ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.349
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.349.1
कथं स भगवान्देवो यज्ञेष्वग्रहरः प्रभुः ।
यज्ञधारी च सततं वेदवेदाङ्गवित्तथा ॥ १२.३४९.१ ॥
ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଥମେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ସେହି ଭଗବାନ ଦେବ, ପ୍ରଭୁ, ଯଜ୍ଞଧାରୀ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ସର୍ବଦା ଜାଣନ୍ତି — ସେ କିପରି?
12.349.2
निवृत्तं चास्थितो धर्मं क्षेमी भागवतः प्रभुः ।
निवृत्तिधर्मान्विदधे स एव भगवान्प्रभुः ॥ १२.३४९.२ ॥
ନିବୃତ୍ତି ଧର୍ମ ଅବଲମ୍ବନ କରିଥିବା, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଭାଗବତ ପ୍ରଭୁ — ସେହି ଭଗବାନ ପ୍ରଭୁ ନିବୃତ୍ତି ଧର୍ମର ବିଧାନ କରିଥିଲେ।
12.349.3
कथं प्रवृत्तिधर्मेषु भागार्हा देवताः कृताः ।
कथं निवृत्तिधर्माश्च कृता व्यावृत्तबुद्धयः ॥ १२.३४९.३ ॥
ପ୍ରବୃତ୍ତି ଧର୍ମରେ ଦେବତାମାନେ ଭାଗାର୍ହ କିପରି କରାଯାଇଲେ? ନିବୃତ୍ତି ଧର୍ମ ଏବଂ ବିମୁଖ ବୁଦ୍ଧିବିଶିଷ୍ଟମାନେ କିପରି କରାଯାଇଲେ?
12.349.4
एतं नः संशयं सौते छिन्धि गुह्यं सनातनम् ।
त्वया नारायणकथाः श्रुता वै धर्मसंहिताः ॥ १२.३४९.४ ॥
ହେ ସୌତି! ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ଏହି ସଂଶୟ, ଯାହା ଗୁହ୍ୟ ଓ ସନାତନ, ତାହା ଛେଦନ କର; ତୁମେ ନାରାୟଣ-କଥା ଓ ଧର୍ମସଂହିତା ଶୁଣିଛ।
12.349.5
सौतिरुवाच ।
जनमेजयेन यत्पृष्टः शिष्यो व्यासस्य धीमतः।
तत्तेऽहं कथयिष्यामि पौराणं शौनकोत्तम ॥ १२.३४९.५ ॥
ଜନମେଜୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ସେହି ପୁରାଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଶୌନକୋତ୍ତମ!
12.349.6
श्रुत्वा माहात्म्यमेतस्य देहिनां परमात्मनः ।
जनमेजयो महाप्राज्ञो वैशंपायनमब्रवीत् ॥ १२.३४९.६ ॥
ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଏହି ମହିମା ଶୁଣି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜନମେଜୟ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.349.7
इमे सब्रह्यका लोकाः ससुरासुरमानवाः ।
क्रियास्वभ्युदयोक्तासु सक्ता दृश्यन्ति सर्वशः ॥ १२.३४९.७ ॥
ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଏହି ଲୋକସମୂହ, ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ — ଅଭ୍ୟୁଦୟଦାୟୀ ବୋଲି କଥିତ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
12.349.8
मोक्षश्चोक्तस्त्वया ब्रह्मन्निर्वाणं परमं सुखम् ।
ये तु मुक्ता भवन्तीह पुण्यपापविवर्जिताः।
ते सहस्रार्चिषं देवं प्रविशन्तीह शुश्रुम् ॥ १२.३४९.८ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋକ୍ଷ ଓ ପରମ ସୁଖରୂପ ନିର୍ବାଣର ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ-ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସହସ୍ରାର୍ଚି ଦେବତାଙ୍କରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି — ଏହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
12.349.9
अयं हि दुरनुष्ठेयो मोक्षधर्मः सनातनः ।
यं हित्वा देवताः सर्वा हव्यकव्यभुजोऽभवन् ॥ १२.३४९.९ ॥
ଏହି ସନାତନ ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା କଷ୍ଟକର; ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଦେବତା ହବ୍ୟ-କବ୍ୟଭୋଜୀ ହୋଇଥିଲେ।
12.349.10
किंच ब्रह्मा च रुद्रश्च बलभित्प्रभुः ।
सूर्यस्ताराधिपो वायुरग्निर्वरुण एव च ॥ १२.३४९.१० ॥
ଆହୁରି, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବଳାସୁରଙ୍କ ସଂହାରକ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରାଧିପତି ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ (ଏହାର ଅଧୀନ)।
12.349.11
आकाशं जगती चैव ये च शेषा दिवौकसः ।
प्रलयं न विजानन्ति आत्मनः परिनिर्मितम् ॥ १२.३४९.११ ॥
ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପ୍ରଳୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
12.349.12
ततस्तेनास्थिता मार्गं ध्रुवमक्षरमव्ययम् ।
स्मृत्वा कालपरीमाणं प्रवृत्तिं ये समास्थिताः।
दोषः कालपरीमाणो महानेष क्रियावताम् ॥ १२.३४९.१२ ॥
ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଧ୍ରୁବ, ଅକ୍ଷର, ଅବ୍ୟୟ ମାର୍ଗକୁ ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; କାଳପରିମାଣ ସ୍ମରଣ କରି ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ରହିଲେ — କର୍ମକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାଳପରିମାଣ ମହାନ ଦୋଷ।
12.349.13
एतन्मे संशयं विप्र हृदि शल्यमिवार्पितम् ।
छिन्धीतिहासकथनात्परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३४९.१३ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ମୋ ହୃଦୟରେ କଣ୍ଟା ପରି ବିଦ୍ଧ ଏହି ସଂଶୟ ଛେଦନ କରନ୍ତୁ; ଇତିହାସ କଥନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଅଧିକ କୌତୂହଳ ଅଛି।
12.349.14
कथं भागहराः प्रोक्ता देवताः क्रतुषु द्विज ।
किमर्थं चाध्वरे ब्रह्मन्निज्यन्ते त्रिदिवौकसः ॥ १२.३४९.१४ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନେ କିପରି ଭାଗହର ବୋଲି କଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି? ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯଜ୍ଞରେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ କି ନିମିତ୍ତ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି?
