महाभारत · अध्याय 12.352
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.352.2
श्रीभगवानुवाच ।
सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत्केशैर्मे अंशुसञ्ज्ञितैः ।
बोधयंस्तापयंश्चैव जगदुत्तिष्ठतः पृथक् ।
बोधनात्तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् ।
अग्नीषोमकृतैरेभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५२.२ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: सूर्य आणि चंद्र सदैव अंशु नावाच्या माझ्या किरणरूपी केसांनी, उठणाऱ्या जगाला वेगवेगळे जागवतात आणि तापवतात. जागवण्याने आणि तापवण्याने जगाला हर्ष होतो. हे पाण्डुनंदना, अग्नी व सोम यांनी केलेल्या या कर्मांनी.
12.352.3
इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्वहम् ।
वर्णश्च मे हरिश्रेष्ठस्तस्माद्धरिरहं स्मृतः ॥ १२.३५२.३ ॥
इडेने आवाहिलेल्या योगाने, हे हरे, यज्ञांत माझा भाग आहे. माझा वर्णही हरिश्रेष्ठ आहे, म्हणून मला 'हरि' म्हणून स्मरण केले जाते.
12.352.4
धाम सारो हि लोकानामृतं चैव विचारितम् ।
ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश्चाहं प्रकीर्तितः ॥ १२.३५२.४ ॥
लोकांचे धाम व सार, आणि सम्यक् विचारलेले अमृतही मीच आहे. म्हणून विप्रांनी मला ऋतधामा व सत्य असे कीर्तन केले आहे.
12.352.5
नष्टां च धरणीं पूर्वमविन्दं वै गुहागताम् ।
गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः ॥ १२.३५२.५ ॥
पूर्वी गुहेत गेलेली नष्ट झालेली धरणी मी खरोखर शोधून काढली. म्हणून देवांनी 'गोविंद' म्हणून वाणीने माझी उत्तम स्तुती केली.
12.352.6
शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत् ।
तेनाविष्टं हि यत्किञ्चिच्छिपिविष्टं हि तत्स्मृतम् ॥ १२.३५२.६ ॥
'शिपिविष्ट' या नावाने, जो केसहीन असेल, त्याने जे काही व्याप्त असेल, ते निश्चित 'शिपिविष्ट' म्हणून स्मरले जाते.
12.352.7
यास्को मामृषिरव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान् ।
शिपिविष्ट इति ह्यस्माद्गुह्यनामधरो ह्यहम् ॥ १२.३५२.७ ॥
यास्क ऋषींनी अविचल राहून अनेक यज्ञांत माझे 'शिपिविष्ट' म्हणून गायन केले. म्हणून मी गुह्य नाव धारण करणारा आहे.
12.352.8
स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिरुदारधीः ।
मत्प्रसादादधो नष्टं निरुक्तमभिजग्मिवान् ॥ १२.३५२.८ ॥
'शिपिविष्ट' म्हणून माझी स्तुती करून उदारबुद्धी यास्क ऋषींनी माझ्या कृपेने हरवलेले निरुक्त पुन्हा मिळवले.
12.352.9
न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन ।
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः ॥ १२.३५२.९ ॥
मी कधीही जन्मलो नाही, जन्मत नाही आणि कधीही जन्मणार नाही. सर्व भूतांचा क्षेत्रज्ञ मी आहे, म्हणून मला अज म्हणून स्मरले जाते.
12.352.10
नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रमश्लीलं वा कदाचन ।
ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती ॥ १२.३५२.१० ॥
मी पूर्वी कधीही क्षुद्र किंवा अश्लील शब्द उच्चारले नाहीत. ऋत आणि ब्रह्मदेवाची कन्या ती सत्यदेवी सरस्वती माझी आहे.
