ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.351
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.351.1
अग्नीषोमौ कथं पूर्वमेकयोनी प्रवर्तितौ ।
एष मे संशयो जातस्तं छिन्धि मधुसूदन ॥ १२.३५१.१ ॥
ಅರ್ಜುನ ಹೇಳಿದನು: ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ ಇಬ್ಬರೂ ಹಿಂದೆ ಒಂದೇ ಮೂಲದಿಂದ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು? ನನ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಶಯ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ; ಓ ಮಧುಸೂದನ, ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸು.
12.351.2
श्रीभगवानुवाच ।
हन्त ते वर्तयिष्यामि पुराणं पाण्डुनन्दन ।
आत्मतेजोद्भवं पार्थ शृणुष्वैकमना मम ॥ १२.३५१.२ ॥
ಶ್ರೀ ಭಗವಂತ ಹೇಳಿದನು: ಸರಿ, ಓ ಪಾಂಡುನಂದನ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಓ ಪಾರ್ಥ, ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.
12.351.3
सम्प्रक्षालनकालेऽतिक्रान्ते चतुर्थे युगसहस्रान्ते ।
अव्यक्ते सर्वभूतप्रलये स्थावरजङ्गमे
ज्योतिर्धरणिवायुरहितेऽन्धे तमसि जलैकार्णवे लोके ।
तम इत्येवाभिभूतेऽसञ्ज्ञकेऽद्वितीये प्रतिष्ठिते
नैव रात्र्यां न दिवसे न सति नासति न व्यक्ते नाव्यक्ते व्यवस्थिते ।
एतस्यामवस्थायां नारायणगुणाश्रयादक्षयादजरादनिन्द्रियादग्राह्यादसम्भवात्सत्यादहिंस्राल्ललामाद्विविधप्रवृत्तिविशेषात्
अक्षयादजरामरादमूर्तितः सर्वव्यापिनः सर्वकर्तुः ।
शाश्वतात्तमसः पुरुषः प्रादुर्भूतो हरिरव्ययः ॥ १२.३५१.३ ॥
ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳು ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲಯವಾದಾಗ, ಬೆಳಕು, ಭೂಮಿ, ವಾಯು ಇಲ್ಲದ, ಕತ್ತಲೆಯೇ ಇದ್ದ, ಒಂದೇ ನೀರ್ಗಡಲಾದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಹೆಸರಿಲ್ಲದ, ಅದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿಯೂ ಇರದ ಹಗಲೂ ಇರದ, ಸತ್ತೂ ಅಸತ್ತೂ ಇರದ, ವ್ಯಕ್ತವೂ ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ಇರದ ಆ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ನಾರಾಯಣನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ, ಅಕ್ಷಯ, ಅಜರ, ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ, ಗ್ರಾಹ್ಯವಲ್ಲದ, ಅಜ, ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸಕ, ಮಂಗಳಕರ, ವಿವಿಧ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಿಶೇಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಾಶ್ವತ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ, ಅಮೂರ್ತ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಸರ್ವಕರ್ತನಾದ ಅವ್ಯಯ ಹರಿ ಪುರುಷನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು.
12.351.4
निदर्शनमपि ह्यत्र भवति ।
नासीदहो न रात्रिरासीत्
न सदासीन्नासदासीत् ।
तम एव पुरस्तादभवद्विश्वरूपम्
सा विश्वस्य जननीत्येवमस्यार्थोऽनुभाष्यते ॥ १२.३५१.४ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿದರ್ಶನವೂ ಇದೆ. ಅಹೋ! ಅದು ಇರಲಿಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಸತ್ತೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅಸತ್ತೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಮೊದಲು ತಮಸ್ಸೇ ವಿಶ್ವರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದೇ ವಿಶ್ವದ ಜನನಿ—ಹೀಗೆಂದು ಇದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
12.351.5
तस्येदानीं तमःसम्भवस्य पुरुषस्य पद्मयोनेर्ब्रह्मणः प्रादुर्भावे स पुरुषः प्रजाः सिसृक्षमाणो नेत्राभ्यामग्नीषोमौ ससर्ज ।
ततो भूतसर्गे प्रवृत्ते प्रजाक्रमवशाद्ब्रह्मक्षत्रमुपातिष्ठत्
यः सोमस्तद्ब्रह्म यद्ब्रह्म ते ब्राह्मणाः ।
योऽग्निस्तत्क्षत्रं क्षत्राद्ब्रह्म बलवत्तरम्
कस्मादिति लोकप्रत्यक्षगुणमेतत्तद्यथा ।
ब्राह्मणेभ्यः परं भूतं नोत्पन्नपूर्वम्
दीप्यमानेऽग्नौ जुहोतीति कृत्वा ब्रवीमि ।
भूतसर्गः कृतो ब्रह्मणा भूतानि च प्रतिष्ठाप्य त्रैलोक्यं
धार्यत इति ॥ १२.३५१.५ ॥
ಆಗ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಪುರುಷನು, ಪದ್ಮಯೋನಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸ ಬಯಸಿ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಭೂತಸೃಷ್ಟಿ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಪ್ರಜಾಕ್ರಮದ ವಶದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರ ಉದಯಿಸಿದವು. ಯಾವುದು ಸೋಮವೋ ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ಯಾವುದು ಅಗ್ನಿಯೋ ಅದೇ ಕ್ಷತ್ರ; ಆದರೆ ಕ್ಷತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಬ್ರಹ್ಮ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಲೋಕಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಗುಣ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜೀವಿ ಹಿಂದೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಭೂತಸೃಷ್ಟಿ ನಡೆಯಿತು; ಭೂತಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
12.351.6
मन्त्रवादोऽपि हि भवति ।
त्वमग्ने यज्ञानां होता विश्वेषाम्
हितो देवेभिर्मानुषे जने इति ।
निदर्शनं चात्र भवति
विश्वेषामग्ने यज्ञानां होतेति ।
हितो देवैर्मानुषैर्जगत इति
अग्निर्हि यज्ञानां होता कर्ता ।
स चाग्निर्ब्रह्म ॥ १२.३५१.६ ॥
ಇದು ಮಂತ್ರವಾಕ್ಯವೂ ಹೌದು. "ಓ ಅಗ್ನಿಯೇ, ನೀನು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಹೋತೃ; ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪಿತನು." ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವೂ ಇದೆ: "ಓ ಅಗ್ನಿಯೇ, ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಹೋತೃ." "ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಜಗತ್ತಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನು." ಅಗ್ನಿಯೇ ಯಜ್ಞಗಳ ಹೋತೃ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ; ಆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ.
