મહાભારત · અધ્યાય 12.352
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.352.2
श्रीभगवानुवाच ।
सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत्केशैर्मे अंशुसञ्ज्ञितैः ।
बोधयंस्तापयंश्चैव जगदुत्तिष्ठतः पृथक् ।
बोधनात्तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् ।
अग्नीषोमकृतैरेभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५२.२ ॥
શ્રીભગવાન બોલ્યા: સૂર્ય અને ચંદ્ર સદા અંશુ નામના મારા કિરણરૂપી કેશો વડે, ઊઠતા જગતને જુદે જુદે જગાડે છે અને તપાવે છે. જગાડવાથી અને તપાવવાથી જગતને હર્ષ થાય છે. હે પાંડુનંદન, અગ્નિ અને સોમે કરેલાં આ કર્મો વડે.
12.352.3
इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्वहम् ।
वर्णश्च मे हरिश्रेष्ठस्तस्माद्धरिरहं स्मृतः ॥ १२.३५२.३ ॥
ઇડા દ્વારા આહૂત યોગથી, હે હરિ, યજ્ઞોમાં મારો ભાગ છે. મારો વર્ણ પણ હરિશ્રેષ્ઠ છે, તેથી હું 'હરિ' તરીકે સ્મરાઉં છું.
12.352.4
धाम सारो हि लोकानामृतं चैव विचारितम् ।
ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश्चाहं प्रकीर्तितः ॥ १२.३५२.४ ॥
લોકોનું ધામ અને સાર, અને સારી રીતે વિચારેલું અમૃત પણ હું છું. તેથી વિપ્રો વડે હું ઋતધામા અને સત્ય તરીકે કીર્તિત છું.
12.352.5
नष्टां च धरणीं पूर्वमविन्दं वै गुहागताम् ।
गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः ॥ १२.३५२.५ ॥
પૂર્વે ગુફામાં ગયેલી નષ્ટ ધરણીને મેં ખરેખર શોધી કાઢી. તેથી દેવોએ 'ગોવિંદ' કહીને વાણી વડે મારી સારી સ્તુતિ કરી.
12.352.6
शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत् ।
तेनाविष्टं हि यत्किञ्चिच्छिपिविष्टं हि तत्स्मृतम् ॥ १२.३५२.६ ॥
'શિપિવિષ્ટ' નામથી, જે રોમહીન હોય તેના વડે જે કંઈ વ્યાપ્ત હોય, તે નિશ્ચિત રીતે 'શિપિવિષ્ટ' તરીકે સ્મરાય છે.
12.352.7
यास्को मामृषिरव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान् ।
शिपिविष्ट इति ह्यस्माद्गुह्यनामधरो ह्यहम् ॥ १२.३५२.७ ॥
યાસ્ક ઋષિએ અવિચલ રહીને અનેક યજ્ઞોમાં મારું 'શિપિવિષ્ટ' તરીકે ગાન કર્યું. તેથી હું ગુહ્ય નામ ધારણ કરનાર છું.
12.352.8
स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिरुदारधीः ।
मत्प्रसादादधो नष्टं निरुक्तमभिजग्मिवान् ॥ १२.३५२.८ ॥
શિપિવિષ્ટ કહીને મારી સ્તુતિ કરીને ઉદારબુદ્ધિ ઋષિ યાસ્કે મારી કૃપાથી ખોવાયેલું નિરુક્ત ફરી મેળવ્યું.
12.352.9
न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन ।
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः ॥ १२.३५२.९ ॥
હું ક્યારેય જન્મ્યો નથી, જન્મી રહ્યો નથી, અને ક્યારેય જન્મીશ નહીં. સર્વ ભૂતોનો ક્ષેત્રજ્ઞ હું છું, તેથી હું અજ તરીકે સ્મરાઉં છું.
12.352.10
नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रमश्लीलं वा कदाचन ।
ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती ॥ १२.३५२.१० ॥
મેં પહેલાં ક્યારેય ક્ષુદ્ર કે અશ્લીલ વચન કહ્યું નથી. ઋત અને બ્રહ્માની પુત્રી તે સત્યદેવી સરસ્વતી મારી છે.