12.352.11
सच्चासच्चैव कौन्तेय मयावेशितमात्मनि ।
पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं मामृषयो विदुः ॥ १२.३५२.११ ॥
हे कौन्तेया, सत् आणि असत् दोन्ही माझ्याकडून आत्म्यात प्रविष्ट केले गेले. पुष्करातील ब्रह्मसदनात ऋषी मला खरोखर ओळखतात.
12.352.12
सत्त्वान्न च्युतपूर्वोऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम् ।
जन्मनीहाभवत्सत्त्वं पौर्विकं मे धनञ्जय ॥ १२.३५२.१२ ॥
सत्त्वापासून मी कधीही च्युत झालो नाही; सत्त्व माझ्याद्वारे निर्मित आहे असे जाण. हे धनंजया, येथे जन्मात माझे प्राचीन सत्त्व प्रकट झाले.
12.352.13
निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय ।
सात्वतज्ञानदृष्टोऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः ॥ १२.३५२.१३ ॥
निष्काम कर्माने युक्त अशा मला 'सात्वत' म्हणून समज. सात्वत-ज्ञानाने दृष्ट असा मी सात्वत आहे आणि सात्वतांचा पतीही मीच आहे.
12.352.14
कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान् ।
कृष्णो वर्णश्च मे यस्मात्तस्मात्कृष्णोऽहमर्जुन ॥ १२.३५२.१४ ॥
हे पार्था, लोखंडी नांगर होऊन मी महान पृथ्वी नांगरतो. माझा वर्ण काळा आहे, म्हणून हे अर्जुना, मी कृष्ण आहे.
12.352.15
मया संश्लेषिता भूमिरद्भिर्व्योम च वायुना ।
वायुश्च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम ॥ १२.३५२.१५ ॥
माझ्याद्वारे संयुक्त केलेली पृथ्वी पाण्यासह, आकाश वायूसह, आणि वायू तेजासह; त्यामुळे माझे वैकुंठत्व आहे.
12.352.16
निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मोऽसौ पर उच्यते ।
तस्मान्न च्युतपूर्वोऽहमच्युतस्तेन कर्मणा ॥ १२.३५२.१६ ॥
निर्वाण, परम सुख — तोच परम धर्म म्हटला जातो. म्हणून मी पूर्वी कधीही च्युत झालो नाही; त्या कर्माने मी अच्युत आहे.
12.352.17
पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके ।
तयोः सन्धारणार्थं हि मामधोक्षजमञ्जसा ॥ १२.३५२.१७ ॥
पृथ्वी आणि आकाश — दोन्ही विश्वलौकिकात प्रसिद्ध आहेत; त्यांना धारण करण्यासाठीच मला अधोक्षज म्हणतात.
12.352.18
निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः ।
ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोक्षज इति स्थितिः ॥ १२.३५२.१८ ॥
जे वेदज्ञ आणि शब्दार्थ-चिंतक आहेत, ते निरुक्तानुसार माझे गुणगान करतात — प्राचीन वंशात 'अधोक्षज' हीच स्थिर परंपरा आहे.
12.352.19
शब्द एकमतैरेष व्याहृतः परमर्षिभिः ।
नान्यो ह्यधोक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.१९ ॥
हा शब्द परम ऋषींनी एकमताने म्हटला आहे — जगात प्रभू नारायणाखेरीज दुसरा कोणी अधोक्षज नाही.
12.352.20
घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम् ।
घृतार्चिरहमव्यग्रैर्वेदज्ञैः परिकीर्तितः ॥ १२.३५२.२० ॥
जगात माझ्या ज्वालेचे तूप प्राणिमात्रांचे प्राणधारण आहे; अविचल वेदज्ञांनी मला घृतार्चि म्हणून कीर्तिले आहे.
12.352.21
त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः ।
पित्तं श्लेष्मा च वायुश्च एष सङ्घात उच्यते ॥ १२.३५२.२१ ॥
कर्मजन्य तीन धातू प्रसिद्ध व स्मरणात आहेत: पित्त, कफ व वायू; याला संघात म्हणतात.
