മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.352
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.352.2
श्रीभगवानुवाच ।
सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत्केशैर्मे अंशुसञ्ज्ञितैः ।
बोधयंस्तापयंश्चैव जगदुत्तिष्ठतः पृथक् ।
बोधनात्तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् ।
अग्नीषोमकृतैरेभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५२.२ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: സൂര്യനും ചന്ദ്രനും എന്നും അംശു എന്ന് പേരുള്ള എന്റെ രശ്മികളാകുന്ന കേശങ്ങളാൽ, ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കുന്ന ലോകത്തെ വെവ്വേറെ ഉണർത്തുകയും ചൂടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉണർത്തുന്നതിനാലും ചൂടാക്കുന്നതിനാലും ലോകത്തിന് സന്തോഷമുണ്ടാകുന്നു. പാണ്ഡുനന്ദനാ, അഗ്നിയും സോമനും ചെയ്ത ഈ കർമ്മങ്ങളാൽ.
12.352.3
इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्वहम् ।
वर्णश्च मे हरिश्रेष्ठस्तस्माद्धरिरहं स्मृतः ॥ १२.३५२.३ ॥
ഇഡ ക്ഷണിച്ച യോഗത്താൽ, ഹരേ, യജ്ഞങ്ങളിൽ എനിക്ക് ഭാഗമുണ്ട്. എന്റെ വർണ്ണവും ഹരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠമാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ ഹരി എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.352.4
धाम सारो हि लोकानामृतं चैव विचारितम् ।
ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश्चाहं प्रकीर्तितः ॥ १२.३५२.४ ॥
ലോകങ്ങളുടെ ധാമവും സാരവും, നന്നായി വിചാരിക്കപ്പെട്ട അമൃതവും ഞാൻ തന്നെയാണ്. അതിനാൽ ബ്രാഹ്മണരാൽ ഞാൻ ഋതധാമാവ് എന്നും സത്യൻ എന്നും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
12.352.5
नष्टां च धरणीं पूर्वमविन्दं वै गुहागताम् ।
गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः ॥ १२.३५२.५ ॥
മുൻപ് ഗുഹയിൽ പോയി നഷ്ടമായ ഭൂമിയെ ഞാൻ തീർച്ചയായും കണ്ടെത്തി. അതിനാൽ ദേവന്മാർ 'ഗോവിന്ദൻ' എന്ന് പറഞ്ഞ് വാക്കുകളാൽ എന്നെ നന്നായി സ്തുതിച്ചു.
12.352.6
शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत् ।
तेनाविष्टं हि यत्किञ्चिच्छिपिविष्टं हि तत्स्मृतम् ॥ १२.३५२.६ ॥
'ശിപിവിഷ്ട' എന്ന പേരിൽ, രോമമില്ലാത്തവൻ ആരോ അവനാൽ വ്യാപിക്കപ്പെട്ടതെന്തും, തീർച്ചയായും അത് 'ശിപിവിഷ്ടം' എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.352.7
यास्को मामृषिरव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान् ।
शिपिविष्ट इति ह्यस्माद्गुह्यनामधरो ह्यहम् ॥ १२.३५२.७ ॥
യാസ്കൻ എന്ന ഋഷി ഇളകാതെ പല യജ്ഞങ്ങളിലും എന്നെ 'ശിപിവിഷ്ട' എന്ന് പാടി. അതിനാൽ ഞാൻ രഹസ്യനാമം ധരിക്കുന്നവനാണ്.
12.352.8
स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिरुदारधीः ।
मत्प्रसादादधो नष्टं निरुक्तमभिजग्मिवान् ॥ १२.३५२.८ ॥
ശിപിവിഷ്ടൻ എന്നു എന്നെ സ്തുതിച്ച ഉദാരബുദ്ധിയായ ഋഷി യാസ്കൻ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നഷ്ടപ്പെട്ട നിരുക്തം വീണ്ടും പ്രാപിച്ചു.