12.351.7
न ह्यृते मन्त्राद्धवनमस्ति ।
न विना पुरुषं तपः सम्भवति
हविर्मन्त्राणां सम्पूजा विद्यते देवमनुष्याणामनेन त्वं होतेति नियुक्तः ।
ये च मानुषा होत्राधिकारास्ते च
ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर्द्विजात्योः ।
तस्माद्ब्राह्मणा ह्यग्निभूता यज्ञानुद्वहन्ति
यज्ञा देवांस्तर्पयन्ति देवाः पृथिवीं भावयन्ति ॥ १२.३५१.७ ॥
ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಹವನವಿಲ್ಲ; ಪುರುಷನಿಲ್ಲದೆ ತಪಸ್ಸು ಸಂಭವಿಸದು. ಹವಿಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳ ಸತ್ಕಾರವು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ; "ನೀನು ಹೋತೃ" ಎಂದು ಇದರಿಂದ ನೀನು ನೇಮಿತನಾಗಿರುವೆ. ಹೋತೃ ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಯಜನವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೇ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯರಿಗಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಗ್ನಿರೂಪರಾಗಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾರೆ; ಯಜ್ಞಗಳು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ; ದೇವತೆಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.351.8
शतपथे हि ब्राह्मणं भवति ।
अग्नौ समिद्धे स जुहोति यो विद्वान्ब्राह्मणमुखे दानाहुतिं जुहोति
एवमप्यग्निभूता ब्राह्मणा विद्वांसोऽग्निं भावयन्ति ।
अग्निर्विष्णुः सर्वभूतान्यनुप्रविश्य प्राणान्धारयति
अपि चात्र सनत्कुमारगीताः श्लोका भवन्ति ॥ १२.३५१.८ ॥
ಶತಪಥದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿದೆ. ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಆಹುತಿ ಹಾಕುತ್ತಾನೋ, ಜ್ಞಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಬಾಯಲ್ಲಿ ದಾನಾಹುತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿರೂಪರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗ್ನಿಯೇ ವಿಷ್ಣು; ಅವನು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸನತ್ಕುಮಾರರು ಹಾಡಿದ ಶ್ಲೋಕಗಳೂ ಇವೆ.
12.351.9
विश्वं ब्रह्मासृजत्पूर्वं सर्वादिर्निरवस्करम् ।
ब्रह्मघोषैर्दिवं तिष्ठन्त्यमरा ब्रह्मयोनयः ॥ १२.३५१.९ ॥
ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮವು ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಅದು ಎಲ್ಲದರ ಆದಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲವಾದುದು. ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷಗಳಿಂದ ಅಮರ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಅವರ ಮೂಲ.
12.351.10
ब्राह्मणानां मतिर्वाक्यं कर्म श्रद्धा तपांसि च ।
धारयन्ति महीं द्यां च शैत्याद्वार्यमृतं यथा ॥ १२.३५१.१० ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮತಿ, ವಾಕ್ಯ, ಕರ್ಮ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸುಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಧರಿಸುತ್ತವೆ; ತಂಪಿನಿಂದ ನೀರು ಅಮೃತದಂತೆ.
12.351.11
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नास्ति मातृसमो गुरुः ।
ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति प्रेत्य चेह च भूतये ॥ १२.३५१.११ ॥
ಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ತಾಯಿಗೆ ಸಮಾನ ಗುರುವಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಲ್ಲ; ಅವರು ಇಹ-ಪರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
12.351.12
नैषामुक्षा वर्धते नोत वाहा न गर्गरो मथ्यते सम्प्रदाने ।
अपध्वस्ता दस्युभूता भवन्ति येषां राष्ट्रे ब्राह्मणा वृत्तिहीनाः ॥ १२.३५१.१२ ॥
ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವನೋಪಾಯವಿಲ್ಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿರುವರೋ, ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಹನಗಳಿಲ್ಲ; ದಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೋಲು ತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರು ಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿ ದರೋಡೆಕೋರರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.351.13
वेदपुराणेतिहासप्रामाण्यान्नारायणमुखोद्गताः सर्वात्मानः सर्वकर्तारः सर्वभावनाश्च ब्राह्मणाः ।
वाक्समकालं हि तस्य देवस्य वरप्रदस्य ब्राह्मणाः प्रथमं प्रादुर्भूता ब्राह्मणेभ्यश्च शेषा वर्णाः प्रादुर्भूताः
इत्थं च सुरासुरविशिष्टा ब्राह्मणा यदा मया ब्रह्मभूतेन पुरा ।
स्वयमेवोत्पादिताः सुरासुरमहर्षयो भूतविशेषाः स्थापिता निगृहीताश्च ॥ १२.३५१.१३ ॥
ವೇದ, ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ, ನಾರಾಯಣನ ಮುಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮರು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುವವರು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪೋಷಿಸುವವರು. ವರದಾಯಕ ದೇವನ ವಾಕ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪ್ರಕಟರಾದರು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಉಳಿದ ವರ್ಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಹೀಗೆ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪನಾದ ನಾನು ಸುರ-ಅಸುರರಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ಸುರ-ಅಸುರ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿಗ್ರಹಿಸಿದೆನು.
