മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.351
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.351.1
अग्नीषोमौ कथं पूर्वमेकयोनी प्रवर्तितौ ।
एष मे संशयो जातस्तं छिन्धि मधुसूदन ॥ १२.३५१.१ ॥
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: അഗ്നിയും സോമനും ആദിയിൽ ഒരേ ഉത്ഭവത്തിൽനിന്ന് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കപ്പെട്ടു? എനിക്ക് ഈ സംശയം ഉണ്ടായി; ഹേ മധുസൂദനാ, അത് ഛേദിച്ചാലും.
12.351.2
श्रीभगवानुवाच ।
हन्त ते वर्तयिष्यामि पुराणं पाण्डुनन्दन ।
आत्मतेजोद्भवं पार्थ शृणुष्वैकमना मम ॥ १२.३५१.२ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ശരി, ഹേ പാണ്ഡുനന്ദനാ, സ്വന്തം തേജസ്സിൽനിന്ന് ഉണ്ടായ പുരാതനവൃത്താന്തം ഞാൻ നിനക്കു വിവരിക്കാം; ഹേ പാർത്ഥാ, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ എന്നെ കേൾക്കുക.
12.351.3
सम्प्रक्षालनकालेऽतिक्रान्ते चतुर्थे युगसहस्रान्ते ।
अव्यक्ते सर्वभूतप्रलये स्थावरजङ्गमे
ज्योतिर्धरणिवायुरहितेऽन्धे तमसि जलैकार्णवे लोके ।
तम इत्येवाभिभूतेऽसञ्ज्ञकेऽद्वितीये प्रतिष्ठिते
नैव रात्र्यां न दिवसे न सति नासति न व्यक्ते नाव्यक्ते व्यवस्थिते ।
एतस्यामवस्थायां नारायणगुणाश्रयादक्षयादजरादनिन्द्रियादग्राह्यादसम्भवात्सत्यादहिंस्राल्ललामाद्विविधप्रवृत्तिविशेषात्
अक्षयादजरामरादमूर्तितः सर्वव्यापिनः सर्वकर्तुः ।
शाश्वतात्तमसः पुरुषः प्रादुर्भूतो हरिरव्ययः ॥ १२.३५१.३ ॥
നാലാമത്തെ സഹസ്രയുഗങ്ങളുടെ അന്ത്യത്തിൽ, സർവഭൂതങ്ങളും അവ്യക്തത്തിൽ ലയിച്ച പ്രളയകാലത്ത്, വെളിച്ചവും ഭൂമിയും വായുവും ഇല്ലാത്ത, ഇരുട്ടു മാത്രമുള്ള, ഏകജലാർണവമായ ലോകത്തിൽ, പേരില്ലാത്തതും അദ്വിതീയവുമായ അവസ്ഥയിൽ, രാത്രിയോ പകലോ സത്തോ അസത്തോ വ്യക്തമോ അവ്യക്തമോ ഇല്ലാതിരുന്ന ആ അവസ്ഥയിൽ, നാരായണഗുണങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച, അക്ഷയനും അജരനും ഇന്ദ്രിയാതീതനും ഗ്രഹിക്കാനാവാത്തവനും അജനും സത്യനും അഹിംസകനും മംഗളനും വിവിധപ്രവൃത്തിവിശേഷങ്ങളുള്ളവനുമായ ശാശ്വത തമസ്സിൽ നിന്ന് അമൂർത്തനും സർവവ്യാപിയും സർവകർത്താവുമായ അവ്യയനായ ഹരി പുരുഷനായി പ്രത്യക്ഷനായി.
12.351.4
निदर्शनमपि ह्यत्र भवति ।
नासीदहो न रात्रिरासीत्
न सदासीन्नासदासीत् ।
तम एव पुरस्तादभवद्विश्वरूपम्
सा विश्वस्य जननीत्येवमस्यार्थोऽनुभाष्यते ॥ १२.३५१.४ ॥
ഇവിടെ ഇതിന് ഒരു ഉദാഹരണവുമുണ്ട്. അഹോ! അന്ന് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, രാത്രിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, സത്തും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അസത്തും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; മുമ്പേ തമസ്സു മാത്രമാണ് വിശ്വരൂപമായി പ്രത്യക്ഷമായത്. അതാണ് വിശ്വത്തിന്റെ മാതാവ്—ഇപ്രകാരം ഇതിന്റെ അർത്ഥം പറയപ്പെടുന്നു.
12.351.5
तस्येदानीं तमःसम्भवस्य पुरुषस्य पद्मयोनेर्ब्रह्मणः प्रादुर्भावे स पुरुषः प्रजाः सिसृक्षमाणो नेत्राभ्यामग्नीषोमौ ससर्ज ।
ततो भूतसर्गे प्रवृत्ते प्रजाक्रमवशाद्ब्रह्मक्षत्रमुपातिष्ठत्
यः सोमस्तद्ब्रह्म यद्ब्रह्म ते ब्राह्मणाः ।
योऽग्निस्तत्क्षत्रं क्षत्राद्ब्रह्म बलवत्तरम्
कस्मादिति लोकप्रत्यक्षगुणमेतत्तद्यथा ।
ब्राह्मणेभ्यः परं भूतं नोत्पन्नपूर्वम्
दीप्यमानेऽग्नौ जुहोतीति कृत्वा ब्रवीमि ।
भूतसर्गः कृतो ब्रह्मणा भूतानि च प्रतिष्ठाप्य त्रैलोक्यं
धार्यत इति ॥ १२.३५१.५ ॥
അപ്പോൾ തമസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ആ പുരുഷൻ, പത്മയോനി ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് തന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് അഗ്നിയെയും സോമനെയും സൃഷ്ടിച്ചു. പിന്നീട് ഭൂതസൃഷ്ടി ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, പ്രജാക്രമത്തിന്റെ വശത്താൽ ബ്രഹ്മവും ക്ഷത്രവും ഉയർന്നു. ഏതു സോമനോ അതു ബ്രഹ്മം; ഏതു ബ്രഹ്മമോ അവരാണ് ബ്രാഹ്മണർ. ഏതു അഗ്നിയോ അതു ക്ഷത്രം; എന്നാൽ ക്ഷത്രത്തേക്കാൾ ബ്രഹ്മം ബലവത്തരമാണ്. എന്തുകൊണ്ടെന്നാൽ ഇത് ലോകത്ത് പ്രത്യക്ഷമായ ഗുണമാണ്. ബ്രാഹ്മണരെക്കാൾ ഉയർന്ന ഒരു ജീവി മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ ആഹുതി നൽകുന്നു എന്നതിനാൽ ഞാൻ ഇതു പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനാൽ ഭൂതസൃഷ്ടി നടത്തപ്പെട്ടു; ഭൂതങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ച് മൂന്നു ലോകങ്ങൾ ധരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.351.6
मन्त्रवादोऽपि हि भवति ।
त्वमग्ने यज्ञानां होता विश्वेषाम्
हितो देवेभिर्मानुषे जने इति ।
निदर्शनं चात्र भवति
विश्वेषामग्ने यज्ञानां होतेति ।
हितो देवैर्मानुषैर्जगत इति
अग्निर्हि यज्ञानां होता कर्ता ।
स चाग्निर्ब्रह्म ॥ १२.३५१.६ ॥
ഇതും മന്ത്രവാക്യമാണ്. "അഗ്നേ, നീ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെയും ഹോതാവാണ്; ദേവന്മാരാൽ മനുഷ്യർക്കിടയിൽ സ്ഥാപിതനായവൻ." ഇതിന് ഉദാഹരണവുമുണ്ട്: "അഗ്നേ, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെയും ഹോതാവ്." "ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ലോകത്തിനായി സ്ഥാപിച്ചവൻ." അഗ്നിയാണ് യജ്ഞങ്ങളുടെ ഹോതാവും കർത്താവും; ആ അഗ്നി ബ്രഹ്മമാണ്.