12.349.15
ये च भागं प्रगृह्णन्ति यज्ञेषु द्विजसत्तम ।
ते यजन्तो महायज्ञैः कस्य भागं ददन्ति वै ॥ १२.३४९.१५ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଯଜନ କରି କାହାର ଭାଗ ଦିଅନ୍ତି?
12.349.16
अहो गूढतमः प्रश्नस्त्वया पृष्टो जनेश्वर ।
नातप्ततपसा ह्येष नावेदविदुषा तथा।
नापुराणविदा चैव शक्यो व्याहर्तुमञ्जसा ॥ १२.३४९.१६ ॥
ଅହୋ, ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ କେତେ ଗୂଢ଼! ତପସ୍ୟା ନକରିଥିବା, ବେଦ ନଜାଣିଥିବା ବା ପୁରାଣ ନଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଏହାକୁ ସହଜରେ କହିପାରିବେ ନାହିଁ।
12.349.17
हन्त ते कथयिष्यामि यन्मे पृष्टः पुरा गुरुः ।
कृष्णद्वैपायनो व्यासो वेदव्यासो महानृषिः ॥ १२.३४९.१७ ॥
ଭଲ, ପୂର୍ବରେ ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯାହା ପଚାରିଥିଲି, ତାହା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି — କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ, ବ୍ୟାସ, ବେଦବ୍ୟାସ, ମହାନ ଋଷି।
12.349.18
सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव पैलश्च सुदृढव्रतः ।
अहं चतुर्थः शिष्यो वै पञ्चमश्च शुकः स्मृतः ॥ १२.३४९.१८ ॥
ସୁମନ୍ତୁ, ଜୈମିନି, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ପୈଳ; ମୁଁ ଚତୁର୍ଥ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲି, ପଞ୍ଚମ ଶୁକ ସ୍ମରିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.349.19
एतान्समागतान्सर्वान्पञ्च शिष्यान्दमान्वितान् ।
शौचाचारसमायुक्ताञ्जितक्रोधाञ्जितेन्द्रियान् ॥ १२.३४९.१९ ॥
ଏଠାରେ ସମାଗତ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶିଷ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ — ଦମଯୁକ୍ତ, ଶୌଚାଚାରସମ୍ପନ୍ନ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତିଥିବା।
12.349.20
वेदानध्यापयामास महाभारतपञ्चमान् ।
मेरौ गिरिवरे रम्ये सिद्धचारणसेविते ॥ १२.३४९.२० ॥
ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣସେବିତ ରମଣୀୟ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେରୁରେ ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟାପନ କରାଇଲେ, ମହାଭାରତ ଯାହାର ପଞ୍ଚମ ଥିଲା।
12.349.21
तेषामभ्यस्यतां वेदान्कदाचित्संशयोऽभवत् ।
एष वै यस्त्वया पृष्टस्तेन तेषां प्रकीर्तितः ॥ १२.३४९.२१ ॥
ବେଦ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଥରେ ସେମାନଙ୍କର ସଂଶୟ ହେଲା। ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ତାହା ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥିଲା।
12.349.22
ततः श्रुतो मया चापि तवाख्येयोऽद्य भारत ॥ १२.३४९.२२ ॥
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣିଥିଲି। ହେ ଭାରତ, ଆଜି ଏହା ତୁମକୁ କହିବା ଯୋଗ୍ୟ।
12.349.23
शिष्याणां वचनं श्रुत्वा सर्वाज्ञानतमोनुदः ।
पराशरसुतः श्रीमान्व्यासो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १२.३४९.२३ ॥
ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ-ଅନ୍ଧକାର ଦୂରକାରୀ ପରାଶରପୁତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ୟାସ ତା'ପରେ କହିଲେ।
12.349.24
मया हि सुमहत्तप्तं तपः परमदारुणम् ।
भूतं भव्यं भविष्यं च जानीयामिति सत्तमाः ॥ १२.३४९.२४ ॥
ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ମହାତପସ୍ୟା କରିଛି — ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟ, ଭବ୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ, ହେ ସତ୍ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ।
12.349.25
तस्य मे तप्ततपसो निगृहीतेन्द्रियस्य च ।
नारायणप्रसादेन क्षीरोदस्यानुकूलतः ॥ १२.३४९.२५ ॥
କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ମୋ ପ୍ରତି ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଏବଂ କ୍ଷୀରସାଗରର ଅନୁକୂଳତାରେ।
12.349.26
त्रैकालिकमिदं ज्ञानं प्रादुर्भूतं यथेप्सितम् ।
तच्छृणुध्वं यथान्यायं वक्ष्ये संशयमुत्तमम् ॥ १२.३४९.२६ ॥
ତ୍ରିକାଳର ଏହି ଜ୍ଞାନ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ତେଣୁ ଯଥାବିଧି ଶୁଣ; ଏହି ଉତ୍ତମ ସଂଶୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
12.349.27
यथा वृत्तं हि कल्पादौ दृष्टं मे ज्ञानचक्षुषा ।
परमात्मेति यं प्राहुः साङ्ख्ययोगविदो जनाः ॥ १२.३४९.२७ ॥
କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ମୁଁ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଲି। ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗଜ୍ଞମାନେ ଯାହାକୁ ପରମାତ୍ମା କହନ୍ତି।
12.349.28
महापुरुषसंज्ञां स लभते स्वेन कर्मणा ।
तस्मात्प्रसूतमव्यक्तं प्रधानं तं विदुर्बुधाः ॥ १२.३४९.२८ ॥
