મહાભારત · અધ્યાય 12.349
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.349.1
कथं स भगवान्देवो यज्ञेष्वग्रहरः प्रभुः ।
यज्ञधारी च सततं वेदवेदाङ्गवित्तथा ॥ १२.३४९.१ ॥
યજ્ઞોમાં પ્રથમ હવિ ગ્રહણ કરનાર તે ભગવાન દેવ, પ્રભુ, યજ્ઞધારી, વેદ અને વેદાંગોને સદા જાણનાર — તે કેવા છે?
12.349.2
निवृत्तं चास्थितो धर्मं क्षेमी भागवतः प्रभुः ।
निवृत्तिधर्मान्विदधे स एव भगवान्प्रभुः ॥ १२.३४९.२ ॥
નિવૃત્તિ ધર્મને અપનાવેલા, ક્ષેમ આપનાર ભાગવત પ્રભુ — તે જ ભગવાન પ્રભુએ નિવૃત્તિ ધર્મોનું વિધાન કર્યું.
12.349.3
कथं प्रवृत्तिधर्मेषु भागार्हा देवताः कृताः ।
कथं निवृत्तिधर्माश्च कृता व्यावृत्तबुद्धयः ॥ १२.३४९.३ ॥
પ્રવૃત્તિ ધર્મોમાં દેવતાઓ ભાગાર્હ કેવી રીતે બનાવાયા? નિવૃત્તિ ધર્મો અને વિમુખ બુદ્ધિવાળા કેવી રીતે બનાવાયા?
12.349.4
एतं नः संशयं सौते छिन्धि गुह्यं सनातनम् ।
त्वया नारायणकथाः श्रुता वै धर्मसंहिताः ॥ १२.३४९.४ ॥
હે સૌતિ! અમારો આ સંશય, જે ગુહ્ય અને સનાતન છે, તેને છેદો; તમે નારાયણકથાઓ અને ધર્મસંહિતાઓ સાંભળી છે.
12.349.5
सौतिरुवाच ।
जनमेजयेन यत्पृष्टः शिष्यो व्यासस्य धीमतः।
तत्तेऽहं कथयिष्यामि पौराणं शौनकोत्तम ॥ १२.३४९.५ ॥
જનમેજયે બુદ્ધિમાન વ્યાસના શિષ્યને જે પૂછ્યું હતું, તે પ્રાચીન વૃત્તાંત હું તમને કહીશ, હે શૌનકોત્તમ!
12.349.6
श्रुत्वा माहात्म्यमेतस्य देहिनां परमात्मनः ।
जनमेजयो महाप्राज्ञो वैशंपायनमब्रवीत् ॥ १२.३४९.६ ॥
દેહધારીઓના પરમાત્માની આ મહિમા સાંભળીને મહાપ્રાજ્ઞ જનમેજયે વૈશંપાયનને કહ્યું.
12.349.7
इमे सब्रह्यका लोकाः ससुरासुरमानवाः ।
क्रियास्वभ्युदयोक्तासु सक्ता दृश्यन्ति सर्वशः ॥ १२.३४९.७ ॥
બ્રહ્મા સહિતના આ લોકો, દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો — અભ્યુદય આપનારાં કહેવાયેલાં કર્મોમાં આસક્ત સર્વત્ર દેખાય છે.
12.349.8
मोक्षश्चोक्तस्त्वया ब्रह्मन्निर्वाणं परमं सुखम् ।
ये तु मुक्ता भवन्तीह पुण्यपापविवर्जिताः।
ते सहस्रार्चिषं देवं प्रविशन्तीह शुश्रुम् ॥ १२.३४९.८ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તમે મોક્ષ અને પરમ સુખરૂપ નિર્વાણનો ઉપદેશ આપ્યો છે. અહીં પુણ્ય-પાપથી રહિત થઈને જેઓ મુક્ત થાય છે તેઓ સહસ્રાર્ચિ દેવમાં પ્રવેશે છે એમ અમે સાંભળ્યું છે.
12.349.9
अयं हि दुरनुष्ठेयो मोक्षधर्मः सनातनः ।
यं हित्वा देवताः सर्वा हव्यकव्यभुजोऽभवन् ॥ १२.३४९.९ ॥
આ સનાતન મોક્ષધર્મ આચરવો મુશ્કેલ છે; તેનો ત્યાગ કરીને જ સર્વ દેવતાઓ હવ્ય-કવ્યના ભોક્તા થયા.
12.349.10
किंच ब्रह्मा च रुद्रश्च बलभित्प्रभुः ।
सूर्यस्ताराधिपो वायुरग्निर्वरुण एव च ॥ १२.३४९.१० ॥
વળી, બ્રહ્મા, રુદ્ર, બલાસુરનો સંહારક પ્રભુ ઇન્દ્ર, સૂર્ય, તારાધિપ ચંદ્ર, વાયુ, અગ્નિ અને વરુણ પણ (આને આધીન છે).
12.349.11
आकाशं जगती चैव ये च शेषा दिवौकसः ।
प्रलयं न विजानन्ति आत्मनः परिनिर्मितम् ॥ १२.३४९.११ ॥
આકાશ, પૃથ્વી અને બાકીના સ્વર્ગવાસીઓ પણ પોતાથી જ રચાયેલા પ્રલયને જાણતા નથી.
12.349.12
ततस्तेनास्थिता मार्गं ध्रुवमक्षरमव्ययम् ।
स्मृत्वा कालपरीमाणं प्रवृत्तिं ये समास्थिताः।
दोषः कालपरीमाणो महानेष क्रियावताम् ॥ १२.३४९.१२ ॥
પછી તેમના દ્વારા સ્થાપિત ધ્રુવ, અક્ષર, અવ્યય માર્ગનો જેમણે આશ્રય લીધો; કાળની મર્યાદા સ્મરીને જેઓ પ્રવૃત્તિમાં રહે છે — કર્મ કરનારાઓ માટે આ કાળ-મર્યાદા મોટો દોષ છે.
12.349.13
एतन्मे संशयं विप्र हृदि शल्यमिवार्पितम् ।
छिन्धीतिहासकथनात्परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३४९.१३ ॥
હે વિપ્ર, મારા હૃદયમાં કાંટાની જેમ ખૂંપેલો આ સંશય છેદી નાખો; ઇતિહાસકથનથી પણ મને વધુ કુતૂહલ છે.
12.349.14
कथं भागहराः प्रोक्ता देवताः क्रतुषु द्विज ।
किमर्थं चाध्वरे ब्रह्मन्निज्यन्ते त्रिदिवौकसः ॥ १२.३४९.१४ ॥
હે દ્વિજ, યજ્ઞોમાં દેવતાઓ ભાગહર કેવી રીતે કહેવાયા છે? હે બ્રહ્મન્, યજ્ઞમાં સ્વર્ગવાસીઓની પૂજા શા માટે થાય છે?