12.351.7
न ह्यृते मन्त्राद्धवनमस्ति ।
न विना पुरुषं तपः सम्भवति
हविर्मन्त्राणां सम्पूजा विद्यते देवमनुष्याणामनेन त्वं होतेति नियुक्तः ।
ये च मानुषा होत्राधिकारास्ते च
ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर्द्विजात्योः ।
तस्माद्ब्राह्मणा ह्यग्निभूता यज्ञानुद्वहन्ति
यज्ञा देवांस्तर्पयन्ति देवाः पृथिवीं भावयन्ति ॥ १२.३५१.७ ॥
മന്ത്രമില്ലാതെ ഹവനമില്ല; പുരുഷനില്ലാതെ തപസ്സ് ഉണ്ടാകില്ല. ഹവിസ്സിനും മന്ത്രങ്ങൾക്കും ഉള്ള സമ്പൂജ ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും ഉണ്ട്; "നീ ഹോതാവാണ്" എന്ന് ഇതിനാൽ നീ നിയുക്തനായി. ഹോതൃ അധികാരമുള്ള മനുഷ്യരും അങ്ങനെ തന്നെ. യജനം ബ്രാഹ്മണന് മാത്രമാണ് വിധിച്ചിരിക്കുന്നത്; ക്ഷത്രിയർക്കും വൈശ്യർക്കും അല്ല. അതിനാൽ ബ്രാഹ്മണർ അഗ്നിരൂപികളായി യജ്ഞങ്ങളെ വഹിക്കുന്നു; യജ്ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു; ദേവന്മാർ ഭൂമിയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
12.351.8
शतपथे हि ब्राह्मणं भवति ।
अग्नौ समिद्धे स जुहोति यो विद्वान्ब्राह्मणमुखे दानाहुतिं जुहोति
एवमप्यग्निभूता ब्राह्मणा विद्वांसोऽग्निं भावयन्ति ।
अग्निर्विष्णुः सर्वभूतान्यनुप्रविश्य प्राणान्धारयति
अपि चात्र सनत्कुमारगीताः श्लोका भवन्ति ॥ १२.३५१.८ ॥
ശതപഥത്തിൽ ബ്രാഹ്മണമുണ്ട്. ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ ആരാണോ ഹോമിക്കുന്നത്, ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണന്റെ മുഖത്ത് ദാനാഹുതി അർപ്പിക്കുന്നു. അതുപോലെ അഗ്നിരൂപികളായ വിദ്വാന്മാരായ ബ്രാഹ്മണർ അഗ്നിയെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നു. അഗ്നി വിഷ്ണുവാണ്; അവൻ സർവഭൂതങ്ങളിലും പ്രവേശിച്ച് പ്രാണങ്ങളെ ധരിക്കുന്നു. ഇവിടെ സനത്കുമാരൻ പാടിയ ശ്ലോകങ്ങളുമുണ്ട്.
12.351.9
विश्वं ब्रह्मासृजत्पूर्वं सर्वादिर्निरवस्करम् ।
ब्रह्मघोषैर्दिवं तिष्ठन्त्यमरा ब्रह्मयोनयः ॥ १२.३५१.९ ॥
ആദിയിൽ ബ്രഹ്മം ലോകത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു; അത് എല്ലാറ്റിന്റെയും ആദിയും കളങ്കരഹിതവുമാണ്. ബ്രഹ്മഘോഷങ്ങളാൽ അമരന്മാരായ ദേവന്മാർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ബ്രഹ്മമാണ് അവരുടെ ഉറവിടം.
12.351.10
ब्राह्मणानां मतिर्वाक्यं कर्म श्रद्धा तपांसि च ।
धारयन्ति महीं द्यां च शैत्याद्वार्यमृतं यथा ॥ १२.३५१.१० ॥
ബ്രാഹ്മണരുടെ ബുദ്ധിയും വാക്കും കർമ്മവും ശ്രദ്ധയും തപസ്സുകളും ഭൂമിയെയും സ്വർഗ്ഗത്തെയും താങ്ങുന്നു; തണുപ്പിനാൽ വെള്ളം അമൃതം പോലെ.
12.351.11
नास्ति सत्यात्परो धर्मो नास्ति मातृसमो गुरुः ।
ब्राह्मणेभ्यः परं नास्ति प्रेत्य चेह च भूतये ॥ १२.३५१.११ ॥
സത്യത്തേക്കാൾ വലിയ ധർമ്മമില്ല; മാതാവിനു തുല്യനായ ഗുരുവില്ല. ബ്രാഹ്മണരേക്കാൾ ഉയർന്നവരില്ല; അവർ ഇഹത്തിലും പരത്തിലും ശ്രേയസ്സ് നൽകുന്നു.
12.351.12
नैषामुक्षा वर्धते नोत वाहा न गर्गरो मथ्यते सम्प्रदाने ।
अपध्वस्ता दस्युभूता भवन्ति येषां राष्ट्रे ब्राह्मणा वृत्तिहीनाः ॥ १२.३५१.१२ ॥
ഏത് രാഷ്ട്രത്തിൽ ഉപജീവനമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണർ ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അവരുടെ അടുത്ത് കാളകൾ വളരുന്നില്ല, വാഹനങ്ങളില്ല; ദാനസമയത്ത് മത്ഥനം നടക്കുന്നില്ല; അവർ വീണുപോയി കവർച്ചക്കാരായി മാറുന്നു.
12.351.13
वेदपुराणेतिहासप्रामाण्यान्नारायणमुखोद्गताः सर्वात्मानः सर्वकर्तारः सर्वभावनाश्च ब्राह्मणाः ।
वाक्समकालं हि तस्य देवस्य वरप्रदस्य ब्राह्मणाः प्रथमं प्रादुर्भूता ब्राह्मणेभ्यश्च शेषा वर्णाः प्रादुर्भूताः
इत्थं च सुरासुरविशिष्टा ब्राह्मणा यदा मया ब्रह्मभूतेन पुरा ।
स्वयमेवोत्पादिताः सुरासुरमहर्षयो भूतविशेषाः स्थापिता निगृहीताश्च ॥ १२.३५१.१३ ॥
വേദ, പുരാണ, ഇതിഹാസങ്ങളുടെ പ്രാമാണ്യത്താൽ, നാരായണന്റെ മുഖത്തുനിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച ബ്രാഹ്മണർ എല്ലാവരുടെയും ആത്മാവും എല്ലാം ചെയ്യുന്നവരും എല്ലാം നിലനിർത്തുന്നവരുമാണ്. വരദായകനായ ആ ദേവന്റെ വാക്കിനോടൊപ്പം ആദ്യം ബ്രാഹ്മണർ പ്രകടരായി; ബ്രാഹ്മണരിൽനിന്ന് ശേഷിച്ച വർണങ്ങൾ പ്രകടരായി. ഇങ്ങനെ മുൻകാലത്ത് ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ ഞാൻ സുര-അസുരരിൽ വിശിഷ്ടരായ ബ്രാഹ്മണരെയും സുര-അസുര മഹർഷിമാരെയും വിശേഷ ജീവികളെയും സ്വയം ഉൽപാദിപ്പിച്ച് സ്ഥാപിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്തു.