ସେ ନିଜ କର୍ମରେ 'ମହାପୁରୁଷ' ନାମ ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.349.29
अव्यक्ताद्व्यक्तमुत्पन्नं लोकसृष्ट्यर्थमीश्वरात् ।
अनिरुद्धो हि लोकेषु महानात्मेति कथ्यते ॥ १२.३४९.२९ ॥
ଲୋକସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ବ୍ୟକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ହିଁ 'ମହାନ ଆତ୍ମା' କୁହାଯାଏ।
12.349.30
योसौ व्यक्तत्वमापन्नो निर्ममे च पितामहम् ।
योऽहंकार इति प्रोक्तः सर्वतेजोमयो हि सः ॥ १२.३४९.३० ॥
ଯିଏ ବ୍ୟକ୍ତତା ପାଇ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅହଙ୍କାର କୁହାଯାଇଛି; ସେ ସର୍ବତେଜୋମୟ।
12.349.31
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
अहंकारप्रसूतानि महाभूतानि पञ्चधा ॥ १२.३४९.३१ ॥
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପଞ୍ଚମ ତେଜ — ଅହଂକାରରୁ ଜାତ ପଞ୍ଚବିଧ ମହାଭୂତ।
12.349.32
महाभूतानि सृष्ट्वैव तान्गुणान्निर्ममे पुनः ।
भूतेभ्यश्चैव निष्पन्ना मूर्तिमन्तश्च ताञ्शृणु ॥ १२.३४९.३२ ॥
ମହାଭୂତମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ସେ ପୁନର୍ବାର ସେହି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ଭୂତମାନଙ୍କରୁ ହିଁ ମୂର୍ତିମନ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଜାତ ହେଲେ — ତାହା ଶୁଣ।
12.349.33
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठश्च महात्मा वै मनुः स्वायंभुवस्तथा।
ज्ञेयाः प्रकृतयोऽष्टौ ता यासु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १२.३४९.३३ ॥
ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଓ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ — ଏହି ଆଠଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କଠାରେ ଲୋକସମୂହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.349.34
वेदान्वेदाङ्गसंयुक्तान्यज्ञयज्ञाङ्गसंयुतान् ।
निर्ममे लोकसिद्ध्यर्थं ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १२.३४९.३४ ॥
ଲୋକସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବେଦାଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦସମୂହ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଯଜ୍ଞସମୂହ ନିର୍ମାଣ କଲେ।
12.349.35
अष्टाभ्यः प्रकृतिभ्यश्च जातं विश्वमिदं जगत् ॥ १२.३४९.३५ ॥
ଏହି ଆଠ ପ୍ରକୃତିରୁ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ — ଏହି ଜଗତ — ଜାତ ହେଲା।
12.349.36
रुद्रो रोषात्मको जातो दशान्यान्सोसृजस्त्वयम् ।
एकादशैते रुद्रास्तु विकाराः पुरुषाः स्मृताः ॥ १२.३४९.३६ ॥
ରୋଷସ୍ୱରୂପ ରୁଦ୍ର ଜାତ ହେଲେ; ସେ ନିଜେ ଅନ୍ୟ ଦଶଜଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବିକାରରୂପ ପୁରୁଷ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
12.349.37
ते रुद्राः प्रकृरतिश्चैव सर्वे चैव सुरर्षयः ।
उत्पन्ना लोकसिद्ध्यर्थं ब्रह्माणं समुपस्थिताः ॥ १२.३४९.३७ ॥
ସେହି ରୁଦ୍ରଗଣ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଲୋକସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
12.349.38
वयं सृष्टा हि भगवंस्त्वया च प्रभविष्णुना ।
येन यस्मिन्नधीकारे वर्तितव्यं पितामह ॥ १२.३४९.३८ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ସମର୍ଥ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆମେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛୁ; ହେ ପିତାମହ, କେଉଁ ଅଧିକାରରେ କିପରି ଆଚରଣ କରିବୁ।
12.349.39
योसौ त्वयाऽभिनिर्दिष्टो ह्यधिकारोऽर्थचिन्तकः ।
परिपाल्यः कथं तेन साहंकारेण कर्तृणा ॥ १२.३४९.३९ ॥
ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରିଥିବା, ଅର୍ଥଚିନ୍ତାକାରୀ ସେହି ଅଧିକାରକୁ ଅହଂକାରୀ କର୍ତ୍ତା କିପରି ରକ୍ଷା କରିବ?
12.349.40
प्रदिशस्व बलं तस्य योऽधिकारार्थचिन्तकः ।
एवमुक्तो महादेवो देवांस्तानिदमब्रवीत् ॥ १२.३४९.४० ॥
ଅଧିକାର ଓ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକକୁ ବଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ଏପରି କୁହାଗଲେ ମହାଦେବ ସେହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
12.349.41
ब्रह्मोवाच ।
साध्वहं ज्ञापितो देवा युष्माभिर्भद्रमस्तु वः।
ममाप्येषा समुत्पन्ना चिन्ता या भवतामिह ॥ १२.३४९.४१ ॥
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଦେବଗଣ, ତୁମେମାନେ ମୋତେ ଭଲ ଭାବେ ଜଣାଇଛ। ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଚିନ୍ତା ଉଦିତ ହୋଇଛି, ସେହି ଚିନ୍ତା ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଉପଜିଛି।
12.349.42
लोकतन्त्रस्य कृत्स्नस्य कथं कार्यः परिग्रहः ।
कथं बलक्षयो न स्याद्युष्माकं ह्यात्मनश्च वै ॥ १२.३४९.४२ ॥
ସମଗ୍ର ଲୋକତନ୍ତ୍ରର ଶାସନ କିପରି କରାଯିବ? ତୁମମାନଙ୍କର ଓ ନିଜର ବଳକ୍ଷୟ କିପରି ନ ହେବ?