12.352.9
न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन ।
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः ॥ १२.३५२.९ ॥
ഞാൻ ഒരിക്കലും ജനിച്ചിട്ടില്ല, ജനിക്കുന്നുമില്ല, ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയുമില്ല. സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ഞാനാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ അജനെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.352.10
नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रमश्लीलं वा कदाचन ।
ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती ॥ १२.३५२.१० ॥
ഞാൻ മുമ്പ് ഒരിക്കലും നീചമായതോ അശ്ലീലമായതോ ആയ വാക്ക് പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ഋതവും ബ്രഹ്മപുത്രിയുമായ ആ സത്യദേവി സരസ്വതി എന്റേതാണ്.
12.352.11
सच्चासच्चैव कौन्तेय मयावेशितमात्मनि ।
पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं मामृषयो विदुः ॥ १२.३५२.११ ॥
കൗന്തേയ, സത്തും അസത്തും എന്നാൽ ആത്മാവിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. പുഷ്കരത്തിലെ ബ്രഹ്മസദനത്തിൽ ഋഷിമാർ എന്നെ സത്യമായി അറിയുന്നു.
12.352.12
सत्त्वान्न च्युतपूर्वोऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम् ।
जन्मनीहाभवत्सत्त्वं पौर्विकं मे धनञ्जय ॥ १२.३५२.१२ ॥
സത്ത്വത്തിൽനിന്ന് ഞാൻ ഒരിക്കലും വീണിട്ടില്ല; സത്ത്വം എന്നാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് അറിയുക. ധനഞ്ജയ, ഇവിടെ ജന്മത്തിൽ എന്റെ പുരാതനമായ സത്ത്വം ഉണ്ടായി.
12.352.13
निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय ।
सात्वतज्ञानदृष्टोऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः ॥ १२.३५२.१३ ॥
നിഷ്കാമകർമ്മത്തോടുകൂടിയ എന്നെ സാത്വതനായി കരുതുക. സാത്വതജ്ഞാനത്താൽ കാണപ്പെട്ട ഞാൻ സാത്വതനാണ്; സാത്വതരുടെ പതിയും ഞാനാണ്.
12.352.14
कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान् ।
कृष्णो वर्णश्च मे यस्मात्तस्मात्कृष्णोऽहमर्जुन ॥ १२.३५२.१४ ॥
ഹേ പാർത്ഥാ, ഇരുമ്പ് കലപ്പയായി മഹാനായി ഞാൻ ഭൂമിയെ ഉഴുന്നു. എന്റെ വർണം കറുപ്പാണ്; അതിനാൽ അർജുനാ, ഞാൻ കൃഷ്ണനാകുന്നു.
12.352.15
मया संश्लेषिता भूमिरद्भिर्व्योम च वायुना ।
वायुश्च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम ॥ १२.३५२.१५ ॥
എന്നാൽ യോജിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഭൂമി ജലത്തോടും, ആകാശം വായുവോടും, വായു തേജസ്സോടും ചേർന്നു; അതിനാൽ എനിക്ക് വൈകുണ്ഠത്വം.
12.352.16
निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मोऽसौ पर उच्यते ।
तस्मान्न च्युतपूर्वोऽहमच्युतस्तेन कर्मणा ॥ १२.३५२.१६ ॥
നിർവാണം, പരമസുഖം — അതാണ് പരമധർമം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ മുമ്പ് ഒരിക്കലും ച്യുതനായിട്ടില്ല; ആ കർമത്താൽ ഞാൻ അച്യുതൻ.
12.352.17
पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके ।
तयोः सन्धारणार्थं हि मामधोक्षजमञ्जसा ॥ १२.३५२.१७ ॥
ഭൂമിയും ആകാശവും, ഇരുവരും വിശ്വലൗകികത്തിൽ പ്രസിദ്ധർ — അവയെ താങ്ങുന്നതിനായാണ് എന്നെ അധോക്ഷജൻ എന്ന് എളുപ്പത്തിൽ വിളിക്കുന്നത്.
12.352.18
निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः ।
ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोक्षज इति स्थितिः ॥ १२.३५२.१८ ॥
വേദജ്ഞരും ശബ്ദാർത്ഥചിന്തകരും നിരുക്തപ്രകാരം എന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു — പൂർവവംശത്തിൽ 'അധോക്ഷജ' എന്നതാണ് സ്ഥിരമായ പാരമ്പര്യം.
