestro que enseña el conocimiento del yo.
12.349.95
एवमुक्त्वा हयशिरास्तत्रैवान्तरधीयत ।
तेनानुशिष्टो ब्रह्मापि स्वं लोकमचिराद्गतः ॥ १२.३४९.९५ ॥
Habiendo hablado así, el de cabeza de caballo desapareció allí mismo. Instruido por él, también Brahmā pronto se fue a su propio mundo.
12.349.96
एवमेष महाभागः पद्मनाभः सनातनः ।
यज्ञेष्वग्रहरः प्रोक्तो यज्ञधारी च नित्यदा ॥ १२.३४९.९६ ॥
Así, este bienaventurado, el sempiterno de ombligo de loto, es proclamado el primero en recibir las ofrendas en los sacrificios, y siempre es el portador del sacrificio.
12.349.97
निवृत्तिं चास्थितो धर्मं गतिमक्षयधर्मिणाम् ।
प्रवृत्तिधर्मान्विदधे कृत्वा लोकस्य चित्रताम् ॥ १२.३४९.९७ ॥
Establecido en la renuncia, es el camino de quienes poseen un dharma imperecedero; habiendo creado la diversidad del mundo, ordenó los dharmas de la acción.
12.349.98
स आदिः स मध्यः स चान्तः प्रजानां ।
स धाता स धेयं स कर्ता स कार्यम्।
युगान्ते प्रसुप्तः सुसंक्षिप्य लोकान् ।
युगादौ प्रबुद्धो जगद्ध्युत्ससर्ज ॥ १२.३४९.९८ ॥
Él es el principio, él es el medio y él es el fin de los seres. Él es el sustentador, el objeto de meditación, el hacedor y la obra. Al final de una edad duerme y recoge los mundos; al comienzo de una edad despierta y emite el mundo.
12.349.99
तस्मै नमध्वं देवाय निर्गुणाय महात्मने ।
अजाय विश्वरूपाय धाम्ने सर्वदिवौकसाम् ॥ १२.३४९.९९ ॥
Inclinaos ante aquel dios, sin atributos, de gran alma, no nacido, de forma universal, morada de todos los moradores del cielo.
12.349.100
महाभूताधिपतये रुद्राणां पतये तथा ।
आदित्यपतये चैव वसूनां पतये तथा ॥ १२.३४९.१०० ॥
Al señor de los grandes elementos, al señor de los Rudras, asimismo al señor de los Ādityas y al señor de los Vasus.
12.349.101
अश्विभ्यां पतये चैव मरुतां पतये तथा ।
वेदयज्ञाधिपतये वेदाङ्गपतयेऽपि च ॥ १२.३४९.१०१ ॥
Al señor de los dos Aśvin, al señor de los Maruts, asimismo al señor del Veda y del sacrificio, y también al señor de los miembros del Veda.
12.349.102
समुद्रावसिने नित्यं हरये मुञ्जकेशिने ।
शान्ताय सर्वभूतानां मोक्षधर्मानुभाषिणे ॥ १२.३४९.१०२ ॥
A Hari, que mora en el océano, siempre, el de cabellos enmarañados como hierba muñja, el pacífico, que enseña el dharma de la liberación a todos los seres.
12.349.103
तपसां तेजसां चैव पतये यशसामपि ।
वचसां पतये नित्यं सरितां पतये तथा ॥ १२.३४९.१०३ ॥
Él es señor de las austeridades, de los esplendores y de las glorias; siempre señor de las palabras; y asimismo señor de los ríos.
12.349.104
कपर्दिने वराहाय एकशृङ्गाय धीमते ।
विवस्वतेऽश्वशिरसे चतुर्मूर्तिधृते सदा।
सूक्ष्माय ज्ञानदृश्याय अजरायाक्षयाय च ॥ १२.३४९.१०४ ॥
Al de cabello enmarañado, al jabalí, al de un solo cuerno, al sabio, a Vivasvān, al de cabeza de caballo, que siempre porta cuatro formas, al sutil, al visto por el conocimiento, al no envejecido y al imperecedero.
12.349.105
एष देवः संचरति सर्वत्र गतिरव्ययः ।
एष चैतत्परं ब्रह्म ज्ञेयो विज्ञानचक्षुषा ॥ १२.३४९.१०५ ॥
Este dios se mueve por todas partes; él es la meta imperecedera. Y él es ese Brahman supremo, que debe conocerse con el ojo del conocimiento superior.