12.352.11
सच्चासच्चैव कौन्तेय मयावेशितमात्मनि ।
पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं मामृषयो विदुः ॥ १२.३५२.११ ॥
હે કૌન્તેય, સત અને અસત બંને મારા દ્વારા આત્મામાં પ્રવેશાવાયેલાં છે. પુષ્કરના બ્રહ્મસદનમાં ઋષિઓ મને ખરેખર ઓળખે છે.
12.352.12
सत्त्वान्न च्युतपूर्वोऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम् ।
जन्मनीहाभवत्सत्त्वं पौर्विकं मे धनञ्जय ॥ १२.३५२.१२ ॥
સત્ત્વથી હું ક્યારેય ચ્યુત થયો નથી; સત્ત્વ મારા દ્વારા નિર્મિત છે એમ જાણ. હે ધનંજય, અહીં જન્મમાં મારું પ્રાચીન સત્ત્વ પ્રગટ થયું.
12.352.13
निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय ।
सात्वतज्ञानदृष्टोऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः ॥ १२.३५२.१३ ॥
નિષ્કામ કર્મથી યુક્ત મને 'સાત્વત' તરીકે ગણ. સાત્વત-જ્ઞાનથી દૃષ્ટ હું સાત્વત છું અને સાત્વતોનો પતિ પણ હું છું.
12.352.14
कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान् ।
कृष्णो वर्णश्च मे यस्मात्तस्मात्कृष्णोऽहमर्जुन ॥ १२.३५२.१४ ॥
હે પાર્થ, લોખંડી હળ બનીને હું મહાન પૃથ્વીને ખેડું છું. મારો વર્ણ કાળો છે, તેથી હે અર્જુન, હું કૃષ્ણ છું.
12.352.15
मया संश्लेषिता भूमिरद्भिर्व्योम च वायुना ।
वायुश्च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम ॥ १२.३५२.१५ ॥
મારા દ્વારા સંયુક્ત થયેલી પૃથ્વી જળ સાથે, આકાશ વાયુ સાથે, અને વાયુ તેજ સાથે; તેથી મારું વૈકુંઠત્વ છે.
12.352.16
निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मोऽसौ पर उच्यते ।
तस्मान्न च्युतपूर्वोऽहमच्युतस्तेन कर्मणा ॥ १२.३५२.१६ ॥
નિર્વાણ, પરમ સુખ — તેને જ પરમ ધર્મ કહેવાય છે. તેથી હું પૂર્વે ક્યારેય ચ્યુત થયો નથી; તે કર્મથી હું અચ્યુત છું.
12.352.17
पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके ।
तयोः सन्धारणार्थं हि मामधोक्षजमञ्जसा ॥ १२.३५२.१७ ॥
પૃથ્વી અને આકાશ — બંને વિશ્વલૌકિકમાં પ્રસિદ્ધ છે; તેમને ધારણ કરવા માટે જ મને અધોક્ષજ કહેવામાં આવે છે.
12.352.18
निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः ।
ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोक्षज इति स्थितिः ॥ १२.३५२.१८ ॥
જે વેદજ્ઞ અને શબ્દાર્થ-ચિંતકો છે, તેઓ નિરુક્ત અનુસાર મારું ગાન કરે છે — પ્રાચીન વંશમાં 'અધોક્ષજ' એ સ્થિર પરંપરા છે.
12.352.19
शब्द एकमतैरेष व्याहृतः परमर्षिभिः ।
नान्यो ह्यधोक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.१९ ॥
આ શબ્દ પરમ ઋષિઓએ એકમતે કહ્યો છે — જગતમાં પ્રભુ નારાયણ સિવાય બીજો કોઈ અધોક્ષજ નથી.
12.352.20
घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम् ।
घृतार्चिरहमव्यग्रैर्वेदज्ञैः परिकीर्तितः ॥ १२.३५२.२० ॥
જગતમાં મારી જ્વાળાનું ઘી જીવોનું પ્રાણધારણ છે; અચલ વેદજ્ઞોએ મને ઘૃતાર્ચિ કહ્યો છે.
12.352.21
त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः ।
पित्तं श्लेष्मा च वायुश्च एष सङ्घात उच्यते ॥ १२.३५२.२१ ॥
કર્મથી જન્મેલા ત્રણ ધાતુ પ્રસિદ્ધ અને સ્મૃત છે: પિત્ત, કફ અને વાયુ; આ સમુદાયને સંઘાત કહેવાય છે.
