Mahābhārata · Adhyāya 12.351
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.351.1
अग्नीषोमौ कथं पूर्वमेकयोनी प्रवर्तितौ ।
एष मे संशयो जातस्तं छिन्धि मधुसूदन ॥ १२.३५१.१ ॥
Arjuna dijo: ¿Cómo fueron Agni y Soma puestos en marcha desde un mismo origen al principio? Ha surgido en mí esta duda; oh Madhusūdana, córtala.
12.351.2
श्रीभगवानुवाच ।
हन्त ते वर्तयिष्यामि पुराणं पाण्डुनन्दन ।
आत्मतेजोद्भवं पार्थ शृणुष्वैकमना मम ॥ १२.३५१.२ ॥
El venerable Señor dijo: Pues bien, hijo de Pāṇḍu, te expondré la antigua narración nacida de su propio esplendor; oh Pārtha, escúchame con mente única.
12.351.3
सम्प्रक्षालनकालेऽतिक्रान्ते चतुर्थे युगसहस्रान्ते ।
अव्यक्ते सर्वभूतप्रलये स्थावरजङ्गमे
ज्योतिर्धरणिवायुरहितेऽन्धे तमसि जलैकार्णवे लोके ।
तम इत्येवाभिभूतेऽसञ्ज्ञकेऽद्वितीये प्रतिष्ठिते
नैव रात्र्यां न दिवसे न सति नासति न व्यक्ते नाव्यक्ते व्यवस्थिते ।
एतस्यामवस्थायां नारायणगुणाश्रयादक्षयादजरादनिन्द्रियादग्राह्यादसम्भवात्सत्यादहिंस्राल्ललामाद्विविधप्रवृत्तिविशेषात्
अक्षयादजरामरादमूर्तितः सर्वव्यापिनः सर्वकर्तुः ।
शाश्वतात्तमसः पुरुषः प्रादुर्भूतो हरिरव्ययः ॥ १२.३५१.३ ॥
En el tiempo de la disolución total, cuando habían pasado cuatro mil yugas, al final de la disolución no manifestada de todos los seres, tanto los inmóviles como los móviles, en un mundo sin luz, sin tierra ni aire, oscuro, un solo océano de aguas, dominado solo por la oscuridad, sin nombre y sin segundo, establecido: no había ni noche ni día, ni ser ni no-ser, ni manifiesto ni no manifiesto. En ese estado, de lo imperecedero, inmortal, sin vejez, sin órganos, incomprensible, no nacido, verdadero, no violento, auspicioso, que se apoya en las cualidades de Nārāyaṇa, de lo de múltiples actividades distintas, imperecedero, inmortal y sin vejez, sin forma, omnipresente, hacedor de todo, de la oscuridad eterna surgió el Puruṣa, Hari, el inmutable.
12.351.4
निदर्शनमपि ह्यत्र भवति ।
नासीदहो न रात्रिरासीत्
न सदासीन्नासदासीत् ।
तम एव पुरस्तादभवद्विश्वरूपम्
सा विश्वस्य जननीत्येवमस्यार्थोऽनुभाष्यते ॥ १२.३५१.४ ॥
Aquí también hay una ilustración. ¡Ah! No existía, no había noche, no existía el ser, no existía el no-ser; antes, solo la oscuridad se manifestó como la forma del universo. Ella es la madre del universo; así se expone su significado.
12.351.5
तस्येदानीं तमःसम्भवस्य पुरुषस्य पद्मयोनेर्ब्रह्मणः प्रादुर्भावे स पुरुषः प्रजाः सिसृक्षमाणो नेत्राभ्यामग्नीषोमौ ससर्ज ।
ततो भूतसर्गे प्रवृत्ते प्रजाक्रमवशाद्ब्रह्मक्षत्रमुपातिष्ठत्
यः सोमस्तद्ब्रह्म यद्ब्रह्म ते ब्राह्मणाः ।
योऽग्निस्तत्क्षत्रं क्षत्राद्ब्रह्म बलवत्तरम्
कस्मादिति लोकप्रत्यक्षगुणमेतत्तद्यथा ।
ब्राह्मणेभ्यः परं भूतं नोत्पन्नपूर्वम्
दीप्यमानेऽग्नौ जुहोतीति कृत्वा ब्रवीमि ।
भूतसर्गः कृतो ब्रह्मणा भूतानि च प्रतिष्ठाप्य त्रैलोक्यं
धार्यत इति ॥ १२.३५१.५ ॥
Entonces, cuando Brahmā, nacido del loto, se manifestó de aquel Ser nacido de la oscuridad, aquel Ser, deseando crear criaturas, produjo fuego y soma de sus ojos. Luego, cuando la creación de los seres había comenzado, surgieron brahman y kṣatra por el curso del desarrollo de las criaturas. Lo que es soma es brahman, y los que son brahman son los brahmanes; lo que es fuego es kṣatra, pero brahman es más fuerte que kṣatra. ¿Por qué? Esto es una cualidad evidente en el mundo. Ningún ser superior a los brahmanes ha surgido antes. Como las ofrendas se vierten en un fuego ardiente, digo esto. La creación de los seres fue hecha por Brahmā, y habiendo establecido a los seres, los tres mundos son sostenidos.
12.351.6
मन्त्रवादोऽपि हि भवति ।
त्वमग्ने यज्ञानां होता विश्वेषाम्
हितो देवेभिर्मानुषे जने इति ।
निदर्शनं चात्र भवति
विश्वेषामग्ने यज्ञानां होतेति ।
हितो देवैर्मानुषैर्जगत इति
अग्निर्हि यज्ञानां होता कर्ता ।
स चाग्निर्ब्रह्म ॥ १२.३५१.६ ॥
Esto también es una enunciación de mantra. "Oh Agni, tú eres el hotṛ de todos los sacrificios, colocado entre los hombres por los dioses." También hay un ejemplo aquí: "Oh Agni, el hotṛ de todos los sacrificios," "colocado para el mundo por dioses y hombres." Agni mismo es el hotṛ y el ejecutor de los sacrificios, y ese Agni es Brahman.
