มหาภารตะ · อัธยายะ 12.352
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.352.2
श्रीभगवानुवाच ।
सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत्केशैर्मे अंशुसञ्ज्ञितैः ।
बोधयंस्तापयंश्चैव जगदुत्तिष्ठतः पृथक् ।
बोधनात्तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् ।
अग्नीषोमकृतैरेभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५२.२ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ มีรัศมีของเราที่เรียกว่าอัํศุเป็นเส้นผม เป็นนิตย์ ย่อมปลุกและแผดเผาโลกที่ตื่นขึ้นให้ต่างกันไป เพราะการปลุกและการแผดเผานั้น โลกจึงย่อมเกิดความยินดี ด้วยกรรมเหล่านี้ที่กระทำโดยอัคนีและโสม ดูก่อนความยินดีของปาณฑุ
12.352.3
इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्वहम् ।
वर्णश्च मे हरिश्रेष्ठस्तस्माद्धरिरहं स्मृतः ॥ १२.३५२.३ ॥
ด้วยการประสานที่เชิญโดยอิฑา ดูก่อนหริ เราย่อมมีส่วนในการบูชายัญ สีของเราก็เป็นเลิศในบรรดาสีเหลืองทอง เพราะเหตุนั้นเราจึงถูกระลึกถึงว่าหริ
12.352.4
धाम सारो हि लोकानामृतं चैव विचारितम् ।
ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश्चाहं प्रकीर्तितः ॥ १२.३५२.४ ॥
เราเป็นที่อาศัยและแก่นสารของโลกทั้งหลาย และเป็นอมฤตที่พิจารณาแล้ว เพราะเหตุนั้น พราหมณ์ทั้งหลายจึงประกาศเราว่าฤตธามัน และว่าสัตย์
12.352.5
नष्टां च धरणीं पूर्वमविन्दं वै गुहागताम् ।
गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः ॥ १२.३५२.५ ॥
แต่กาลก่อน เราได้พบแผ่นดินที่สูญหายซึ่งเข้าไปอยู่ในถ้ำ เพราะเหตุนั้น เทวดาทั้งหลายจึงสรรเสริญเราด้วยถ้อยคำว่าโควินทะ
12.352.6
शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत् ।
तेनाविष्टं हि यत्किञ्चिच्छिपिविष्टं हि तत्स्मृतम् ॥ १२.३५२.६ ॥
ด้วยนามว่าศิปิวิษฏะ และสิ่งใดที่ถูกผู้ซึ่งไม่มีขนแซกซึมเข้าไป สิ่งนั้นย่อมถูกระลึกว่าศิปิวิษฏะ
12.352.7
यास्को मामृषिरव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान् ।
शिपिविष्ट इति ह्यस्माद्गुह्यनामधरो ह्यहम् ॥ १२.३५२.७ ॥
ฤๅษียาสกะผู้ไม่วอกแวกได้ขับขานถึงเราว่าศิปิวิษฏะ ในการบูชายัญหลายประการ เพราะเหตุนั้น เราจึงทรงนามลับ
12.352.8
स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिरुदारधीः ।
मत्प्रसादादधो नष्टं निरुक्तमभिजग्मिवान् ॥ १२.३५२.८ ॥
ฤๅษียาสกะผู้มีใจประเสริฐ เมื่อสรรเสริญเราว่า ศิปิวิษฏะ ได้รับคืนนิรุกติที่สูญหาย ด้วยพระคุณของเรา
12.352.9
न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन ।
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः ॥ १२.३५२.९ ॥