12.349.15
ये च भागं प्रगृह्णन्ति यज्ञेषु द्विजसत्तम ।
ते यजन्तो महायज्ञैः कस्य भागं ददन्ति वै ॥ १२.३४९.१५ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, યજ્ઞોમાં જે ભાગ ગ્રહણ કરે છે, તેઓ મહાયજ્ઞોથી યજન કરતાં કોનો ભાગ આપે છે?
12.349.16
अहो गूढतमः प्रश्नस्त्वया पृष्टो जनेश्वर ।
नातप्ततपसा ह्येष नावेदविदुषा तथा।
नापुराणविदा चैव शक्यो व्याहर्तुमञ्जसा ॥ १२.३४९.१६ ॥
અહો, હે જનેશ્વર, તમે પૂછેલો પ્રશ્ન કેટલો ગૂઢ છે! તપ ન કરનાર, વેદજ્ઞ ન હોય એવા વિદ્વાન, કે પુરાણજ્ઞ ન હોય એવા દ્વારા આ સહેલાઈથી કહી શકાય નહીં.
12.349.17
हन्त ते कथयिष्यामि यन्मे पृष्टः पुरा गुरुः ।
कृष्णद्वैपायनो व्यासो वेदव्यासो महानृषिः ॥ १२.३४९.१७ ॥
સારું, પૂર્વે મેં મારા ગુરુને જે પૂછ્યું હતું તે હું તમને કહીશ — કૃષ્ણદ્વૈપાયન, વ્યાસ, વેદવ્યાસ, મહાન ઋષિ.
12.349.18
सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव पैलश्च सुदृढव्रतः ।
अहं चतुर्थः शिष्यो वै पञ्चमश्च शुकः स्मृतः ॥ १२.३४९.१८ ॥
સુમંતુ, જૈમિનિ, અને દૃઢવ્રત પૈલ; હું ચોથો શિષ્ય હતો, અને પાંચમો શુક સ્મરણમાં છે.
12.349.19
एतान्समागतान्सर्वान्पञ्च शिष्यान्दमान्वितान् ।
शौचाचारसमायुक्ताञ्जितक्रोधाञ्जितेन्द्रियान् ॥ १२.३४९.१९ ॥
અહીં એકઠા થયેલા એ પાંચે શિષ્યોને — દમયુક્ત, શુદ્ધ આચારવાળા, ક્રોધ અને ઇન્દ્રિયો જીતેલા.
12.349.20
वेदानध्यापयामास महाभारतपञ्चमान् ।
मेरौ गिरिवरे रम्ये सिद्धचारणसेविते ॥ १२.३४९.२० ॥
સિદ્ધ-ચારણોથી સેવાયેલા રમણીય પર્વતશ્રેષ્ઠ મેરુ પર તેમણે વેદો ભણાવ્યા, જેમાં મહાભારત પાંચમું હતું.
12.349.21
तेषामभ्यस्यतां वेदान्कदाचित्संशयोऽभवत् ।
एष वै यस्त्वया पृष्टस्तेन तेषां प्रकीर्तितः ॥ १२.३४९.२१ ॥
વેદોનો અભ્યાસ કરતાં એક વાર તેમને સંશય થયો. તમે પૂછેલું આ તેમના દ્વારા જ વર્ણવાયું હતું.
12.349.22
ततः श्रुतो मया चापि तवाख्येयोऽद्य भारत ॥ १२.३४९.२२ ॥
ત્યારે મેં પણ આ સાંભળ્યું હતું. હે ભારત, આજે તમને તે કહેવા યોગ્ય છે.
12.349.23
शिष्याणां वचनं श्रुत्वा सर्वाज्ञानतमोनुदः ।
पराशरसुतः श्रीमान्व्यासो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १२.३४९.२३ ॥
શિષ્યોના વચન સાંભળીને, સર્વ અજ્ઞાનના અંધકારને હરનાર પરાશરપુત્ર શ્રીમાન વ્યાસે ત્યારે કહ્યું.
12.349.24
मया हि सुमहत्तप्तं तपः परमदारुणम् ।
भूतं भव्यं भविष्यं च जानीयामिति सत्तमाः ॥ १२.३४९.२४ ॥
મેં અત્યંત કઠોર મહાતપ કર્યું છે — ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન જાણી શકું એ માટે, હે સત્પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠો.
12.349.25
तस्य मे तप्ततपसो निगृहीतेन्द्रियस्य च ।
नारायणप्रसादेन क्षीरोदस्यानुकूलतः ॥ १२.३४९.२५ ॥
ઘોર તપ કરીને ઇન્દ્રિયોને નિગ્રહ કરનાર મારા પર નારાયણની કૃપાથી અને ક્ષીરસાગરની અનુકૂળતાથી.
12.349.26
त्रैकालिकमिदं ज्ञानं प्रादुर्भूतं यथेप्सितम् ।
तच्छृणुध्वं यथान्यायं वक्ष्ये संशयमुत्तमम् ॥ १२.३४९.२६ ॥
ત્રિકાળનું આ જ્ઞાન ઇચ્છા પ્રમાણે પ્રગટ્યું. તેથી તે યથાન્યાયે સાંભળો; હું આ ઉત્તમ સંશયનું કથન કરીશ.
12.349.27
यथा वृत्तं हि कल्पादौ दृष्टं मे ज्ञानचक्षुषा ।
परमात्मेति यं प्राहुः साङ्ख्ययोगविदो जनाः ॥ १२.३४९.२७ ॥
કલ્પના આરંભે જે બન્યું તે મેં જ્ઞાનચક્ષુથી જોયું. સાંખ્ય-યોગના જ્ઞાતાઓ જેને પરમાત્મા કહે છે.
12.349.28
महापुरुषसंज्ञां स लभते स्वेन कर्मणा ।
तस्मात्प्रसूतमव्यक्तं प्रधानं तं विदुर्बुधाः ॥ १२.३४९.२८ ॥
તે પોતાના કર્મથી 'મહાપુરુષ' નામ પામે છે. તેથી ઉત્પન્ન થયેલા અવ્યક્તને જ્ઞાનીઓ પ્રધાન જાણે છે.
12.349.29
अव्यक्ताद्व्यक्तमुत्पन्नं लोकसृष्ट्यर्थमीश्वरात् ।
अनिरुद्धो हि लोकेषु महानात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४९.२९ ॥
લોકસર્જન માટે ઈશ્વરથી અવ્યક્તમાંથી વ્યક્ત ઉત્પન્ન થયું. લોકોમાં અનિરુદ્ધને જ 'મહાન આત્મા' કહેવામાં આવે છે.