12.351.7
न ह्यृते मन्त्राद्धवनमस्ति ।
न विना पुरुषं तपः सम्भवति
हविर्मन्त्राणां सम्पूजा विद्यते देवमनुष्याणामनेन त्वं होतेति नियुक्तः ।
ये च मानुषा होत्राधिकारास्ते च
ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर्द्विजात्योः ।
तस्माद्ब्राह्मणा ह्यग्निभूता यज्ञानुद्वहन्ति
यज्ञा देवांस्तर्पयन्ति देवाः पृथिवीं भावयन्ति ॥ १२.३५१.७ ॥
Sin mantra no hay ofrenda, y sin un hombre no surge el tapas. El honor a la oblación y a los mantras se halla entre dioses y hombres; por esto has sido designado como hotṛ, "tú eres el hotṛ." Los hombres que ostentan el oficio de hotṛ también lo son. El sacrificio está prescrito solo para el brahmán, no para el kṣatriya ni el vaiśya, los dvija. Por eso los brahmanes, convertidos en fuego, llevan los sacrificios; los sacrificios satisfacen a los dioses, y los dioses sustentan la tierra.
12.351.8
शतपथे हि ब्राह्मणं भवति ।
अग्नौ समिद्धे स जुहोति यो विद्वान्ब्राह्मणमुखे दानाहुतिं जुहोति
एवमप्यग्निभूता ब्राह्मणा विद्वांसोऽग्निं भावयन्ति ।
अग्निर्विष्णुः सर्वभूतान्यनुप्रविश्य प्राणान्धारयति
अपि चात्र सनत्कुमारगीताः श्लोका भवन्ति ॥ १२.३५१.८ ॥
En el Śatapatha hay un pasaje brahmánico: quien, sabiendo, ofrece la oblación de dones en la boca de un brahmín, ofrece en el fuego encendido. Así también los brahmines convertidos en fuego, los sabios, nutren a Agni. Agni es Viṣṇu, que, entrando en todos los seres, sostiene sus alientos vitales. Aquí hay también versos cantados por Sanatkumāra.
12.351.9
विश्वं ब्रह्मासृजत्पूर्वं सर्वादिर्निरवस्करम् ।
ब्रह्मघोषैर्दिवं तिष्ठन्त्यमरा ब्रह्मयोनयः ॥ १२.३५१.९ ॥
Al principio Brahman creó el universo, origen de todo, sin mancha. Por los sonidos de Brahman los inmortales permanecen en el cielo, teniendo a Brahman como origen.
12.351.10
ब्राह्मणानां मतिर्वाक्यं कर्म श्रद्धा तपांसि च ।
धारयन्ति महीं द्यां च शैत्याद्वार्यमृतं यथा ॥ १२.३५१.१० ॥
El entendimiento, la palabra, los ritos, la fe y las austeridades de los brahmines sostienen la tierra y el cielo, como el agua, por su frescura, es como el néctar.
12.351.11
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नास्ति मातृसमो गुरुः ।
ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति प्रेत्य चेह च भूतये ॥ १२.३५१.११ ॥
No hay dharma superior a la verdad, ni maestro igual a una madre. No hay nada superior a los brahmines, que dan prosperidad tanto después de la muerte como aquí.
12.351.12
नैषामुक्षा वर्धते नोत वाहा न गर्गरो मथ्यते सम्प्रदाने ।
अपध्वस्ता दस्युभूता भवन्ति येषां राष्ट्रे ब्राह्मणा वृत्तिहीनाः ॥ १२.३५१.१२ ॥
En cuyo reino hay brahmanes privados de sustento, no prosperan sus toros ni sus bestias de carga; en el momento de la ofrenda no se bate la mantequilla; caídos, se convierten en bandidos.
12.351.13
वेदपुराणेतिहासप्रामाण्यान्नारायणमुखोद्गताः सर्वात्मानः सर्वकर्तारः सर्वभावनाश्च ब्राह्मणाः ।
वाक्समकालं हि तस्य देवस्य वरप्रदस्य ब्राह्मणाः प्रथमं प्रादुर्भूता ब्राह्मणेभ्यश्च शेषा वर्णाः प्रादुर्भूताः
इत्थं च सुरासुरविशिष्टा ब्राह्मणा यदा मया ब्रह्मभूतेन पुरा ।
स्वयमेवोत्पादिताः सुरासुरमहर्षयो भूतविशेषाः स्थापिता निगृहीताश्च ॥ १२.३५१.१३ ॥
Por la autoridad del Veda, los Purāṇas y los Itihāsas, los brāhmaṇas, surgidos de la boca de Nārāyaṇa, son el alma de todos, los hacedores de todo y los sustentadores de todo. Junto con la palabra de aquel dios otorgador de dones, primero surgieron los brāhmaṇas, y de los brāhmaṇas surgieron las demás varṇas. Así, cuando yo, convertido en Brahman en tiempos antiguos, produje por mí mismo a los brāhmaṇas distinguidos entre dioses y demonios, a los grandes sabios de dioses y demonios y a los seres especiales, los establecí y los contuve.