12.352.22
एतैश्च धार्यते जन्तुरेतैः क्षीणैश्च क्षीयते ।
आयुर्वेदविदस्तस्मात्त्रिधातुं मां प्रचक्षते ॥ १२.३५२.२२ ॥
આમના વડે જીવ ધારણ થાય છે, અને આ ક્ષીણ થતાં તે ક્ષીણ થાય છે; તેથી આયુર્વેદજ્ઞો મને ત્રિધાતુ કહે છે.
12.352.23
वृषो हि भगवान्धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत ।
नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषमुत्तमम् ॥ १२.३५२.२३ ॥
હે ભારત, જગતમાં ભગવાન ધર્મ વૃષ નામે પ્રસિદ્ધ છે; નૈઘંટુક શબ્દકોશમાં કહ્યા પ્રમાણે મને ઉત્તમ વૃષ જાણ.
12.352.24
कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते ।
तस्माद्वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः ॥ १२.३५२.२४ ॥
કપિ, વરાહ, શ્રેષ્ઠ અને ધર્મ પણ વૃષ કહેવાય છે; તેથી પ્રજાપતિ કશ્યપે મને વૃષાકપિ કહ્યો.
12.352.25
न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं कदाचिद्विदन्ते सुराश्चासुराश्च ।
अनाद्यो ह्यमध्यस्तथा चाप्यनन्तः प्रगीतोऽहमीशो विभुर्लोकसाक्षी ॥ १२.३५२.२५ ॥
આદિ, મધ્ય કે અંત દેવો અને અસુરો પણ ક્યારેય જાણતા નથી; અનાદિ, અમધ્ય અને અનંત, ઈશ, વિભુ, લોકસાક્ષી એવો હું કીર્તિત છું.
12.352.26
शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनञ्जय ।
न च पापानि गृह्णामि ततोऽहं वै शुचिश्रवाः ॥ १२.३५२.२६ ॥
હે ધનંજય, હું અહીં કેવળ પવિત્ર અને સાંભળવા યોગ્ય વાતો જ સાંભળું છું; પાપોને હું ગ્રહણ કરતો નથી; તેથી હું ખરેખર શુચિશ્રવા છું.
12.352.27
एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः ।
इमामुद्धृतवान्भूमिमेकशृङ्गस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५२.२७ ॥
પૂર્વે એકશૃંગ, દિવ્ય દર્શનવાળો વરાહ થઈને મેં આ પૃથ્વીને ઊંચકી હતી; તેથી હું એકશૃંગ છું.
12.352.28
तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपमास्थितः ।
त्रिककुत्तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात् ॥ १२.३५२.२८ ॥
એ જ રીતે મેં ત્રિકકુદ વરાહરૂપ ધારણ કર્યું હતું; મારા શરીરના માપને કારણે તેના દ્વારા હું પ્રસિદ્ધ થયો.
12.352.29
विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः ।
स प्रजापतिरेवाहं चेतनात्सर्वलोककृत् ॥ १२.३५२.२९ ॥
કપિલના જ્ઞાનનું ચિંતન કરનારા જેને વિરિંચિ કહે છે, તે પ્રજાપતિ જ હું છું; ચેતનાથી હું જ સર્વ લોકોનો સર્જક છું.
12.352.30
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्या निश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३५२.३० ॥
વિદ્યા જેનો સહાયક છે, સૂર્યમાં સ્થિત, સનાતન એવા મને નિશ્ચિત નિશ્ચયવાળા સાંખ્ય આચાર્યો કપિલ કહે છે.
12.352.31
हिरण्यगर्भो द्युतिमानेष यश्छन्दसि स्तुतः ।
योगैः सम्पूज्यते नित्यं स एवाहं विभुः स्मृतः ॥ १२.३५२.३१ ॥
વેદોમાં સ્તુતિ પામેલો, યોગીઓ દ્વારા નિત્ય પૂજાતો આ તેજસ્વી હિરણ્યગર્ભ — તે જ સર્વવ્યાપી પ્રભુ હું છું એમ સ્મરાય છે.