12.349.43
इतः सर्वेऽपि गच्छामः शरणं लोकसाक्षिणम् ।
महापुरुषमव्यक्तं स नो वक्ष्यति यद्धितम् ॥ १२.३४९.४३ ॥
ଆସ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ଲୋକସାକ୍ଷୀଙ୍କ ଶରଣ ନେବା। ସେଇ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମହାପୁରୁଷ ଆମକୁ ଯାହା ହିତକର ତାହା କହିବେ।
12.349.44
ततस्ते ब्रह्मणा सार्धमृषयो विबुधास्तथा ।
क्षीरादस्योत्तरं कूलं जग्मूर्लोकहितार्थिनः ॥ १२.३४९.४४ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଲୋକହିତ ଇଚ୍ଛାରେ କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ଗଲେ।
12.349.45
ते तपः समुपातिष्ठन्ब्रह्मोक्तं वेदकल्पितम् ।
स महानियमो नाम तपश्चर्या सुदारुणा ॥ १२.३४९.४५ ॥
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କହିଥିବା ଓ ବେଦବିହିତ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାହା ମହାନିୟମ ନାମକ ଅତି କଠୋର ତପସ୍ୟା ଥିଲା।
12.349.46
ऊर्ध्वदृग्बाहवश्चैव एकाग्रमनसोऽभवन् ।
एकपादस्थिताः सर्वे काष्ठभूताः समाहिताः ॥ १२.३४९.४६ ॥
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବାହୁ ଉଠାଇ, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ପାଦରେ ଠିଆ ହେଲେ; କାଠ ପରି ସ୍ଥିର ଓ ସମାହିତ ରହିଲେ।
12.349.47
दिव्यं वर्षसहस्रं ते तपस्तप्त्वा सुदारुणम् ।
शुश्रुवुर्मधुरां वाणीं वेदवेदाङ्गभूषिताम् ॥ १२.३४९.४७ ॥
ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଅତି କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲା ପରେ ସେମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣିଲେ।
12.349.48
वागुवाच ।
भोभोः सब्रह्यका देवा ऋषयश्च तपोधनाः।
स्वागतेनार्च्य वः सर्वाञ्श्रावये वाक्यमुत्तमम् ॥ १२.३४९.४८ ॥
ବାଣୀ କହିଲା: ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାମାନେ, ତପସ୍ୟା ଧନ ଥିବା ଋଷିମାନେ! ସ୍ୱାଗତ ଦ୍ୱାରା ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଉଛି।
12.349.49
विज्ञातं वो मया कार्यं तच्च लोकहितं महत् ।
प्रवृत्तियुक्तं कर्तव्यं युष्मत्प्राणोपबृंहणम् ॥ १२.३४९.४९ ॥
ଆପଣଙ୍କ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣିଛି; ତାହା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମହାନ ହିତକାରୀ। ତାହା ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ପୁଷ୍ଟ କରେ।
12.349.50
सुतप्तं वस्तपो देवा ममाराधनकाम्यया ।
भोक्ष्यथास्य महासत्वास्तपसः फलमुत्तमम् ॥ १२.३४९.५० ॥
ହେ ଦେବଗଣ, ମୋର ଆରାଧନାର ଇଚ୍ଛାରେ ଆପଣମାନେ ଭଲ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି; ହେ ମହାସତ୍ତ୍ୱଗଣ, ସେଥିର ଉତ୍ତମ ଫଳ ଆପଣମାନେ ଏଥିରୁ ଭୋଗ କରିବେ।
12.349.51
एष ब्रह्मा लोकगुरुः सर्वलोकपितामहः ।
यूयं च विबुधश्रेष्ठा मां यजध्वं समाहिताः ॥ १२.३४९.५१ ॥
ଏ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକଗୁରୁ, ସର୍ବଲୋକପିତାମହ। ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
12.349.52
सर्वे भागान्कल्पयध्वं यज्ञेषु मम नित्यशः ।
तत्र श्रेयोऽभिधास्यामि यथाऽधीकारमीश्वराः ॥ १२.३४९.५२ ॥
ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋର ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବଦା ନିଜ ନିଜ ଭାଗ ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ। ହେ ଈଶ୍ୱରଗଣ, ସେଠାରେ ଅଧିକାର ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେୟ ମୁଁ କହିବି।
12.349.53
श्रुत्वैतद्देवदेवस्य वाक्यं हृष्टतनूरुहाः ।
ततस्ते विबुधाः सर्वे ब्रह्मा ते च महर्षयः ॥ १२.३४९.५३ ॥
ଦେବଦେବଙ୍କର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସେହି ମହର୍ଷିଗଣ,
12.349.54
वेददृष्टेन विधिना वैष्णवं क्रतुमाहरन् ।
तस्मिन्सत्रे सदा ब्रह्मा स्वयं भागमकल्पयत् ॥ १२.३४९.५४ ॥
ବେଦରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ସେହି ସତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ସର୍ବଦା ନିଜ ଭାଗ ସ୍ଥିର କଲେ।
12.349.55
देवा देवर्षयश्चैव स्वंस्वं भागमकल्पयम् ।
ते कार्तयुगधर्माणो भागाः परमसत्कृताः ॥ १२.३४९.५५ ॥
ଦେବତା ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ ସ୍ଥିର କଲେ। କୃତଯୁଗର ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ସେହି ଭାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲା।
12.349.56
प्राहुरादित्यवर्णं तं पुरुषं तमसः परम् ।
बृहन्तं सर्वगं देवमीशानं वरदं प्रभुम् ॥ १२.३४९.५६ ॥
ଅନ୍ଧକାରଠାରୁ ପର, ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ, ବିଶାଳ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଦେବ, ଈଶାନ, ବରଦାତା, ପ୍ରଭୁ ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସେମାନେ କହିଲେ।
12.349.57
ततोऽथ वरदौ देवस्तान्सर्वानमरान्स्थितान् ।
अशरीरो बभापेदं वाक्यं स्वस्थो महेश्वरः ॥ १२.३४९.५७ ॥
ତା'ପରେ ବରଦାତା ଦେବ, ଅଶରୀରୀ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ମହେଶ୍ୱର, ସେଠାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଅମରଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
12.349.58
येन यः कल्पितो भागः स तथा मामुपागतः ।
प्रीतोऽहं प्रदिशाम्यद्य फलमावृत्तिलक्षणम्।
एतद्वो लक्षणं देवा मत्प्रसादसमुद्भवम् ॥ १२.३४९.५८ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଭାଗ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା, ତାହା ସେହିପରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଏବେ ଆବୃତ୍ତି-ଲକ୍ଷଣ ଫଳ ଦେଉଛି। ହେ ଦେବତାମାନେ, ଏହା ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୁମମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ।