12.351.14
अहल्याधर्षणनिमित्तं हि गौतमाद्धरिश्मश्रुतामिन्द्रः प्राप्तः ।
कौशिकनिमित्तं चेन्द्रो मुष्कवियोगं मेषवृषणत्वं चावाप
अश्विनोर्ग्रहप्रतिषेधोद्यतवज्रस्य पुरंदरस्य च्यवनेन स्तम्भितो बाहुः ।
क्रतुवधप्राप्तमन्युना च दक्षेण भूयस्तपसा चात्मानं संयोज्य नेत्राकृतिरन्या ललाटे रुद्रस्योत्पादिता ॥ १२.३५१.१४ ॥
Por la violación de Ahalyā, Indra recibió una barba leonada por la maldición de Gautama. Por causa de Kauśika, Indra perdió sus testículos y obtuvo los de un carnero. Cuando Indra, destructor de fortalezas, alzó su rayo para impedir a los Aśvin su copa, Cyavana paralizó su brazo. Dakṣa, airado por la destrucción del sacrificio, se recompuso mediante austeridad y produjo en la frente de Rudra la forma de otro ojo.
12.351.15
त्रिपुरवधार्थं दीक्षामभ्युपगतस्य रुद्रस्योशनसा शिरसो जटा उत्कृत्य प्रयुक्ताः ।
ततः प्रादुर्भूता भुजगाः
तैरस्य भुजगैः पीड्यमानः कण्ठो नीलतामुपनीतः ।
पूर्वे च मन्वन्तरे स्वायम्भुवे नारायणहस्तबन्धग्रहणान्नीलकण्ठत्वमेव वा ॥ १२.३५१.१५ ॥
Para dar muerte a los demonios Tripura, cuando Rudra había emprendido su voto de consagración, Uśanas le cortó los mechones enmarañados de la cabeza y los empleó; entonces surgieron serpientes. Atormentado por esas serpientes, el cuello de Rudra se volvió azul. O bien, en el anterior periodo de Manu, la era de Svāyambhuva, su condición de garganta azul provino únicamente de la captura y ligadura de la mano de Nārāyaṇa.
12.351.16
अमृतोत्पादने पुरश्चरणतामुपगतस्याङ्गिरसो बृहस्पतेरुपस्पृशतो न प्रसादं गतवत्यः किलापः ।
अथ बृहस्पतिरपां चुक्रोध
यस्मान्ममोपस्पृशतः कलुषीभूता न प्रसादमुपगतास्तस्मादद्यप्रभृति झषमकरमत्स्यकच्छपजन्तुसङ्कीर्णाः कलुषीभवतेति ।
तदाप्रभृत्यापो यादोभिः सङ्कीर्णाः संवृत्ताः ॥ १२.३५१.१६ ॥
Aunque las aguas tocaron a Bṛhaspati, el Āṅgirasa que realizaba el rito preliminar en el batido por el amṛta, no obtuvieron en verdad el favor. Entonces Bṛhaspati se enfureció contra las aguas: «Puesto que, al tocarme, os volvisteis impuras y no alcanzasteis el favor, desde hoy estaréis impuras, llenas de peces, cocodrilos, matsyas, tortugas y otros seres.» Desde entonces las aguas se llenaron de criaturas acuáticas.
12.351.17
विश्वरूपो वै त्वाष्ट्रः पुरोहितो देवानामासीत्स्वस्रीयोऽसुराणाम् ।
स प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागमददत्परोक्षमसुरेभ्यः ॥ १२.३५१.१७ ॥
Viśvarūpa, hijo de Tvaṣṭṛ, era el sacerdote doméstico de los dioses y sobrino por línea materna de los asuras. Abiertamente daba su parte a los dioses y en secreto se la daba a los asuras.
12.351.18
अथ हिरण्यकशिपुं पुरस्कृत्य विश्वरूपमातरं स्वसारमसुरा वरमयाचन्त ।
हे स्वसरयं ते पुत्रस्त्वाष्ट्रो विश्वरूपस्त्रिशिरा देवानां पुरोहितः प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागमददत्परोक्षमस्माकम्
ततो देवा वर्धन्ते वयं क्षीयामः ।
तदेनं त्वं वारयितुमर्हसि तथा यथास्मान्भजेदिति ॥ १२.३५१.१८ ॥
Entonces los asuras, con Hiraṇyakaśipu al frente, pidieron un favor a su hermana, la madre de Viśvarūpa. Oh hermana, tu hijo Viśvarūpa, hijo de Tvaṣṭṛ, de tres cabezas, es sacerdote de los dioses; entrega a los dioses su parte abiertamente, pero a nosotros en secreto. Por eso los dioses crecen y nosotros decaemos. Por tanto debes detenerlo, para que también nos dé nuestra parte.
12.351.19
अथ विश्वरूपं नन्दनवनमुपगतं मातोवाच ।
पुत्र किं परपक्षवर्धनस्त्वं मातुलपक्षं नाशयसि
नार्हस्येवं कर्तुमिति ।
स विश्वरूपो मातुर्वाक्यमनतिक्रमणीयमिति मत्वा सम्पूज्य हिरण्यकशिपुमगात् ॥ १२.३५१.१९ ॥
Entonces la madre dijo a Viśvarūpa, que había ido al bosque de Nandana: Hijo, ¿por qué fortaleces al bando enemigo? Destruyes el bando de tus tíos maternos. No debes hacer tal cosa. Considerando que la palabra de su madre no debía ser transgredida, Viśvarūpa la honró y fue a Hiraṇyakaśipu.
12.351.20
हैरण्यगर्भाच्च वसिष्ठाद्धिरण्यकशिपुः शापं प्राप्तवान् ।
यस्मात्त्वयान्यो वृतो होता तस्मादसमाप्तयज्ञस्त्वमपूर्वात्सत्त्वजाताद्वधं प्राप्स्यसीति
तच्छापदानाद्धिरण्यकशिपुः प्राप्तवान्वधम् ॥ १२.३५१.२० ॥
Hiraṇyakaśipu recibió una maldición de Hiraṇyagarbha y de Vasiṣṭha. Porque elegiste a otro como hotṛ, tu sacrificio quedará inacabado y hallarás la muerte a manos de una criatura hasta entonces desconocida; tal fue la maldición. Por la imposición de aquella maldición, Hiraṇyakaśipu encontró la muerte.