12.352.32
एकविंशतिशाखं च ऋग्वेदं मां प्रचक्षते ।
सहस्रशाखं यत्साम ये वै वेदविदो जनाः ॥ १२.३५२.३२ ॥
એકવીસ શાખાવાળા ઋગ્વેદને તેઓ મારું સ્વરૂપ કહે છે, અને હજાર શાખાવાળા સામવેદને વેદજ્ઞ લોકો (મારો) કહે છે.
12.352.33
षट्पञ्चाशतमष्टौ च सप्तत्रिंशतमित्युत ।
यस्मिञ्शाखा यजुर्वेदे सोऽहमाध्वर्यवे स्मृतः ॥ १२.३५२.३३ ॥
છપ્પન, આઠ અને સાડત્રીસ એ રીતે જેમાં શાખાઓ છે તે યજુર્વેદમાં જે છે, તે હું આધ્વર્યવ રૂપે સ્મરાઉં છું.
12.352.34
पञ्चकल्पमथर्वाणं कृत्याभिः परिबृंहितम् ।
कल्पयन्ति हि मां विप्रा अथर्वाणविदस्तथा ॥ १२.३५२.३४ ॥
પાંચ કલ્પવાળા, કૃત્યોથી વિસ્તારાયેલા અથર્વવેદને બ્રાહ્મણો અને અથર્વવેદના જ્ઞાતાઓ એ રીતે (મારો) નક્કી કરે છે.
12.352.35
शाखाभेदाश्च ये केचिद्याश्च शाखासु गीतयः ।
स्वरवर्णसमुच्चाराः सर्वांस्तान्विद्धि मत्कृतान् ॥ १२.३५२.३५ ॥
શાખાઓના જે કોઈ ભેદ છે, શાખાઓમાંની જે ગીતિઓ છે, અને સ્વર-વર્ણના જે ઉચ્ચારો છે — તે બધાને મારા દ્વારા રચાયેલા જાણ.
12.352.36
यत्तद्धयशिरः पार्थ समुदेति वरप्रदम् ।
सोऽहमेवोत्तरे भागे क्रमाक्षरविभागवित् ॥ १२.३५२.३६ ॥
હે પાર્થ! વરદાતા એવું જે હયશીર્ષ ઉદય પામે છે, તે હું જ ઉત્તર ભાગમાં ક્રમ અને અક્ષર-વિભાગનો જ્ઞાતા છું.
12.352.37
रामादेशितमार्गेण मत्प्रसादान्महात्मना ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तस्तस्माद्भूतात्सनातनात् ॥ १२.३५२.३७ ॥
રામે બતાવેલા માર્ગે, મારી કૃપાથી, મહાત્મા પાંચાલે ક્રમ પ્રાપ્ત કર્યો; તે સનાતન ભૂતમાંથી જ (તે આવ્યો).
12.352.38
नारायणाद्वरं लब्ध्वा प्राप्य योगमनुत्तमम् ।
क्रमं प्रणीय शिक्षां च प्रणयित्वा स गालवः ॥ १२.३५२.३८ ॥
નારાયણ પાસેથી વર મેળવીને, સર્વોત્તમ યોગ પ્રાપ્ત કરીને, ક્રમ આગળ વધારીને અને શિક્ષા આપીને તે ગાલવ (પણ).
12.352.39
कण्डरीकोऽथ राजा च ब्रह्मदत्तः प्रतापवान् ।
जातीमरणजं दुःखं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः ॥ १२.३५२.३९ ॥
કંડરીક અને પ્રતાપી રાજા બ્રહ્મદત્ત, જન્મ-મરણથી ઉત્પન્ન દુઃખને વારંવાર સ્મરીને (એમ કર્યું).
12.352.40
पुराहमात्मजः पार्थ प्रथितः कारणान्तरे ।
धर्मस्य कुरुशार्दूल ततोऽहं धर्मजः स्मृतः ॥ १२.३५२.४० ॥
હે પાર્થ, પૂર્વે બીજા કારણે હું ધર્મના પુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો; હે કુરુશાર્દૂલ, તેથી હું ધર્મજ તરીકે સ્મરાયો છું.