เราไม่เคยเกิด ไม่ได้เกิด และจะไม่เกิดเลยเป็นนิตย์ เราเป็นผู้รู้เขตแห่งสรรพสัตว์ เพราะเหตุนั้น เราจึงถูกระลึกว่าอชะ ผู้ไม่เกิด
12.352.10
नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रमश्लीलं वा कदाचन ।
ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती ॥ १२.३५२.१० ॥
เรามิเคยกล่าวสิ่งต่ำช้าหรือลามกเลยแม้สักครั้ง ฤตา บุตรีของพระพรหม คือเทวีสรัสวตีผู้จริงแท้ เป็นของเรา
12.352.11
सच्चासच्चैव कौन्तेय मयावेशितमात्मनि ।
पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं मामृषयो विदुः ॥ १२.३५२.११ ॥
ดูก่อนบุตรแห่งกุนตี ทั้งความมีและความไม่มี เราได้ทำให้เข้าไปอยู่ในตน ที่พรหมสทนะณปุษกร เหล่าฤๅษีย่อมรู้เราว่าเป็นสัตย์เช่นนี้
12.352.12
सत्त्वान्न च्युतपूर्वोऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम् ।
जन्मनीहाभवत्सत्त्वं पौर्विकं मे धनञ्जय ॥ १२.३५२.१२ ॥
เราไม่เคยเสื่อมจากสัตตวะของเรา จงรู้ว่าสัตตวะนั้นเราสร้างขึ้น ดูก่อนธนัญชัย ในการเกิดนี้ สัตตวะดั้งเดิมของเราได้บังเกิดขึ้น
12.352.13
निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय ।
सात्वतज्ञानदृष्टोऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः ॥ १२.३५२.१३ ॥
จงกำหนดเราว่าเป็นสาตวตะ ผู้ประกอบด้วยกรรมที่ปราศจากความปรารถนา เราเป็นผู้ถูกเห็นด้วยญาณของสาตวตะ เราเป็นสาตวตะ และเป็นเจ้าแห่งสาตวตะทั้งหลาย
12.352.14
कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान् ।
कृष्णो वर्णश्च मे यस्मात्तस्मात्कृष्णोऽहमर्जुन ॥ १२.३५२.१४ ॥
ดูก่อนปารถะ เราไถพื้นแผ่นดินโดยเป็นผาลเหล็กขนาดใหญ่ และเพราะสีของเรามืด ดูก่อนอรชุน เราจึงเป็นกฤษณะ
12.352.15
मया संश्लेषिता भूमिरद्भिर्व्योम च वायुना ।
वायुश्च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम ॥ १२.३५२.१५ ॥
แผ่นดินที่เราประสานด้วยน้ำ ท้องฟ้าด้วยลม และลมพร้อมด้วยไฟ จากนั้นจึงเกิดภาวะไวกุณฐะของเรา
12.352.16
निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मोऽसौ पर उच्यते ।
तस्मान्न च्युतपूर्वोऽहमच्युतस्तेन कर्मणा ॥ १२.३५२.१६ ॥
นิรวาณ ความสุขสูงสุด นั่นแหละกล่าวกันว่าเป็นธรรมอันสูงสุด เพราะเหตุนั้น เราจึงไม่เคยเสื่อมมาก่อน ด้วยการกระทำนั้น เราเป็นอัจยุตะ ผู้ไม่เสื่อมสลาย
12.352.17
पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके ।
तयोः सन्धारणार्थं हि मामधोक्षजमञ्जसा ॥ १२.३५२.१७ ॥
แผ่นดินและท้องฟ้า ทั้งสองอันเลื่องลือทั่วโลกทั้งมวล เพื่อค้ำจุนทั้งสองนั้น เราจึงถูกเรียกว่าอโธกษชะโดยง่ายดาย
12.352.18
निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः ।
ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोक्षज इति स्थितिः ॥ १२.३५२.१८ ॥