12.351.21
विश्वरूपो मातृपक्षवर्धनोऽत्यर्थं तपस्यभवत् ।
तस्य व्रतभङ्गार्थमिन्द्रो बह्वीः श्रीमत्योऽप्सरसो नियुयोज
ताश्च दृष्ट्वा मनः क्षुभितं तस्याभवत्तासु चाप्सरःसु नचिरादेव सक्तोऽभवत् ।
सक्तं चैनं ज्ञात्वाप्सरस ऊचुर्गच्छामहे वयं यथागतमिति ॥ १२.३५१.२१ ॥
Viśvarūpa, que fortalecía el linaje materno, estaba sumido en una penitencia extrema. Para romper su voto, Indra envió muchas apsarás resplandecientes. Al verlas, su mente se agitó, y pronto quedó apegado a aquellas apsarás. Sabiéndolo apegado, las apsarás dijeron: «Nos marcharemos como vinimos.»
12.351.22
क्व गमिष्यथ आस्यतां तावन्मया सह श्रेयो भविष्यतीति ।
तास्तमब्रुवन्
वयं देवस्त्रियोऽप्सरस इन्द्रं वरदं पुरा प्रभविष्णुं वृणीमह इति ॥ १२.३५१.२२ ॥
«¿Adónde iréis? Quedaos un momento; conmigo tendréis fortuna.» Entonces ellas le dijeron: «Somos mujeres divinas, apsarás; hace mucho elegimos como esposo a Indra, el dador de dones, el poderoso.»
12.351.23
अथ ता विश्वरूपोऽब्रवीदद्यैव सेन्द्रा देवा न भविष्यन्तीति ।
ततो मन्त्राञ्जजाप
तैर्मन्त्रैः प्रावर्धत त्रिशिराः ।
एकेनास्येन सर्वलोकेषु द्विजैः क्रियावद्भिर्यज्ञेषु सुहुतं सोमं पपावेकेनाप एकेन सेन्द्रान्देवान्
अथेन्द्रस्तं विवर्धमानं सोमपानाप्यायितसर्वगात्रं दृष्ट्वा चिन्तामापेदे ॥ १२.३५१.२३ ॥
Entonces Viśvarūpa les dijo: "Hoy mismo los dioses, junto con Indra, dejarán de existir." Luego recitó los mantras. Con esos mantras creció el de tres cabezas. Con una boca bebía, en todos los mundos, el soma debidamente ofrecido por los dvijas que realizan los ritos en los sacrificios; con otra bebía agua, y con otra a los dioses junto con Indra. Entonces Indra, al ver que crecía, con todos sus miembros nutridos por beber soma, cayó en la inquietud.
12.351.24
देवाश्च ते सहेन्द्रेण ब्रह्माणमभिजग्मुरूचुश्च ।
विश्वरूपेण सर्वयज्ञेषु सुहुतः सोमः पीयते
वयमभागाः संवृत्ताः ।
असुरपक्षो वर्धते वयं क्षीयामः
तदर्हसि नो विधातुं श्रेयो यदनन्तरमिति ॥ १२.३५१.२४ ॥
Los dioses, junto con Indra, fueron ante Brahmā y dijeron: "El soma bien ofrecido en todos los sacrificios lo bebe Viśvarūpa; nos hemos quedado sin parte. El bando de los asuras crece, y nosotros disminuimos. Por tanto, debéis disponer para nosotros el bien que sigue."
12.351.25
तान्ब्रह्मोवाच ऋषिर्भार्गवस्तपस्तप्यते दधीचः ।
स याच्यतां वरं यथा कलेवरं जह्यात्
तस्यास्थिभिर्वज्रं क्रियतामिति ॥ १२.३५१.२५ ॥
Brahmā les dijo: "El sabio Dadhīca, descendiente de Bhṛgu, practica austeridades. Pídanle un don, para que abandone su cuerpo, y que con sus huesos se haga el rayo."
12.351.26
देवास्तत्रागच्छन्यत्र दधीचो भगवानृषिस्तपस्तेपे ।
सेन्द्रा देवास्तमभिगम्योचुर्भगवंस्तपसः कुशलमविघ्नं चेति
तान्दधीच उवाच स्वागतं भवद्भ्यः किं क्रियताम् ।
यद्वक्ष्यथ तत्करिष्यामीति
ते तमब्रुवञ्शरीरपरित्यागं लोकहितार्थं भगवान्कर्तुमर्हतीति ।
अथ दधीचस्तथैवाविमनाः सुखदुःखसमो महायोगी आत्मानं
समाधाय शरीरपरित्यागं चकार ॥ १२.३५१.२६ ॥
Los dioses llegaron allí donde el bienaventurado sabio Dadhīci practicaba austeridades. Indra y los dioses se acercaron a él y dijeron: "Bienaventurado, ¿va bien y sin obstáculos tu austeridad?" Dadhīci les respondió: "Bienvenidos. ¿Qué se debe hacer? Lo que digáis, lo haré." Ellos le dijeron: "Conviene al bienaventurado dejar su cuerpo por el bien de los mundos." Entonces Dadhīci, con la misma mente imperturbable, igual ante el placer y el dolor, como gran yogui, fijando su sí mismo en la concentración, abandonó su cuerpo.