12.351.14
अहल्याधर्षणनिमित्तं हि गौतमाद्धरिश्मश्रुतामिन्द्रः प्राप्तः ।
कौशिकनिमित्तं चेन्द्रो मुष्कवियोगं मेषवृषणत्वं चावाप
अश्विनोर्ग्रहप्रतिषेधोद्यतवज्रस्य पुरंदरस्य च्यवनेन स्तम्भितो बाहुः ।
क्रतुवधप्राप्तमन्युना च दक्षेण भूयस्तपसा चात्मानं संयोज्य नेत्राकृतिरन्या ललाटे रुद्रस्योत्पादिता ॥ १२.३५१.१४ ॥
അഹല്യാധർഷണം നിമിത്തം ഗൗതമന്റെ ശാപത്താൽ ഇന്ദ്രന് മഞ്ഞ-തവിട്ടു താടി ലഭിച്ചു. കൗശികൻ നിമിത്തം ഇന്ദ്രൻ വൃഷണങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുത്തി ആട്ടിൻകൊറ്റന്റെ വൃഷണങ്ങൾ നേടി. ഗ്രഹം തടഞ്ഞ വജ്രോദ്യതനായ പുരന്ദരന്റെ കൈ ച്യവനൻ സ്തംഭിപ്പിച്ചു. യാഗനാശത്താൽ കോപിച്ച ദക്ഷൻ തപസ്സിനാൽ വീണ്ടും സ്വയം ഒന്നിപ്പിച്ച് രുദ്രന്റെ നെറ്റിയിൽ മറ്റൊരു കണ്ണിന്റെ രൂപം സൃഷ്ടിച്ചു.
12.351.15
त्रिपुरवधार्थं दीक्षामभ्युपगतस्य रुद्रस्योशनसा शिरसो जटा उत्कृत्य प्रयुक्ताः ।
ततः प्रादुर्भूता भुजगाः
तैरस्य भुजगैः पीड्यमानः कण्ठो नीलतामुपनीतः ।
पूर्वे च मन्वन्तरे स्वायम्भुवे नारायणहस्तबन्धग्रहणान्नीलकण्ठत्वमेव वा ॥ १२.३५१.१५ ॥
ത്രിപുരവധത്തിനായി ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച രുദ്രന്റെ ശിരസ്സിലെ ജടകൾ ഉശനസ് മുറിച്ച് പ്രയോഗിച്ചു. അപ്പോൾ സർപ്പങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ആ സർപ്പങ്ങളാൽ പീഡിതനായ രുദ്രന്റെ കണ്ഠം നീലനിറമായി. അല്ലെങ്കിൽ പൂർവ മന്വന്തരമായ സ്വായംഭുവകാലത്ത് നാരായണന്റെ കൈ പിടിച്ചു ബന്ധിച്ചതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അവന് നീലകണ്ഠത്വം ഉണ്ടായത്.
12.351.16
अमृतोत्पादने पुरश्चरणतामुपगतस्याङ्गिरसो बृहस्पतेरुपस्पृशतो न प्रसादं गतवत्यः किलापः ।
अथ बृहस्पतिरपां चुक्रोध
यस्मान्ममोपस्पृशतः कलुषीभूता न प्रसादमुपगतास्तस्मादद्यप्रभृति झषमकरमत्स्यकच्छपजन्तुसङ्कीर्णाः कलुषीभवतेति ।
तदाप्रभृत्यापो यादोभिः सङ्कीर्णाः संवृत्ताः ॥ १२.३५१.१६ ॥
അമൃതോത്പാദനത്തിൽ പുരശ്ചരണം ചെയ്തിരുന്ന ആംഗിരസ ബൃഹസ്പതിയെ സ്പർശിച്ചിട്ടും ജലങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ അനുഗ്രഹം നേടിയില്ല. അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി ജലത്തോട് കോപിച്ചു: 'എന്നെ സ്പർശിച്ചപ്പോൾ നിങ്ങൾ കലങ്ങി അനുഗ്രഹം നേടിയില്ലല്ലോ, അതിനാൽ ഇന്നുമുതൽ മത്സ്യം, മുതല, മത്സ്യങ്ങൾ, ആമ തുടങ്ങിയ ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞ് കലുഷിതമായിരിക്കട്ടെ' എന്ന്. അന്നുമുതൽ ജലം ജലജീവികളാൽ നിറഞ്ഞതായി.
12.351.17
विश्वरूपो वै त्वाष्ट्रः पुरोहितो देवानामासीत्स्वस्रीयोऽसुराणाम् ।
स प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागमददत्परोक्षमसुरेभ्यः ॥ १२.३५१.१७ ॥
വിശ്വരൂപൻ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രൻ, ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതനായിരുന്നു; അസുരന്മാർക്ക് അവൻ സഹോദരീപുത്രനുമായിരുന്നു. അവൻ പ്രത്യക്ഷത്തിൽ ദേവന്മാർക്കും പരോക്ഷത്തിൽ അസുരന്മാർക്കും ഭാഗം നൽകി.
12.351.18
अथ हिरण्यकशिपुं पुरस्कृत्य विश्वरूपमातरं स्वसारमसुरा वरमयाचन्त ।
हे स्वसरयं ते पुत्रस्त्वाष्ट्रो विश्वरूपस्त्रिशिरा देवानां पुरोहितः प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागमददत्परोक्षमस्माकम्
ततो देवा वर्धन्ते वयं क्षीयामः ।
तदेनं त्वं वारयितुमर्हसि तथा यथास्मान्भजेदिति ॥ १२.३५१.१८ ॥
അപ്പോൾ അസുരന്മാർ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, വിശ്വരൂപന്റെ മാതാവും സഹോദരിയുമായവളോട് വരം ചോദിച്ചു. ഹേ സഹോദരീ, നിന്റെ പുത്രൻ ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകൻ വിശ്വരൂപൻ, മൂന്നു തലയുള്ളവൻ, ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതൻ; അവൻ ദേവന്മാർക്ക് പരസ്യമായി ഭാഗം നൽകുന്നു, ഞങ്ങൾക്ക് രഹസ്യമായി. അതിനാൽ ദേവന്മാർ വളരുന്നു, ഞങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു. അതിനാൽ നീ അവനെ തടയണം, അവൻ ഞങ്ങൾക്കും ഭാഗം നൽകേണ്ടതിന്.
12.351.19
अथ विश्वरूपं नन्दनवनमुपगतं मातोवाच ।
पुत्र किं परपक्षवर्धनस्त्वं मातुलपक्षं नाशयसि
नार्हस्येवं कर्तुमिति ।
स विश्वरूपो मातुर्वाक्यमनतिक्रमणीयमिति मत्वा सम्पूज्य हिरण्यकशिपुमगात् ॥ १२.३५१.१९ ॥
അപ്പോൾ നന്ദനവനത്തിലെത്തിയ വിശ്വരൂപനോട് മാതാവ് പറഞ്ഞു: പുത്രാ, ശത്രുപക്ഷത്തെ വളർത്തുന്നത് എന്തിന്? നിന്റെ മാതുലന്മാരുടെ പക്ഷത്തെ നശിപ്പിക്കുകയാണ് നീ. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല. മാതാവിന്റെ വാക്ക് ലംഘിക്കാനാവാത്തതെന്ന് കരുതി വിശ്വരൂപൻ അവളെ ആദരിച്ച് ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
12.351.20
हैरण्यगर्भाच्च वसिष्ठाद्धिरण्यकशिपुः शापं प्राप्तवान् ।
यस्मात्त्वयान्यो वृतो होता तस्मादसमाप्तयज्ञस्त्वमपूर्वात्सत्त्वजाताद्वधं प्राप्स्यसीति
तच्छापदानाद्धिरण्यकशिपुः प्राप्तवान्वधम् ॥ १२.३५१.२० ॥
ഹൈരണ്യഗർഭനിൽ നിന്നും വസിഷ്ഠനിൽ നിന്നും ഹിരണ്യകശിപു ശാപം നേടി. നീ മറ്റൊരാളെ ഹോതാവായി തിരഞ്ഞെടുത്തതിനാൽ നിന്റെ യജ്ഞം പൂർത്തിയാകില്ല; മുൻപ് അറിയപ്പെടാത്ത ഒരു ജീവിയാൽ നിനക്കു മരണം വരും എന്നതാണ് ആ ശാപം. ആ ശാപദാനത്താൽ ഹിരണ്യകശിപു മരണം പ്രാപിച്ചു.