12.352.19
शब्द एकमतैरेष व्याहृतः परमर्षिभिः ।
नान्यो ह्यधोक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.१९ ॥
ഈ ശബ്ദം പരമ ഋഷിമാർ ഏകകണ്ഠമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ലോകത്തിൽ പ്രഭുവായ നാരായണനല്ലാതെ മറ്റാരും അധോക്ഷജനല്ല.
12.352.20
घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम् ।
घृतार्चिरहमव्यग्रैर्वेदज्ञैः परिकीर्तितः ॥ १२.३५२.२० ॥
ലോകത്തിൽ എന്റെ ജ്വാലയുടെ നെയ്യ് ജീവികളുടെ പ്രാണധാരണമാണ്; ഇളകാത്ത വേദജ്ഞർ എന്നെ ഘൃതാർച്ചി എന്ന് കീർത്തിച്ചു.
12.352.21
त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः ।
पित्तं श्लेष्मा च वायुश्च एष सङ्घात उच्यते ॥ १२.३५२.२१ ॥
കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച മൂന്ന് ധാതുക്കൾ പ്രസിദ്ധമെന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു: പിത്തം, ശ്ലേഷ്മം, വായു; ഇതിനെ സംഘാതം എന്നു പറയുന്നു.
12.352.22
एतैश्च धार्यते जन्तुरेतैः क्षीणैश्च क्षीयते ।
आयुर्वेदविदस्तस्मात्त्रिधातुं मां प्रचक्षते ॥ १२.३५२.२२ ॥
ഇവയാൽ ജീവി ധരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവ ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ അത് ക്ഷയിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആയുർവേദജ്ഞർ എന്നെ ത്രിധാതു എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
12.352.23
वृषो हि भगवान्धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत ।
नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषमुत्तमम् ॥ १२.३५२.२३ ॥
ഭാരതാ, ലോകങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ ധർമ്മം വൃഷനെന്ന് പ്രസിദ്ധൻ; നൈഘണ്ടുകപദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ എന്നെ ഉത്തമ വൃഷനായി അറിയുക.
12.352.24
कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते ।
तस्माद्वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः ॥ १२.३५२.२४ ॥
കപി, വരാഹൻ, ശ്രേഷ്ഠൻ, ധർമ്മം എന്നിവരും വൃഷൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ പ്രജാപതിയായ കശ്യപൻ എന്നെ വൃഷാകപി എന്ന് വിളിച്ചു.
12.352.25
न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं कदाचिद्विदन्ते सुराश्चासुराश्च ।
अनाद्यो ह्यमध्यस्तथा चाप्यनन्तः प्रगीतोऽहमीशो विभुर्लोकसाक्षी ॥ १२.३५२.२५ ॥
ആദിയും മധ്യവും അന്തവും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒരിക്കലും അറിയുന്നില്ല; ആദിയില്ലാത്ത, മധ്യമില്ലാത്ത, അന്തമില്ലാത്ത, ഈശ്വരനും സർവ്വവ്യാപിയും ലോകസാക്ഷിയുമായ ഞാൻ കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.352.26
शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनञ्जय ।
न च पापानि गृह्णामि ततोऽहं वै शुचिश्रवाः ॥ १२.३५२.२६ ॥
ധനഞ്ജയാ, ഇവിടെ ഞാൻ പവിത്രവും കേൾക്കത്തക്കതുമായവയേ കേൾക്കുന്നു; പാപങ്ങളെ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ശുചിശ്രവാവാണ്.
12.352.27
एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः ।
इमामुद्धृतवान्भूमिमेकशृङ्गस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५२.२७ ॥
മുൻകാലത്ത് ഏകശൃംഗമുള്ള, ദിവ്യരൂപമുള്ള വരാഹമായി ഞാൻ ഈ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി; അതിനാൽ ഞാൻ ഏകശൃംഗനാണ്.