12.352.41
नरनारायणौ पूर्वं तपस्तेपतुरव्ययम् ।
धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने ॥ १२.३५२.४१ ॥
નર અને નારાયણે પૂર્વે ધર્મયાન પર આરૂઢ થઈને ગંધમાદન પર્વત પર અવ્યય તપ કર્યું.
12.352.42
तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह ।
न चैवाकल्पयद्भागं दक्षो रुद्रस्य भारत ॥ १२.३५२.४२ ॥
તે જ સમયે દક્ષયજ્ઞ થયો; હે ભારત, દક્ષે રુદ્ર માટે ભાગ નક્કી જ ન કર્યો.
12.352.43
ततो दधीचिवचनाद्दक्षयज्ञमपाहरत् ।
ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर्मुहुः ॥ १२.३५२.४३ ॥
પછી દધીચિના વચનથી તેણે દક્ષયજ્ઞને હરી લીધો; ક્રોધથી વારંવાર બળતું ત્રિશૂળ ફેંક્યું.
12.352.44
तच्छूलं भस्मसात्कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् ।
आवयोः सहसागच्छद्बदर्याश्रममन्तिकात् ॥ १२.३५२.४४ ॥
તે ત્રિશૂળે દક્ષના યજ્ઞને સંપૂર્ણપણે ભસ્મ કરીને અચાનક અમારી બંનેની પાસેના બદરી આશ્રમે આવી પહોંચ્યું.
12.352.45
ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह ।
बभूवुर्मुञ्जवर्णास्तु ततोऽहं मुञ्जकेशवान् ॥ १२.३५२.४५ ॥
પછી પોતાના તેજથી ભરાયેલા નારાયણના વાળ મુંજ ઘાસના રંગના થઈ ગયા; તેથી હું મુંજકેશ છું.
12.352.46
तच्च शूलं विनिर्धूतं हुङ्कारेण महात्मना ।
जगाम शङ्करकरं नारायणसमाहतम् ॥ १२.३५२.४६ ॥
મહાત્માના હુંકારથી ફેંકાયેલું તે ત્રિશૂળ નારાયણના પ્રહારથી આહત થઈને શંકરના હાથમાં પાછું ગયું.
12.352.47
अथ रुद्र उपाधावत्तावृषी तपसान्वितौ ।
तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना ॥ १२.३५२.४७ ॥
પછી રુદ્ર તપથી યુક્ત તે બે ઋષિઓ તરફ દોડ્યો; પછી તેને ઊંચકીને હાથથી ગળું પકડ્યું.
12.352.48
अथ रुद्रविघातार्थमिषीकां जगृहे नरः ।
मन्त्रैश्च संयुयोजाशु सोऽभवत्परशुर्महान् ॥ १२.३५२.४८ ॥
પછી નરે રુદ્રના પ્રહાર માટે એક સળી લીધી; મંત્રોથી તેને તરત જોડી; તે એક મોટો પરશુ બની ગઈ.
12.352.49
क्षिप्तश्च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस्तदा ।
ततोऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् ॥ १२.३५२.४९ ॥
અચાનક રુદ્ર પર ફેંકાતાં તે કપાઈ ગયું; તેથી પરશુથી કપાયેલો હોવાથી હું ખંડપરશુ તરીકે સ્મરાઉં છું.
12.352.50
अस्मिन्युद्धे तु वार्ष्णेय त्रैलोक्यमथने तदा ।
जयं कः प्राप्तवांस्तत्र शंसैतन्मे जनार्दन ॥ १२.३५२.५० ॥
હે વાર્ષ્ણેય, જનાર્દન, ત્રણે લોકને મથી નાખનારા તે યુદ્ધમાં ત્યારે વિજય કોણે મેળવ્યો? આ મને કહો.
12.352.51
श्रीभगवानुवाच ।
तयोः संलग्नयोर्युद्धे रुद्रनारायणात्मनोः ।
उद्विग्नाः सहसा कृत्स्ना लोकाः सर्वेऽभवंस्तदा ॥ १२.३५२.५१ ॥
શ્રીભગવાન બોલ્યા: રુદ્ર અને નારાયણ જેમનો આત્મા છે તે બંને યુદ્ધમાં ભિડાયા ત્યારે બધા લોક અચાનક ઉદ્વિગ્ન થઈ ગયા.