12.349.59
यूयं यज्ञैरिज्यमानाः समाप्तवरदक्षिणैः ।
युगेयुगे भविष्यध्वं प्रवृत्तिफलभागिनः ॥ १२.३४९.५९ ॥
ବର ଓ ଦକ୍ଷିଣା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଆଯାଉଥିବା ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ତୁମେମାନେ ଯୁଗେଯୁଗେ ପ୍ରବୃତ୍ତି-ଫଳର ଭାଗୀ ହେବ।
12.349.60
यज्ञैर्ये चापि यक्ष्यन्ति सर्वलोकेषु वै सुराः ।
कल्पयिष्यन्ति वो भागांस्ते नरा वेदकल्पितान् ॥ १२.३४९.६० ॥
ହେ ସୁରଗଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଯଜ୍ଞରେ ଯଜନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବେଦବିହିତ ଭାବେ ତୁମମାନଙ୍କ ଭାଗ ସ୍ଥିର କରିବେ।
12.349.61
यो मे यथा कल्पितवान्भागमस्मिन्महाक्रतौ ।
स तथा यज्ञभागार्हो वेदसूत्रे मया कृतः ॥ १२.३४९.६१ ॥
ଏହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଯାହାକୁ ମୁଁ ଯେପରି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି, ସେ ସେପରି ଯଜ୍ଞଭାଗର ଯୋଗ୍ୟ; ବେଦସୂତ୍ରରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସେପରି କରାଯାଇଛି।
12.349.62
यूयं लोकान्भावयध्वं यज्ञभागफलोचिताः ।
सर्वार्थचिन्तका लोके मयाऽधीकारनिर्मिताः ॥ १२.३४९.६२ ॥
ତୁମେମାନେ ଯଜ୍ଞଭାଗର ଫଳର ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର; ତୁମେମାନେ ଲୋକରେ ସର୍ବ ପ୍ରୟୋଜନର ଚିନ୍ତକ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକାର ଦେଇ ନିର୍ମିତ।
12.349.63
याः क्रियाः प्रचरिष्यन्ति प्रवृत्तिफलसत्कृताः ।
ताभिराप्यायितबला लोकान्वै धारयिष्यथ ॥ १२.३४९.६३ ॥
ପ୍ରବୃତ୍ତିଫଳରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ଚାଲିବ, ସେଥିରେ ବଳ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତୁମେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିବ।
12.349.64
यूयं हि भाविता यज्ञैः सर्वयज्ञेषु मानवैः ।
मां ततो भावयिष्यध्वमेषा वो भावना मम ॥ १२.३४९.६४ ॥
ତୁମେମାନେ ସବୁ ଯଜ୍ଞରେ ମାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ପୋଷିତ; ତେଣୁ ତୁମେମାନେ ମୋତେ ପୋଷିବ — ଏହା ତୁମ ପୋଷଣ, ମୋର ମଧ୍ୟ।
12.349.65
इत्यर्थं निर्मिता वेदा यज्ञाश्चौषधिभिः सह ।
एभिः सम्यक्प्रयुक्तैर्हि प्रीयन्ते देवताः क्षितौ ॥ १२.३४९.६५ ॥
ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଔଷଧି ସହ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି; ଏଗୁଡିକର ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟୋଗରେ ପୃଥିବୀରେ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
12.349.66
निर्माणमेतद्युष्माकं प्रवृत्तिगुणकल्पितम् ।
मया कृतं सुरश्रेष्ठा यावत्कल्पक्षयादिह।
चिन्तयध्वं लोकहितं यथाधीकारमीश्वराः ॥ १२.३४९.६६ ॥
ଏହା ତୁମ ସୃଷ୍ଟି — ପ୍ରବୃତ୍ତିଗୁଣରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ; ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, କଳ୍ପକ୍ଷୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ଲୋକହିତ ଚିନ୍ତା କର, ନିଜ ନିଜ ଅଧିକାର ଅନୁସାରେ, ହେ ଈଶ୍ୱରଗଣ।
12.349.67
मरीचिरङ्गिराश्चात्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठ इति सप्तैते मनसा निर्मिता हि ते ॥ १२.३४९.६७ ॥
ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ଓ ବସିଷ୍ଠ — ଏହି ସାତଜଣ ମନରୁ ସୃଷ୍ଟ।
12.349.68
एते वेदविदो मुख्या वेदाचार्याश्च कल्पिताः ।
प्रवृत्तिधर्मिणश्चैव प्राजापत्ये च कल्पिताः ॥ १२.३४९.६८ ॥
ଏମାନେ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦାଚାର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ; ପ୍ରବୃତ୍ତିଧର୍ମର ଅନୁଗାମୀ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ବଂଶରେ ସ୍ଥାପିତ।
12.349.69
अयं क्रियावतां पन्था व्यक्तीभूतः सनातनः ।
अनिरुद्ध इति प्रोक्तो लोकसर्गकरः प्रभुः ॥ १२.३४९.६९ ॥
କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ସନାତନ ପଥ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ଅନିରୁଦ୍ଧ ନାମରେ କଥିତ ଏହି ପ୍ରଭୁ ଲୋକସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
12.349.70
सनः सनत्सुजातश्च सनकः ससनन्दनः ।
सनत्कुमारः कपिलः सप्तमश्च सनातनः ॥ १२.३४९.७० ॥
ସନ, ସନତ୍ସୁଜାତ, ସନକ, ସନନ୍ଦନ ସହିତ, ସନତ୍କୁମାର, କପିଲ ଓ ସପ୍ତମ ସନାତନ।
12.349.71
सप्तैते मानसाः प्रोक्ता ऋषयो ब्रह्मणः सुताः ।
स्वयमागतविज्ञाना निवृत्तिं धर्ममास्थिताः ॥ १२.३४९.७१ ॥
ଏହି ସାତଜଣ ମାନସ ଋଷି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କଥିତ; ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଥିଲା; ସେମାନେ ନିବୃତ୍ତିଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।
12.349.72
एते योगविदो मुख्याः साङ्ख्यशास्त्रविशारदाः ।
आचार्या धर्मशास्त्रेषु मोक्षधर्मप्रवर्तकाः ॥ १२.३४९.७२ ॥
ଏମାନେ ଯୋଗଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାଂଖ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ମୋକ୍ଷଧର୍ମର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ।
12.349.73
यतोऽहं प्रसृतः पूर्वमव्यक्तात्रिगुणो महान् ।
तस्मात्परतरो योसौ क्षेत्रज्ञ इति कल्पितः ॥ १२.३४९.७३ ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ପ୍ରଥମେ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ମହାନ୍ ରୂପେ ମୁଁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲି; ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ଯିଏ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କଳ୍ପିତ।