12.352.28
तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपमास्थितः ।
त्रिककुत्तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात् ॥ १२.३५२.२८ ॥
അതുപോലെതന്നെ മൂന്ന് മുഴകളുള്ള വരാഹരൂപം ധരിച്ചവനായിരുന്നു ഞാൻ; എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ അളവുകൊണ്ടാണ് അതിനാൽ ഞാൻ പ്രസിദ്ധനായത്.
12.352.29
विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः ।
स प्रजापतिरेवाहं चेतनात्सर्वलोककृत् ॥ १२.३५२.२९ ॥
കപിലന്റെ ജ്ഞാനം ചിന്തിക്കുന്നവർ വിരിഞ്ചി എന്ന് വിളിക്കുന്ന പ്രജാപതി ഞാൻതന്നെയാണ്; എന്റെ ചൈതന്യത്താൽ സർവലോകങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഞാനാണ്.
12.352.30
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्या निश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३५२.३० ॥
വിദ്യയെ തുണയാക്കിയവനും, സൂര്യനിൽ സ്ഥിതനും, സനാതനനുമായ എന്നെ ഉറച്ച നിശ്ചയമുള്ള സാംഖ്യാചാര്യന്മാർ കപിലൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
12.352.31
हिरण्यगर्भो द्युतिमानेष यश्छन्दसि स्तुतः ।
योगैः सम्पूज्यते नित्यं स एवाहं विभुः स्मृतः ॥ १२.३५२.३१ ॥
വേദങ്ങളിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന, യോഗികളാൽ നിത്യം പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ഈ തേജസ്വിയായ ഹിരണ്യഗർഭൻ — ആ സർവവ്യാപിയായ പ്രഭുവാണ് ഞാനെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.352.32
एकविंशतिशाखं च ऋग्वेदं मां प्रचक्षते ।
सहस्रशाखं यत्साम ये वै वेदविदो जनाः ॥ १२.३५२.३२ ॥
ഇരുപത്തൊന്ന് ശാഖകളുള്ള ഋഗ്വേദത്തെ എന്നായി അവർ പറയുന്നു; ആയിരം ശാഖകളുള്ള സാമവേദത്തെയും വേദജ്ഞന്മാർ (എന്റേതെന്ന്) പറയുന്നു.
12.352.33
षट्पञ्चाशतमष्टौ च सप्तत्रिंशतमित्युत ।
यस्मिञ्शाखा यजुर्वेदे सोऽहमाध्वर्यवे स्मृतः ॥ १२.३५२.३३ ॥
അമ്പത്താറ്, എട്ട്, മുപ്പത്തിയേഴ് എന്നിങ്ങനെ ശാഖകളുള്ള യജുർവേദത്തിലുള്ളവൻ ഞാനാണ്; ആധ്വര്യവനായി ഞാൻ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.352.34
पञ्चकल्पमथर्वाणं कृत्याभिः परिबृंहितम् ।
कल्पयन्ति हि मां विप्रा अथर्वाणविदस्तथा ॥ १२.३५२.३४ ॥
അഞ്ച് കല്പങ്ങളുള്ളതും കൃത്യങ്ങളാൽ വിപുലപ്പെടുത്തപ്പെട്ടതുമായ അഥർവവേദത്തെ, ബ്രാഹ്മണരും അഥർവവേദജ്ഞരും അങ്ങനെ എന്റേതായി നിശ്ചയിക്കുന്നു.
12.352.35
शाखाभेदाश्च ये केचिद्याश्च शाखासु गीतयः ।
स्वरवर्णसमुच्चाराः सर्वांस्तान्विद्धि मत्कृतान् ॥ १२.३५२.३५ ॥
ശാഖാഭേദങ്ങളും, ശാഖകളിലെ ഗീതങ്ങളും, സ്വരവർണ്ണോച്ചാരണങ്ങളും ഏവയുമുണ്ടോ, അവയെല്ലാം എന്നാൽ ചെയ്യപ്പെട്ടവയെന്നറിയുക.