ผู้รู้พระเวทและผู้ใคร่ครวญความหมายของคำ ย่อมขับขานถึงเราตามนิรุกติ ในวงศ์โบราณ ชื่อว่าอโธกษชะเป็นแบบแผนที่ตั้งมั่น
12.352.19
शब्द एकमतैरेष व्याहृतः परमर्षिभिः ।
नान्यो ह्यधोक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.१९ ॥
คำนี้ถูกกล่าวด้วยความเห็นพ้องของบรรดาฤๅษีผู้สูงสุด ในโลกไม่มีอโธกษชะอื่นนอกจากองค์พระผู้เป็นเจ้า พระนารายณ์
12.352.20
घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम् ।
घृतार्चिरहमव्यग्रैर्वेदज्ञैः परिकीर्तितः ॥ १२.३५२.२० ॥
ในโลก ไขมันจากเปลวไฟของเราเป็นสิ่งค้ำจุนลมหายใจของสรรพสัตว์ เราถูกเหล่าผู้รู้พระเวทผู้มั่นคงประกาศว่าฆฤตารจิ เปลวไฟแห่งเนยใส
12.352.21
त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः ।
पित्तं श्लेष्मा च वायुश्च एष सङ्घात उच्यते ॥ १२.३५२.२१ ॥
ธาตุสามอย่างที่เป็นที่รู้จักและถูกระลึกว่าเกิดจากกรรม คือน้ำดี เสมหะ และลม การประกอบกันนี้เรียกว่าสังฆาต
12.352.22
एतैश्च धार्यते जन्तुरेतैः क्षीणैश्च क्षीयते ।
आयुर्वेदविदस्तस्मात्त्रिधातुं मां प्रचक्षते ॥ १२.३५२.२२ ॥
ด้วยสิ่งเหล่านี้ สิ่งมีชีวิตจึงดำรงอยู่ และเมื่อสิ่งเหล่านี้เสื่อมลง สิ่งมีชีวิตก็เสื่อมโทรม เพราะเหตุนี้ ผู้รู้อายุรเวทจึงเรียกข้าพเจ้าว่าผู้มีธาตุสามประการ
12.352.23
वृषो हि भगवान्धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत ।
नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषमुत्तमम् ॥ १२.३५२.२३ ॥
ภารตะ พระธรรมผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐนั้นเป็นที่รู้จักในโลกทั้งหลายในฐานะโค จงรู้จักข้าพเจ้าเป็นโคอันยอดเยี่ยม ดังที่อธิบายไว้ในคัมภีร์รวบรวมคำศัพท์
12.352.24
कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते ।
तस्माद्वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः ॥ १२.३५२.२४ ॥
คำว่า กปิ วราหะ ผู้ประเสริฐ และธรรม ล้วนถูกเรียกว่าวฤษะ เพราะเหตุนั้น พระกศยปะ ผู้เป็นเจ้าแห่งสัตว์ทั้งหลาย จึงตั้งนามข้าพเจ้าว่า วฤษากปิ
12.352.25
न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं कदाचिद्विदन्ते सुराश्चासुराश्च ।
अनाद्यो ह्यमध्यस्तथा चाप्यनन्तः प्रगीतोऽहमीशो विभुर्लोकसाक्षी ॥ १२.३५२.२५ ॥
ทั้งเทพและอสูรไม่เคยรู้จักจุดเริ่มต้น ไม่รู้จักท่วงกลาง และไม่รู้จักจุดสิ้นสุดเลย เพราะข้าพเจ้าได้รับการประกาศว่าไม่มีจุดเริ่มต้น ไม่มีท่วงกลาง และไม่มีที่สิ้นสุด เป็นพระผู้เป็นเจ้า ผู้แผ่ซ่านอยู่ทั่ว และเป็นพยานของโลกทั้งหลาย
12.352.26
शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनञ्जय ।
न च पापानि गृह्णामि ततोऽहं वै शुचिश्रवाः ॥ १२.३५२.२६ ॥