12.351.28
तस्य परमात्मन्यवसृते तान्यस्थीनि धाता सङ्गृह्य वज्रमकरोत् ।
तेन वज्रेणाभेद्येनाप्रधृष्येण ब्रह्मास्थिसम्भूतेन विष्णुप्रविष्टेनेन्द्रो विश्वरूपं जघान
शिरसां चास्य छेदनमकरोत् ।
तस्मादनन्तरं विश्वरूपगात्रमथनसम्भवं त्वष्ट्रोत्पादितमेवारिं वृत्रमिन्द्रो जघान
तस्यां द्वैधीभूतायां ब्रह्मवध्यायां भयादिन्द्रो देवराज्यं परित्यज्य अप्सु सम्भवां शीतलां मानससरोगतां नलिनीं प्रपेदे ।
तत्र चैश्वर्ययोगादणुमात्रो भूत्वा बिसग्रन्थिं प्रविवेश ॥ १२.३५१.२८ ॥
Cuando él se fundió en el Ser Supremo, Dhātā reunió aquellos huesos y forjó un rayo. Con aquel rayo, indestructible e invencible, nacido de los huesos del sabio brahmán y penetrado por Viṣṇu, Indra abatió a Viśvarūpa y le cortó las cabezas. Después Indra abatió al enemigo Vṛtra, producido por el batido de los miembros de Viśvarūpa y creado por Tvaṣṭṛ. Cuando el pecado del asesinato de un brahmán se dividió en dos, Indra, por miedo, abandonó la realeza de los dioses y entró en el tallo de loto, fresco, del lago Mānasa, nacido en las aguas. Allí, por el poder de su soberanía mística, se volvió tan pequeño como un átomo y penetró en la fibra del tallo de loto.
12.351.29
अथ ब्रह्मवध्याभयप्रनष्टे त्रैलोक्यनाथे शचीपतौ जगदनीश्वरं बभूव ।
देवान्रजस्तमश्चाविवेश
मन्त्रा न प्रावर्तन्त महर्षीणाम् ।
रक्षांसि प्रादुरभवन्
ब्रह्म चोत्सादनं जगाम ।
अनिन्द्राश्चाबला लोकाः सुप्रधृष्या बभूवुः ॥ १२.३५१.२९ ॥
Cuando desapareció el temor al asesinato de un brahmán, Indra, señor de los tres mundos y esposo de Śacī, quedó sin soberano para el mundo. Rajas y tamas entraron en los dioses. Los mantras de los grandes sabios dejaron de funcionar. Aparecieron los demonios y el saber sagrado fue llevado a la destrucción. Sin Indra, los mundos se volvieron impotentes y fáciles de atacar.
12.351.30
अथ देवा ऋषयश्चायुषः पुत्रं नहुषं नाम देवराजत्वेऽभिषिषिचुः ।
नहुषः पञ्चभिः शतैर्ज्योतिषां ललाटे ज्वलद्भिः सर्वतेजोहरैस्त्रिविष्टपं पालयां बभूव
अथ लोकाः प्रकृतिमापेदिरे स्वस्थाश्च बभूवुः ॥ १२.३५१.३० ॥
Entonces los dioses y los sabios ungieron a Nahuṣa, hijo de Āyus, para la soberanía de los dioses. Con quinientas luces ardientes en la frente, que arrebataban todo esplendor, Nahuṣa gobernó y protegió los tres cielos. Entonces los mundos recuperaron su estado natural y quedaron en paz.
12.351.31
अथोवाच नहुषः ।
सर्वं मां शक्रोपभुक्तमुपस्थितमृते शचीमिति
स एवमुक्त्वा शचीसमीपमगमदुवाच चैनाम् ।
सुभगेऽहमिन्द्रो देवानां भजस्व मामिति
तं शची प्रत्युवाच ।
प्रकृत्या त्वं धर्मवत्सलः सोमवंशोद्भवश्च
नार्हसि परपत्नीधर्षणं कर्तुमिति ॥ १२.३५१.३१ ॥
Nahuṣa dijo: "Todo lo que Indra ha disfrutado está ante mí, excepto Śacī." Tras decir esto, se acercó a Śacī y le habló: "Oh afortunada, yo soy Indra de los dioses; acéptame." Śacī le respondió: "Por naturaleza eres amante del dharma y naciste en el linaje de Soma; no te corresponde ultrajar a la esposa de otro."
12.351.32
तामथोवाच नहुषः ।
ऐन्द्रं पदमध्यास्यते मया
अहमिन्द्रस्य राज्यरत्नहरो नात्राधर्मः कश्चित्त्वमिन्द्रभुक्तेति ।
सा तमुवाच
अस्ति मम किञ्चिद्व्रतमपर्यवसितम् ।
तस्यावभृथे त्वामुपगमिष्यामि कैश्चिदेवाहोभिरिति
स शच्यैवमभिहितो नहुषो जगाम ॥ १२.३५१.३२ ॥
Entonces Nahuṣa le dijo: "Yo ocuparé la posición de Indra; soy quien toma las joyas de la realeza de Indra. Aquí no hay ningún adharma; tú fuiste disfrutada por Indra." Ella le respondió: "Tengo un voto que aún no se ha cumplido. Cuando llegue el baño avabhṛtha de ese voto, dentro de algunos días, iré a ti." Así dirigido por Śacī, Nahuṣa se marchó.
12.351.33
अथ शची दुःखशोकार्ता भर्तृदर्शनलालसा नहुषभयगृहीता बृहस्पतिमुपागच्छत् ।
स च तामभिगतां दृष्ट्वैव ध्यानं प्रविश्य भर्तृकार्यतत्परां ज्ञात्वा बृहस्पतिरुवाच
अनेनैव व्रतेन तपसा चान्विता देवीं वरदामुपश्रुतिमाह्वय ।
सा तवेन्द्रं दर्शयिष्यतीति ॥ १२.३५१.३३ ॥
Entonces Śacī, afligida por el dolor y la pena, ansiosa por ver a su esposo, poseída por el temor a Nahuṣa, fue a Bṛhaspati. Al verla llegar, Bṛhaspati entró en meditación, supo que estaba dedicada a la causa de su esposo, y dijo: "Unida a este mismo voto y austeridad, invoca a la diosa dadora de dones Upaśruti. Ella te mostrará a Indra."