12.352.52
नागृह्णात्पावकः शुभ्रं मखेषु सुहुतं हविः ।
वेदा न प्रतिभान्ति स्म ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ १२.३५२.५२ ॥
યજ્ઞોમાં સારી રીતે અર્પિત શુભ્ર હવિ અગ્નિએ ગ્રહણ ન કર્યું; ભાવિતાત્મા ઋષિઓને વેદ પ્રકાશ્યા નહીં.
12.352.53
देवान्रजस्तमश्चैव समाविविशतुस्तदा ।
वसुधा सञ्चकम्पेऽथ नभश्च विपफाल ह ॥ १२.३५२.५३ ॥
ત્યારે રજસ અને તમસ દેવોમાં સંપૂર્ણ પ્રવેશ્યા; પૃથ્વી કાંપી ઊઠી અને આકાશ ફાટ્યું.
12.352.54
निष्प्रभाणि च तेजांसि ब्रह्मा चैवासनाच्च्युतः ।
अगाच्छोषं समुद्रश्च हिमवांश्च व्यशीर्यत ॥ १२.३५२.५४ ॥
તેજો નિષ્પ્રભ થયાં, બ્રહ્મા પણ પોતાના આસનથી ચ્યુત થયા; સમુદ્ર સુકાઈ ગયો અને હિમાલય વિદીર્ણ થયો.
12.352.55
तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने निमित्ते पाण्डुनन्दन ।
ब्रह्मा वृतो देवगणैरृषिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३५२.५५ ॥
હે પાંડુનંદન, આ રીતે તે નિમિત્ત ઉત્પન્ન થયું ત્યારે દેવગણો અને મહાત્મા ઋષિઓએ બ્રહ્માને ઘેરી લીધા.
12.352.56
साञ्जलिप्रग्रहो भूत्वा चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः ।
उवाच वचनं रुद्रं लोकानामस्तु वै शिवम् ॥ १२.३५२.५६ ॥
હાથ જોડીને ચતુર્મુખે રુદ્રને કહ્યું, "લોકોનું કલ્યાણ થાઓ."
12.352.57
यदक्षरमथाव्यक्तमीशं लोकस्य भावनम् ।
कूटस्थं कर्तृनिर्द्वंद्वमकर्तेति च यं विदुः ॥ १२.३५२.५७ ॥
જે અક્ષર, અવ્યક્ત, લોકના ઈશ્વર અને પાલક છે, કૂટસ્થ છે, કર્તા છતાં દ્વંદ્વોથી પર છે, જેને અકર્તા કહીને જાણવામાં આવે છે.
12.352.58
व्यक्तिभावगतस्यास्य एका मूर्तिरियं शिवा ।
नरो नारायणश्चैव जातौ धर्मकुलोद्वहौ ॥ १२.३५२.५८ ॥
વ્યક્ત ભાવને પામેલા એમની આ એક શુભ મૂર્તિ. ધર્મકુળને ધારણ કરનારા નર અને નારાયણ જન્મ્યા.
12.352.59
तपसा महता युक्तौ देवश्रेष्ठौ महाव्रतौ ।
अहं प्रसादजस्तस्य कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३५२.५९ ॥
મહાન તપથી યુક્ત, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાવ્રતધારી એ બંને છે. એમની કૃપાથી બીજા કોઈ કારણે હું જન્મ્યો છું.
12.352.60
मया च सार्धं वरदं विबुधैश्च महर्षिभिः ।
प्रसादयाशु लोकानां शान्तिर्भवतु माचिरम् ॥ १२.३५२.६० ॥
મારી સાથે, દેવો અને મહર્ષિઓ સાથે મળીને વરદાતાને તરત પ્રસન્ન કરો; લોકોમાં વિલંબ વિના શાંતિ થાઓ.
12.352.61
ब्रह्मणा त्वेवमुक्तस्तु रुद्रः क्रोधाग्निमुत्सृजन् ।
प्रसादयामास ततो देवं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.६१ ॥
બ્રહ્માએ એમ કહ્યા પછી રુદ્રે ક્રોધાગ્નિ છોડીને પછી એ પ્રભુ દેવ નારાયણને પ્રસન્ન કર્યા.