12.352.22
एतैश्च धार्यते जन्तुरेतैः क्षीणैश्च क्षीयते ।
आयुर्वेदविदस्तस्मात्त्रिधातुं मां प्रचक्षते ॥ १२.३५२.२२ ॥
यांनी जीव धारण केला जातो, आणि हे क्षीण झाल्यावर तो क्षीण होतो; म्हणून आयुर्वेदज्ञ मला त्रिधातु म्हणतात.
12.352.23
वृषो हि भगवान्धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत ।
नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषमुत्तमम् ॥ १२.३५२.२३ ॥
हे भारता, जगात भगवान धर्म वृष म्हणून प्रसिद्ध आहे; नैघंटुक शब्दकोशात सांगितल्याप्रमाणे मला उत्तम वृष म्हणून जाण.
12.352.24
कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते ।
तस्माद्वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः ॥ १२.३५२.२४ ॥
कपि, वराह, श्रेष्ठ आणि धर्म हेही वृष म्हटले जातात; म्हणून प्रजापती कश्यपाने मला वृषाकपि म्हटले.
12.352.25
न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं कदाचिद्विदन्ते सुराश्चासुराश्च ।
अनाद्यो ह्यमध्यस्तथा चाप्यनन्तः प्रगीतोऽहमीशो विभुर्लोकसाक्षी ॥ १२.३५२.२५ ॥
आदी, मध्य किंवा अंत देव व असुरही कधी जाणत नाहीत; अनादि, अमध्य व अनंत, ईश, विभु, लोकसाक्षी असा मी कीर्तिला गेलो आहे.
12.352.26
शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनञ्जय ।
न च पापानि गृह्णामि ततोऽहं वै शुचिश्रवाः ॥ १२.३५२.२६ ॥
हे धनंजया, मी येथे केवळ पवित्र आणि श्रवणीय गोष्टीच ऐकतो; पापे मी स्वीकारत नाही; म्हणूनच मी खरोखर शुचिश्रवा आहे.
12.352.27
एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः ।
इमामुद्धृतवान्भूमिमेकशृङ्गस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५२.२७ ॥
पूर्वी एकशृंगी, दिव्य दर्शनाचा वराह होऊन मी ही पृथ्वी उचलली होती; म्हणूनच मी एकशृंग आहे.
12.352.28
तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपमास्थितः ।
त्रिककुत्तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात् ॥ १२.३५२.२८ ॥
त्याचप्रमाणे मी त्रिककुद् वराहरूप धारण केले होते; माझ्या शरीराच्या मापामुळे त्यावरूनच मी प्रसिद्ध झालो.
12.352.29
विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः ।
स प्रजापतिरेवाहं चेतनात्सर्वलोककृत् ॥ १२.३५२.२९ ॥
कपिलांच्या ज्ञानाचे चिंतन करणारे ज्याला विरिञ्चि म्हणतात, तो प्रजापतीच मी आहे; चेतनेने मीच सर्व लोकांचा निर्माता आहे.
12.352.30
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्या निश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३५२.३० ॥
विद्या ज्याची सहाय्यक आहे, सूर्यात स्थित, सनातन अशा मला निश्चयी सांख्य आचार्य कपिल म्हणतात.
12.352.31
हिरण्यगर्भो द्युतिमानेष यश्छन्दसि स्तुतः ।
योगैः सम्पूज्यते नित्यं स एवाहं विभुः स्मृतः ॥ १२.३५२.३१ ॥
वेदांत स्तुती केलेला, योग्यांकडून नित्य पूजिला जाणारा हा तेजस्वी हिरण्यगर्भ — तोच सर्वव्यापी प्रभू मी आहे असे स्मरले जाते.