ธนัญชัยเอ๋ย ที่นี่ข้าพเจ้าได้ฟังแต่สิ่งบริสุทธิ์อันควรแก่การฟัง ข้าพเจ้าไม่รับบาป เพราะเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงเป็นศุจิศรวา ผู้มีการฟังอันบริสุทธิ์
12.352.27
एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः ।
इमामुद्धृतवान्भूमिमेकशृङ्गस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५२.२७ ॥
ในกาลก่อน ข้าพเจ้าได้เป็นวราหะมีเขาเดียว มีรูปทรงอันเป็นทิพย์ และได้ยกแผ่นดินนี้ขึ้น เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงมีเขาเดียวจริง ๆ
12.352.28
तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपमास्थितः ।
त्रिककुत्तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात् ॥ १२.३५२.२८ ॥
ในทำนองเดียวกัน ข้าพเจ้าเคยเป็นผู้มีสามโหนก เมื่อได้รับรูปของวราหะ และด้วยเหตุนั้น จากขนาดแห่งร่างกายของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจึงเป็นที่รู้จัก
12.352.29
विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः ।
स प्रजापतिरेवाहं चेतनात्सर्वलोककृत् ॥ १२.३५२.२९ ॥
ผู้ที่นักคิดผู้ไตร่ตรองความรู้ของกปิละเรียกว่าวิริญจิ นั่นคือประชาบดีองค์เดียวกับข้าพเจ้า ด้วยจิตสำนึกของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเป็นผู้สร้างโลกทั้งปวง
12.352.30
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्या निश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३५२.३० ॥
ผู้มีความรู้เป็นเพื่อนร่วมทาง ผู้ดำรงอยู่ในดวงอาทิตย์ ผู้เป็นนิรันดร์ ข้าพเจ้านี้ อาจารย์แห่งสางขยะผู้มั่นคงในความเชื่อมั่นของตนเรียกว่ากปิละ
12.352.31
हिरण्यगर्भो द्युतिमानेष यश्छन्दसि स्तुतः ।
योगैः सम्पूज्यते नित्यं स एवाहं विभुः स्मृतः ॥ १२.३५२.३१ ॥
หิรัณยครรภ์ผู้รุ่งโรจน์นี้ ผู้ได้รับการสรรเสริญในพระเวท และผู้ที่โยคีบูชาอยู่เป็นนิตย์ นั่นแหละ พระผู้เป็นเจ้าผู้แผ่ซ่านอยู่ทั่ว ข้าพเจ้าคือผู้ที่ถูกระลึกถึง
12.352.32
एकविंशतिशाखं च ऋग्वेदं मां प्रचक्षते ।
सहस्रशाखं यत्साम ये वै वेदविदो जनाः ॥ १२.३५२.३२ ॥
พวกเขาประกาศว่าฤคเวทที่มียี่สิบเอ็ดสาขานั้นคือข้าพเจ้า และสามเวทที่มีพันสาขา ผู้รู้พระเวททั้งหลายก็เรียกว่าเป็นของข้าพเจ้าเช่นกัน
12.352.33
षट्पञ्चाशतमष्टौ च सप्तत्रिंशतमित्युत ।
यस्मिञ्शाखा यजुर्वेदे सोऽहमाध्वर्यवे स्मृतः ॥ १२.३५२.३३ ॥
ในยชุรเวทซึ่งมีห้าสิบหก แปด และสามสิบเจ็ดสาขา ที่นั่นคือข้าพเจ้า ข้าพเจ้าถูกระลึกถึงในฐานะอัธวรยุ
12.352.34
पञ्चकल्पमथर्वाणं कृत्याभिः परिबृंहितम् ।
कल्पयन्ति हि मां विप्रा अथर्वाणविदस्तथा ॥ १२.३५२.३४ ॥
อถรรพเวทซึ่งมีห้ากัลปะและเสริมด้วยพิธีกรรม บรรดาพราหมณ์และผู้รู้อถรรพันก็กำหนดว่าเป็นของข้าพเจ้าเช่นกัน