12.351.14
अहल्याधर्षणनिमित्तं हि गौतमाद्धरिश्मश्रुतामिन्द्रः प्राप्तः ।
कौशिकनिमित्तं चेन्द्रो मुष्कवियोगं मेषवृषणत्वं चावाप
अश्विनोर्ग्रहप्रतिषेधोद्यतवज्रस्य पुरंदरस्य च्यवनेन स्तम्भितो बाहुः ।
क्रतुवधप्राप्तमन्युना च दक्षेण भूयस्तपसा चात्मानं संयोज्य नेत्राकृतिरन्या ललाटे रुद्रस्योत्पादिता ॥ १२.३५१.१४ ॥
ಅಹಲ್ಯಾ ಧರ್ಷಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಗೌತಮನ ಶಾಪದಿಂದ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಗಡ್ಡ ಬಂತು. ಕೌಶಿಕನ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಮೇಕೆಯ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅಶ್ವಿನಿಗಳಿಗೆ ಪಾನ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವಜ್ರೋದ್ಯತ ಪುರಂದರನ ಬಾಹುವನ್ನು ಚ್ಯವನ ಸ್ತಂಭಿತಗೊಳಿಸಿದನು. ಯಜ್ಞನಾಶದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ದಕ್ಷನು, ಮತ್ತೆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು, ರುದ್ರನ ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಣ್ಣಿನ ಆಕಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
12.351.15
त्रिपुरवधार्थं दीक्षामभ्युपगतस्य रुद्रस्योशनसा शिरसो जटा उत्कृत्य प्रयुक्ताः ।
ततः प्रादुर्भूता भुजगाः
तैरस्य भुजगैः पीड्यमानः कण्ठो नीलतामुपनीतः ।
पूर्वे च मन्वन्तरे स्वायम्भुवे नारायणहस्तबन्धग्रहणान्नीलकण्ठत्वमेव वा ॥ १२.३५१.१५ ॥
ತ್ರಿಪುರ ವಧೆಗಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ಕೈಗೊಂಡ ರುದ್ರನ ತಲೆಯ ಜಟೆಗಳನ್ನು ಉಶನಸ್ ಕತ್ತರಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಆಗ ಸರ್ಪಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಆ ಸರ್ಪಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರುದ್ರನ ಕಂಠ ನೀಲವಾಯಿತು. ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ನಾರಾಯಣನ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಂಧಿಸಿದುದರಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ನೀಲಕಂಠತ್ವ ಬಂದಿತು.
12.351.16
अमृतोत्पादने पुरश्चरणतामुपगतस्याङ्गिरसो बृहस्पतेरुपस्पृशतो न प्रसादं गतवत्यः किलापः ।
अथ बृहस्पतिरपां चुक्रोध
यस्मान्ममोपस्पृशतः कलुषीभूता न प्रसादमुपगतास्तस्मादद्यप्रभृति झषमकरमत्स्यकच्छपजन्तुसङ्कीर्णाः कलुषीभवतेति ।
तदाप्रभृत्यापो यादोभिः सङ्कीर्णाः संवृत्ताः ॥ १२.३५१.१६ ॥
ಅಮೃತೋತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಶ್ಚರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಂಗಿರಸ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೂ ನೀರು ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡನು: 'ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ನೀವು ಕಲುಷಿತರಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯದ ಕಾರಣ, ಇಂದಿನಿಂದ ಮೀನು, ಮೊಸಳೆ, ಮತ್ಸ್ಯ, ಆಮೆ ಮೊದಲಾದ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಕಲುಷಿತರಾಗಿರಿ' ಎಂದು. ಅಂದಿನಿಂದ ನೀರು ಜಲಚರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದವಾಯಿತು.
12.351.17
विश्वरूपो वै त्वाष्ट्रः पुरोहितो देवानामासीत्स्वस्रीयोऽसुराणाम् ।
स प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागमददत्परोक्षमसुरेभ्यः ॥ १२.३५१.१७ ॥
ವಿಶ್ವರೂಪ, ತ್ವಷ್ಟೃನ ಮಗ, ದೇವತೆಗಳ ಪುರೋಹಿತನಾಗಿದ್ದನು; ಅಸುರರಿಗೆ ಅವನು ಸೋದರಳಿಯನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಾಗ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅಸುರರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದನು.
12.351.18
अथ हिरण्यकशिपुं पुरस्कृत्य विश्वरूपमातरं स्वसारमसुरा वरमयाचन्त ।
हे स्वसरयं ते पुत्रस्त्वाष्ट्रो विश्वरूपस्त्रिशिरा देवानां पुरोहितः प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागमददत्परोक्षमस्माकम्
ततो देवा वर्धन्ते वयं क्षीयामः ।
तदेनं त्वं वारयितुमर्हसि तथा यथास्मान्भजेदिति ॥ १२.३५१.१८ ॥
ಆಗ ಅಸುರರು ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು, ವಿಶ್ವರೂಪನ ತಾಯಿ ತಮ್ಮ ತಂಗಿಯಿಂದ ವರ ಬೇಡಿದರು. ಓ ತಂಗಿ, ನಿನ್ನ ಮಗ ತ್ವಷ್ಟೃನ ಪುತ್ರ ವಿಶ್ವರೂಪ, ಮೂರು ತಲೆಯವನು, ದೇವತೆಗಳ ಪುರೋಹಿತ; ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಭಾಗ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ನಮಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ನಾವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು, ಅವನು ನಮಗೂ ಭಾಗ ಕೊಡುವಂತೆ.
12.351.19
अथ विश्वरूपं नन्दनवनमुपगतं मातोवाच ।
पुत्र किं परपक्षवर्धनस्त्वं मातुलपक्षं नाशयसि
नार्हस्येवं कर्तुमिति ।
स विश्वरूपो मातुर्वाक्यमनतिक्रमणीयमिति मत्वा सम्पूज्य हिरण्यकशिपुमगात् ॥ १२.३५१.१९ ॥
ಆಗ ನಂದನವನಕ್ಕೆ ಬಂದ ವಿಶ್ವರೂಪನಿಗೆ ತಾಯಿ ಹೇಳಿದಳು: ಮಗನೇ, ವೈರಿಪಕ್ಷವನ್ನು ಏಕೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿರುವೆ? ನಿನ್ನ ಮಾವಂದಿರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ತಾಯಿಯ ಮಾತು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾಗದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ವಿಶ್ವರೂಪನು ಅವಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
12.351.20
हैरण्यगर्भाच्च वसिष्ठाद्धिरण्यकशिपुः शापं प्राप्तवान् ।
यस्मात्त्वयान्यो वृतो होता तस्मादसमाप्तयज्ञस्त्वमपूर्वात्सत्त्वजाताद्वधं प्राप्स्यसीति
तच्छापदानाद्धिरण्यकशिपुः प्राप्तवान्वधम् ॥ १२.३५१.२० ॥
ಹೈರಣ್ಯಗರ್ಭ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠರಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಶಾಪ ಪಡೆದನು. ನೀನು ಬೇರೊಬ್ಬನನ್ನು ಹೋತೃವಾಗಿ ಆರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞ ಅಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಮೊದಲು ತಿಳಿಯದ ಒಂದು ಜೀವಿಯಿಂದ ನಿನಗೆ ಮರಣ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಆ ಶಾಪ. ಆ ಶಾಪದ ಫಲವಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು.