12.352.32
एकविंशतिशाखं च ऋग्वेदं मां प्रचक्षते ।
सहस्रशाखं यत्साम ये वै वेदविदो जनाः ॥ १२.३५२.३२ ॥
एकवीस शाखा असलेला ऋग्वेद मला म्हणतात, आणि हजार शाखा असलेला साम हा वेदज्ञ लोक (माझाच) मानतात.
12.352.33
षट्पञ्चाशतमष्टौ च सप्तत्रिंशतमित्युत ।
यस्मिञ्शाखा यजुर्वेदे सोऽहमाध्वर्यवे स्मृतः ॥ १२.३५२.३३ ॥
छप्पन, आठ आणि सदतीस अशा शाखा ज्या यजुर्वेदात आहेत, तोच मी आध्वर्यव म्हणून स्मरला जातो.
12.352.34
पञ्चकल्पमथर्वाणं कृत्याभिः परिबृंहितम् ।
कल्पयन्ति हि मां विप्रा अथर्वाणविदस्तथा ॥ १२.३५२.३४ ॥
पाच कल्प असलेला, कृत्यांनी विस्तारित केलेला अथर्ववेद ब्राह्मण आणि अथर्ववेद जाणणारे लोक तसाच (माझा) ठरवतात.
12.352.35
शाखाभेदाश्च ये केचिद्याश्च शाखासु गीतयः ।
स्वरवर्णसमुच्चाराः सर्वांस्तान्विद्धि मत्कृतान् ॥ १२.३५२.३५ ॥
शाखांचे जे कोणते भेद आहेत, शाखांमधील जी गीते आहेत, आणि स्वर-वर्णांचे जे उच्चार आहेत — ते सर्व माझ्याकडून केलेले आहेत असे जाण.
12.352.36
यत्तद्धयशिरः पार्थ समुदेति वरप्रदम् ।
सोऽहमेवोत्तरे भागे क्रमाक्षरविभागवित् ॥ १२.३५२.३६ ॥
हे पार्था! वरदाता असा जो हयशीर्ष उदयास येतो, तोच मी उत्तर भागात क्रम आणि अक्षर-विभाग जाणणारा आहे.
12.352.37
रामादेशितमार्गेण मत्प्रसादान्महात्मना ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तस्तस्माद्भूतात्सनातनात् ॥ १२.३५२.३७ ॥
रामाने सांगितलेल्या मार्गाने, माझ्या कृपेने, महात्मा पांचालाने क्रम प्राप्त केला; त्या सनातन भूतापासूनच (तो आला).
12.352.38
नारायणाद्वरं लब्ध्वा प्राप्य योगमनुत्तमम् ।
क्रमं प्रणीय शिक्षां च प्रणयित्वा स गालवः ॥ १२.३५२.३८ ॥
नारायणाकडून वर मिळवून, सर्वोत्तम योग प्राप्त करून, क्रम पुढे नेऊन आणि शिक्षण देऊन तो गालव (ही).
12.352.39
कण्डरीकोऽथ राजा च ब्रह्मदत्तः प्रतापवान् ।
जातीमरणजं दुःखं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः ॥ १२.३५२.३९ ॥
कंडरीक आणि प्रतापी राजा ब्रह्मदत्त, जन्ममरणामुळे उद्भवलेले दुःख वारंवार स्मरून (असे केले).
12.352.40
पुराहमात्मजः पार्थ प्रथितः कारणान्तरे ।
धर्मस्य कुरुशार्दूल ततोऽहं धर्मजः स्मृतः ॥ १२.३५२.४० ॥
हे पार्था, पूर्वी दुसऱ्या कारणाने मी धर्माचा पुत्र म्हणून प्रसिद्ध झालो; हे कुरुश्रेष्ठा, म्हणून मी धर्मज म्हणून ओळखला जातो.
12.352.41
नरनारायणौ पूर्वं तपस्तेपतुरव्ययम् ।
धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने ॥ १२.३५२.४१ ॥
नर आणि नारायण पूर्वी धर्मयानावर आरूढ होऊन गंधमादन पर्वतावर अक्षय तप करते झाले.