12.352.35
शाखाभेदाश्च ये केचिद्याश्च शाखासु गीतयः ।
स्वरवर्णसमुच्चाराः सर्वांस्तान्विद्धि मत्कृतान् ॥ १२.३५२.३५ ॥
การแยกสาขาใดก็ตามที่มีอยู่ บทสวดใดก็ตามที่อยู่ในสาขา และการออกเสียงของเสียงและอักษร จงรู้ว่าทั้งหมดนั้นข้าพเจ้าเป็นผู้จัดทำ
12.352.36
यत्तद्धयशिरः पार्थ समुदेति वरप्रदम् ।
सोऽहमेवोत्तरे भागे क्रमाक्षरविभागवित् ॥ १२.३५२.३६ ॥
ปารถะ ม้าหัวนั้นที่ผุดขึ้นเป็นผู้ประทานพร นั่นแหละคือข้าพเจ้า ในส่วนหลัง ข้าพเจ้าเป็นผู้รู้ลำดับและการแบ่งพยางค์
12.352.37
रामादेशितमार्गेण मत्प्रसादान्महात्मना ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तस्तस्माद्भूतात्सनातनात् ॥ १२.३५२.३७ ॥
ด้วยวิธีที่รามทรงชี้แนะ และด้วยพระกรุณาของข้าพเจ้า ปาญจาละผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้รับลำดับนั้น ลำดับนั้นจึงมาจากสัตว์นิรันดร์นั้น
12.352.38
नारायणाद्वरं लब्ध्वा प्राप्य योगमनुत्तमम् ।
क्रमं प्रणीय शिक्षां च प्रणयित्वा स गालवः ॥ १२.३५२.३८ ॥
กาลวะผู้นั้น หลังได้รับพรจากนารายณะและบรรลุโยคะอันสูงสุด ได้สืบทอดลำดับและถ่ายทอดคำสอนแล้ว ก็ได้ทำเช่นนั้นเช่นกัน
12.352.39
कण्डरीकोऽथ राजा च ब्रह्मदत्तः प्रतापवान् ।
जातीमरणजं दुःखं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः ॥ १२.३५२.३९ ॥
กัณฑรีกะ และพระราชาพรหมทัตต์ผู้ทรงอานุภาพ ระลึกถึงทุกข์ที่เกิดจากการเกิดและความตายซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.352.40
पुराहमात्मजः पार्थ प्रथितः कारणान्तरे ।
धर्मस्य कुरुशार्दूल ततोऽहं धर्मजः स्मृतः ॥ १२.३५२.४० ॥
ปารถะ ในกาลก่อน ด้วยเหตุผลอีกประการหนึ่ง ข้าพเจ้าได้เป็นที่รู้จักในฐานะบุตรแห่งธรรม เพราะเหตุนั้น กุรุศารทูละเอ๋ย ข้าพเจ้าจึงถูกระลึกถึงว่าเป็นธรรมชะ
12.352.41
नरनारायणौ पूर्वं तपस्तेपतुरव्ययम् ।
धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने ॥ १२.३५२.४१ ॥
นระและนารายณะในกาลก่อนได้บำเพ็ญตบะอันไม่เสื่อมสลาย โดยขึ้นนั่งบนยานพาหนะแห่งธรรมบนภูเขาคันธมาทน์
12.352.42
तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह ।
न चैवाकल्पयद्भागं दक्षो रुद्रस्य भारत ॥ १२.३५२.४२ ॥
ในขณะนั้นเองพิธียัญของทักษะได้เกิดขึ้น และ ภารตะ ทักษะมิได้จัดส่วนให้แก่รุทระเลย
12.352.43
ततो दधीचिवचनाद्दक्षयज्ञमपाहरत् ।
ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर्मुहुः ॥ १२.३५२.४३ ॥
จากนั้น ตามคำของทธีจิ เขาจึงยึดพิธียัญของทักษะไป และด้วยความโกรธได้ขว้างตรีศูลที่ลุกโพลงซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.352.44
तच्छूलं भस्मसात्कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् ।