12.351.21
विश्वरूपो मातृपक्षवर्धनोऽत्यर्थं तपस्यभवत् ।
तस्य व्रतभङ्गार्थमिन्द्रो बह्वीः श्रीमत्योऽप्सरसो नियुयोज
ताश्च दृष्ट्वा मनः क्षुभितं तस्याभवत्तासु चाप्सरःसु नचिरादेव सक्तोऽभवत् ।
सक्तं चैनं ज्ञात्वाप्सरस ऊचुर्गच्छामहे वयं यथागतमिति ॥ १२.३५१.२१ ॥
ಮಾತೃಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ವಿಶ್ವರೂಪನು ಅತ್ಯಂತ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ವ್ರತವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಲು ಇಂದ್ರನು ಅನೇಕ ತೇಜಸ್ವಿ ಅಪ್ಸರೆಯರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿತು; ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅವನು ಅವರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದನು. ಅವನು ಆಸಕ್ತನಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅಪ್ಸರೆಯರು, "ನಾವು ಬಂದಂತೆಯೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇವೆ" ಎಂದರು.
12.351.22
क्व गमिष्यथ आस्यतां तावन्मया सह श्रेयो भविष्यतीति ।
तास्तमब्रुवन्
वयं देवस्त्रियोऽप्सरस इन्द्रं वरदं पुरा प्रभविष्णुं वृणीमह इति ॥ १२.३५१.२२ ॥
"ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವಿರಿ? ಸ್ವಲ್ಪ ಇರಿ; ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಮಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುವುದು." ಆಗ ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು, "ನಾವು ದೇವಸ್ತ್ರೀಯರಾದ ಅಪ್ಸರೆಯರು; ಹಿಂದೆ ವರದಾಯಕನೂ ಸಮರ್ಥನೂ ಆದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ನಾವು ವರಿಸಿದ್ದೇವೆ."
12.351.23
अथ ता विश्वरूपोऽब्रवीदद्यैव सेन्द्रा देवा न भविष्यन्तीति ।
ततो मन्त्राञ्जजाप
तैर्मन्त्रैः प्रावर्धत त्रिशिराः ।
एकेनास्येन सर्वलोकेषु द्विजैः क्रियावद्भिर्यज्ञेषु सुहुतं सोमं पपावेकेनाप एकेन सेन्द्रान्देवान्
अथेन्द्रस्तं विवर्धमानं सोमपानाप्यायितसर्वगात्रं दृष्ट्वा चिन्तामापेदे ॥ १२.३५१.२३ ॥
ಆಗ ವಿಶ್ವರೂಪನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, "ಇಂದೇ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ." ನಂತರ ಅವನು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು. ಆ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ತ್ರಿಶಿರನು ಬೆಳೆದನು. ಒಂದು ಮುಖದಿಂದ ಸರ್ವಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುವ ದ್ವಿಜರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಪಿತ ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿದನು, ಒಂದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದನು, ಒಂದರಿಂದ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು. ನಂತರ ಸೋಮಪಾನದಿಂದ ಸರ್ವಾಂಗಗಳೂ ಪುಷ್ಟಿಗೊಂಡು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಇಂದ್ರನು ಚಿಂತೆಗೊಂಡನು.
12.351.24
देवाश्च ते सहेन्द्रेण ब्रह्माणमभिजग्मुरूचुश्च ।
विश्वरूपेण सर्वयज्ञेषु सुहुतः सोमः पीयते
वयमभागाः संवृत्ताः ।
असुरपक्षो वर्धते वयं क्षीयामः
तदर्हसि नो विधातुं श्रेयो यदनन्तरमिति ॥ १२.३५१.२४ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದರು, "ವಿಶ್ವರೂಪನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಪಿತ ಸೋಮ ಕುಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ; ನಾವು ಭಾಗವಿಲ್ಲದವರಾದೆವು. ಅಸುರ ಪಕ್ಷ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ನಾವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ನಂತರ ನಮಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು."
12.351.25
तान्ब्रह्मोवाच ऋषिर्भार्गवस्तपस्तप्यते दधीचः ।
स याच्यतां वरं यथा कलेवरं जह्यात्
तस्यास्थिभिर्वज्रं क्रियतामिति ॥ १२.३५१.२५ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, "ಭೃಗುವಂಶದ ಋಷಿ ದಧೀಚನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಲ್ಲಿ ವರ ಯಾಚಿಸಲಿ, ಅವನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿ, ಅವನ ಎಲುಬುಗಳಿಂದ ವಜ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಿ ಎಂದು."
12.351.26
देवास्तत्रागच्छन्यत्र दधीचो भगवानृषिस्तपस्तेपे ।
सेन्द्रा देवास्तमभिगम्योचुर्भगवंस्तपसः कुशलमविघ्नं चेति
तान्दधीच उवाच स्वागतं भवद्भ्यः किं क्रियताम् ।
यद्वक्ष्यथ तत्करिष्यामीति
ते तमब्रुवञ्शरीरपरित्यागं लोकहितार्थं भगवान्कर्तुमर्हतीति ।
अथ दधीचस्तथैवाविमनाः सुखदुःखसमो महायोगी आत्मानं
समाधाय शरीरपरित्यागं चकार ॥ १२.३५१.२६ ॥
ದೇವತೆಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ದಧೀಚರು ಇದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಇದ್ದ ದೇವತೆಗಳು ಅವರ ಬಳಿ ಬಂದು, "ಭಗವನ್, ನಿಮ್ಮ ತಪಸ್ಸು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿಯೂ ವಿಘ್ನವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಸಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ದಧೀಚರು ಅವರಿಗೆ, "ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ. ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ನೀವು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು, "ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಂತರು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದು ಯೋಗ್ಯ." ಆಗ ದಧೀಚರು ಅದೇ ಅವಿಚಲ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ, ಸುಖ-ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಸಮರಾಗಿ, ಮಹಾಯೋಗಿಯಾಗಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.