12.352.42
तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह ।
न चैवाकल्पयद्भागं दक्षो रुद्रस्य भारत ॥ १२.३५२.४२ ॥
त्याच काळी दक्षयज्ञ झाला; हे भारता, दक्षाने रुद्राला भाग नेमलाच नाही.
12.352.43
ततो दधीचिवचनाद्दक्षयज्ञमपाहरत् ।
ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर्मुहुः ॥ १२.३५२.४३ ॥
मग दधीचीच्या शब्दाने त्याने दक्षयज्ञ हरण केला; क्रोधाने वारंवार पेटणारा शूल सोडला.
12.352.44
तच्छूलं भस्मसात्कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् ।
आवयोः सहसागच्छद्बदर्याश्रममन्तिकात् ॥ १२.३५२.४४ ॥
त्या त्रिशूळाने दक्षाचा यज्ञ पूर्णपणे भस्म केला आणि अचानक आमच्या दोघांच्या जवळच्या बदरी आश्रमात येऊन पोहोचले.
12.352.45
ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह ।
बभूवुर्मुञ्जवर्णास्तु ततोऽहं मुञ्जकेशवान् ॥ १२.३५२.४५ ॥
नंतर स्वतःच्या तेजाने भरलेले नारायणाचे केस मुंज गवताच्या रंगाचे झाले; म्हणून मी मुंजकेश झालो.
12.352.46
तच्च शूलं विनिर्धूतं हुङ्कारेण महात्मना ।
जगाम शङ्करकरं नारायणसमाहतम् ॥ १२.३५२.४६ ॥
महात्म्याच्या हुंकाराने झटकून टाकलेले ते त्रिशूळ नारायणाच्या प्रहाराने आदळून शंकराच्या हातात परत गेले.
12.352.47
अथ रुद्र उपाधावत्तावृषी तपसान्वितौ ।
तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना ॥ १२.३५२.४७ ॥
नंतर रुद्र तपाने युक्त त्या दोन्ही ऋषींकडे धावला; मग त्याला वर उचलून हाताने गळ्याला धरले.
12.352.48
अथ रुद्रविघातार्थमिषीकां जगृहे नरः ।
मन्त्रैश्च संयुयोजाशु सोऽभवत्परशुर्महान् ॥ १२.३५२.४८ ॥
नंतर नराने रुद्राच्या प्रहारासाठी एक काडी घेतली; मंत्रांनी ती लगेच जोडली; ती एक मोठा परशू झाली.
12.352.49
क्षिप्तश्च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस्तदा ।
ततोऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् ॥ १२.३५२.४९ ॥
अचानक रुद्रावर फेकल्यावर ते तुटले; म्हणून परशूने तुटल्यामुळे मी खंडपरशू म्हणून स्मरलो जातो.
12.352.50
अस्मिन्युद्धे तु वार्ष्णेय त्रैलोक्यमथने तदा ।
जयं कः प्राप्तवांस्तत्र शंसैतन्मे जनार्दन ॥ १२.३५२.५० ॥
हे वार्ष्णेया, जनार्दना, त्रिलोक मथून टाकणाऱ्या त्या युद्धात तेव्हा विजय कोणी मिळवला? हे मला सांगा.
12.352.51
श्रीभगवानुवाच ।
तयोः संलग्नयोर्युद्धे रुद्रनारायणात्मनोः ।
उद्विग्नाः सहसा कृत्स्ना लोकाः सर्वेऽभवंस्तदा ॥ १२.३५२.५१ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: रुद्र आणि नारायण ज्यांचे स्वरूप आहे अशी ती दोघे युद्धात गुंतली असता, तेव्हा सर्व लोक अचानक व्याकूळ झाले.