12.352.36
यत्तद्धयशिरः पार्थ समुदेति वरप्रदम् ।
सोऽहमेवोत्तरे भागे क्रमाक्षरविभागवित् ॥ १२.३५२.३६ ॥
ഹേ പാർത്ഥാ! വരദായകനായ ഹയശീർഷം ഏതാണോ ഉദിക്കുന്നത്, ആ ഞാൻ തന്നെ ഉത്തരഭാഗത്ത് ക്രമവും അക്ഷരവിഭാഗവും അറിയുന്നവനാണ്.
12.352.37
रामादेशितमार्गेण मत्प्रसादान्महात्मना ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तस्तस्माद्भूतात्सनातनात् ॥ १२.३५२.३७ ॥
രാമൻ ഉപദേശിച്ച മാർഗത്താൽ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, മഹാത്മാവായ പാഞ്ചാലൻ ക്രമം നേടി; ആ സനാതനമായ ഭൂതത്തിൽ നിന്നുതന്നെ (അത് വന്നു).
12.352.38
नारायणाद्वरं लब्ध्वा प्राप्य योगमनुत्तमम् ।
क्रमं प्रणीय शिक्षां च प्रणयित्वा स गालवः ॥ १२.३५२.३८ ॥
നാരായണനിൽ നിന്ന് വരം ലഭിച്ച്, സർവോത്തമമായ യോഗം നേടി, ക്രമം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയി, ഉപദേശം നൽകി ആ ഗാലവൻ.
12.352.39
कण्डरीकोऽथ राजा च ब्रह्मदत्तः प्रतापवान् ।
जातीमरणजं दुःखं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः ॥ १२.३५२.३९ ॥
കണ്ഡരീകനും പ്രതാപശാലിയായ രാജാവ് ബ്രഹ്മദത്തനും, ജനനമരണങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടായ ദുഃഖം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്ത്.
12.352.40
पुराहमात्मजः पार्थ प्रथितः कारणान्तरे ।
धर्मस्य कुरुशार्दूल ततोऽहं धर्मजः स्मृतः ॥ १२.३५२.४० ॥
പാർത്ഥാ, മുമ്പ് മറ്റൊരു കാരണത്താൽ ഞാൻ ധർമ്മന്റെ പുത്രനായി പ്രസിദ്ധനായി; കുരുശാർദൂലാ, അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ധർമ്മജനെന്ന് അറിയപ്പെട്ടത്.
12.352.41
नरनारायणौ पूर्वं तपस्तेपतुरव्ययम् ।
धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने ॥ १२.३५२.४१ ॥
നരനും നാരായണനും മുമ്പ് ധർമ്മയാനത്തിൽ കയറി ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ അക്ഷയമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.
12.352.42
तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह ।
न चैवाकल्पयद्भागं दक्षो रुद्रस्य भारत ॥ १२.३५२.४२ ॥
ആ കാലത്തുതന്നെ ദക്ഷയജ്ഞം നടന്നു; ഭാരതാ, ദക്ഷൻ രുദ്രന് ഭാഗം നിശ്ചയിച്ചതേയില്ല.
12.352.43
ततो दधीचिवचनाद्दक्षयज्ञमपाहरत् ।
ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर्मुहुः ॥ १२.३५२.४३ ॥
പിന്നെ ദധീചിയുടെ വാക്കിനാൽ ദക്ഷയജ്ഞത്തെ അവൻ തടസ്സപ്പെടുത്തി; കോപത്താൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജ്വലിക്കുന്ന ശൂലം എറിഞ്ഞു.
12.352.44
तच्छूलं भस्मसात्कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् ।
आवयोः सहसागच्छद्बदर्याश्रममन्तिकात् ॥ १२.३५२.४४ ॥
ആ ത്രിശൂലം ദക്ഷയാഗത്തെ പൂർണ്ണമായി ഭസ്മമാക്കി, പെട്ടെന്ന് ഞങ്ങളിരുവരുടെയും സമീപമുള്ള ബദരീ ആശ്രമത്തിലെത്തി.
12.352.45
ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह ।
बभूवुर्मुञ्जवर्णास्तु ततोऽहं मुञ्जकेशवान् ॥ १२.३५२.४५ ॥
പിന്നെ സ്വന്തം തേജസ്സിൽ നിറഞ്ഞ നാരായണന്റെ മുടി മുഞ്ചപ്പുല്ലിന്റെ നിറമായി; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ മുഞ്ചകേശനായി.