12.349.74
सोहं क्रियावतां पन्थाः पुनरावृत्तिदुर्लभः ।
यो यथा निर्मितो जन्तुर्यस्मिन्यस्मिंश्च कर्मणि ॥ १२.३४९.७४ ॥
କର୍ମକାରୀମାନଙ୍କର ସେ ପଥ ମୁଁ ହିଁ; ତାହାଠାରୁ ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁ ଯେଉଁ କର୍ମରେ ଜୀବ ଯେପରି ନିର୍ମିତ ହୁଏ।
12.349.75
प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा तत्फलं सोश्नुतेऽवशः ।
एष लोकगुरुर्ब्रह्मा जगदादिकरः प्रभुः ॥ १२.३४९.७५ ॥
ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ହେଉ କି ନିବୃତ୍ତିରେ, ତାହାର ଫଳ ସେ ଅବଶ ହୋଇ ଭୋଗେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକଗୁରୁ; ଜଗତର ଆଦିକର୍ତା ଓ ପ୍ରଭୁ।
12.349.76
एष माता पिता चैव युष्माकं च पितामहः ।
मयाऽनुशिष्टो भविता सर्वभूतवरप्रदः ॥ १२.३४९.७६ ॥
ଏ ହିଁ ତୁମମାନଙ୍କର ମାତା, ପିତା ଓ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଶିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ବର ଦେବା ଜଣେ ହେବେ।
12.349.77
अस्य चैवात्मजो रुद्रो ललाटाद्यः समुत्थितः ।
ब्रह्मानुशिष्टो भविता सर्वभूतधरः प्रभुः ॥ १२.३४९.७७ ॥
ଏହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ, ଯେ ଲଲାଟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଶିଷ୍ଟ ହୋଇ ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ଧାରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁ ହେବେ।
12.349.78
गच्छध्वं स्वानधीकारांश्चिन्तयध्वं यथाविधि ।
प्रवर्तन्तां क्रियाः सर्वाः सर्वलोकेषु माचिरम् ॥ १२.३४९.७८ ॥
ଯାଅ, ନିଜ ନିଜ ଅଧିକାରକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଚିନ୍ତା କର; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବିଳମ୍ବ ବିନା ପ୍ରବର୍ତ୍ତୁ।
12.349.79
प्रदिश्यन्तां च कर्माणि प्राणिनां गतयस्तथा ।
परिनिष्ठितकालानि आयूंषीह सुरोत्तमाः ॥ १२.३४९.७९ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର କର୍ମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଗତି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ; ହେ ସୁରୋତ୍ତମଗଣ, ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାଳ ସହ ନିୟମିତ ହେଉ।
12.349.80
इदं कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तितः ।
अहिंस्या यज्ञपशवो युगेऽस्मिन्न तदन्यथा ॥ १२.३४९.८० ॥
ଏହା କୃତଯୁଗ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞପଶୁମାନେ ଅହିଂସ୍ୟ; ଏହି ଯୁଗରେ ଏହାର ବିପରୀତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.349.81
चतुष्पात्सकलो धर्मो भविष्यत्यत्र वै सुराः ।
ततस्त्रेतायुगं नाम त्रयी यत्र भविष्यति ॥ १२.३४९.८१ ॥
ହେ ଦେବଗଣ, ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଚାରି ପାଦ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ। ତା'ପରେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ନାମକ କାଳ ଆସିବ, ଯେଉଁଥିରେ ତ୍ରୟୀ (ବେଦ) ରହିବ।
12.349.82
प्रोक्षिता यत्र पशवो वधं प्राप्स्यन्ति वै मखे ।
यत्र पादश्चतुर्थो वै धर्मस्य न भविष्यति ॥ १२.३४९.८२ ॥
ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରୋକ୍ଷିତ ପଶୁମାନେ ବଧ ପାଇବେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥ ପାଦ ରହିବ ନାହିଁ।
12.349.83
ततो वै द्वापरं नाम मिश्रः कालो भविष्यति ।
द्विपादहीनो धर्मश्च युगे तस्मिन्भविष्यति ॥ १२.३४९.८३ ॥
ତା'ପରେ ଦ୍ୱାପର ନାମକ ମିଶ୍ର କାଳ ହେବ; ସେହି ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଦୁଇ ପାଦ ହୀନ ହେବ।
12.349.84
ततस्तिष्येऽथ संप्राप्ते युगे कलिपुरस्कृते ।
एकपादस्थितो धर्मो यत्र तत्र भविष्यति ॥ १२.३४९.८४ ॥
ତା'ପରେ ତିଷ୍ୟ (କଳି) ଆସିବାରେ, କଳିକୁ ଆଗରେ ରଖୁଥିବା ସେହି ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଏକ ପାଦରେ ଠିଆ ହେବ; ଯେଉଁଠି ସେ ରହିବ, ସେଠାରେ।
12.349.85
देवा देवर्षयश्चोचुस्तमेवंवादिनं गुरुम् ।
एकपादस्थिते धर्मे यत्र क्वचन गामिनि।
कथं कर्तव्यमस्माभिर्भगवंस्तद्वदस्व नः ॥ १२.३४९.८५ ॥
ଦେବତା ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ସେହିପରି କହୁଥିବା ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ଭଗବାନ, ଧର୍ମ ଏକ ପାଦରେ ଠିଆ ହୋଇ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଥିବ, ଆମେ କ'ଣ କରିବା? ତାହା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।
12.349.86
श्रीभगवानुवाच ।
गुरवो यत्र पूज्यन्ते साधुवृत्तसमन्विताः।
वस्तव्यं तत्र युष्माभिर्यत्र धर्मो न हीयते ॥ १२.३४९.८६ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଯେଉଁଠାରେ ସାଧୁ ଆଚରଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୁରୁଜନମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ତୁମେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
12.349.87
यत्र वेदाश्च यज्ञाश्च तपः सत्यं दमस्तथा ।
अहिंसा धर्मसंयुक्ताः प्रचरेयुः सुरोत्तमाः।
स वो देशः सेवितव्यो मा वोऽधर्मः पदा स्पृशेत् ॥ १२.३४९.८७ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ସତ୍ୟ, ଦମ ଏବଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଅହିଂସା ପ୍ରଚଳିତ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ସେହି ଦେଶ ତୁମେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ଅଧର୍ମ ତୁମକୁ ପାଦରେ ନ ଛୁଏ।
12.349.88