12.352.52
नागृह्णात्पावकः शुभ्रं मखेषु सुहुतं हविः ।
वेदा न प्रतिभान्ति स्म ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ १२.३५२.५२ ॥
यज्ञांमध्ये नीट अर्पिलेले शुभ्र हविर्द्रव्य अग्नीने स्वीकारले नाही; शुद्धात्म्या ऋषींना वेद स्फुरले नाहीत.
12.352.53
देवान्रजस्तमश्चैव समाविविशतुस्तदा ।
वसुधा सञ्चकम्पेऽथ नभश्च विपफाल ह ॥ १२.३५२.५३ ॥
तेव्हा रजोगुण आणि तमोगुण देवांमध्ये पूर्णपणे शिरले; पृथ्वी थरथरली आणि आकाश फाटले.
12.352.54
निष्प्रभाणि च तेजांसि ब्रह्मा चैवासनाच्च्युतः ।
अगाच्छोषं समुद्रश्च हिमवांश्च व्यशीर्यत ॥ १२.३५२.५४ ॥
तेजे निस्तेज झाली, ब्रह्मदेवही आपल्या आसनावरून ढळले; समुद्र आटला आणि हिमालय विदीर्ण झाला.
12.352.55
तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने निमित्ते पाण्डुनन्दन ।
ब्रह्मा वृतो देवगणैरृषिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३५२.५५ ॥
हे पाण्डुनंदना, असे ते निमित्त उत्पन्न झाले असता, देवगणांनी आणि महात्म्या ऋषींनी ब्रह्मदेवांना वेढले.
12.352.56
साञ्जलिप्रग्रहो भूत्वा चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः ।
उवाच वचनं रुद्रं लोकानामस्तु वै शिवम् ॥ १२.३५२.५६ ॥
हात जोडून चतुर्मुख रुद्राला म्हणाला, "लोकांचे कल्याण होवो."
12.352.57
यदक्षरमथाव्यक्तमीशं लोकस्य भावनम् ।
कूटस्थं कर्तृनिर्द्वंद्वमकर्तेति च यं विदुः ॥ १२.३५२.५७ ॥
जो अक्षर, अव्यक्त, लोकांचा ईश्वर आणि पालक, कूटस्थ, कर्ता असूनही द्वंद्वातीत आणि अकर्ता म्हणून ओळखला जातो.
12.352.58
व्यक्तिभावगतस्यास्य एका मूर्तिरियं शिवा ।
नरो नारायणश्चैव जातौ धर्मकुलोद्वहौ ॥ १२.३५२.५८ ॥
व्यक्त भावाला प्राप्त झालेल्या याची ही एक शुभ मूर्ती. धर्मकुलाचे धारण करणारे नर आणि नारायण जन्मले.
12.352.59
तपसा महता युक्तौ देवश्रेष्ठौ महाव्रतौ ।
अहं प्रसादजस्तस्य कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३५२.५९ ॥
महान तपाने युक्त, देवांमध्ये श्रेष्ठ, महाव्रती ते दोघे आहेत. त्यांच्या प्रसादाने दुसऱ्या कोणत्या तरी कारणाने मी जन्मलो आहे.
12.352.60
मया च सार्धं वरदं विबुधैश्च महर्षिभिः ।
प्रसादयाशु लोकानां शान्तिर्भवतु माचिरम् ॥ १२.३५२.६० ॥
माझ्यासह, देव आणि महर्षींसह वरदात्याला लवकर प्रसन्न करा; लोकांमध्ये विलंब न करता शांती होवो.
12.352.61
ब्रह्मणा त्वेवमुक्तस्तु रुद्रः क्रोधाग्निमुत्सृजन् ।
प्रसादयामास ततो देवं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.६१ ॥
ब्रह्म्याने असे सांगितल्यावर रुद्राने क्रोधाग्नी सोडला आणि मग त्या प्रभू देव नारायणाला प्रसन्न केले.