12.349.106
एवमेतत्पुरा दृष्टं मया वै ज्ञानचक्षुषा ।
कथितं तच्च वै सर्वं मया पृष्टेन तत्त्वतः ॥ १२.३४९.१०६ ॥
Así fue esto visto por mí antes con el ojo del conocimiento; y cuando me preguntaron, lo conté todo con verdad.
12.349.107
क्रियतां मद्वचः शिष्याः सेव्यतां हरिरीश्वरः ।
गीयतां वेदशब्दैश्च पूज्यतां च यथाविधि ॥ १२.३४९.१०७ ॥
Haced lo que digo, oh discípulos: servid a Hari, el Señor; cantadle con las palabras del Veda; adoradle según la regla.
12.349.108
इत्युक्तास्तु वयं तेन वेदव्यासेन धीमता ।
सर्वे शिष्या सुतश्चास्य शुकः परमधर्मवित् ॥ १२.३४९.१०८ ॥
Así fuimos hablados por el sabio Veda-Vyāsa: todos nosotros, sus discípulos, y su hijo Śuka, conocedor del dharma supremo.
12.349.109
स चास्माकमुपाध्यायः सहास्माभिर्विशांपते ।
चतुर्वेदोद्गताभिस्तमृग्भिः समभितुष्टुवे ॥ १२.३४९.१०९ ॥
Él, nuestro maestro, estaba con nosotros, oh rey; y con los versos surgidos de los cuatro Vedas lo alabamos plenamente.
12.349.110
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एवं मेऽकथयद्राजन्पुरा द्वैपायनो गुरुः ॥ १२.३४९.११० ॥
Todo esto que me preguntas te ha sido contado. Así, oh rey, me lo contó antaño mi maestro Dvaipāyana.
12.349.111
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं यश्चैनं परिकीर्तयेत् ।
नमो भगवते कृत्वा समाहितमतिर्नरः ॥ १२.३४९.१११ ॥
El hombre que siempre escucha esto, y quien lo recita, habiendo rendido homenaje al Bienaventurado, con la mente concentrada—
12.349.112
भवत्यरोगो मतिमान्बलरूपसमन्वितः ।
आतुरो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥ १२.३४९.११२ ॥
Se vuelve libre de enfermedad, sabio, dotado de fuerza y belleza. El enfermo se libra de la dolencia; el preso se libera de sus ataduras.
12.349.113
कामकामी लभेत्कामं दीर्घं चायुरवाप्नुयात् ।
ब्राह्मणः सर्ववेदी स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ॥ १२.३४९.११३ ॥
Quien desea, obtenga lo que desea y alcance larga vida. Que el brahmán sea conocedor de todos los Vedas; que el kṣatriya sea victorioso.
12.349.114
वैश्यो विपुललाभः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ।
अपुत्रो लभते पुत्रं कन्या चैवेप्सितं पतिम् ॥ १२.३४९.११४ ॥
Que el vaiśya tenga gran ganancia, y el śūdra alcance la dicha. El que no tiene hijos obtiene un hijo, y la doncella obtiene el esposo que desea.
12.349.115
लग्नगर्भा विमुच्येत गर्भिणी जनयेत्सुतम् ।
बन्ध्या प्रसवमाप्नोति पुत्रपौत्रसमृद्धिमत् ॥ १२.३४९.११५ ॥
Que la mujer cuyo embarazo está detenido sea liberada, y que la embarazada dé a luz un hijo. Que la estéril obtenga el parto, colmada de prosperidad en hijos y nietos.
12.349.116
क्षेमेण गच्छेदध्वानमिदं यः पठते पथि ।
यो यं कामं कामयते स तमाप्नोति च ध्रुवम् ॥ १२.३४९.११६ ॥
Quien recite esto en el camino recorra la senda en paz. Quien desea cualquier deseo, ciertamente lo obtiene.
12.349.117
इदं महर्षेर्वचनं विनिश्चितं ।
महात्मनः पुरुषवरस्य कीर्तितम्।
समागमं चर्षिदिवौकसामिमं ।
निशम्य भक्ताः सुसुखं लभन्ते ॥ १२.३४९.११७ ॥
Esta palabra del gran sabio es cierta, proclamada por el magnánimo, el mejor de los hombres. Habiendo escuchado este encuentro de sabios y dioses, los devotos alcanzan gran dicha.