12.349.30
योसौ व्यक्तत्वमापन्नो निर्ममे च पितामहम् ।
योऽहंकार इति प्रोक्तः सर्वतेजोमयो हि सः ॥ १२.३४९.३० ॥
જે વ્યક્તતા પામીને પિતામહ બ્રહ્માનું નિર્માણ કરે છે, તેને અહંકાર કહેવામાં આવે છે; તે સર્વતેજોમય છે.
12.349.31
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
अहंकारप्रसूतानि महाभूतानि पञ्चधा ॥ १२.३४९.३१ ॥
પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, જળ અને પાંચમું તેજ — અહંકારથી ઉત્પન્ન થયેલાં પાંચ પ્રકારનાં મહાભૂતો.
12.349.32
महाभूतानि सृष्ट्वैव तान्गुणान्निर्ममे पुनः ।
भूतेभ्यश्चैव निष्पन्ना मूर्तिमन्तश्च ताञ्शृणु ॥ १२.३४९.३२ ॥
મહાભૂતોનું સર્જન કરીને તેણે ફરી એ ગુણો રચ્યા; એ જ ભૂતોમાંથી મૂર્તિમંત પદાર્થો ઉત્પન્ન થયા — તે સાંભળ.
12.349.33
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठश्च महात्मा वै मनुः स्वायंभुवस्तथा।
ज्ञेयाः प्रकृतयोऽष्टौ ता यासु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १२.३४९.३३ ॥
મરીચિ, અંગિરા, અત્રિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, મહાત્મા વસિષ્ઠ અને સ્વાયંભુવ મનુ — આ આઠને પ્રકૃતિ જાણવી, જેમનામાં લોકો સ્થિર છે.
12.349.34
वेदान्वेदाङ्गसंयुक्तान्यज्ञयज्ञाङ्गसंयुतान् ।
निर्ममे लोकसिद्ध्यर्थं ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १२.३४९.३४ ॥
લોકસિદ્ધિ માટે લોકપિતામહ બ્રહ્માએ વેદાંગો સહિત વેદો અને યજ્ઞો તથા તેમનાં અંગો સહિત યજ્ઞોની રચના કરી.
12.349.35
अष्टाभ्यः प्रकृतिभ्यश्च जातं विश्वमिदं जगत् ॥ १२.३४९.३५ ॥
આ આઠ પ્રકૃતિઓમાંથી આ સમગ્ર વિશ્વ — આ જગત — ઉત્પન્ન થયું.
12.349.36
रुद्रो रोषात्मको जातो दशान्यान्सोसृजस्त्वयम् ।
एकादशैते रुद्रास्तु विकाराः पुरुषाः स्मृताः ॥ १२.३४९.३६ ॥
રોષસ્વરૂપ રુદ્ર ઉત્પન્ન થયા; તેમણે પોતે બીજા દસને સર્જ્યા. આ અગિયાર રુદ્રો વિકારરૂપ પુરુષો તરીકે સ્મરાય છે.
12.349.37
ते रुद्राः प्रकृरतिश्चैव सर्वे चैव सुरर्षयः ।
उत्पन्ना लोकसिद्ध्यर्थं ब्रह्माणं समुपस्थिताः ॥ १२.३४९.३७ ॥
તે રુદ્રો, પ્રકૃતિ અને બધા દેવર્ષિઓ લોકસિદ્ધિ માટે ઉત્પન્ન થઈ બ્રહ્માની પાસે ઉપસ્થિત થયા.
12.349.38
वयं सृष्टा हि भगवंस्त्वया च प्रभविष्णुना ।
येन यस्मिन्नधीकारे वर्तितव्यं पितामह ॥ १२.३४९.३८ ॥
હે ભગવન્, સમર્થ એવા તમારા વડે જ અમે સર્જાયા છીએ; હે પિતામહ, કયા અધિકારમાં કેવી રીતે વર્તવું.
12.349.39
योसौ त्वयाऽभिनिर्दिष्टो ह्यधिकारोऽर्थचिन्तकः ।
परिपाल्यः कथं तेन साहंकारेण कर्तृणा ॥ १२.३४९.३९ ॥
તમે જે અધિકાર સોંપ્યો છે, અર્થની ચિંતા કરતો તે, અહંકારી કર્તા તેનું કેવી રીતે રક્ષણ કરે?
12.349.40
प्रदिशस्व बलं तस्य योऽधिकारार्थचिन्तकः ।
एवमुक्तो महादेवो देवांस्तानिदमब्रवीत् ॥ १२.३४९.४० ॥
અધિકાર અને તેના કાર્યની ચિંતા કરનારને બળ આપો. આમ કહેવાતાં મહાદેવે તે દેવોને આ કહ્યું.
12.349.41
ब्रह्मोवाच ।
साध्वहं ज्ञापितो देवा युष्माभिर्भद्रमस्तु वः।
ममाप्येषा समुत्पन्ना चिन्ता या भवतामिह ॥ १२.३४९.४१ ॥
બ્રહ્મા બોલ્યા: હે દેવો, તમે મને સારી રીતે જણાવ્યું છે. તમારું કલ્યાણ થાઓ. અહીં તમને જે ચિંતા થઈ છે તે જ ચિંતા મારા મનમાં પણ ઉત્પન્ન થઈ છે.
12.349.42
लोकतन्त्रस्य कृत्स्नस्य कथं कार्यः परिग्रहः ।
कथं बलक्षयो न स्याद्युष्माकं ह्यात्मनश्च वै ॥ १२.३४९.४२ ॥
સંપૂર્ણ લોકતંત્રનું શાસન કેવી રીતે કરવું? તમારું અને પોતાનું બળ ક્ષીણ ન થાય તે કેવી રીતે?
12.349.43
इतः सर्वेऽपि गच्छामः शरणं लोकसाक्षिणम् ।
महापुरुषमव्यक्तं स नो वक्ष्यति यद्धितम् ॥ १२.३४९.४३ ॥
આપણે સૌ અહીંથી લોકસાક્ષી પાસે શરણે જઈએ. એ અવ્યક્ત મહાપુરુષ આપણને જે હિતકારી છે તે કહેશે.
12.349.44
ततस्ते ब्रह्मणा सार्धमृषयो विबुधास्तथा ।
क्षीरादस्योत्तरं कूलं जग्मूर्लोकहितार्थिनः ॥ १२.३४९.४४ ॥
પછી તેઓ બ્રહ્મા સાથે, ઋષિઓ અને દેવો, લોકહિતની ઇચ્છાથી ક્ષીરસાગરના ઉત્તર કિનારે ગયા.
12.349.45
ते तपः समुपातिष्ठन्ब्रह्मोक्तं वेदकल्पितम् ।
स महानियमो नाम तपश्चर्या सुदारुणा ॥ १२.३४९.४५ ॥
તેમણે બ્રહ્માએ કહેલું અને વેદવિહિત તપ આરંભ્યું. તે મહાનિયમ નામનું અત્યંત કઠોર તપાચરણ હતું.