12.352.62
ततोऽथ वरदो देवो जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।
प्रीतिमानभवत्तत्र रुद्रेण सह सङ्गतः ॥ १२.३५२.६२ ॥
तेव्हा वरदाता देव, क्रोध आणि इंद्रिये जिंकलेले, तेथे रुद्रासह मिळून प्रसन्न झाले.
12.352.63
ऋषिभिर्ब्रह्मणा चैव विबुधैश्च सुपूजितः ।
उवाच देवमीशानमीशः स जगतो हरिः ॥ १२.३५२.६३ ॥
ऋषी, ब्रह्मदेव आणि देवांनी उत्तम पूजिलेले, जगाचे स्वामी हरि ईशान देवाला म्हणाले.
12.352.64
यस्त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस्त्वामनु स मामनु ।
नावयोरन्तरं किञ्चिन्मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ॥ १२.३५२.६४ ॥
जो तुला जाणतो तो मला जाणतो; जो तुझे अनुसरण करतो तो माझे अनुसरण करतो. आपल्या दोघांत काहीही भेद नाही; तुझी बुद्धी अन्यथा होऊ नये.
12.352.65
अद्य प्रभृति श्रीवत्सः शूलाङ्कोऽयं भवत्वयम् ।
मम पाण्यङ्कितश्चापि श्रीकण्ठस्त्वं भविष्यसि ॥ १२.३५२.६५ ॥
आजपासून हे श्रीवत्स चिन्ह तुझ्या शूळ-चिन्हाने अंकित होवो; माझ्या हाताच्या खुणेने तू श्रीकंठ होशील.
12.352.66
एवं लक्षणमुत्पाद्य परस्परकृतं तदा ।
सख्यं चैवातुलं कृत्वा रुद्रेण सहितावृषी ॥ १२.३५२.६६ ॥
अशा प्रकारे परस्परांनी केलेली लक्षणे निर्माण करून, तेव्हा रुद्राबरोबर अतुलनीय मैत्री करून ते दोन ऋषी एकत्र झाले.
12.352.67
एष ते कथितः पार्थ नारायणजयो मृधे ।
नामानि चैव गुह्यानि निरुक्तानि च भारत ॥ १२.३५२.६७ ॥
हे पार्था, युद्धातील नारायणाचा विजय हा तुला सांगितला; हे भारता, ही गुह्य नावेही निरुक्तीसह सांगितली.
12.352.68
एवं बहुविधै रूपैश्चरामीह वसुन्धराम् ।
ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् ॥ १२.३५२.६८ ॥
अशा प्रकारे अनेक रूपांनी मी येथे पृथ्वीवर संचार करतो; हे कौन्तेया, ब्रह्मलोकात आणि सनातन गोलोकातही.
12.352.69
यस्तु ते सोऽग्रतो याति युद्धे सम्प्रत्युपस्थिते ।
तं विद्धि रुद्रं कौन्तेय देवदेवं कपर्दिनम् ॥ १२.३५२.६९ ॥
युद्ध समीप आल्यावर जो तुझ्यापुढे चालतो, हे कौन्तेया, त्याला रुद्र समज—देवांचा देव, जटाधारी.
12.352.70
कालः स एव कथितः क्रोधजेति मया तव ।
निहतांस्तेन वै पूर्वं हतवानसि वै रिपून् ॥ १२.३५२.७० ॥
तोच काळ, ज्याला मी तुला क्रोधजन्य म्हटले होते; त्याच्याद्वारेच पूर्वी तू शत्रूंना मारलेस.
12.352.141
अप्रमेयप्रभावं तं देवदेवमुमापतिम् ।
नमस्व देवं प्रयतो विश्वेशं हरमव्ययम् ॥ १२.३५२.१४१ ॥
अप्रमेय प्रभाव असलेल्या त्या देवांच्या देवाला, उमापतीला, विश्वेश्वर, हर, अव्यय देवाला संयमाने नमस्कार कर.