12.351.21
विश्वरूपो मातृपक्षवर्धनोऽत्यर्थं तपस्यभवत् ।
तस्य व्रतभङ्गार्थमिन्द्रो बह्वीः श्रीमत्योऽप्सरसो नियुयोज
ताश्च दृष्ट्वा मनः क्षुभितं तस्याभवत्तासु चाप्सरःसु नचिरादेव सक्तोऽभवत् ।
सक्तं चैनं ज्ञात्वाप्सरस ऊचुर्गच्छामहे वयं यथागतमिति ॥ १२.३५१.२१ ॥
മാതൃപക്ഷത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന വിശ്വരൂപൻ അത്യന്തം തപസ്സിൽ മുഴുകി. അവന്റെ വ്രതം ഭംഗപ്പെടുത്താൻ ഇന്ദ്രൻ നിരവധി തേജസ്വിനികളായ അപ്സരസ്സുകളെ അയച്ചു. അവരെ കണ്ട് അവന്റെ മനസ്സ് ഇളകി; താമസിയാതെ അവൻ അവരിൽ ആസക്തനായി. അവൻ ആസക്തനായത് അറിഞ്ഞ് അപ്സരസ്സുകൾ പറഞ്ഞു, "ഞങ്ങൾ വന്ന വഴിയേ മടങ്ങിപ്പോകാം."
12.351.22
क्व गमिष्यथ आस्यतां तावन्मया सह श्रेयो भविष्यतीति ।
तास्तमब्रुवन्
वयं देवस्त्रियोऽप्सरस इन्द्रं वरदं पुरा प्रभविष्णुं वृणीमह इति ॥ १२.३५१.२२ ॥
"നിങ്ങൾ എവിടേക്ക് പോകും? അൽപ്പം നിൽക്കൂ; എന്നോടൊപ്പം നിങ്ങൾക്ക് ശ്രേയസ്സുണ്ടാകും." അപ്പോൾ അവർ അവനോടു പറഞ്ഞു, "ഞങ്ങൾ ദേവസ്ത്രീകളായ അപ്സരസ്സുകളാണ്; മുൻപ് വരദായകനും ശക്തനുമായ ഇന്ദ്രനെ ഞങ്ങൾ വരിച്ചിരിക്കുന്നു."
12.351.23
अथ ता विश्वरूपोऽब्रवीदद्यैव सेन्द्रा देवा न भविष्यन्तीति ।
ततो मन्त्राञ्जजाप
तैर्मन्त्रैः प्रावर्धत त्रिशिराः ।
एकेनास्येन सर्वलोकेषु द्विजैः क्रियावद्भिर्यज्ञेषु सुहुतं सोमं पपावेकेनाप एकेन सेन्द्रान्देवान्
अथेन्द्रस्तं विवर्धमानं सोमपानाप्यायितसर्वगात्रं दृष्ट्वा चिन्तामापेदे ॥ १२.३५१.२३ ॥
അപ്പോൾ വിശ്വരൂപൻ അവരോട് പറഞ്ഞു, "ഇന്നുതന്നെ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പമുള്ള ദേവന്മാർ ഉണ്ടാവില്ല." പിന്നെ അവൻ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചു. ആ മന്ത്രങ്ങളാൽ ത്രിശിരസ്സ് വളർന്നു. ഒരു മുഖംകൊണ്ട് എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും യജ്ഞങ്ങളിൽ കർമ്മം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജന്മാർ നന്നായി അർപ്പിച്ച സോമം അവൻ കുടിച്ചു, ഒന്നുകൊണ്ട് വെള്ളം കുടിച്ചു, ഒന്നുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രനോടൊപ്പമുള്ള ദേവന്മാരെ. സോമപാനത്താൽ എല്ലാ അവയവങ്ങളും പുഷ്ടിപ്പെട്ട് വളരുന്ന അവനെ കണ്ട് ഇന്ദ്രൻ ചിന്തയിലായി.
12.351.24
देवाश्च ते सहेन्द्रेण ब्रह्माणमभिजग्मुरूचुश्च ।
विश्वरूपेण सर्वयज्ञेषु सुहुतः सोमः पीयते
वयमभागाः संवृत्ताः ।
असुरपक्षो वर्धते वयं क्षीयामः
तदर्हसि नो विधातुं श्रेयो यदनन्तरमिति ॥ १२.३५१.२४ ॥
ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്ന് പറഞ്ഞു, "വിശ്വരൂപൻ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും നന്നായി അർപ്പിച്ച സോമം കുടിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ഭാഗമില്ലാത്തവരായി. അസുരപക്ഷം വളരുന്നു, ഞങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇതിനുശേഷം ഞങ്ങൾക്ക് നന്മ വിധിച്ചാലും."
12.351.25
तान्ब्रह्मोवाच ऋषिर्भार्गवस्तपस्तप्यते दधीचः ।
स याच्यतां वरं यथा कलेवरं जह्यात्
तस्यास्थिभिर्वज्रं क्रियतामिति ॥ १२.३५१.२५ ॥
ബ്രഹ്മാവ് അവരോട് പറഞ്ഞു, "ഭൃഗുവംശജനായ ദധീചൻ എന്ന ഋഷി തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. അവനോട് വരം ചോദിക്കട്ടെ; ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ; അവന്റെ അസ്ഥികളാൽ വജ്രം ഉണ്ടാക്കട്ടെ."
12.351.26
देवास्तत्रागच्छन्यत्र दधीचो भगवानृषिस्तपस्तेपे ।
सेन्द्रा देवास्तमभिगम्योचुर्भगवंस्तपसः कुशलमविघ्नं चेति
तान्दधीच उवाच स्वागतं भवद्भ्यः किं क्रियताम् ।
यद्वक्ष्यथ तत्करिष्यामीति
ते तमब्रुवञ्शरीरपरित्यागं लोकहितार्थं भगवान्कर्तुमर्हतीति ।
अथ दधीचस्तथैवाविमनाः सुखदुःखसमो महायोगी आत्मानं
समाधाय शरीरपरित्यागं चकार ॥ १२.३५१.२६ ॥
ദേവന്മാർ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന ഭഗവാൻ ഋഷി ദധീചൻ ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്ക് വന്നു. ഇന്ദ്രനോടൊപ്പമുള്ള ദേവന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു, "ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ തപസ്സ് കുശലമായും വിഘ്നമില്ലാതെയും നടക്കുന്നുവോ?" ദധീചൻ അവരോടു പറഞ്ഞു, "നിങ്ങൾക്ക് സ്വാഗതം. എന്തു ചെയ്യണം? നിങ്ങൾ പറയുന്നതെന്തും ഞാൻ ചെയ്യും." അവർ പറഞ്ഞു, "ലോകഹിതത്തിനായി ഭഗവാൻ ശരീരം ത്യജിക്കുന്നത് യോഗ്യമാണ്." അപ്പോൾ ദധീചൻ അതേ അചഞ്ചലതയോടെ, സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമനായി, മഹായോഗിയായി ആത്മാവിനെ സമാധിയിൽ ഉറപ്പിച്ച് ശരീരം ത്യജിച്ചു.