12.352.46
तच्च शूलं विनिर्धूतं हुङ्कारेण महात्मना ।
जगाम शङ्करकरं नारायणसमाहतम् ॥ १२.३५२.४६ ॥
മഹാത്മാവിന്റെ ഹുങ്കാരത്താൽ തെറിപ്പിക്കപ്പെട്ട ആ ത്രിശൂലം നാരായണന്റെ പ്രഹരമേറ്റ് ശങ്കരന്റെ കൈയിലേക്ക് മടങ്ങി.
12.352.47
अथ रुद्र उपाधावत्तावृषी तपसान्वितौ ।
तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना ॥ १२.३५२.४७ ॥
പിന്നെ രുദ്രൻ തപസ്സിനാൽ യുക്തരായ ആ രണ്ടു ഋഷിമാരുടെ നേരെ പാഞ്ഞു; പിന്നെ അവനെ പൊക്കി കൈകൊണ്ട് കഴുത്തിൽ പിടിച്ചു.
12.352.48
अथ रुद्रविघातार्थमिषीकां जगृहे नरः ।
मन्त्रैश्च संयुयोजाशु सोऽभवत्परशुर्महान् ॥ १२.३५२.४८ ॥
പിന്നെ നരൻ രുദ്രനെ അടിക്കാനായി ഒരു ഈറ്റക്കോൽ എടുത്തു; മന്ത്രങ്ങളാൽ അത് വേഗം യോജിപ്പിച്ചു; അത് ഒരു വലിയ മഴുവായി.
12.352.49
क्षिप्तश्च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस्तदा ।
ततोऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् ॥ १२.३५२.४९ ॥
പെട്ടെന്ന് രുദ്രന്റെ നേർക്ക് എറിഞ്ഞപ്പോൾ അത് മുറിഞ്ഞു; അതുകൊണ്ട് മഴുവിനാൽ മുറിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ ഞാൻ ഖണ്ഡപരശു എന്ന് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
12.352.50
अस्मिन्युद्धे तु वार्ष्णेय त्रैलोक्यमथने तदा ।
जयं कः प्राप्तवांस्तत्र शंसैतन्मे जनार्दन ॥ १२.३५२.५० ॥
വാർഷ്ണേയാ, ജനാർദ്ദനാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കടഞ്ഞ ആ യുദ്ധത്തിൽ അന്ന് ജയം നേടിയത് ആരാണ്? ഇത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ.
12.352.51
श्रीभगवानुवाच ।
तयोः संलग्नयोर्युद्धे रुद्रनारायणात्मनोः ।
उद्विग्नाः सहसा कृत्स्ना लोकाः सर्वेऽभवंस्तदा ॥ १२.३५२.५१ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: രുദ്രനും നാരായണനുമായ ആ ഇരുവരും യുദ്ധത്തിൽ കോർത്തപ്പോൾ അന്ന് എല്ലാ ലോകങ്ങളും പെട്ടെന്ന് ക്ഷോഭിച്ചു.
12.352.52
नागृह्णात्पावकः शुभ्रं मखेषु सुहुतं हविः ।
वेदा न प्रतिभान्ति स्म ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ १२.३५२.५२ ॥
യജ്ഞങ്ങളിൽ നന്നായി അർപ്പിച്ച ശുദ്ധമായ ഹവിസ്സ് അഗ്നി സ്വീകരിച്ചില്ല; ശുദ്ധമനസ്സുള്ള ഋഷിമാർക്ക് വേദങ്ങൾ തെളിഞ്ഞുകണ്ടില്ല.
12.352.53
देवान्रजस्तमश्चैव समाविविशतुस्तदा ।
वसुधा सञ्चकम्पेऽथ नभश्च विपफाल ह ॥ १२.३५२.५३ ॥
അന്ന് രജസ്സും തമസ്സും ദേവന്മാരിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രവേശിച്ചു; ഭൂമി വിറച്ചു, ആകാശം പിളർന്നു.