12.351.34
साथ महानियममास्थिता देवीं वरदामुपश्रुतिं मन्त्रैराह्वयत् ।
सोपश्रुतिः शचीसमीपमगात्
उवाच चैनामियमस्मि त्वयोपहूतोपस्थिता ।
किं ते प्रियं करवाणीति
तां मूर्ध्ना प्रणम्योवाच शची भगवत्यर्हसि मे भर्तारं दर्शयितुं त्वं सत्या मता चेति ।
सैनां मानसं सरोऽनयत्
तत्रेन्द्रं बिसग्रन्थिगतमदर्शयत् ॥ १२.३५१.३४ ॥
Entonces, tras asumir una gran observancia, invocó con mantras a la diosa dadora de dones Upaśruti. Upaśruti se acercó a Śacī y dijo: "Me has invocado, y aquí estoy. ¿Qué cosa querida haré por ti?" Śacī inclinó la cabeza en reverencia y dijo: "Venerable diosa, eres tenida por verdadera; concédeme mostrarme a mi esposo." Entonces la condujo al lago Mānasa, y allí le mostró a Indra, oculto en el tallo de un loto.
12.351.35
तामिन्द्रः पत्नीं कृशां ग्लानां च दृष्ट्वा चिन्तयां बभूव ।
अहो मम महद्दुःखमिदमद्योपगतम्
नष्टं हि मामियमन्विष्योपागमद्दुःखार्तेति ।
तामिन्द्र उवाच कथं वर्तयसीति
सा तमुवाच ।
नहुषो मामाह्वयति
कालश्चास्य मया कृत इति ॥ १२.३५१.३५ ॥
Indra, al verla delgada y extenuada, cayó en la angustia. ¡Ay! Este gran dolor ha caído hoy sobre mí; ha venido buscándome, afligida por el sufrimiento. Indra dijo: ¿Cómo vives? Ella dijo: Nahuṣa me llama, y yo le he fijado un plazo.
12.351.36
गच्छ ।
नहुषस्त्वया वाच्योऽपूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ उद्वहस्व
इन्द्रस्य हि महान्ति वाहनानि मनसः प्रियाण्यधिरूढानि मया ।
त्वमन्येनोपयातुमर्हसीति
सैवमुक्ता हृष्टा जगाम ।
इन्द्रोऽपि बिसग्रन्थिमेवाविवेश भूयः ॥ १२.३५१.३६ ॥
Ve. Dile a Nahuṣa de mi parte: ven, montado en un vehículo sin igual uncido por sabios. Yo he montado los grandes vehículos queridos por la mente de Indra, así que no debes venir con nadie más. Dicho esto, ella se fue contenta. Indra también volvió a entrar en el nudo del tallo de loto.
12.351.37
अथेन्द्राणीमभ्यागतां दृष्ट्वोवाच नहुषः पूर्णः स काल इति ।
तं शच्यब्रवीच्छक्रेण यथोक्तम्
स महर्षियुक्तं वाहनमधिरूढः शचीसमीपमुपागच्छत् ॥ १२.३५१.३७ ॥
Entonces, al ver llegar a Indrāṇī, Nahuṣa dijo: Ese plazo se ha cumplido. Entonces Śacī le dijo tal como Indra lo había dicho. Él, montado en un vehículo uncido por grandes sabios, se acercó a Śacī.
12.351.38
अथ मैत्रावरुणिः कुम्भयोनिरगस्त्यो महर्षीन्विक्रियमाणांस्तान्नहुषेणापश्यत् ।
पद्भ्यां च तेनास्पृश्यत
ततः स नहुषमब्रवीदकार्यप्रवृत्त पाप पतस्व महीम् ।
सर्पो भव यावद्भूमिर्गिरयश्च तिष्ठेयुस्तावदिति
स महर्षिवाक्यसमकालमेव तस्माद्यानादवापतत् ॥ १२.३५१.३८ ॥
Entonces Agastya, hijo de Mitra y Varuṇa, nacido de una jarra, vio que Nahuṣa maltrataba a aquellos grandes sabios; Nahuṣa los hizo tocarlo con sus pies. Entonces le dijo a Nahuṣa: "Pecador, entregado a lo que no debe hacerse, cae a la tierra. Mientras la tierra y las montañas permanezcan, serás una serpiente." En el mismo instante en que el gran sabio habló, cayó de aquel vehículo.
12.351.39
अथानिन्द्रं पुनस्त्रैलोक्यमभवत् ।
ततो देवा ऋषयश्च भगवन्तं विष्णुं शरणमिन्द्रार्थेऽभिजग्मुः
ऊचुश्चैनं भगवन्निन्द्रं ब्रह्मवध्याभिभूतं त्रातुमर्हसीति ।
ततः स वरदस्तानब्रवीदश्वमेधं यज्ञं वैष्णवं शक्रोऽभियजतु
ततः स्वं स्थानं प्राप्स्यतीति ॥ १२.३५१.३९ ॥
Entonces, con Indra ausente, los tres mundos volvieron a estabilizarse. Después los dioses y los sabios acudieron en refugio al bienaventurado Viṣṇu en nombre de Indra y dijeron: "Señor bienaventurado, debes proteger a Indra, que está abrumado por el pecado de haber matado a un brahmán." Entonces el otorgador de dones les dijo: "Que Indra realice el sacrificio del caballo vaiṣṇava; entonces recobrará su lugar."