12.351.28
तस्य परमात्मन्यवसृते तान्यस्थीनि धाता सङ्गृह्य वज्रमकरोत् ।
तेन वज्रेणाभेद्येनाप्रधृष्येण ब्रह्मास्थिसम्भूतेन विष्णुप्रविष्टेनेन्द्रो विश्वरूपं जघान
शिरसां चास्य छेदनमकरोत् ।
तस्मादनन्तरं विश्वरूपगात्रमथनसम्भवं त्वष्ट्रोत्पादितमेवारिं वृत्रमिन्द्रो जघान
तस्यां द्वैधीभूतायां ब्रह्मवध्यायां भयादिन्द्रो देवराज्यं परित्यज्य अप्सु सम्भवां शीतलां मानससरोगतां नलिनीं प्रपेदे ।
तत्र चैश्वर्ययोगादणुमात्रो भूत्वा बिसग्रन्थिं प्रविवेश ॥ १२.३५१.२८ ॥
അദ്ദേഹം പരമാത്മാവിൽ ലയിച്ചപ്പോൾ ധാതാവ് ആ അസ്ഥികൾ ശേഖരിച്ച് വജ്രായുധം നിർമ്മിച്ചു. ബ്രഹ്മർഷിയുടെ അസ്ഥികളിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതും വിഷ്ണു പ്രവേശിച്ചതും ഭേദിക്കാനാവാത്തതും ജയിക്കാനാവാത്തതുമായ ആ വജ്രത്താൽ ഇന്ദ്രൻ വിശ്വരൂപനെ വധിച്ച് അവന്റെ തലകൾ ഛേദിച്ചു. പിന്നീട് വിശ്വരൂപന്റെ അവയവങ്ങൾ മഥിച്ചപ്പോൾ ജനിച്ചതും ത്വഷ്ടാവ് സൃഷ്ടിച്ചതുമായ ശത്രുവായ വൃത്രനെയും ഇന്ദ്രൻ വധിച്ചു. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം രണ്ടായി പിളർന്നപ്പോൾ ഭയത്താൽ ഇന്ദ്രൻ ദേവരാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് വെള്ളത്തിൽ ജനിച്ച തണുത്ത മാനസസരസ്സിലെ താമരത്തണ്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെ തന്റെ ഐശ്വര്യയോഗശക്തിയാൽ അണുമാത്രനായി താമരത്തണ്ടിലെ നാരിൽ പ്രവേശിച്ചു.
12.351.29
अथ ब्रह्मवध्याभयप्रनष्टे त्रैलोक्यनाथे शचीपतौ जगदनीश्वरं बभूव ।
देवान्रजस्तमश्चाविवेश
मन्त्रा न प्रावर्तन्त महर्षीणाम् ।
रक्षांसि प्रादुरभवन्
ब्रह्म चोत्सादनं जगाम ।
अनिन्द्राश्चाबला लोकाः सुप्रधृष्या बभूवुः ॥ १२.३५१.२९ ॥
ബ്രഹ്മഹത്യാഭയം നശിച്ചപ്പോൾ, ത്രിലോകനാഥനും ശചീപതിയുമായ ഇന്ദ്രൻ ലോകത്തിന് അധിപനില്ലാത്തവനായി. ദേവന്മാരിൽ രജസും തമസും പ്രവേശിച്ചു. മഹർഷിമാരുടെ മന്ത്രങ്ങൾ ഫലിച്ചില്ല. രാക്ഷസന്മാർ പ്രത്യക്ഷരായി, ബ്രഹ്മം നാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. ഇന്ദ്രനില്ലാതെ ലോകങ്ങൾ ദുർബലമായി, എളുപ്പത്തിൽ ആക്രമിക്കപ്പെടാവുന്നവയായി.
12.351.30
अथ देवा ऋषयश्चायुषः पुत्रं नहुषं नाम देवराजत्वेऽभिषिषिचुः ।
नहुषः पञ्चभिः शतैर्ज्योतिषां ललाटे ज्वलद्भिः सर्वतेजोहरैस्त्रिविष्टपं पालयां बभूव
अथ लोकाः प्रकृतिमापेदिरे स्वस्थाश्च बभूवुः ॥ १२.३५१.३० ॥
പിന്നീട് ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ആയുസ്സിന്റെ പുത്രനായ നഹുഷനെ ദേവരാജപദവിയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു. നഹുഷൻ നെറ്റിയിൽ ജ്വലിക്കുന്നതും സർവ തേജസ്സും അപഹരിക്കുന്നതുമായ അഞ്ഞൂറ് പ്രകാശങ്ങളോടെ ത്രിവിഷ്ടപം പാലിച്ചു. അപ്പോൾ ലോകങ്ങൾ സ്വാഭാവിക നിലയിലെത്തി സ്വസ്ഥമായി.
12.351.31
अथोवाच नहुषः ।
सर्वं मां शक्रोपभुक्तमुपस्थितमृते शचीमिति
स एवमुक्त्वा शचीसमीपमगमदुवाच चैनाम् ।
सुभगेऽहमिन्द्रो देवानां भजस्व मामिति
तं शची प्रत्युवाच ।
प्रकृत्या त्वं धर्मवत्सलः सोमवंशोद्भवश्च
नार्हसि परपत्नीधर्षणं कर्तुमिति ॥ १२.३५१.३१ ॥
നഹുഷൻ പറഞ്ഞു: "ശചിയൊഴികെ ഇന്ദ്രൻ അനുഭവിച്ച സർവ്വവും എന്റെ മുന്നിലുണ്ട്." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ശചിയുടെ അരികിൽ ചെന്ന് അവളോട് പറഞ്ഞു: "സുഭഗേ, ഞാൻ ദേവന്മാരുടെ ഇന്ദ്രനാണ്; എന്നെ സ്വീകരിക്കുക." അപ്പോൾ ശചി അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: "നീ സ്വഭാവത്താൽ ധർമ്മപ്രിയനും സോമവംശത്തിൽ ജനിച്ചവനുമാണ്. പരപത്നിയെ അപമാനിക്കുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല."
12.351.32
तामथोवाच नहुषः ।
ऐन्द्रं पदमध्यास्यते मया
अहमिन्द्रस्य राज्यरत्नहरो नात्राधर्मः कश्चित्त्वमिन्द्रभुक्तेति ।
सा तमुवाच
अस्ति मम किञ्चिद्व्रतमपर्यवसितम् ।
तस्यावभृथे त्वामुपगमिष्यामि कैश्चिदेवाहोभिरिति
स शच्यैवमभिहितो नहुषो जगाम ॥ १२.३५१.३२ ॥
അപ്പോൾ നഹുഷൻ അവളോട് പറഞ്ഞു: "ഇന്ദ്രപദം ഞാൻ അധിഷ്ഠിക്കും; ഇന്ദ്രന്റെ രാജ്യരത്നങ്ങൾ കവർന്നവൻ ഞാനാണ്. ഇവിടെ ഒരു അധർമ്മവുമില്ല; നീ ഇന്ദ്രൻ അനുഭവിച്ചവളാണ്." അവൾ അവനോട് പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് ഒരു വ്രതം ഇനിയും പൂർത്തിയായിട്ടില്ല. അതിന്റെ അവഭൃഥ സ്നാനസമയത്ത്, ചില ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം, ഞാൻ നിന്റെ അടുത്ത് വരാം." ശചി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നഹുഷൻ പോയി.
12.351.33
अथ शची दुःखशोकार्ता भर्तृदर्शनलालसा नहुषभयगृहीता बृहस्पतिमुपागच्छत् ।
स च तामभिगतां दृष्ट्वैव ध्यानं प्रविश्य भर्तृकार्यतत्परां ज्ञात्वा बृहस्पतिरुवाच
अनेनैव व्रतेन तपसा चान्विता देवीं वरदामुपश्रुतिमाह्वय ।
सा तवेन्द्रं दर्शयिष्यतीति ॥ १२.३५१.३३ ॥
അപ്പോൾ ശചി ദുഃഖശോകങ്ങളാൽ പീഡിതയായി, ഭർത്താവിനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, നഹുഷന്റെ ഭയത്താൽ ഗ്രസിക്കപ്പെട്ട്, ബൃഹസ്പതിയുടെ അടുത്ത് പോയി. അവൾ വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി ധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, അവൾ ഭർത്താവിന്റെ കാര്യത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നത് അറിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു: "ഈ വ്രതവും തപസ്സും കൂടിയവളായി, വരദായിനിയായ ദേവി ഉപശ്രുതിയെ വിളിക്കുക. അവൾ നിനക്ക് ഇന്ദ്രനെ കാണിച്ചുതരും."