12.352.54
निष्प्रभाणि च तेजांसि ब्रह्मा चैवासनाच्च्युतः ।
अगाच्छोषं समुद्रश्च हिमवांश्च व्यशीर्यत ॥ १२.३५२.५४ ॥
തേജസ്സുകൾ പ്രഭയറ്റു, ബ്രഹ്മാവും തന്റെ ആസനത്തിൽ നിന്ന് ഇളകി വീണു; സമുദ്രം വറ്റി, ഹിമവാൻ തകർന്നു.
12.352.55
तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने निमित्ते पाण्डुनन्दन ।
ब्रह्मा वृतो देवगणैरृषिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३५२.५५ ॥
പാണ്ഡുനന്ദനാ, ഇങ്ങനെ ആ നിമിത്തം ഉണ്ടായപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങളും മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരും ബ്രഹ്മാവിനെ വളഞ്ഞു.
12.352.56
साञ्जलिप्रग्रहो भूत्वा चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः ।
उवाच वचनं रुद्रं लोकानामस्तु वै शिवम् ॥ १२.३५२.५६ ॥
കൈകൂപ്പി ചതുർമുഖൻ രുദ്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "ലോകങ്ങൾക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ."
12.352.57
यदक्षरमथाव्यक्तमीशं लोकस्य भावनम् ।
कूटस्थं कर्तृनिर्द्वंद्वमकर्तेति च यं विदुः ॥ १२.३५२.५७ ॥
അക്ഷരനും അവ്യക്തനും ലോകത്തിന്റെ ഈശ്വരനും പോഷകനും കൂടസ്ഥനും കർത്താവെങ്കിലും ദ്വന്ദ്വങ്ങൾക്കതീതനും അകർത്താവെന്നു അറിയപ്പെടുന്നവനുമായവൻ.
12.352.58
व्यक्तिभावगतस्यास्य एका मूर्तिरियं शिवा ।
नरो नारायणश्चैव जातौ धर्मकुलोद्वहौ ॥ १२.३५२.५८ ॥
വ്യക്തഭാവം പ്രാപിച്ച ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ ഒരു ശുഭമൂർത്തി. ധർമ്മകുലത്തെ വഹിക്കുന്ന നരനും നാരായണനും ജനിച്ചു.
12.352.59
तपसा महता युक्तौ देवश्रेष्ठौ महाव्रतौ ।
अहं प्रसादजस्तस्य कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३५२.५९ ॥
മഹത്തായ തപസ്സോടുകൂടിയവരും ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരും മഹാവ്രതമുള്ളവരുമാണ് ആ ഇരുവരും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ മറ്റൊരു കാരണത്താൽ ഞാൻ ജനിച്ചു.
12.352.60
मया च सार्धं वरदं विबुधैश्च महर्षिभिः ।
प्रसादयाशु लोकानां शान्तिर्भवतु माचिरम् ॥ १२.३५२.६० ॥
എന്നോടും ദേവന്മാരോടും മഹർഷിമാരോടും ചേർന്ന് വരദനെ വേഗം പ്രസാദിപ്പിക്കുക; ലോകങ്ങൾക്ക് താമസമില്ലാതെ ശാന്തി ഭവിക്കട്ടെ.
12.352.61
ब्रह्मणा त्वेवमुक्तस्तु रुद्रः क्रोधाग्निमुत्सृजन् ।
प्रसादयामास ततो देवं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.६१ ॥
ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രുദ്രൻ ക്രോധാഗ്നി ഉപേക്ഷിച്ച്, പിന്നീട് ആ പ്രഭുവായ ദേവ നാരായണനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു.
12.352.62
ततोऽथ वरदो देवो जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।
प्रीतिमानभवत्तत्र रुद्रेण सह सङ्गतः ॥ १२.३५२.६२ ॥
അപ്പോൾ വരദായകനായ ദേവൻ, ക്രോധത്തെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ജയിച്ചവൻ, അവിടെ രുദ്രനോടൊപ്പം ചേർന്ന് പ്രീതനായി.