12.349.46
ऊर्ध्वदृग्बाहवश्चैव एकाग्रमनसोऽभवन् ।
एकपादस्थिताः सर्वे काष्ठभूताः समाहिताः ॥ १२.३४९.४६ ॥
ઊર્ધ્વ દૃષ્ટિ અને ભુજાઓ ઉંચી કરીને, એકાગ્ર મનથી તેઓ સૌ એક પગે ઊભા રહ્યા; લાકડા જેવા સ્થિર અને સમાહિત થયા.
12.349.47
दिव्यं वर्षसहस्रं ते तपस्तप्त्वा सुदारुणम् ।
शुश्रुवुर्मधुरां वाणीं वेदवेदाङ्गभूषिताम् ॥ १२.३४९.४७ ॥
દિવ્ય હજાર વર્ષ અત્યંત કઠોર તપ કર્યા પછી તેમણે વેદ અને વેદાંગોથી શોભિત મધુર વાણી સાંભળી.
12.349.48
वागुवाच ।
भोभोः सब्रह्यका देवा ऋषयश्च तपोधनाः।
स्वागतेनार्च्य वः सर्वाञ्श्रावये वाक्यमुत्तमम् ॥ १२.३४९.४८ ॥
વાણી બોલી: હે બ્રહ્મા સહિતના દેવો, તપોધન ઋષિઓ! તમારું સ્વાગત કરીને, તમને સૌને ઉત્તમ વચન સંભળાવું છું.
12.349.49
विज्ञातं वो मया कार्यं तच्च लोकहितं महत् ।
प्रवृत्तियुक्तं कर्तव्यं युष्मत्प्राणोपबृंहणम् ॥ १२.३४९.४९ ॥
તમારું એ કાર્ય મેં જાણ્યું છે; તે લોકો માટે મહાન હિતકારી છે. તે ઉત્સાહથી કરવું જોઈએ; તે તમારા પ્રાણોને પોષે છે.
12.349.50
सुतप्तं वस्तपो देवा ममाराधनकाम्यया ।
भोक्ष्यथास्य महासत्वास्तपसः फलमुत्तमम् ॥ १२.३४९.५० ॥
હે દેવો, મારી આરાધનાની ઇચ્છાથી તમે સારી રીતે તપ કર્યું છે; હે મહાસત્ત્વો, તે તપનું ઉત્તમ ફળ આથી જ તમે ભોગવશો.
12.349.51
एष ब्रह्मा लोकगुरुः सर्वलोकपितामहः ।
यूयं च विबुधश्रेष्ठा मां यजध्वं समाहिताः ॥ १२.३४९.५१ ॥
આ બ્રહ્મા છે, લોકોના ગુરુ અને સર્વ લોકોના પિતામહ. અને તમે, હે દેવશ્રેષ્ઠો, એકાગ્ર ચિત્તે મારી પૂજા કરો.
12.349.52
सर्वे भागान्कल्पयध्वं यज्ञेषु मम नित्यशः ।
तत्र श्रेयोऽभिधास्यामि यथाऽधीकारमीश्वराः ॥ १२.३४९.५२ ॥
તમે સૌ મારા યજ્ઞોમાં હંમેશા તમારા ભાગ નક્કી કરો. હે ઈશ્વરો, ત્યાં અધિકાર પ્રમાણે હું શ્રેય કહીશ.
12.349.53
श्रुत्वैतद्देवदेवस्य वाक्यं हृष्टतनूरुहाः ।
ततस्ते विबुधाः सर्वे ब्रह्मा ते च महर्षयः ॥ १२.३४९.५३ ॥
દેવોના દેવનાં આ વચન સાંભળીને, રોમાંચિત થઈને સર્વ દેવો, બ્રહ્મા અને તે મહર્ષિઓ,
12.349.54
वेददृष्टेन विधिना वैष्णवं क्रतुमाहरन् ।
तस्मिन्सत्रे सदा ब्रह्मा स्वयं भागमकल्पयत् ॥ १२.३४९.५४ ॥
વેદમાં દેખાયેલી વિધિ પ્રમાણે તેમણે વૈષ્ણવ યજ્ઞ કર્યો. તે સત્રમાં બ્રહ્માએ પોતે હંમેશા પોતાનો ભાગ નક્કી કર્યો.
12.349.55
देवा देवर्षयश्चैव स्वंस्वं भागमकल्पयम् ।
ते कार्तयुगधर्माणो भागाः परमसत्कृताः ॥ १२.३४९.५५ ॥
દેવો અને દેવર્ષિઓએ પોતપોતાનો ભાગ નક્કી કર્યો. કૃતયુગના ધર્મવાળા તે ભાગો અત્યંત સન્માનિત હતા.
12.349.56
प्राहुरादित्यवर्णं तं पुरुषं तमसः परम् ।
बृहन्तं सर्वगं देवमीशानं वरदं प्रभुम् ॥ १२.३४९.५६ ॥
અંધકારથી પર, સૂર્યવર્ણ, વિશાળ, સર્વવ્યાપી, દેવ, ઈશાન, વરદાતા, પ્રભુ એવા તે પુરુષને તેઓએ કહ્યા.
12.349.57
ततोऽथ वरदौ देवस्तान्सर्वानमरान्स्थितान् ।
अशरीरो बभापेदं वाक्यं स्वस्थो महेश्वरः ॥ १२.३४९.५७ ॥
ત્યારે વરદાતા દેવ, અશરીરી અને સ્વસ્થ મહેશ્વરે ત્યાં ઊભેલા સર્વ અમરોને આ વચન કહ્યું.
12.349.58
येन यः कल्पितो भागः स तथा मामुपागतः ।
प्रीतोऽहं प्रदिशाम्यद्य फलमावृत्तिलक्षणम्।
एतद्वो लक्षणं देवा मत्प्रसादसमुद्भवम् ॥ १२.३४९.५८ ॥
જેના દ્વારા જે ભાગ નક્કી થયો હતો તે એ જ રીતે મારી પાસે આવ્યો છે. હું પ્રસન્ન છું; હવે આવૃત્તિ-લક્ષણવાળું ફળ આપું છું. હે દેવો, આ જ મારી કૃપાથી ઉત્પન્ન થયેલું તમારું લક્ષણ છે.
12.349.59
यूयं यज्ञैरिज्यमानाः समाप्तवरदक्षिणैः ।
युगेयुगे भविष्यध्वं प्रवृत्तिफलभागिनः ॥ १२.३४९.५९ ॥
વર અને દક્ષિણા પૂર્ણ રીતે અપાયેલા યજ્ઞોથી પૂજિત થયેલા તમે યુગેયુગે પ્રવૃત્તિના ફળના ભાગી થશો.