12.351.41
ततो देवा ऋषयश्चेन्द्रं नापश्यन्यदा तदा शचीमूचुर्गच्छ सुभगे इन्द्रमानयस्वेति ।
सा पुनस्तत्सरः समभ्यगच्छत्
इन्द्रश्च तस्मात्सरसः समुत्थाय बृहस्पतिमभिजगाम ।
बृहस्पतिश्चाश्वमेधं महाक्रतुं शक्रायाहरत्
ततः कृष्णसारङ्गं मेध्यमश्वमुत्सृज्य वाहनं तमेव कृत्वा इन्द्रं मरुत्पतिं बृहस्पतिः स्वस्थानं प्रापयामास ।
ततः स देवराड्देवैरृषिभिः स्तूयमानस्त्रिविष्टपस्थो निष्कल्मषो बभूव
ब्रह्मवध्यां चतुर्षु स्थानेषु वनिताग्निवनस्पतिगोषु व्यभजत् ।
एवमिन्द्रो ब्रह्मतेजःप्रभावोपबृंहितः शत्रुवधं कृत्वा
स्वस्थानं प्रापितः ॥ १२.३५१.४१ ॥
Entonces, cuando los dioses y los sabios no hallaron a Indra, dijeron a Śacī: Ve, afortunada señora, y trae de vuelta a Indra. Ella volvió a aquel lago. Indra se levantó del lago y fue hacia Bṛhaspati. Bṛhaspati trajo para Śakra el gran sacrificio llamado Aśvamedha. Soltando el caballo sagrado llamado Kṛṣṇasāraṅga y haciéndolo su montura, Bṛhaspati devolvió a Indra, señor de los Marut, a su propio lugar. Entonces el rey de los dioses, alabado por dioses y sabios, permaneció en el cielo y quedó sin mancha. Repartió la culpa de matar a un brahmán entre cuatro lugares: las mujeres, el fuego, los árboles y las vacas. Así Indra, fortalecido por el poder del esplendor brahmánico, tras matar a su enemigo, fue restaurado en su lugar.
12.351.42
आकाशगङ्गागतश्च पुरा भरद्वाजो महर्षिरुपास्पृशंस्त्रीन्क्रमान्क्रमता विष्णुनाभ्यासादितः ।
स भरद्वाजेन ससलिलेन पाणिनोरसि ताडितः सलक्षणोरस्कः
संवृत्तः ॥ १२.३५१.४२ ॥
Hace mucho tiempo, el gran sabio Bharadvāja, tras llegar al Ganges celestial y tocar sus aguas, se acercó a Viṣṇu, el que dio tres pasos; fue golpeado en el pecho por una mano con agua, y su pecho quedó marcado.
12.351.43
भृगुणा महर्षिणा शप्तोऽग्निः सर्वभक्षत्वमुपनीतः ॥ १२.३५१.४३ ॥
Agni, maldecido por el gran sabio Bhṛgu, quedó reducido a devorar todo.
12.351.44
अदितिर्वै देवानामन्नमपचदेतद्भुक्त्वासुरान्हनिष्यन्तीति ।
तत्र बुधो व्रतचर्यासमाप्तावागच्छत्
अदितिं चावोचद्भिक्षां देहीति ।
तत्र देवैः पूर्वमेतत्प्राश्यं नान्येनेत्यदितिर्भिक्षां नादात्
अथ भिक्षाप्रत्याख्यानरुषितेन बुधेन ब्रह्मभूतेन विवस्वतो द्वितीये जन्मन्यण्डसञ्ज्ञितस्याण्डं मारितमदित्याः ।
स मार्तण्डो विवस्वानभवच्छ्राद्धदेवः ॥ १२.३५१.४४ ॥
Aditi cocinó el alimento de los dioses, pensando que al comerlo los dioses matarían a los demonios. Cuando el voto se completó, Budha vino y dijo a Aditi: 'Dame limosna.' Como esto debía ser comido primero por los dioses y por nadie más, Aditi no dio limosna. Enojado por la negativa, Budha, convertido en brahmán, hizo que Aditi destruyera el huevo de Vivasvat en su segundo nacimiento, el huevo llamado Aṇḍa. Ese se convirtió en Mārtaṇḍa, Vivasvān y señor de los rituales śrāddha.
12.351.45
दक्षस्य वै दुहितरः षष्टिरासन् ।
ताभ्यः कश्यपाय त्रयोदश प्रादाद्दश धर्माय दश मनवे सप्तविंशतिमिन्दवे
तासु तुल्यासु नक्षत्राख्यां गतासु सोमो रोहिण्यामभ्यधिकां प्रीतिमकरोत् ।
ततस्ताः शेषाः पत्न्य ईर्ष्यावत्यः पितुः समीपं गत्वेममर्थं शशंसुः
भगवन्नस्मासु तुल्यप्रभावासु सोमो रोहिणीमधिकं भजतीति ।
सोऽब्रवीद्यक्ष्मैनमावेक्ष्यतीति ॥ १२.३५१.४५ ॥
Dakṣa tenía sesenta hijas. De ellas dio trece a Kaśyapa, diez a Dharma, diez a Manu y veintisiete a Soma. Entre aquellas iguales, conocidas por los nombres de las mansiones lunares, Soma mostró mayor afecto hacia Rohiṇī. Entonces las demás esposas, celosas, fueron ante su padre y le expusieron el asunto: "Venerable señor, entre nosotras, que somos de igual poder, Soma favorece más a Rohiṇī." Él dijo: "La consunción lo atrapará."