तेऽनुशिष्टा भगवता देवाः सर्षिगणास्तथा ।
नमस्कृत्वा भगवते जग्मुर्देशान्यथेप्सितान् ॥ १२.३४९.८८ ॥
ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ ସେହି ଦେବତା ଓ ଋଷିଗଣ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
12.349.89
गतेषु त्रिदिवौकस्सु ब्रह्मैकः पर्यवस्थितः ।
दिदृक्षुर्भगवन्तं तमनिरुद्धतनौ स्थितम् ॥ १२.३४९.८९ ॥
ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଚାଲିଗଲା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକାକୀ ସେଠାରେ ରହିଲେ; ଅନିରୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
12.349.90
तं देवो दर्शयामास कृत्वा हयशिरो महत् ।
साङ्गानावर्तयन्वेदान्कमण्डलुत्रिदण्डधृक् ॥ १२.३४९.९० ॥
ଦେବ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବୃହତ ଅଶ୍ୱମୁଖ ଧାରଣ କରି ଦର୍ଶନ ଦେଲେ; ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ପାଠ କରି, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ତ୍ରିଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି।
12.349.91
ततोऽश्वशिरसं दृष्ट्वा तं देवममितौजसम् ।
लोककर्ता प्रभुर्ब्रह्मा लोकानां हितकाम्यया ॥ १२.३४९.९१ ॥
ତା'ପରେ ଅଶ୍ୱଶିର ସେହି ଅମିତତେଜସ୍ୱୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତ କାମନାରେ
12.349.92
मूर्ध्ना प्रणम्य वरदं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ।
स परिष्वज्य देवेन वचनं श्रावितस्तदा ॥ १२.३४९.९२ ॥
ମସ୍ତକ ନତ କରି ବରଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ହାତଯୋଡ଼ି ଆଗରେ ଠିଆ ହେଲେ। ତେବେ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ବାଣୀ ଶୁଣାଇଲେ
12.349.93
भगवानुवाच ।
लोककार्यगतीः सर्वास्त्वं चिन्तय यथाविधि।
धाता त्वं सर्वभूतानां त्वं प्रभुर्जगतो गुरुः ।
त्वय्यावेशितभारोऽहं धृतिं प्राप्स्याम्यथाञ्जसा ॥ १२.३४९.९३ ॥
ଭଗବାନ କହିଲେ: ଲୋକକାର୍ଯ୍ୟର ସମସ୍ତ ଗତି ତୁମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଚିନ୍ତା କର। ତୁମେ ସର୍ବଭୂତଙ୍କର ଧାତା, ତୁମେ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ଓ ଗୁରୁ। ତୁମ ଉପରେ ଭାର ଦେଇ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପାଇବି
12.349.94
यदा च सुरकार्यं ते अविषह्यं भविष्यति ।
प्रादुर्भावं गमिष्यामि तदात्मज्ञानदैशिकः ॥ १२.३४९.९४ ॥
ଯେତେବେଳେ ତୁମର ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଅସହ୍ୟ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିବା ଗୁରୁ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେବାକୁ ଯିବି
12.349.95
एवमुक्त्वा हयशिरास्तत्रैवान्तरधीयत ।
तेनानुशिष्टो ब्रह्मापि स्वं लोकमचिराद्गतः ॥ १२.३४९.९५ ॥
ଏମିତି କହି ଅଶ୍ୱଶିର ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଲୋକକୁ ଗଲେ
12.349.96
एवमेष महाभागः पद्मनाभः सनातनः ।
यज्ञेष्वग्रहरः प्रोक्तो यज्ञधारी च नित्यदा ॥ १२.३४९.९६ ॥
ଏହିପରି ଏହି ମହାଭାଗ, ପଦ୍ମନାଭ, ସନାତନ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ରହର ବୋଲି କଥିତ ଏବଂ ସଦା ଯଜ୍ଞଧାରୀ ମଧ୍ୟ
12.349.97
निवृत्तिं चास्थितो धर्मं गतिमक्षयधर्मिणाम् ।
प्रवृत्तिधर्मान्विदधे कृत्वा लोकस्य चित्रताम् ॥ १२.३४९.९७ ॥
ସେ ନିବୃତ୍ତିରେ ସ୍ଥିତ; ଅକ୍ଷୟ ଧର୍ମୀଙ୍କ ଗତି ସେ। ଲୋକର ବିଚିତ୍ରତା ସୃଷ୍ଟି କରି ସେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଧର୍ମ ବିଧାନ କଲେ।
12.349.98
स आदिः स मध्यः स चान्तः प्रजानां ।
स धाता स धेयं स कर्ता स कार्यम्।
युगान्ते प्रसुप्तः सुसंक्षिप्य लोकान् ।
युगादौ प्रबुद्धो जगद्ध्युत्ससर्ज ॥ १२.३४९.९८ ॥
ସେ ଆଦି, ସେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଅନ୍ତ। ସେ ଧାତା, ସେ ଧ୍ୟେୟ, ସେ କର୍ତା, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ। ଯୁଗାନ୍ତରେ ଶୋଇ ଲୋକସମୂହକୁ ସଂକ୍ଷେପ କରେ; ଯୁଗାଦିରେ ଜାଗି ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
12.349.99
तस्मै नमध्वं देवाय निर्गुणाय महात्मने ।
अजाय विश्वरूपाय धाम्ने सर्वदिवौकसाम् ॥ १२.३४९.९९ ॥
ସେହି ନିର୍ଗୁଣ, ମହାତ୍ମା, ଅଜ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଧାମ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।
12.349.100
महाभूताधिपतये रुद्राणां पतये तथा ।
आदित्यपतये चैव वसूनां पतये तथा ॥ १२.३४९.१०० ॥
ମହାଭୂତଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ, ରୁଦ୍ରଗଣଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ, ସେହିପରି ଆଦିତ୍ୟଗଣଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଓ ବସୁଗଣଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ପ୍ରଣାମ)।
12.349.101
अश्विभ्यां पतये चैव मरुतां पतये तथा ।
वेदयज्ञाधिपतये वेदाङ्गपतयेऽपि च ॥ १२.३४९.१०१ ॥
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ, ମରୁତ୍ଗଣଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ, ସେହିପରି ବେଦ-ଯଜ୍ଞର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଓ ବେଦାଙ୍ଗଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ପ୍ରଣାମ)।
12.349.102
समुद्रावसिने नित्यं हरये मुञ्जकेशिने ।
शान्ताय सर्वभूतानां मोक्षधर्मानुभाषिणे ॥ १२.३४९.१०२ ॥
ସମୁଦ୍ରରେ ବାସକାରୀ, ସଦା ହରି, ମୁଞ୍ଜ ଘାସ ପରି ଜଟାଧାରୀ, ଶାନ୍ତ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ଉପଦେଶକାରୀ (ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ)।
12.349.103
तपसां तेजसां चैव पतये यशसामपि ।
वचसां पतये नित्यं सरितां पतये तथा ॥ १२.३४९.१०३ ॥