12.349.60
यज्ञैर्ये चापि यक्ष्यन्ति सर्वलोकेषु वै सुराः ।
कल्पयिष्यन्ति वो भागांस्ते नरा वेदकल्पितान् ॥ १२.३४९.६० ॥
હે સુરો, સર્વ લોકોમાં યજ્ઞોથી યજન કરનારા માણસો વેદવિહિત રીતે તમારા ભાગ નક્કી કરશે.
12.349.61
यो मे यथा कल्पितवान्भागमस्मिन्महाक्रतौ ।
स तथा यज्ञभागार्हो वेदसूत्रे मया कृतः ॥ १२.३४९.६१ ॥
આ મહાયજ્ઞમાં મેં જેને જેવો ભાગ ઠરાવ્યો, તે તેવો જ યજ્ઞભાગને યોગ્ય છે; વેદસૂત્રમાં મારા દ્વારા એવું જ કરવામાં આવ્યું છે.
12.349.62
यूयं लोकान्भावयध्वं यज्ञभागफलोचिताः ।
सर्वार्थचिन्तका लोके मयाऽधीकारनिर्मिताः ॥ १२.३४९.६२ ॥
તમે યજ્ઞભાગના ફળને યોગ્ય બનીને લોકોનું પોષણ કરો; તમે લોકમાં સર્વ પ્રયોજનોનો વિચાર કરનારા છો; મારા દ્વારા અધિકાર આપીને રચાયેલા છો.
12.349.63
याः क्रियाः प्रचरिष्यन्ति प्रवृत्तिफलसत्कृताः ।
ताभिराप्यायितबला लोकान्वै धारयिष्यथ ॥ १२.३४९.६३ ॥
પ્રવૃત્તિફળથી સન્માનિત થઈને જે ક્રિયાઓ ચાલશે, તેના વડે બળ પુષ્ટ થઈને તમે લોકોને ધારણ કરશો.
12.349.64
यूयं हि भाविता यज्ञैः सर्वयज्ञेषु मानवैः ।
मां ततो भावयिष्यध्वमेषा वो भावना मम ॥ १२.३४९.६४ ॥
તમે સર્વ યજ્ઞોમાં માનવો દ્વારા યજ્ઞોથી પોષિત છો; તેથી તમે મને પોષશો — આ તમારું પોષણ છે, મારું પણ.
12.349.65
इत्यर्थं निर्मिता वेदा यज्ञाश्चौषधिभिः सह ।
एभिः सम्यक्प्रयुक्तैर्हि प्रीयन्ते देवताः क्षितौ ॥ १२.३४९.६५ ॥
આ જ હેતુથી વેદો, યજ્ઞો અને ઔષધિઓ સહિત રચાયા; આનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવાથી પૃથ્વી પર દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.
12.349.66
निर्माणमेतद्युष्माकं प्रवृत्तिगुणकल्पितम् ।
मया कृतं सुरश्रेष्ठा यावत्कल्पक्षयादिह।
चिन्तयध्वं लोकहितं यथाधीकारमीश्वराः ॥ १२.३४९.६६ ॥
આ તમારી રચના છે — પ્રવૃત્તિગુણોથી નિયત, મારા દ્વારા કરાયેલી; હે દેવશ્રેષ્ઠો, કલ્પક્ષય સુધી અહીં લોકહિતનો વિચાર કરો, પોતપોતાના અધિકાર પ્રમાણે, હે ઈશ્વરો.
12.349.67
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठ इति सप्तैते मनसा निर्मिता हि ते ॥ १२.३४९.६७ ॥
મરીચિ, અંગિરા, અત્રિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ અને વસિષ્ઠ — આ સાત મનથી સર્જાયેલા છે.
12.349.68
एते वेदविदो मुख्या वेदाचार्याश्च कल्पिताः ।
प्रवृत्तिधर्मिणश्चैव प्राजापत्ये च कल्पिताः ॥ १२.३४९.६८ ॥
આ વેદજ્ઞોમાં મુખ્ય, વેદાચાર્ય તરીકે નિયુક્ત; પ્રવૃત્તિધર્મને અનુસરનારા અને પ્રજાપતિ વંશમાં સ્થાપિત.
12.349.69
अयं क्रियावतां पन्था व्यक्तीभूतः सनातनः ।
अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकसर्गकरः प्रभुः ॥ १२.३४९.६९ ॥
કર્મ કરનારાઓનો આ સનાતન માર્ગ પ્રગટ થયો છે. અનિરુદ્ધ નામે કહેવાયેલા આ પ્રભુ લોકસર્જક છે.
12.349.70
सनः सनत्सुजातश्च सनकः ससनन्दनः ।
सनत्कुमारः कपिलः सप्तमश्च सनातनः ॥ १२.३४९.७० ॥
સન, સનત્સુજાત, સનક, સનંદન સહિત, સનત્કુમાર, કપિલ અને સાતમો સનાતન.
12.349.71
सप्तैते मानसाः प्रोक्ता ऋषयो ब्रह्मणः सुताः ।
स्वयमागतविज्ञाना निवृत्तिं धर्ममास्थिताः ॥ १२.३४९.७१ ॥
આ સાત માનસ ઋષિઓ બ્રહ્માના પુત્રો કહેવાયા છે; તેમનું જ્ઞાન સ્વયં આવ્યું; તેમણે નિવૃત્તિધર્મ અપનાવ્યો છે.
12.349.72
एते योगविदो मुख्याः साङ्ख्यशास्त्रविशारदाः ।
आचार्या धर्मशास्त्रेषु मोक्षधर्मप्रवर्तकाः ॥ १२.३४९.७२ ॥
આ યોગજ્ઞોમાં મુખ્ય, સાંખ્યશાસ્ત્રમાં નિપુણ; ધર્મશાસ્ત્રોના આચાર્ય અને મોક્ષધર્મના પ્રવર્તક.
12.349.73
यतोऽहं प्रसृतः पूर्वमव्यक्तात्रिगुणो महान् ।
तस्मात्परतरो योसौ क्षेत्रज्ञ इति कल्पितः ॥ १२.३४९.७३ ॥
અવ્યક્તમાંથી પહેલાં ત્રિગુણાત્મક મહાન તરીકે હું પ્રગટ થયો; તેનાથી પણ પરમ જે છે તેને ક્ષેત્રજ્ઞ કહેવામાં આવ્યો છે.
12.349.74
सोहं क्रियावतां पन्थाः पुनरावृत्तिदुर्लभः ।
यो यथा निर्मितो जन्तुर्यस्मिन्यस्मिंश्च कर्मणि ॥ १२.३४९.७४ ॥
કર્મ કરનારાઓનો પંથ તે હું જ છું, જેમાંથી પાછા ફરવું દુર્લભ છે; જેમ જીવ જે જે કર્મમાં ઘડાયેલો છે.