12.351.34
साथ महानियममास्थिता देवीं वरदामुपश्रुतिं मन्त्रैराह्वयत् ।
सोपश्रुतिः शचीसमीपमगात्
उवाच चैनामियमस्मि त्वयोपहूतोपस्थिता ।
किं ते प्रियं करवाणीति
तां मूर्ध्ना प्रणम्योवाच शची भगवत्यर्हसि मे भर्तारं दर्शयितुं त्वं सत्या मता चेति ।
सैनां मानसं सरोऽनयत्
तत्रेन्द्रं बिसग्रन्थिगतमदर्शयत् ॥ १२.३५१.३४ ॥
അവൾ മഹാനിയമം സ്വീകരിച്ച്, മന്ത്രങ്ങളാൽ വരദായിനിയായ ദേവി ഉപശ്രുതിയെ വിളിച്ചു. ആ ഉപശ്രുതി ശചിയുടെ അടുത്ത് വന്ന് പറഞ്ഞു: "നീ എന്നെ വിളിച്ചു; ഇതാ ഞാൻ എത്തി. നിനക്ക് എന്ത് പ്രിയകാര്യം ചെയ്യണം?" ശചി ശിരസ്സ് നമിച്ച് പറഞ്ഞു: "ഭഗവതീ, നീ സത്യവതിയെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; എന്റെ ഭർത്താവിനെ കാണിച്ചുതരാൻ നീ അർഹയാണ്." അപ്പോൾ അവൾ അവളെ മാനസസരസ്സിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അവിടെ താമരത്തണ്ടിൽ ഒളിഞ്ഞിരുന്ന ഇന്ദ്രനെ കാണിച്ചു.
12.351.35
तामिन्द्रः पत्नीं कृशां ग्लानां च दृष्ट्वा चिन्तयां बभूव ।
अहो मम महद्दुःखमिदमद्योपगतम्
नष्टं हि मामियमन्विष्योपागमद्दुःखार्तेति ।
तामिन्द्र उवाच कथं वर्तयसीति
सा तमुवाच ।
नहुषो मामाह्वयति
कालश्चास्य मया कृत इति ॥ १२.३५१.३५ ॥
ഇന്ദ്രൻ ആ കൃശയും ക്ഷീണയുമായ പത്നിയെ കണ്ട് ചിന്താകുലനായി. അയ്യോ! എനിക്ക് ഇന്ന് ഈ വലിയ ദുഃഖം വന്നു ചേർന്നിരിക്കുന്നു. എന്നെ അന്വേഷിച്ച് ദുഃഖാർത്തയായി ഇവൾ വന്നിരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: നീ എങ്ങനെ കഴിയുന്നു? അവൾ പറഞ്ഞു: നഹുഷൻ എന്നെ വിളിക്കുന്നു; അവനുവേണ്ടി ഞാൻ ഒരു കാലം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
12.351.36
गच्छ ।
नहुषस्त्वया वाच्योऽपूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ उद्वहस्व
इन्द्रस्य हि महान्ति वाहनानि मनसः प्रियाण्यधिरूढानि मया ।
त्वमन्येनोपयातुमर्हसीति
सैवमुक्ता हृष्टा जगाम ।
इन्द्रोऽपि बिसग्रन्थिमेवाविवेश भूयः ॥ १२.३५१.३६ ॥
പോകൂ. നഹുഷനോട് എന്റെ പേരിൽ പറയുക: അപൂർവമായ, ഋഷിമാർ കെട്ടിയ വാഹനത്തിൽ കയറി നീ വരിക. ഇന്ദ്രന്റെ മനസ്സിന് പ്രിയമായ വലിയ വാഹനങ്ങളിൽ ഞാൻ കയറിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ മറ്റൊരാളോടൊപ്പം വരരുത്. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട അവൾ സന്തോഷത്തോടെ പോയി. ഇന്ദ്രനും വീണ്ടും താമരത്തണ്ടിന്റെ കെട്ടിൽത്തന്നെ പ്രവേശിച്ചു.
12.351.37
अथेन्द्राणीमभ्यागतां दृष्ट्वोवाच नहुषः पूर्णः स काल इति ।
तं शच्यब्रवीच्छक्रेण यथोक्तम्
स महर्षियुक्तं वाहनमधिरूढः शचीसमीपमुपागच्छत् ॥ १२.३५१.३७ ॥
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രാണി വന്നത് കണ്ട് നഹുഷൻ പറഞ്ഞു: ആ കാലം പൂർണമായി. അപ്പോൾ ശചി ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അവനോട് പറഞ്ഞു. അവൻ മഹർഷിമാർ കെട്ടിയ വാഹനത്തിൽ കയറി ശചിയുടെ അടുത്തേക്ക് വന്നു.
12.351.38
अथ मैत्रावरुणिः कुम्भयोनिरगस्त्यो महर्षीन्विक्रियमाणांस्तान्नहुषेणापश्यत् ।
पद्भ्यां च तेनास्पृश्यत
ततः स नहुषमब्रवीदकार्यप्रवृत्त पाप पतस्व महीम् ।
सर्पो भव यावद्भूमिर्गिरयश्च तिष्ठेयुस्तावदिति
स महर्षिवाक्यसमकालमेव तस्माद्यानादवापतत् ॥ १२.३५१.३८ ॥
അപ്പോൾ കുംഭയോനിയായ മൈത്രാവരുണി അഗസ്ത്യൻ നഹുഷൻ ആ മഹർഷിമാരെ ഉപദ്രവിക്കുന്നത് കണ്ടു; നഹുഷൻ അവരെ തന്റെ കാലുകൊണ്ട് സ്പർശിച്ചു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം നഹുഷനോട് പറഞ്ഞു: "അകാര്യത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട പാപിയേ, ഭൂമിയിലേക്ക് വീഴുക. ഭൂമിയും പർവതങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്ന കാലത്തോളം നീ സർപ്പമായിരിക്കും." മഹർഷിയുടെ വാക്കിനൊപ്പം തന്നെ അവൻ വാഹനത്തിൽ നിന്ന് വീണു.
12.351.39
अथानिन्द्रं पुनस्त्रैलोक्यमभवत् ।
ततो देवा ऋषयश्च भगवन्तं विष्णुं शरणमिन्द्रार्थेऽभिजग्मुः
ऊचुश्चैनं भगवन्निन्द्रं ब्रह्मवध्याभिभूतं त्रातुमर्हसीति ।
ततः स वरदस्तानब्रवीदश्वमेधं यज्ञं वैष्णवं शक्रोऽभियजतु
ततः स्वं स्थानं प्राप्स्यतीति ॥ १२.३५१.३९ ॥
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനില്ലാതായപ്പോൾ മൂന്നു ലോകങ്ങളും വീണ്ടും സ്ഥിരമായി. അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; "ഭഗവാനേ, ബ്രഹ്മഹത്യയാൽ ബാധിതനായ ഇന്ദ്രനെ രക്ഷിക്കണം" എന്നവർ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ വരദനായ അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു: "വൈഷ്ണവമായ അശ്വമേധയജ്ഞം ഇന്ദ്രൻ ചെയ്യട്ടെ; അപ്പോൾ അവൻ തന്റെ സ്ഥാനം വീണ്ടെടുക്കും."