12.351.28
तस्य परमात्मन्यवसृते तान्यस्थीनि धाता सङ्गृह्य वज्रमकरोत् ।
तेन वज्रेणाभेद्येनाप्रधृष्येण ब्रह्मास्थिसम्भूतेन विष्णुप्रविष्टेनेन्द्रो विश्वरूपं जघान
शिरसां चास्य छेदनमकरोत् ।
तस्मादनन्तरं विश्वरूपगात्रमथनसम्भवं त्वष्ट्रोत्पादितमेवारिं वृत्रमिन्द्रो जघान
तस्यां द्वैधीभूतायां ब्रह्मवध्यायां भयादिन्द्रो देवराज्यं परित्यज्य अप्सु सम्भवां शीतलां मानससरोगतां नलिनीं प्रपेदे ।
तत्र चैश्वर्ययोगादणुमात्रो भूत्वा बिसग्रन्थिं प्रविवेश ॥ १२.३५१.२८ ॥
ಅವನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದಾಗ, ಧಾತೃ ಆ ಎಲುಬುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ವಜ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯ ಎಲುಬುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ವಿಷ್ಣು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಆ ಅಭೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಅಜೇಯ ವಜ್ರದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ವಿಶ್ವರೂಪನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ತಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ವಿಶ್ವರೂಪನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮಥಿಸಿದಾಗ ಹುಟ್ಟಿದ, ತ್ವಷ್ಟಾರನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಶತ್ರು ವೃತ್ರನನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪವು ಎರಡಾಗಿ ಒಡೆದಾಗ, ಭಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ದೇವರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ತಂಪಾದ ಮಾನಸ ಸರೋವರದ ತಾವರೆದಂಟಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯಯೋಗದಿಂದ ಅಣುಮಾತ್ರನಾಗಿ ತಾವರೆದಂಟಿನ ನಾರಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
12.351.29
अथ ब्रह्मवध्याभयप्रनष्टे त्रैलोक्यनाथे शचीपतौ जगदनीश्वरं बभूव ।
देवान्रजस्तमश्चाविवेश
मन्त्रा न प्रावर्तन्त महर्षीणाम् ।
रक्षांसि प्रादुरभवन्
ब्रह्म चोत्सादनं जगाम ।
अनिन्द्राश्चाबला लोकाः सुप्रधृष्या बभूवुः ॥ १२.३५१.२९ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಭಯ ನಾಶವಾದಾಗ, ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನಾಥ ಶಚೀಪತಿ (ಇಂದ್ರ) ಜಗತ್ತಿಗೆ ಒಡೆಯನಿಲ್ಲದವನಾದನು. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮಂತ್ರಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ರಾಕ್ಷಸರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದರು, ಬ್ರಹ್ಮವು ನಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಇಂದ್ರನಿಲ್ಲದೆ ಲೋಕಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು.
12.351.30
अथ देवा ऋषयश्चायुषः पुत्रं नहुषं नाम देवराजत्वेऽभिषिषिचुः ।
नहुषः पञ्चभिः शतैर्ज्योतिषां ललाटे ज्वलद्भिः सर्वतेजोहरैस्त्रिविष्टपं पालयां बभूव
अथ लोकाः प्रकृतिमापेदिरे स्वस्थाश्च बभूवुः ॥ १२.३५१.३० ॥
ನಂತರ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಆಯುಷನ ಮಗ ನಹುಷನನ್ನು ದೇವರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು. ನಹುಷನು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಉರಿಯುವ, ಎಲ್ಲ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹರಣ ಮಾಡುವ ಐನೂರು ಜ್ಯೋತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು. ಆಗ ಲೋಕಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸ್ವಸ್ಥವಾದವು.
12.351.31
अथोवाच नहुषः ।
सर्वं मां शक्रोपभुक्तमुपस्थितमृते शचीमिति
स एवमुक्त्वा शचीसमीपमगमदुवाच चैनाम् ।
सुभगेऽहमिन्द्रो देवानां भजस्व मामिति
तं शची प्रत्युवाच ।
प्रकृत्या त्वं धर्मवत्सलः सोमवंशोद्भवश्च
नार्हसि परपत्नीधर्षणं कर्तुमिति ॥ १२.३५१.३१ ॥
ನಹುಷನು ಹೇಳಿದನು: "ಶಚಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಂದ್ರನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಮುಂದಿದೆ." ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ಶಚಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಸುಭಗೆ, ನಾನು ದೇವತೆಗಳ ಇಂದ್ರ; ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು." ಆಗ ಶಚಿ ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: "ನೀನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಧರ್ಮಪ್ರಿಯನು, ಸೋಮವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ."
12.351.32
तामथोवाच नहुषः ।
ऐन्द्रं पदमध्यास्यते मया
अहमिन्द्रस्य राज्यरत्नहरो नात्राधर्मः कश्चित्त्वमिन्द्रभुक्तेति ।
सा तमुवाच
अस्ति मम किञ्चिद्व्रतमपर्यवसितम् ।
तस्यावभृथे त्वामुपगमिष्यामि कैश्चिदेवाहोभिरिति
स शच्यैवमभिहितो नहुषो जगाम ॥ १२.३५१.३२ ॥
ಆಗ ನಹುಷನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಇಂದ್ರ ಪದವಿಯನ್ನು ನಾನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇಂದ್ರನ ರಾಜ್ಯರತ್ನಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವನು ನಾನು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ; ನೀನು ಇಂದ್ರನಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳು." ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು: "ನನ್ನ ಒಂದು ವ್ರತ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಅದರ ಅವಭೃಥ ಸ್ನಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತೇನೆ." ಶಚಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ನಹುಷನು ಹೊರಟುಹೋದನು.
12.351.33
अथ शची दुःखशोकार्ता भर्तृदर्शनलालसा नहुषभयगृहीता बृहस्पतिमुपागच्छत् ।
स च तामभिगतां दृष्ट्वैव ध्यानं प्रविश्य भर्तृकार्यतत्परां ज्ञात्वा बृहस्पतिरुवाच
अनेनैव व्रतेन तपसा चान्विता देवीं वरदामुपश्रुतिमाह्वय ।
सा तवेन्द्रं दर्शयिष्यतीति ॥ १२.३५१.३३ ॥
ಆಗ ಶಚೀದೇವಿ ದುಃಖ ಶೋಕಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ಪತಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯಿಂದ, ನಹುಷನ ಭಯದಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟವಳಾಗಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು. ಅವಳು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಅವಳು ಪತಿಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಹೇಳಿದನು: "ಈ ವ್ರತ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದವಳಾಗಿ ವರದಾಯಿನಿ ದೇವಿ ಉಪಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸು. ಅವಳು ನಿನಗೆ ಇಂದ್ರನನ್ನು ತೋರಿಸುವಳು."