12.349.75
प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा तत्फलं सोश्नुतेऽवशः ।
एष लोकगुरुर्ब्रह्मा जगदादिकरः प्रभुः ॥ १२.३४९.७५ ॥
પ્રવૃત્તિમાં કે નિવૃત્તિમાં, તેનું ફળ તે અવશ થઈને ભોગવે છે. આ બ્રહ્મા લોકગુરુ છે; જગતના આદિકર્તા અને પ્રભુ છે.
12.349.76
एष माता पिता चैव युष्माकं च पितामहः ।
मयाऽनुशिष्टो भविता सर्वभूतवरप्रदः ॥ १२.३४९.७६ ॥
આ જ તમારા માતા, પિતા અને પિતામહ પણ છે. મારા દ્વારા અનુશાસિત થઈને તે સર્વ ભૂતોને વર આપનાર થશે.
12.349.77
अस्य चैवात्मजो रुद्रो ललाटाद्यः समुत्थितः ।
ब्रह्मानुशिष्टो भविता सर्वभूतधरः प्रभुः ॥ १२.३४९.७७ ॥
એનો પુત્ર રુદ્ર પણ, જે લલાટમાંથી ઉત્પન્ન થયો, બ્રહ્માથી અનુશાસિત થઈને સર્વ ભૂતોને ધારણ કરનાર પ્રભુ થશે.
12.349.78
गच्छध्वं स्वानधीकारांश्चिन्तयध्वं यथाविधि ।
प्रवर्तन्तां क्रियाः सर्वाः सर्वलोकेषु माचिरम् ॥ १२.३४९.७८ ॥
જાઓ, તમારા પોતપોતાના અધિકારોનો વિધિપૂર્વક વિચાર કરો; સર્વ લોકોમાં સર્વ ક્રિયાઓ વિલંબ વિના પ્રવર્તો.
12.349.79
प्रदिश्यन्तां च कर्माणि प्राणिनां गतयस्तथा ।
परिनिष्ठितकालानि आयूंषीह सुरोत्तमाः ॥ १२.३४९.७९ ॥
પ્રાણીઓનાં કર્મો અને તેમની ગતિઓ પણ એ જ રીતે નક્કી થાઓ; હે શ્રેષ્ઠ દેવો, અહીં તેમનાં આયુષ્યો નિશ્ચિત કાળ સાથે નિયત થાઓ.
12.349.80
इदं कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तितः ।
अहिंस्या यज्ञपशवो युगेऽस्मिन्न तदन्यथा ॥ १२.३४९.८० ॥
આ કૃતયુગ નામનો શ્રેષ્ઠ કાળ પ્રવર્તિત થયો છે. આ યુગમાં યજ્ઞપશુઓ અહિંસ્ય છે; આ યુગમાં તેનાથી ઊલટું થતું નથી.
12.349.81
चतुष्पात्सकलो धर्मो भविष्यत्यत्र वै सुराः ।
ततस्त्रेतायुगं नाम त्रयी यत्र भविष्यति ॥ १२.३४९.८१ ॥
હે દેવો, અહીં ધર્મ ચાર પાદ સાથે સંપૂર્ણ રહેશે. પછી ત્રેતાયુગ નામનો કાળ આવશે, જેમાં ત્રયી (વેદ) હશે.
12.349.82
प्रोक्षिता यत्र पशवो वधं प्राप्स्यन्ति वै मखे ।
यत्र पादश्चतुर्थो वै धर्मस्य न भविष्यति ॥ १२.३४९.८२ ॥
યજ્ઞમાં પ્રોક્ષિત પશુઓનો વધ થશે અને જ્યાં ધર્મનો ચોથો પાદ નહીં હોય.
12.349.83
ततो वै द्वापरं नाम मिश्रः कालो भविष्यति ।
द्विपादहीनो धर्मश्च युगे तस्मिन्भविष्यति ॥ १२.३४९.८३ ॥
પછી દ્વાપર નામનો મિશ્ર કાળ આવશે; તે યુગમાં ધર્મ બે પાદ વગરનો હશે.
12.349.84
ततस्तिष्येऽथ संप्राप्ते युगे कलिपुरस्कृते ।
एकपादस्थितो धर्मो यत्र तत्र भविष्यति ॥ १२.३४९.८४ ॥
પછી તિષ્ય (કલિ) આવ્યા પછી, કલિને આગળ રાખનાર તે યુગમાં ધર્મ એક પાદ પર ઊભો રહેશે; જ્યાં તે હશે ત્યાં.
12.349.85
देवा देवर्षयश्चोचुस्तमेवंवादिनं गुरुम् ।
एकपादस्थिते धर्मे यत्र क्वचन गामिनि।
कथं कर्तव्यमस्माभिर्भगवंस्तद्वदस्व नः ॥ १२.३४९.८५ ॥
દેવતાઓ અને દેવર્ષિઓએ એ રીતે બોલતા ગુરુને કહ્યું: હે ભગવાન, ધર્મ એક પગે ઊભો રહીને જ્યાં ક્યાંય જાય ત્યારે અમારે શું કરવું જોઈએ? તે અમને કહો.
12.349.86
श्रीभगवानुवाच ।
गुरवो यत्र पूज्यन्ते साधुवृत्तसमन्विताः।
वस्तव्यं तत्र युष्माभिर्यत्र धर्मो न हीयते ॥ १२.३४९.८६ ॥
શ્રી ભગવાન બોલ્યા: જ્યાં સાધુ આચરણવાળા ગુરુજનો પૂજાય છે, જ્યાં ધર્મ ક્ષીણ થતો નથી, ત્યાં તમારે વસવું જોઈએ.
12.349.87
यत्र वेदाश्च यज्ञाश्च तपः सत्यं दमस्तथा ।
अहिंसा धर्मसंयुक्ताः प्रचरेयुः सुरोत्तमाः।
स वो देशः सेवितव्यो मा वोऽधर्मः पदा स्पृशेत् ॥ १२.३४९.८७ ॥
જ્યાં વેદ, યજ્ઞ, તપ, સત્ય, દમ તથા ધર્મયુક્ત અહિંસા પ્રવર્તે છે, હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, તે જ દેશનું તમારે સેવન કરવું; અધર્મ તમને પગથી ન સ્પર્શે.
12.349.88
तेऽनुशिष्टा भगवता देवाः सर्षिगणास्तथा ।
नमस्कृत्वा भगवते जग्मुर्देशान्यथेप्सितान् ॥ १२.३४९.८८ ॥
ભગવાન દ્વારા ઉપદેશ પામેલા તે દેવતાઓ અને ઋષિગણો ભગવાનને નમસ્કાર કરીને પોતાને ગમતા દેશો તરફ ગયા.