ସେ ତପ, ତେଜ ଓ ଯଶର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ; ସର୍ବଦା ବାକ୍ୟର ପ୍ରଭୁ; ସେହିପରି ନଦୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ।
12.349.104
कपर्दिने वराहाय एकशृङ्गाय धीमते ।
विवस्वतेऽश्वशिरसे चतुर्मूर्तिधृते सदा।
सूक्ष्माय ज्ञानदृश्याय अजरायाक्षयाय च ॥ १२.३४९.१०४ ॥
ଜଟାଧାରୀ, ବରାହ, ଏକଶୃଙ୍ଗ, ଧୀମାନ, ବିବସ୍ୱାନ, ଅଶ୍ୱଶିର, ସଦା ଚାରି ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣକାରୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୃଶ୍ୟ, ଅଜର ଓ ଅକ୍ଷୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
12.349.105
एष देवः संचरति सर्वत्र गतिरव्ययः ।
एष चैतत्परं ब्रह्म ज्ञेयो विज्ञानचक्षुषा ॥ १२.३४९.१०५ ॥
ଏହି ଦେବ ସର୍ବତ୍ର ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ସେ ଅବ୍ୟୟ ଗତି। ଏବଂ ସେ ହିଁ ସେହି ପରବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ ବିଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.349.106
एवमेतत्पुरा दृष्टं मया वै ज्ञानचक्षुषा ।
कथितं तच्च वै सर्वं मया पृष्टेन तत्त्वतः ॥ १२.३४९.१०६ ॥
ଏସବୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଥିଲି। ମୋତେ ପଚରାଗଲେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରେ କହିଥିଲି।
12.349.107
क्रियतां मद्वचः शिष्याः सेव्यतां हरिरीश्वरः ।
गीयतां वेदशब्दैश्च पूज्यतां च यथाविधि ॥ १२.३४९.१०७ ॥
ହେ ଶିଷ୍ୟଗଣ, ମୋ କଥା ପାଳନ କର। ହରି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସେବା କର; ବେଦଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଗାନ କର; ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କର।
12.349.108
इत्युक्तास्तु वयं तेन वेदव्यासेन धीमता ।
सर्वे शिष्या सुतश्चास्य शुकः परमधर्मवित् ॥ १२.३४९.१०८ ॥
ଏହିପରି ଧୀମାନ ବେଦବ୍ୟାସ ଆମକୁ କହିଲେ। ଆମେ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ, ଯିଏ ପରମଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ।
12.349.109
स चास्माकमुपाध्यायः सहास्माभिर्विशांपते ।
चतुर्वेदोद्गताभिस्तमृग्भिः समभितुष्टुवे ॥ १२.३४९.१०९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଆମର ଉପାଧ୍ୟାୟ ଥିଲେ; ଆମ ସହିତ ଥିଲେ। ଚାରି ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଋକ୍ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତୁତି କଲୁ।
12.349.110
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
एवं मेऽकथयद्राजन्पुरा द्वैपायनो गुरुः ॥ १२.३४९.११० ॥
ଆପଣ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରିଛନ୍ତି ସେ ସବୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଲି। ହେ ରାଜନ୍, ପୂର୍ବେ ମୋ ଗୁରୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ ମୋତେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ।
12.349.111
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं यश्चैनं परिकीर्तयेत् ।
नमो भगवते कृत्वा समाहितमतिर्नरः ॥ १२.३४९.१११ ॥
ଯିଏ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, ଏବଂ ଯିଏ ଏହାର କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏକାଗ୍ରମନା ମନୁଷ୍ୟ—
12.349.112
भवत्यरोगो मतिमान्बलरूपसमन्वितः ।
आतुरो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥ १२.३४९.११२ ॥
ସେ ରୋଗରହିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ବଳ ଓ ରୂପରେ ସମନ୍ୱିତ ହୁଏ। ରୋଗୀ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ବନ୍ଧା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.349.113
कामकामी लभेत्कामं दीर्घं चायुरवाप्नुयात् ।
ब्राह्मणः सर्ववेदी स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ॥ १२.३४९.११३ ॥
କାମନାକାରୀ ନିଜ କାମନା ପାଉ ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବବେଦଜ୍ଞ ହେଉ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହେଉ।
12.349.114
वैश्यो विपुललाभः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ।
अपुत्रो लभते पुत्रं कन्या चैवेप्सितं पतिम् ॥ १२.३४९.११४ ॥
ବୈଶ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଲାଭ ପାଉ; ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ପାଉ। ଅପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ପାଉ; କନ୍ୟା ନିଜର ଇଚ୍ଛିତ ପତି ପାଉ।
12.349.115
लग्नगर्भा विमुच्येत गर्भिणी जनयेत्सुतम् ।
बन्ध्या प्रसवमाप्नोति पुत्रपौत्रसमृद्धिमत् ॥ १२.३४९.११५ ॥
ଅଟକିଥିବା ଗର୍ଭବତୀ ମୁକ୍ତ ହେଉ; ଗର୍ଭିଣୀ ପୁତ୍ର ପ୍ରସବ କରୁ। ବନ୍ଧ୍ୟା ପ୍ରସବ ପାଉ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରର ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।
12.349.116
क्षेमेण गच्छेदध्वानमिदं यः पठते पथि ।
यो यं कामं कामयते स तमाप्नोति च ध्रुवम् ॥ १२.३४९.११६ ॥
ପଥରେ ଯେ ଏହା ପାଠ କରେ, ସେ କ୍ଷେମରେ ଯାତ୍ରା କରୁ। ଯେ ଯେଉଁ କାମନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ପାଏ।
12.349.117
इदं महर्षेर्वचनं विनिश्चितं ।
महात्मनः पुरुषवरस्य कीर्तितम्।
समागमं चर्षिदिवौकसामिमं ।
निशम्य भक्ताः सुसुखं लभन्ते ॥ १२.३४९.११७ ॥
ମହର୍ଷିଙ୍କ ଏହି ବଚନ ନିଶ୍ଚିତ; ମହାତ୍ମା ଓ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୀର୍ତ୍ତିତ। ଋଷି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଏହି ସମାଗମ ଶୁଣି ଭକ୍ତମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।