12.351.34
साथ महानियममास्थिता देवीं वरदामुपश्रुतिं मन्त्रैराह्वयत् ।
सोपश्रुतिः शचीसमीपमगात्
उवाच चैनामियमस्मि त्वयोपहूतोपस्थिता ।
किं ते प्रियं करवाणीति
तां मूर्ध्ना प्रणम्योवाच शची भगवत्यर्हसि मे भर्तारं दर्शयितुं त्वं सत्या मता चेति ।
सैनां मानसं सरोऽनयत्
तत्रेन्द्रं बिसग्रन्थिगतमदर्शयत् ॥ १२.३५१.३४ ॥
ಆಕೆ ಮಹಾ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ವರದಾಯಿನಿ ದೇವಿ ಉಪಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಳು. ಆ ಉಪಶ್ರುತಿ ಶಚಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದಳು: "ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದೆ; ಇಗೋ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಿನಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಿ?" ಶಚಿ ತಲೆ ಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು: "ಭಗವತಿ, ನೀನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆ; ನನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ನೀನು ಯೋಗ್ಯಳು." ಆಗ ಆಕೆ ಅವಳನ್ನು ಮಾನಸ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ತಾವರೆ ದಂಟಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ತೋರಿಸಿದಳು.
12.351.35
तामिन्द्रः पत्नीं कृशां ग्लानां च दृष्ट्वा चिन्तयां बभूव ।
अहो मम महद्दुःखमिदमद्योपगतम्
नष्टं हि मामियमन्विष्योपागमद्दुःखार्तेति ।
तामिन्द्र उवाच कथं वर्तयसीति
सा तमुवाच ।
नहुषो मामाह्वयति
कालश्चास्य मया कृत इति ॥ १२.३५१.३५ ॥
ಇಂದ್ರನು ಆ ಕೃಶವೂ ಕ್ಷೀಣವೂ ಆದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಚಿಂತಿತನಾದನು. ಅಯ್ಯೋ! ನನಗೆ ಇಂದು ಈ ಮಹಾದುಃಖ ಬಂದಿದೆ. ನನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕಿ ದುಃಖಾರ್ತಳಾಗಿ ಇವಳು ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ನೀನು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೀಯ? ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು: ನಹುಷನು ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನಿಗೆ ನಾನು ಕಾಲವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇನೆ.
12.351.36
गच्छ ।
नहुषस्त्वया वाच्योऽपूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ उद्वहस्व
इन्द्रस्य हि महान्ति वाहनानि मनसः प्रियाण्यधिरूढानि मया ।
त्वमन्येनोपयातुमर्हसीति
सैवमुक्ता हृष्टा जगाम ।
इन्द्रोऽपि बिसग्रन्थिमेवाविवेश भूयः ॥ १२.३५१.३६ ॥
ಹೋಗು. ನಹುಷನಿಗೆ ನನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಹೇಳು: ಅಪೂರ್ವವಾದ, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಏರಿ ನೀನು ಬರಲಿ. ಇಂದ್ರನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ದೊಡ್ಡ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಾನು ಏರಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬರಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೋದಳು. ಇಂದ್ರನೂ ಮತ್ತೆ ತಾವರೆ ನಾಳದ ಗಂಟಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
12.351.37
अथेन्द्राणीमभ्यागतां दृष्ट्वोवाच नहुषः पूर्णः स काल इति ।
तं शच्यब्रवीच्छक्रेण यथोक्तम्
स महर्षियुक्तं वाहनमधिरूढः शचीसमीपमुपागच्छत् ॥ १२.३५१.३७ ॥
ಆಗ ಇಂದ್ರಾಣಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಹುಷನು ಹೇಳಿದನು: ಆ ಕಾಲ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಆಗ ಶಚಿ ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ಅವನು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಹನವನ್ನು ಏರಿ ಶಚಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
12.351.38
अथ मैत्रावरुणिः कुम्भयोनिरगस्त्यो महर्षीन्विक्रियमाणांस्तान्नहुषेणापश्यत् ।
पद्भ्यां च तेनास्पृश्यत
ततः स नहुषमब्रवीदकार्यप्रवृत्त पाप पतस्व महीम् ।
सर्पो भव यावद्भूमिर्गिरयश्च तिष्ठेयुस्तावदिति
स महर्षिवाक्यसमकालमेव तस्माद्यानादवापतत् ॥ १२.३५१.३८ ॥
ಆಗ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮೈತ್ರಾವರುಣಿ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ನಹುಷನು ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು; ನಹುಷನು ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಮುಟ್ಟಿದನು. ಆಗ ಅವನು ನಹುಷನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಅಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಪಾಪಿಯೇ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳು. ಭೂಮಿಯೂ ಪರ್ವತಗಳೂ ಇರುವವರೆಗೆ ನೀನು ಸರ್ಪವಾಗಿರು." ಮಹರ್ಷಿಯ ಮಾತಿನ ಜೊತೆಗೇ ಅವನು ವಾಹನದಿಂದ ಬಿದ್ದನು.
12.351.39
अथानिन्द्रं पुनस्त्रैलोक्यमभवत् ।
ततो देवा ऋषयश्च भगवन्तं विष्णुं शरणमिन्द्रार्थेऽभिजग्मुः
ऊचुश्चैनं भगवन्निन्द्रं ब्रह्मवध्याभिभूतं त्रातुमर्हसीति ।
ततः स वरदस्तानब्रवीदश्वमेधं यज्ञं वैष्णवं शक्रोऽभियजतु
ततः स्वं स्थानं प्राप्स्यतीति ॥ १२.३५१.३९ ॥
ಆಗ ಇಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಿರವಾದವು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶರಣು ಹೋದರು; "ಭಗವಂತನೇ, ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ವರದನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ವೈಷ್ಣವ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಮಾಡಲಿ; ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು."