12.349.89
गतेषु त्रिदिवौकस्सु ब्रह्मैकः पर्यवस्थितः ।
दिदृक्षुर्भगवन्तं तमनिरुद्धतनौ स्थितम् ॥ १२.३४९.८९ ॥
સ્વર્ગવાસીઓ ગયા પછી બ્રહ્મા એકલા ત્યાં રહ્યા; અનિરુદ્ધના રૂપમાં ઊભેલા તે ભગવાનને જોવાની ઇચ્છાથી.
12.349.90
तं देवो दर्शयामास कृत्वा हयशिरो महत् ।
साङ्गानावर्तयन्वेदान्कमण्डलुत्रिदण्डधृक् ॥ १२.३४९.९० ॥
દેવે તેમને એક મોટું અશ્વમુખ ધારણ કરીને દર્શન આપ્યું; અંગો સહિત વેદોનું પઠન કરતા, કમંડલુ અને ત્રિદંડ ધારણ કરીને.
12.349.91
ततोऽश्वशिरसं दृष्ट्वा तं देवममितौजसम् ।
लोककर्ता प्रभुर्ब्रह्मा लोकानां हितकाम्यया ॥ १२.३४९.९१ ॥
ત્યારે અશ્વશિર એવા તે અમિત તેજસ્વી દેવને જોઈને લોકકર્તા પ્રભુ બ્રહ્માએ લોકોના હિતની કામનાથી
12.349.92
मूर्ध्ना प्रणम्य वरदं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ।
स परिष्वज्य देवेन वचनं श्रावितस्तदा ॥ १२.३४९.९२ ॥
માથું નમાવી વરદાતાને પ્રણામ કરીને તે હાથ જોડી સામે ઊભો રહ્યો. ત્યારે દેવે તેને આલિંગન આપીને વચન સંભળાવ્યું
12.349.93
भगवानुवाच ।
लोककार्यगतीः सर्वास्त्वं चिन्तय यथाविधि।
धाता त्वं सर्वभूतानां त्वं प्रभुर्जगतो गुरुः ।
त्वय्यावेशितभारोऽहं धृतिं प्राप्स्याम्यथाञ्जसा ॥ १२.३४९.९३ ॥
ભગવાને કહ્યું: લોકકાર્યની સર્વ ગતિઓનો તું યથાવિધિ વિચાર કર. તું સર્વ ભૂતોનો ધાતા છે, તું જગતનો પ્રભુ અને ગુરુ છે. તારા પર ભાર મૂકીને હું શીઘ્ર ધૈર્ય પામીશ
12.349.94
यदा च सुरकार्यं ते अविषह्यं भविष्यति ।
प्रादुर्भावं गमिष्यामि तदात्मज्ञानदैशिकः ॥ १२.३४९.९४ ॥
જ્યારે તારું દેવકાર્ય અસહ્ય થશે, ત્યારે હું આત્મજ્ઞાન આપનાર ગુરુ રૂપે પ્રગટ થવા જઈશ
12.349.95
एवमुक्त्वा हयशिरास्तत्रैवान्तरधीयत ।
तेनानुशिष्टो ब्रह्मापि स्वं लोकमचिराद्गतः ॥ १२.३४९.९५ ॥
એમ કહીને અશ્વશિર ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. તેમના ઉપદેશથી બ્રહ્મા પણ શીઘ્ર પોતાના લોકમાં ગયા
12.349.96
एवमेष महाभागः पद्मनाभः सनातनः ।
यज्ञेष्वग्रहरः प्रोक्तो यज्ञधारी च नित्यदा ॥ १२.३४९.९६ ॥
આ રીતે આ મહાભાગ, પદ્મનાભ, સનાતન યજ્ઞોમાં અગ્રહર કહેવાયા છે અને સદા યજ્ઞધારી પણ છે
12.349.97
निवृत्तिं चास्थितो धर्मं गतिमक्षयधर्मिणाम् ।
प्रवृत्तिधर्मान्विदधे कृत्वा लोकस्य चित्रताम् ॥ १२.३४९.९७ ॥
તે નિવૃત્તિમાં સ્થિત છે; અક્ષય ધર્મવાળાઓની ગતિ તે જ છે. લોકની વિચિત્રતા રચીને તેણે પ્રવૃત્તિ-ધર્મો વિધાન કર્યા.
12.349.98
स आदिः स मध्यः स चान्तः प्रजानां ।
स धाता स धेयं स कर्ता स कार्यम्।
युगान्ते प्रसुप्तः सुसंक्षिप्य लोकान् ।
युगादौ प्रबुद्धो जगद्ध्युत्ससर्ज ॥ १२.३४९.९८ ॥
તે જ આદિ, તે જ મધ્ય, તે જ પ્રજાઓનો અંત. તે જ ધાતા, તે જ ધ્યેય, તે જ કર્તા, તે જ કાર્ય. યુગાંતે સૂઈને લોકોને સંકેલે છે; યુગાદિમાં જાગીને જગતને રચે છે.
12.349.99
तस्मै नमध्वं देवाय निर्गुणाय महात्मने ।
अजाय विश्वरूपाय धाम्ने सर्वदिवौकसाम् ॥ १२.३४९.९९ ॥
તે નિર્ગુણ, મહાત્મા, અજ, વિશ્વરૂપ, સર્વ દેવતાઓના ધામ એવા દેવને નમન કરો.
12.349.100
महाभूताधिपतये रुद्राणां पतये तथा ।
आदित्यपतये चैव वसूनां पतये तथा ॥ १२.३४९.१०० ॥
મહાભૂતોના અધિપતિને, રુદ્રોના પતિને, તેમજ આદિત્યોના પતિને અને વસુઓના પતિને (નમન).
12.349.101
अश्विभ्यां पतये चैव मरुतां पतये तथा ।
वेदयज्ञाधिपतये वेदाङ्गपतयेऽपि च ॥ १२.३४९.१०१ ॥
અશ્વિનોના પતિને, મરુતોના પતિને, તેમજ વેદ-યજ્ઞના અધિપતિને અને વેદાંગોના પતિને પણ (નમન).
12.349.102
समुद्रावसिने नित्यं हरये मुञ्जकेशिने ।
शान्ताय सर्वभूतानां मोक्षधर्मानुभाषिणे ॥ १२.३४९.१०२ ॥
સમુદ્રમાં વસનાર, સદા હરિ, મુંજ ઘાસ જેવી જટાવાળા, શાંત, સર્વ પ્રાણીઓને મોક્ષધર્મનો ઉપદેશ આપનાર (તેમને નમન).