12.352.62
ततोऽथ वरदो देवो जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।
प्रीतिमानभवत्तत्र रुद्रेण सह सङ्गतः ॥ १२.३५२.६२ ॥
ત્યારે વરદાતા દેવ, ક્રોધ અને ઇન્દ્રિયોને જીતનારા, ત્યાં રુદ્ર સાથે મળીને પ્રસન્ન થયા.
12.352.63
ऋषिभिर्ब्रह्मणा चैव विबुधैश्च सुपूजितः ।
उवाच देवमीशानमीशः स जगतो हरिः ॥ १२.३५२.६३ ॥
ઋષિઓ, બ્રહ્મા અને દેવો દ્વારા સારી રીતે પૂજિત, જગતના સ્વામી હરિ ઈશાન દેવને બોલ્યા.
12.352.64
यस्त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस्त्वामनु स मामनु ।
नावयोरन्तरं किञ्चिन्मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ॥ १२.३५२.६४ ॥
જે તને જાણે છે તે મને જાણે છે; જે તારું અનુસરણ કરે છે તે મારું અનુસરણ કરે છે. આપણા બંનેમાં કોઈ ભેદ નથી; તારી બુદ્ધિ બીજી રીતે ન થાય.
12.352.65
अद्य प्रभृति श्रीवत्सः शूलाङ्कोऽयं भवत्वयम् ।
मम पाण्यङ्कितश्चापि श्रीकण्ठस्त्वं भविष्यसि ॥ १२.३५२.६५ ॥
આજથી આ શ્રીવત્સ ચિહ્ન તારા શૂળ-ચિહ્નથી અંકિત થાય; મારા હાથની નિશાનીથી તું શ્રીકંઠ થઈશ.
12.352.66
एवं लक्षणमुत्पाद्य परस्परकृतं तदा ।
सख्यं चैवातुलं कृत्वा रुद्रेण सहितावृषी ॥ १२.३५२.६६ ॥
આ રીતે પરસ્પર કરેલાં લક્ષણો બનાવીને, ત્યારે રુદ્ર સાથે અતુલ્ય મૈત્રી કરીને તે બે ઋષિઓ એકસાથે થયા.
12.352.67
एष ते कथितः पार्थ नारायणजयो मृधे ।
नामानि चैव गुह्यानि निरुक्तानि च भारत ॥ १२.३५२.६७ ॥
હે પાર્થ, યુદ્ધમાં નારાયણનો વિજય આ તને કહેવાયો; હે ભારત, આ ગુહ્ય નામો પણ વ્યાખ્યા સાથે કહેવાયાં.
12.352.68
एवं बहुविधै रूपैश्चरामीह वसुन्धराम् ।
ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् ॥ १२.३५२.६८ ॥
એ રીતે અનેક પ્રકારનાં રૂપોથી હું અહીં પૃથ્વી પર વિચરું છું; હે કૌન્તેય, બ્રહ્મલોક અને સનાતન ગોલોકમાં પણ.
12.352.69
यस्तु ते सोऽग्रतो याति युद्धे सम्प्रत्युपस्थिते ।
तं विद्धि रुद्रं कौन्तेय देवदेवं कपर्दिनम् ॥ १२.३५२.६९ ॥
યુદ્ધ ઉપસ્થિત થતાં જે તારી આગળ ચાલે છે, હે કૌન્તેય, તેને રુદ્ર જાણ—દેવોના દેવ, જટાધારી.
12.352.70
कालः स एव कथितः क्रोधजेति मया तव ।
निहतांस्तेन वै पूर्वं हतवानसि वै रिपून् ॥ १२.३५२.७० ॥
એ જ કાળ, જેને મેં તને ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયેલો કહ્યો હતો; તેના દ્વારા જ પૂર્વે તેં શત્રુઓને માર્યા હતા.
12.352.141
अप्रमेयप्रभावं तं देवदेवमुमापतिम् ।
नमस्व देवं प्रयतो विश्वेशं हरमव्ययम् ॥ १२.३५२.१४१ ॥
અપ્રમેય પ્રભાવવાળા તે દેવોના દેવ ઉમાપતિને, વિશ્વેશ્વર, હર, અવ્યય દેવને સંયમપૂર્વક નમસ્કાર કર.