12.351.41
ततो देवा ऋषयश्चेन्द्रं नापश्यन्यदा तदा शचीमूचुर्गच्छ सुभगे इन्द्रमानयस्वेति ।
सा पुनस्तत्सरः समभ्यगच्छत्
इन्द्रश्च तस्मात्सरसः समुत्थाय बृहस्पतिमभिजगाम ।
बृहस्पतिश्चाश्वमेधं महाक्रतुं शक्रायाहरत्
ततः कृष्णसारङ्गं मेध्यमश्वमुत्सृज्य वाहनं तमेव कृत्वा इन्द्रं मरुत्पतिं बृहस्पतिः स्वस्थानं प्रापयामास ।
ततः स देवराड्देवैरृषिभिः स्तूयमानस्त्रिविष्टपस्थो निष्कल्मषो बभूव
ब्रह्मवध्यां चतुर्षु स्थानेषु वनिताग्निवनस्पतिगोषु व्यभजत् ।
एवमिन्द्रो ब्रह्मतेजःप्रभावोपबृंहितः शत्रुवधं कृत्वा
स्वस्थानं प्रापितः ॥ १२.३५१.४१ ॥
ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕಾಣದಾದಾಗ ಶಚಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯೇ, ಹೋಗಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕರೆತಾ. ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಆ ಸರೋವರವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು. ಇಂದ್ರನು ಆ ಸರೋವರದಿಂದ ಎದ್ದು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಶಕ್ರನಿಗಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಎಂಬ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ತಂದನು. ನಂತರ ಕೃಷ್ಣಸಾರಂಗ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅದನ್ನೇ ವಾಹನವಾಗಿಸಿ, ಮರುತ್ತುಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದನು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ನಿರ್ಮಲನಾದನು. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪವನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಅಗ್ನಿ, ವೃಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿದನು. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪುಷ್ಟನಾದ ಇಂದ್ರನು ಶತ್ರುವಧೆ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
12.351.42
आकाशगङ्गागतश्च पुरा भरद्वाजो महर्षिरुपास्पृशंस्त्रीन्क्रमान्क्रमता विष्णुनाभ्यासादितः ।
स भरद्वाजेन ससलिलेन पाणिनोरसि ताडितः सलक्षणोरस्कः
संवृत्तः ॥ १२.३५१.४२ ॥
ಹಿಂದೆ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮಹರ್ಷಿ ಭರದ್ವಾಜನು ನೀರನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದನು; ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ನಡೆದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಳಿ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ನೀರಿನ ಸಹಿತ ಕೈಯಿಂದ ಅವನ ಎದೆಗೆ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು; ಅವನ ಎದೆ ಗುರುತು ಪಡೆಯಿತು.
12.351.43
भृगुणा महर्षिणा शप्तोऽग्निः सर्वभक्षत्वमुपनीतः ॥ १२.३५१.४३ ॥
ಮಹರ್ಷಿ ಭೃಗುವಿನಿಂದ ಶಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಗ್ನಿ ಸರ್ವಭಕ್ಷಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
12.351.44
अदितिर्वै देवानामन्नमपचदेतद्भुक्त्वासुरान्हनिष्यन्तीति ।
तत्र बुधो व्रतचर्यासमाप्तावागच्छत्
अदितिं चावोचद्भिक्षां देहीति ।
तत्र देवैः पूर्वमेतत्प्राश्यं नान्येनेत्यदितिर्भिक्षां नादात्
अथ भिक्षाप्रत्याख्यानरुषितेन बुधेन ब्रह्मभूतेन विवस्वतो द्वितीये जन्मन्यण्डसञ्ज्ञितस्याण्डं मारितमदित्याः ।
स मार्तण्डो विवस्वानभवच्छ्राद्धदेवः ॥ १२.३५१.४४ ॥
ದೇವತೆಗಳ ಅನ್ನವನ್ನು ಅದಿತಿ ಬೇಯಿಸಿದಳು; ಅದನ್ನು ತಿಂದು ದೇವತೆಗಳು ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವರೆಂದು. ವ್ರತಚರ್ಯೆ ಮುಗಿದಾಗ ಬುಧ ಬಂದು ಅದಿತಿಗೆ 'ಭಿಕ್ಷೆ ಕೊಡು' ಎಂದ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ದೇವತೆಗಳೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಬೇರೆಯವರಿಗಲ್ಲ ಎಂದು ಅದಿತಿ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಭಿಕ್ಷೆ ನಿರಾಕರಣೆಯಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತನಾದ ಬುಧ, ವಿವಸ್ವತನ ಎರಡನೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ, ಅಂಡ ಎಂದು ಹೆಸರಾದವನ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅದಿತಿಯಿಂದ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ. ಅವನೇ ಮಾರ್ತಾಂಡನು, ವಿವಸ್ವಾನನು ಆದನು; ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನೂ ಆದನು.
12.351.45
दक्षस्य वै दुहितरः षष्टिरासन् ।
ताभ्यः कश्यपाय त्रयोदश प्रादाद्दश धर्माय दश मनवे सप्तविंशतिमिन्दवे
तासु तुल्यासु नक्षत्राख्यां गतासु सोमो रोहिण्यामभ्यधिकां प्रीतिमकरोत् ।
ततस्ताः शेषाः पत्न्य ईर्ष्यावत्यः पितुः समीपं गत्वेममर्थं शशंसुः
भगवन्नस्मासु तुल्यप्रभावासु सोमो रोहिणीमधिकं भजतीति ।
सोऽब्रवीद्यक्ष्मैनमावेक्ष्यतीति ॥ १२.३५१.४५ ॥
ದಕ್ಷನಿಗೆ ಅರವತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಮಂದಿಯನ್ನು ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ, ಹತ್ತು ಮಂದಿಯನ್ನು ಧರ್ಮನಿಗೆ, ಹತ್ತು ಮಂದಿಯನ್ನು ಮನುವಿಗೆ, ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಮಂದಿಯನ್ನು ಸೋಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹೆಸರಿನ ಆ ಸಮಾನರಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ರೋಹಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸಿದನು. ಆಗ ಉಳಿದ ಪತ್ನಿಯರು ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಈ ವಿಷಯ ಹೇಳಿದರು: "ಭಗವನ್, ಸಮಾನ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ರೋಹಿಣಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ." ಅವನು ಹೇಳಿದನು: "ಯಕ್ಷ್ಮವು ಇವನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು."