12.349.103
तपसां तेजसां चैव पतये यशसामपि ।
वचसां पतये नित्यं सरितां पतये तथा ॥ १२.३४९.१०३ ॥
તેઓ તપ, તેજ અને યશના પણ સ્વામી છે; સદા વાણીના સ્વામી છે; તેમજ નદીઓના પણ સ્વામી છે.
12.349.104
कपर्दिने वराहाय एकशृङ्गाय धीमते ।
विवस्वतेऽश्वशिरसे चतुर्मूर्तिधृते सदा।
सूक्ष्माय ज्ञानदृश्याय अजरायाक्षयाय च ॥ १२.३४९.१०४ ॥
જટાધારી, વરાહ, એકશૃંગ, ધીમાન, વિવસ્વાન, અશ્વશિર, સદા ચાર મૂર્તિ ધારણ કરનાર, સૂક્ષ્મ, જ્ઞાનદૃષ્ટિથી દેખાતા, અજર અને અક્ષયને નમસ્કાર.
12.349.105
एष देवः संचरति सर्वत्र गतिरव्ययः ।
एष चैतत्परं ब्रह्म ज्ञेयो विज्ञानचक्षुषा ॥ १२.३४९.१०५ ॥
આ દેવ સર્વત્ર સંચરે છે; એ જ અવ્યય ગતિ છે. અને એ જ તે પરબ્રહ્મ છે, જે વિજ્ઞાનચક્ષુથી જાણવું જોઈએ.
12.349.106
एवमेतत्पुरा दृष्टं मया वै ज्ञानचक्षुषा ।
कथितं तच्च वै सर्वं मया पृष्टेन तत्त्वतः ॥ १२.३४९.१०६ ॥
આ બધું મેં પૂર્વે જ્ઞાનચક્ષુથી જોયું હતું. અને મને પૂછવામાં આવતાં, એ બધું મેં યથાર્થ રીતે કહ્યું.
12.349.107
क्रियतां मद्वचः शिष्याः सेव्यतां हरिरीश्वरः ।
गीयतां वेदशब्दैश्च पूज्यतां च यथाविधि ॥ १२.३४९.१०७ ॥
હે શિષ્યો, મારું વચન પાળો. હરિ ઈશ્વરની સેવા કરો; વેદશબ્દોથી તેમનું ગાન કરો; વિધિ અનુસાર તેમની પૂજા કરો.
12.349.108
इत्युक्तास्तु वयं तेन वेदव्यासेन धीमता ।
सर्वे शिष्या सुतश्चास्य शुकः परमधर्मवित् ॥ १२.३४९.१०८ ॥
આ રીતે બુદ્ધિમાન વેદવ્યાસે અમને કહ્યું. અમે બધા શિષ્યો, અને તેમના પુત્ર શુક, જે પરમ ધર્મ જાણનાર હતા.
12.349.109
स चास्माकमुपाध्यायः सहास्माभिर्विशांपते ।
चतुर्वेदोद्गताभिस्तमृग्भिः समभितुष्टुवे ॥ १२.३४९.१०९ ॥
હે રાજન્, તેઓ અમારા ઉપાધ્યાય હતા; અમારી સાથે હતા. ચાર વેદોમાંથી ઉદ્ભવેલી ઋચાઓથી અમે તેમની સંપૂર્ણ સ્તુતિ કરી.
12.349.110
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एवं मेऽकथयद्राजन्पुरा द्वैपायनो गुरुः ॥ १२.३४९.११० ॥
તમે મને જે પૂછ્યું તે બધું મેં તમને કહ્યું. હે રાજન્, પૂર્વે મારા ગુરુ દ્વૈપાયને મને આ રીતે જ કહ્યું હતું.
12.349.111
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं यश्चैनं परिकीर्तयेत् ।
नमो भगवते कृत्वा समाहितमतिर्नरः ॥ १२.३४९.१११ ॥
જે મનુષ્ય આ નિત્ય સાંભળે છે, અને જે આનું કીર્તન કરે છે, ભગવાનને નમસ્કાર કરીને એકાગ્ર મનવાળો મનુષ્ય—
12.349.112
भवत्यरोगो मतिमान्बलरूपसमन्वितः ।
आतुरो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥ १२.३४९.११२ ॥
તે રોગરહિત, બુદ્ધિમાન અને બળ તથા રૂપથી યુક્ત થાય છે. રોગી રોગથી મુક્ત થાય છે; બંધાયેલો બંધનથી છૂટે છે.
12.349.113
कामकामी लभेत्कामं दीर्घं चायुरवाप्नुयात् ।
ब्राह्मणः सर्ववेदी स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ॥ १२.३४९.११३ ॥
ઇચ્છા રાખનાર પોતાની ઇચ્છા પામે અને દીર્ઘાયુ મેળવે. બ્રાહ્મણ સર્વવેદજ્ઞ થાય; ક્ષત્રિય વિજયી થાય.
12.349.114
वैश्यो विपुललाभः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ।
अपुत्रो लभते पुत्रं कन्या चैवेप्सितं पतिम् ॥ १२.३४९.११४ ॥
વૈશ્યને અપાર લાભ થાય; શૂદ્ર સુખ પામે. અપુત્ર પુત્ર પામે; કન્યા પોતાનો ઇચ્છિત પતિ પામે.
12.349.115
लग्नगर्भा विमुच्येत गर्भिणी जनयेत्सुतम् ।
बन्ध्या प्रसवमाप्नोति पुत्रपौत्रसमृद्धिमत् ॥ १२.३४९.११५ ॥
અટકેલો ગર્ભ ધરાવતી સ્ત્રી મુક્ત થાય; ગર્ભિણી પુત્રને જન્મ આપે. વાંઝણી પ્રસૂતિ પામે, પુત્ર-પૌત્રની સમૃદ્ધિથી યુક્ત થાય.
12.349.116
क्षेमेण गच्छेदध्वानमिदं यः पठते पथि ।
यो यं कामं कामयते स तमाप्नोति च ध्रुवम् ॥ १२.३४९.११६ ॥
માર્ગમાં જે આનું પઠન કરે, તે ક્ષેમપૂર્વક પ્રવાસ કરે. જે જે કામના કરે છે, તે તે નિશ્ચયે પામે છે.
12.349.117
इदं महर्षेर्वचनं विनिश्चितं ।
महात्मनः पुरुषवरस्य कीर्तितम्।
समागमं चर्षिदिवौकसामिमं ।
निशम्य भक्ताः सुसुखं लभन्ते ॥ १२.३४९.११७ ॥
મહર્ષિનું આ વચન નિશ્ચિત છે; મહાત્મા અને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ દ્વારા કીર્તિત. ઋષિઓ અને દેવોના આ સમાગમને સાંભળીને ભક્તો અત્યંત સુખ પામે છે.