12.351.41
ततो देवा ऋषयश्चेन्द्रं नापश्यन्यदा तदा शचीमूचुर्गच्छ सुभगे इन्द्रमानयस्वेति ।
सा पुनस्तत्सरः समभ्यगच्छत्
इन्द्रश्च तस्मात्सरसः समुत्थाय बृहस्पतिमभिजगाम ।
बृहस्पतिश्चाश्वमेधं महाक्रतुं शक्रायाहरत्
ततः कृष्णसारङ्गं मेध्यमश्वमुत्सृज्य वाहनं तमेव कृत्वा इन्द्रं मरुत्पतिं बृहस्पतिः स्वस्थानं प्रापयामास ।
ततः स देवराड्देवैरृषिभिः स्तूयमानस्त्रिविष्टपस्थो निष्कल्मषो बभूव
ब्रह्मवध्यां चतुर्षु स्थानेषु वनिताग्निवनस्पतिगोषु व्यभजत् ।
एवमिन्द्रो ब्रह्मतेजःप्रभावोपबृंहितः शत्रुवधं कृत्वा
स्वस्थानं प्रापितः ॥ १२.३५१.४१ ॥
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഇന്ദ്രനെ കാണാതിരുന്നപ്പോൾ ശചിയോട് പറഞ്ഞു: ഭാഗ്യവതിയേ, പോയി ഇന്ദ്രനെ കൊണ്ടുവരിക. അവൾ വീണ്ടും ആ തടാകത്തിന് അടുത്തെത്തി. ഇന്ദ്രൻ ആ തടാകത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന് ബൃഹസ്പതിയുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി. ബൃഹസ്പതി ശക്രനുവേണ്ടി അശ്വമേധം എന്ന മഹായാഗം കൊണ്ടുവന്നു. പിന്നീട് കൃഷ്ണസാരംഗം എന്ന പവിത്ര അശ്വത്തെ വിട്ട് അതിനെത്തന്നെ വാഹനമാക്കി, മരുത്തുകളുടെ നാഥനായ ഇന്ദ്രനെ ബൃഹസ്പതി സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്ക് എത്തിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവരാജാവ്, ദേവന്മാരാലും ഋഷിമാരാലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട്, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് നിർമലനായി. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തെ സ്ത്രീകൾ, അഗ്നി, വൃക്ഷങ്ങൾ, പശുക്കൾ എന്നീ നാല് സ്ഥാനങ്ങളിൽ വിഭജിച്ചു. ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മതേജസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ പുഷ്ടനായ ഇന്ദ്രൻ ശത്രുവധം ചെയ്ത് സ്വസ്ഥാനത്ത് തിരിച്ചെത്തിക്കപ്പെട്ടു.
12.351.42
आकाशगङ्गागतश्च पुरा भरद्वाजो महर्षिरुपास्पृशंस्त्रीन्क्रमान्क्रमता विष्णुनाभ्यासादितः ।
स भरद्वाजेन ससलिलेन पाणिनोरसि ताडितः सलक्षणोरस्कः
संवृत्तः ॥ १२.३५१.४२ ॥
പണ്ട് ആകാശഗംഗയിലെത്തിയ മഹർഷി ഭരദ്വാജൻ ജലം സ്പർശിച്ചു; മൂന്നടി നടന്ന വിഷ്ണുവിനെ സമീപിച്ചപ്പോൾ ജലസഹിതമായ കൈകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാറിൽ അടിക്കപ്പെട്ടു; മാറിൽ അടയാളം വീണു.
12.351.43
भृगुणा महर्षिणा शप्तोऽग्निः सर्वभक्षत्वमुपनीतः ॥ १२.३५१.४३ ॥
മഹർഷി ഭൃഗുവിനാൽ ശപിക്കപ്പെട്ട അഗ്നി സർവഭക്ഷകത്വം പ്രാപിച്ചു.
12.351.44
अदितिर्वै देवानामन्नमपचदेतद्भुक्त्वासुरान्हनिष्यन्तीति ।
तत्र बुधो व्रतचर्यासमाप्तावागच्छत्
अदितिं चावोचद्भिक्षां देहीति ।
तत्र देवैः पूर्वमेतत्प्राश्यं नान्येनेत्यदितिर्भिक्षां नादात्
अथ भिक्षाप्रत्याख्यानरुषितेन बुधेन ब्रह्मभूतेन विवस्वतो द्वितीये जन्मन्यण्डसञ्ज्ञितस्याण्डं मारितमदित्याः ।
स मार्तण्डो विवस्वानभवच्छ्राद्धदेवः ॥ १२.३५१.४४ ॥
ദേവന്മാരുടെ അന്നം അദിതി പാകം ചെയ്തു; അത് ഭക്ഷിച്ച് ദേവന്മാർ അസുരന്മാരെ വധിക്കുമെന്ന് കരുതി. വ്രതചര്യ പൂർത്തിയായപ്പോൾ ബുധൻ വന്ന് അദിതിയോട് 'ഭിക്ഷ തരൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. ഇത് ആദ്യം ദേവന്മാർക്കു മാത്രമാണ്, മറ്റൊരാൾക്കല്ല എന്ന് പറഞ്ഞ് അദിതി ഭിക്ഷ നൽകിയില്ല. ഭിക്ഷ നിരസിക്കപ്പെട്ടതിൽ കോപിച്ച ബ്രഹ്മഭൂതനായ ബുധൻ, വിവസ്വാന്റെ രണ്ടാം ജന്മത്തിൽ അണ്ഡം എന്നു പേരുള്ളവന്റെ മുട്ട അദിതിയാൽ നശിപ്പിച്ചു. അവൻ മാർത്താണ്ഡനും വിവസ്വാനും ശ്രാദ്ധദേവനും ആയി.
12.351.45
दक्षस्य वै दुहितरः षष्टिरासन् ।
ताभ्यः कश्यपाय त्रयोदश प्रादाद्दश धर्माय दश मनवे सप्तविंशतिमिन्दवे
तासु तुल्यासु नक्षत्राख्यां गतासु सोमो रोहिण्यामभ्यधिकां प्रीतिमकरोत् ।
ततस्ताः शेषाः पत्न्य ईर्ष्यावत्यः पितुः समीपं गत्वेममर्थं शशंसुः
भगवन्नस्मासु तुल्यप्रभावासु सोमो रोहिणीमधिकं भजतीति ।
सोऽब्रवीद्यक्ष्मैनमावेक्ष्यतीति ॥ १२.३५१.४५ ॥
ദക്ഷന് അറുപത് പുത്രിമാരുണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ പതിമൂന്നുപേരെ കശ്യപന്, പത്തുപേരെ ധർമ്മന്, പത്തുപേരെ മനുവിന്, ഇരുപത്തേഴുപേരെ സോമന് നൽകി. നക്ഷത്രനാമങ്ങളിൽ അറിയപ്പെട്ട ആ തുല്യരിൽ സോമൻ രോഹിണിയോട് കൂടുതൽ സ്നേഹം കാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശേഷിച്ച ഭാര്യമാർ അസൂയയോടെ പിതാവിനെ സമീപിച്ച് ഈ കാര്യം അറിയിച്ചു: "ഭഗവാനേ, തുല്യ പ്രഭാവമുള്ള ഞങ്ങളിൽ സോമൻ രോഹിണിയെ കൂടുതൽ ഭജിക്കുന്നു." അവൻ പറഞ്ഞു: "യക്ഷ്മാവ് ഇവനെ പിടികൂടും."