12.352.63
ऋषिभिर्ब्रह्मणा चैव विबुधैश्च सुपूजितः ।
उवाच देवमीशानमीशः स जगतो हरिः ॥ १२.३५२.६३ ॥
ഋഷിമാരാലും ബ്രഹ്മാവിനാലും ദേവന്മാരാലും നന്നായി പൂജിതനായ, ജഗത്തിന്റെ ഈശ്വരനായ ഹരി ഈശാന ദേവനോട് പറഞ്ഞു.
12.352.64
यस्त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस्त्वामनु स मामनु ।
नावयोरन्तरं किञ्चिन्मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ॥ १२.३५२.६४ ॥
നിന്നെ അറിയുന്നവൻ എന്നെ അറിയുന്നു; നിന്നെ പിന്തുടരുന്നവൻ എന്നെ പിന്തുടരുന്നു. നമ്മൾ തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ല; നിന്റെ ബുദ്ധി മറ്റൊരുവിധം ആകാതിരിക്കട്ടെ.
12.352.65
अद्य प्रभृति श्रीवत्सः शूलाङ्कोऽयं भवत्वयम् ।
मम पाण्यङ्कितश्चापि श्रीकण्ठस्त्वं भविष्यसि ॥ १२.३५२.६५ ॥
ഇന്ന് മുതൽ ഈ ശ്രീവത്സ ചിഹ്നം ശൂലചിഹ്നത്താൽ അടയാളപ്പെടട്ടെ; എന്റെ കൈയടയാളത്താൽ നീ ശ്രീകണ്ഠനാകും.
12.352.66
एवं लक्षणमुत्पाद्य परस्परकृतं तदा ।
सख्यं चैवातुलं कृत्वा रुद्रेण सहितावृषी ॥ १२.३५२.६६ ॥
ഇങ്ങനെ പരസ്പരം ചെയ്ത ലക്ഷണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച്, അപ്പോൾ രുദ്രനോടൊപ്പം അതുല്യമായ സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ച്, ആ രണ്ട് ഋഷിമാർ ഒന്നിച്ചു.
12.352.67
एष ते कथितः पार्थ नारायणजयो मृधे ।
नामानि चैव गुह्यानि निरुक्तानि च भारत ॥ १२.३५२.६७ ॥
പാർത്ഥാ, യുദ്ധത്തിൽ നാരായണന്റെ ജയം ഇത് നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഭാരതാ, ഈ രഹസ്യനാമങ്ങളും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
12.352.68
एवं बहुविधै रूपैश्चरामीह वसुन्धराम् ।
ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् ॥ १२.३५२.६८ ॥
ഇപ്രകാരം പല വിധ രൂപങ്ങളിൽ ഞാൻ ഇവിടെ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; കൗന്തേയാ, ബ്രഹ്മലോകത്തിലും ശാശ്വതമായ ഗോലോകത്തിലും.
12.352.69
यस्तु ते सोऽग्रतो याति युद्धे सम्प्रत्युपस्थिते ।
तं विद्धि रुद्रं कौन्तेय देवदेवं कपर्दिनम् ॥ १२.३५२.६९ ॥
യുദ്ധം അടുത്തെത്തുമ്പോൾ നിനക്കു മുന്നിൽ പോകുന്നവനെ, കൗന്തേയാ, രുദ്രനെന്നറിയുക; ദേവദേവൻ, ജടാധാരി.
12.352.70
कालः स एव कथितः क्रोधजेति मया तव ।
निहतांस्तेन वै पूर्वं हतवानसि वै रिपून् ॥ १२.३५२.७० ॥
ക്രോധത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതെന്നു ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞ ആ കാലം തന്നെയാണിത്; അവനാൽ മുൻപ് നീ ശത്രുക്കളെ കൊന്നു.
12.352.141
अप्रमेयप्रभावं तं देवदेवमुमापतिम् ।
नमस्व देवं प्रयतो विश्वेशं हरमव्ययम् ॥ १२.३५२.१४१ ॥
അളവറ്റ പ്രഭാവമുള്ള ആ ദേവദേവനും ഉമാപതിയും വിശ്വേശനും ഹരനും അവ്യയനുമായ ദേവനെ ശാന്തമനസ്സോടെ നമസ്കരിക്കുക.