12.351.46
दक्षशापात्सोमं राजानं यक्ष्माविवेश ।
स यक्ष्मणाविष्टो दक्षमगमत्
दक्षश्चैनमब्रवीन्न समं वर्तस इति ।
तत्रर्षयः सोममब्रुवन्क्षीयसे यक्ष्मणा
पश्चिमस्यां दिशि समुद्रे हिरण्यसरस्तीर्थम् ।
तत्र गत्वात्मानमभिषेचयस्वेति
अथागच्छत्सोमस्तत्र हिरण्यसरस्तीर्थम् ।
गत्वा चात्मनः स्नपनमकरोत्
स्नात्वा चात्मानं पाप्मनो मोक्षयामास ।
तत्र चावभासितस्तीर्थे यदा सोमस्तदाप्रभृति तीर्थं तत्प्रभासमिति नाम्ना ख्यातं बभूव
तच्छापादद्यापि क्षीयते सोमोऽमावास्यान्तरस्थः ।
पौर्णमासीमात्रेऽधिष्ठितो मेघलेखाप्रतिच्छन्नं वपुर्दर्शयति
मेघसदृशं वर्णमगमत्तदस्य शशलक्ष्म विमलमभवत् ॥ १२.३५१.४६ ॥
ದಕ್ಷನ ಶಾಪದಿಂದ ರಾಜ ಸೋಮನೊಳಗೆ ಯಕ್ಷ್ಮ (ಕ್ಷಯರೋಗ) ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಯಕ್ಷ್ಮದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅವನು ದಕ್ಷನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು; ದಕ್ಷನು ಅವನಿಗೆ, "ನೀನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ" ಎಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೋಮನಿಗೆ, "ನೀನು ಯಕ್ಷ್ಮದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಹಿರಣ್ಯಸರಸ್ವತೀ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿಕೋ" ಎಂದರು. ಆಗ ಸೋಮನು ಆ ಹಿರಣ್ಯಸರಸ್ವತೀ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ತನ್ನನ್ನು ಪಾಪದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಸೋಮನು ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾದ ಕಾಲದಿಂದ ಆ ತೀರ್ಥವು "ಪ್ರಭಾಸ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಆ ಶಾಪದಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಸೋಮನು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೇಘರೇಖೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ದೇಹವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವರ್ಣವು ಮೇಘದಂತಾಯಿತು; ಅವನ ಶಶಲಕ್ಷ್ಮವು ನಿರ್ಮಲವಾಯಿತು.
12.351.47
स्थूलशिरा महर्षिर्मेरोः प्रागुत्तरे दिग्भागे तपस्तेपे ।
तस्य तपस्तप्यमानस्य सर्वगन्धवहः शुचिर्वायुर्विवायमानः शरीरमस्पृशत्
स तपसा तापितशरीरः कृशो वायुनोपवीज्यमानो हृदयपरितोषमगमत् ।
तत्र तस्यानिलव्यजनकृतपरितोषस्य सद्यो वनस्पतयः
पुष्पशोभां न दर्शितवन्त इति स एताञ्शशाप न सर्वकालं पुष्पवन्तो ।
भविष्यथेति ॥ १२.३५१.४७ ॥
ಸ್ಥೂಲಶಿರಾ ಎಂಬ ಮಹರ್ಷಿ ಮೇರುವಿನ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಸುಗಂಧಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಶುದ್ಧ ವಾಯು ಬೀಸಿ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿತು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಕೃಶವಾದ ದೇಹದವರು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬೀಸಲ್ಪಟ್ಟು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಪಟ್ಟರು. ಗಾಳಿಯ ಬೀಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳು ತಕ್ಷಣ ಹೂವಿನ ಶೋಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನು ಶಪಿಸಿದರು: 'ನೀವು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೂ ಬಿಡುವವರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು.
12.351.48
नारायणो लोकहितार्थं वडवामुखो नाम महर्षिः पुराभवत् ।
तस्य मेरौ तपस्तप्यतः समुद्र आहूतो नागतः
तेनामर्षितेनात्मगात्रोष्मणा समुद्रः स्तिमितजलः कृतः ।
स्वेदप्रस्यन्दनसदृशश्चास्य लवणभावो जनितः
उक्तश्चापेयो भविष्यसि ।
एतच्च ते तोयं वडवामुखसञ्ज्ञितेन पीयमानं मधुरं भविष्यति
तदेतदद्यापि वडवामुखसञ्ज्ञितेनानुवर्तिना तोयं सामुद्रं पीयते ॥ १२.३५१.४८ ॥
ನಾರಾಯಣನು ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದೆ ವಡವಾಮುಖ ಎಂಬ ಮಹರ್ಷಿಯಾದನು. ಮೇರುವಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕರೆದನು; ಅದು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಕೋಪಗೊಂಡು ತನ್ನ ದೇಹೋಷ್ಮದಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ನಿಶ್ಚಲಗೊಳಿಸಿದನು; ಬೆವರಿನ ಹರಿವಿನಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪುಗುಣವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದನು. ಅದು ಕುಡಿಯಲು ಅಯೋಗ್ಯವಾಗುವುದೆಂದನು. ನಿನ್ನ ಈ ನೀರು ವಡವಾಮುಖ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನಿಂದ ಕುಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಮಧುರವಾಗುವುದು ಎಂದನು. ಇಂದಿಗೂ ವಡವಾಮುಖ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅನುಯಾಯಿಯಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಕುಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.351.49
हिमवतो गिरेर्दुहितरमुमां रुद्रश्चकमे ।
भृगुरपि च महर्षिर्हिमवन्तमागम्याब्रवीत्कन्यामुमां मे देहीति
तमब्रवीद्धिमवानभिलषितो वरो रुद्र इति ।
तमब्रवीद्भृगुर्यस्मात्त्वयाहं कन्यावरणकृतभावः प्रत्याख्यातस्तस्मान्न रत्नानां भवान्भाजनं भविष्यतीति
अद्यप्रभृत्येतदवस्थितमृषिवचनम् ॥ १२.३५१.४९ ॥
ಹಿಮವಂತನ ಮಗಳು ಉಮೆಯನ್ನು ರುದ್ರನು ಬಯಸಿದನು. ಮಹರ್ಷಿ ಭೃಗುವೂ ಹಿಮವಂತನ ಬಳಿ ಬಂದು, "ಕನ್ಯೆ ಉಮೆಯನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು" ಎಂದನು. ಹಿಮವಂತನು, "ಅಪೇಕ್ಷಿತ ವರ ರುದ್ರನು" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಆಗ ಭೃಗು, "ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವರಿಸುವ ನನ್ನ ಭಾವವನ್ನು ನೀನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ, ನೀನು ರತ್ನಗಳ ಪಾತ್ರನಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದನು. ಇಂದಿನಿಂದ ಈ ಋಷಿವಚನ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.
12.351.65
तदेवंविधं माहात्म्यं ब्राह्मणानाम् ।
क्षत्रमपि शाश्वतीमव्ययां पृथिवीं पत्नीमभिगम्य बुभुजे
तदेतद्ब्रह्माग्नीषोमीयम् ।
तेन जगद्धार्यते ॥ १२.३५१.६५ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಹಿಮೆ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನೂ ಶಾಶ್ವತ, ಅವ್ಯಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಗ್ನಿ, ಸೋಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು; ಅದರಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.