12.351.46
दक्षशापात्सोमं राजानं यक्ष्माविवेश ।
स यक्ष्मणाविष्टो दक्षमगमत्
दक्षश्चैनमब्रवीन्न समं वर्तस इति ।
तत्रर्षयः सोममब्रुवन्क्षीयसे यक्ष्मणा
पश्चिमस्यां दिशि समुद्रे हिरण्यसरस्तीर्थम् ।
तत्र गत्वात्मानमभिषेचयस्वेति
अथागच्छत्सोमस्तत्र हिरण्यसरस्तीर्थम् ।
गत्वा चात्मनः स्नपनमकरोत्
स्नात्वा चात्मानं पाप्मनो मोक्षयामास ।
तत्र चावभासितस्तीर्थे यदा सोमस्तदाप्रभृति तीर्थं तत्प्रभासमिति नाम्ना ख्यातं बभूव
तच्छापादद्यापि क्षीयते सोमोऽमावास्यान्तरस्थः ।
पौर्णमासीमात्रेऽधिष्ठितो मेघलेखाप्रतिच्छन्नं वपुर्दर्शयति
मेघसदृशं वर्णमगमत्तदस्य शशलक्ष्म विमलमभवत् ॥ १२.३५१.४६ ॥
ദക്ഷന്റെ ശാപത്താൽ രാജാവായ സോമനിൽ യക്ഷ്മാവ് (ക്ഷയരോഗം) പ്രവേശിച്ചു. യക്ഷ്മാവിനാൽ പീഡിതനായി അവൻ ദക്ഷന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി; ദക്ഷൻ അവനോട്, "നീ സമമായി പെരുമാറിയില്ല" എന്ന് പറഞ്ഞു. അവിടെ ഋഷിമാർ സോമനോട്, "നീ യക്ഷ്മാവിനാൽ ക്ഷയിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിൽ സമുദ്രതീരത്ത് ഹിരണ്യസരസ്വതീ തീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ ചെന്ന് നിന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്യുക" എന്ന് പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ സോമൻ ആ ഹിരണ്യസരസ്വതീ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് അവൻ പാപത്തിൽനിന്ന് മോചിതനായി. സോമൻ ആ തീർത്ഥത്തിൽ പ്രകാശിതനായ കാലം മുതൽ ആ തീർത്ഥം "പ്രഭാസം" എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ആ ശാപത്താൽ ഇന്നും സോമൻ അമാവാസികൾക്കിടയിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു; പൗർണമിയിൽ മാത്രം മേഘരേഖയാൽ മറഞ്ഞ ശരീരം കാണിക്കുന്നു. അവന്റെ വർണം മേഘസദൃശമായി; ശശലക്ഷ്മം നിർമലമായി.
12.351.47
स्थूलशिरा महर्षिर्मेरोः प्रागुत्तरे दिग्भागे तपस्तेपे ।
तस्य तपस्तप्यमानस्य सर्वगन्धवहः शुचिर्वायुर्विवायमानः शरीरमस्पृशत्
स तपसा तापितशरीरः कृशो वायुनोपवीज्यमानो हृदयपरितोषमगमत् ।
तत्र तस्यानिलव्यजनकृतपरितोषस्य सद्यो वनस्पतयः
पुष्पशोभां न दर्शितवन्त इति स एताञ्शशाप न सर्वकालं पुष्पवन्तो ।
भविष्यथेति ॥ १२.३५१.४७ ॥
സ്ഥൂലശിരാ എന്ന മഹർഷി മേരുവിന്റെ വടക്ക്-കിഴക്ക് ദിശാഭാഗത്ത് തപസ്സ് ചെയ്തു. അദ്ദേഹം തപസ്സ് ചെയ്യുമ്പോൾ, എല്ലാ സുഗന്ധങ്ങളും വഹിക്കുന്ന ശുദ്ധമായ കാറ്റ് വീശി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തെ സ്പർശിച്ചു. തപസ്സിനാൽ ചൂടേറ്റ് ക്ഷീണിച്ച ശരീരത്തോടെ അദ്ദേഹം കാറ്റിനാൽ വീശപ്പെട്ട് ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷം നേടി. കാറ്റിന്റെ വീശലിൽ ഉണ്ടായ ആ സന്തോഷത്തിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ ഉടനെ പുഷ്പശോഭ കാട്ടിയില്ല; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം അവയെ ശപിച്ചു: 'നിങ്ങൾ എല്ലാ കാലത്തും പുഷ്പിച്ചിരിക്കുന്നവരാകില്ല' എന്ന്.
12.351.48
नारायणो लोकहितार्थं वडवामुखो नाम महर्षिः पुराभवत् ।
तस्य मेरौ तपस्तप्यतः समुद्र आहूतो नागतः
तेनामर्षितेनात्मगात्रोष्मणा समुद्रः स्तिमितजलः कृतः ।
स्वेदप्रस्यन्दनसदृशश्चास्य लवणभावो जनितः
उक्तश्चापेयो भविष्यसि ।
एतच्च ते तोयं वडवामुखसञ्ज्ञितेन पीयमानं मधुरं भविष्यति
तदेतदद्यापि वडवामुखसञ्ज्ञितेनानुवर्तिना तोयं सामुद्रं पीयते ॥ १२.३५१.४८ ॥
നാരായണൻ ലോകഹിതത്തിനായി പണ്ട് വഡവാമുഖൻ എന്ന പേരുള്ള മഹർഷിയായി. മേരുവിൽ അദ്ദേഹം തപസ്സു ചെയ്യുമ്പോൾ സമുദ്രത്തെ വിളിച്ചു; അത് വന്നില്ല. കോപിതനായ അദ്ദേഹം തന്റെ ശരീരോഷ്മാവിനാൽ സമുദ്രജലത്തെ നിശ്ചലമാക്കി; വിയർപ്പൊഴുക്കുപോലെ അതിന് ഉപ്പുരുചി വരുത്തി. അത് കുടിക്കാൻ പറ്റാത്തതാകുമെന്നും പറഞ്ഞു. നിന്റെ ഈ ജലം വഡവാമുഖൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ കുടിച്ചാൽ മധുരമാകുമെന്നും പറഞ്ഞു. ഇന്നും വഡവാമുഖൻ എന്ന പേരുള്ള അനുയായി സമുദ്രജലം കുടിക്കുന്നു.
12.351.49
हिमवतो गिरेर्दुहितरमुमां रुद्रश्चकमे ।
भृगुरपि च महर्षिर्हिमवन्तमागम्याब्रवीत्कन्यामुमां मे देहीति
तमब्रवीद्धिमवानभिलषितो वरो रुद्र इति ।
तमब्रवीद्भृगुर्यस्मात्त्वयाहं कन्यावरणकृतभावः प्रत्याख्यातस्तस्मान्न रत्नानां भवान्भाजनं भविष्यतीति
अद्यप्रभृत्येतदवस्थितमृषिवचनम् ॥ १२.३५१.४९ ॥
ഹിമവാന്റെ മകൾ ഉമയെ രുദ്രൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മഹർഷി ഭൃഗുവും ഹിമവാന്റെ അടുത്തുവന്ന് "കന്യകയായ ഉമയെ എനിക്കു തരൂ" എന്നു പറഞ്ഞു. ഹിമവാൻ മറുപടി നൽകി, "ആഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട വരൻ രുദ്രനാണ്." അപ്പോൾ ഭൃഗു പറഞ്ഞു, "കന്യകയെ വരിക്കാനുള്ള എന്റെ ഭാവത്തെ നീ തള്ളിയതിനാൽ നീ രത്നങ്ങളുടെ പാത്രമാകില്ല." ഇന്നു മുതൽ ഈ ഋഷിവചനം നിലനിൽക്കുന്നു.
12.351.65
तदेवंविधं माहात्म्यं ब्राह्मणानाम् ।
क्षत्रमपि शाश्वतीमव्ययां पृथिवीं पत्नीमभिगम्य बुभुजे
तदेतद्ब्रह्माग्नीषोमीयम् ।
तेन जगद्धार्यते ॥ १२.३५१.६५ ॥
ബ്രാഹ്മണരുടെ മഹത്ത്വം ഇങ്ങനെയാണ്. ക്ഷത്രിയനും ശാശ്വതവും അവ്യയവുമായ ഭൂമിയെ ഭാര്യയായി സമീപിച്ച് അനുഭവിക്കുന്നു. ഇത് ബ്രഹ്മ, അഗ്നി, സോമങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്; അതിനാൽ ലോകം ധരിക്കപ്പെടുന്നു.