12.351.46
दक्षशापात्सोमं राजानं यक्ष्माविवेश ।
स यक्ष्मणाविष्टो दक्षमगमत्
दक्षश्चैनमब्रवीन्न समं वर्तस इति ।
तत्रर्षयः सोममब्रुवन्क्षीयसे यक्ष्मणा
पश्चिमस्यां दिशि समुद्रे हिरण्यसरस्तीर्थम् ।
तत्र गत्वात्मानमभिषेचयस्वेति
अथागच्छत्सोमस्तत्र हिरण्यसरस्तीर्थम् ।
गत्वा चात्मनः स्नपनमकरोत्
स्नात्वा चात्मानं पाप्मनो मोक्षयामास ।
तत्र चावभासितस्तीर्थे यदा सोमस्तदाप्रभृति तीर्थं तत्प्रभासमिति नाम्ना ख्यातं बभूव
तच्छापादद्यापि क्षीयते सोमोऽमावास्यान्तरस्थः ।
पौर्णमासीमात्रेऽधिष्ठितो मेघलेखाप्रतिच्छन्नं वपुर्दर्शयति
मेघसदृशं वर्णमगमत्तदस्य शशलक्ष्म विमलमभवत् ॥ १२.३५१.४६ ॥
Por la maldición de Dakṣa, la enfermedad consuntiva (yakṣmā) entró en el rey Soma. Atacado por la enfermedad consuntiva, fue a Dakṣa, y Dakṣa le dijo: "No te comportas con equidad." Allí los sabios dijeron a Soma: "Te estás consumiendo por la enfermedad consuntiva. En la dirección occidental, junto al océano, está el vado sagrado de Hiraṇyasarasvatī. Ve allí y úngete." Entonces Soma fue a ese vado sagrado de Hiraṇyasarasvatī. Habiendo ido allí y bañado, se liberó del pecado; y como brilló en el vado, desde entonces el vado llegó a conocerse con el nombre de Prabhāsa. Por aquella maldición, aun hoy Soma mengua, permaneciendo entre los días de luna nueva; solo en el día de luna llena muestra su cuerpo velado por una línea de nubes. Su color se volvió como el de una nube, y su marca de liebre se hizo clara.
12.351.47
स्थूलशिरा महर्षिर्मेरोः प्रागुत्तरे दिग्भागे तपस्तेपे ।
तस्य तपस्तप्यमानस्य सर्वगन्धवहः शुचिर्वायुर्विवायमानः शरीरमस्पृशत्
स तपसा तापितशरीरः कृशो वायुनोपवीज्यमानो हृदयपरितोषमगमत् ।
तत्र तस्यानिलव्यजनकृतपरितोषस्य सद्यो वनस्पतयः
पुष्पशोभां न दर्शितवन्त इति स एताञ्शशाप न सर्वकालं पुष्पवन्तो ।
भविष्यथेति ॥ १२.३५१.४७ ॥
El gran sabio Sthūlaśirā practicó austeridades en el cuadrante nororiental del Meru. Mientras hacía penitencia, un viento puro que llevaba todas las fragancias sopló y tocó su cuerpo. Con el cuerpo calentado y debilitado por la austeridad, fue abanicado por el viento y obtuvo contento en su corazón. En ese contento, causado por el abanico del viento, los árboles de inmediato no mostraron el esplendor de las flores; así que los maldijo: «No estaréis floridos en todo tiempo».
12.351.48
नारायणो लोकहितार्थं वडवामुखो नाम महर्षिः पुराभवत् ।
तस्य मेरौ तपस्तप्यतः समुद्र आहूतो नागतः
तेनामर्षितेनात्मगात्रोष्मणा समुद्रः स्तिमितजलः कृतः ।
स्वेदप्रस्यन्दनसदृशश्चास्य लवणभावो जनितः
उक्तश्चापेयो भविष्यसि ।
एतच्च ते तोयं वडवामुखसञ्ज्ञितेन पीयमानं मधुरं भविष्यति
तदेतदद्यापि वडवामुखसञ्ज्ञितेनानुवर्तिना तोयं सामुद्रं पीयते ॥ १२.३५१.४८ ॥
Nārāyaṇa, por el bien de los mundos, se convirtió en otro tiempo en el gran sabio llamado Vaḍavāmukha. Mientras practicaba austeridades en el Meru, se llamó al océano, pero no acudió. Enfurecido, con el calor de su propio cuerpo inmovilizó las aguas del océano y les dio salinidad, como un flujo de sudor. Declaró que sería impotable, pero que esta agua, bebida por quien se llame Vaḍavāmukha, se volvería dulce. Incluso hoy el agua del océano es bebida por un seguidor llamado Vaḍavāmukha.
12.351.49
हिमवतो गिरेर्दुहितरमुमां रुद्रश्चकमे ।
भृगुरपि च महर्षिर्हिमवन्तमागम्याब्रवीत्कन्यामुमां मे देहीति
तमब्रवीद्धिमवानभिलषितो वरो रुद्र इति ।
तमब्रवीद्भृगुर्यस्मात्त्वयाहं कन्यावरणकृतभावः प्रत्याख्यातस्तस्मान्न रत्नानां भवान्भाजनं भविष्यतीति
अद्यप्रभृत्येतदवस्थितमृषिवचनम् ॥ १२.३५१.४९ ॥
Rudra deseó a Umā, la hija de la montaña Himavat. El gran sabio Bhṛgu también se acercó a Himavat y dijo: "Dame a la doncella Umā." Himavat respondió: "El novio deseado es Rudra." Entonces Bhṛgu dijo: "Porque rechazaste mi intención de elegir a la doncella, no serás depositario de joyas." Desde este día, esta palabra del sabio permanece firme.
12.351.65
तदेवंविधं माहात्म्यं ब्राह्मणानाम् ।
क्षत्रमपि शाश्वतीमव्ययां पृथिवीं पत्नीमभिगम्य बुभुजे
तदेतद्ब्रह्माग्नीषोमीयम् ।
तेन जगद्धार्यते ॥ १२.३५१.६५ ॥
Tal es la grandeza de los brahmanes. También el guerrero, habiéndose acercado a la tierra eterna e imperecedera como a su esposa, la disfruta. Esto pertenece a Brahman, Agni y Soma; por ello el mundo es sostenido.