आवयोः सहसागच्छद्बदर्याश्रममन्तिकात् ॥ १२.३५२.४४ ॥
ตรีศูลนั้นได้ทำพิธียัญของทักษะให้กลายเป็นเถ้าถ่านโดยสิ้นเชิง แล้วพุ่งมายังอาศรมพทรีที่อยู่ใกล้พวกเราทั้งสองโดยฉับพลัน
12.352.45
ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह ।
बभूवुर्मुञ्जवर्णास्तु ततोऽहं मुञ्जकेशवान् ॥ १२.३५२.४५ ॥
จากนั้น เส้นผมของนารายณ์ ซึ่งเต็มไปด้วยเดชของพระองค์เอง ได้กลายเป็นสีหญ้ามุญชะ เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงมีนามว่ามุญชเกศ ผู้มีผมสีหญ้ามุญชะ
12.352.46
तच्च शूलं विनिर्धूतं हुङ्कारेण महात्मना ।
जगाम शङ्करकरं नारायणसमाहतम् ॥ १२.३५२.४६ ॥
ตรีศูลนั้นถูกผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่สะบัดทิ้งด้วยเสียงหุงการ และถูกนารายณ์ตี จึงกลับไปยังพระหัตถ์ของศังกร
12.352.47
अथ रुद्र उपाधावत्तावृषी तपसान्वितौ ।
तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना ॥ १२.३५२.४७ ॥
ครั้งนั้น รุทระได้พุ่งเข้าหาฤๅษีทั้งสองผู้ประกอบด้วยตบะ แล้วยกข้าพเจ้าขึ้นและคว้าคอด้วยมือ
12.352.48
अथ रुद्रविघातार्थमिषीकां जगृहे नरः ।
मन्त्रैश्च संयुयोजाशु सोऽभवत्परशुर्महान् ॥ १२.३५२.४८ ॥
ครั้นนั้น นระได้หยิบก้านอ้อเพื่อจะฟาดรุทระ และรีบร่ายมนตร์เข้าไป ก้านอ้อนั้นก็กลายเป็นขวานใหญ่
12.352.49
क्षिप्तश्च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस्तदा ।
ततोऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् ॥ १२.३५२.४९ ॥
เมื่อถูกขว้างใส่รุทระโดยฉับพลัน ขวานนั้นก็ถูกตัดขาด เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงถูกจดจำว่า ขัณฑปรศุ ผู้ถูกตัดด้วยขวานผ่า
12.352.50
अस्मिन्युद्धे तु वार्ष्णेय त्रैलोक्यमथने तदा ।
जयं कः प्राप्तवांस्तत्र शंसैतन्मे जनार्दन ॥ १२.३५२.५० ॥
ดูกรผู้สืบสายวฤษณี ดูกรชนารทนะ ในการรบนั้น ซึ่งเป็นการกวนโลกทั้งสาม ผู้ใดได้ชัยชนะ จงบอกข้าพเจ้าเถิด
12.352.51
श्रीभगवानुवाच ।
तयोः संलग्नयोर्युद्धे रुद्रनारायणात्मनोः ।
उद्विग्नाः सहसा कृत्स्ना लोकाः सर्वेऽभवंस्तदा ॥ १२.३५२.५१ ॥
พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงโชคดีตรัสว่า เมื่อทั้งสองซึ่งมีรุทระและนารายณ์เป็นตัวตนได้ประจันหน้าทำศึกกัน โลกทั้งปวงก็พลันหวาดหวั่นไปทั่วในขณะนั้น
12.352.52
नागृह्णात्पावकः शुभ्रं मखेषु सुहुतं हविः ।
वेदा न प्रतिभान्ति स्म ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ १२.३५२.५२ ॥
ไฟมิได้รับเครื่องบูชาอันบริสุทธิ์ที่ถวายไว้ดีแล้วในพิธียัญ และพระเวทก็มิได้ปรากฏแก่ฤๅษีผู้มีจิตใจบริสุทธิ์
12.352.53
देवान्रजस्तमश्चैव समाविविशतुस्तदा ।
वसुधा सञ्चकम्पेऽथ नभश्च विपफाल ह ॥ १२.३५२.५३ ॥
ครั้นนั้น ราชัสและตมัสได้เข้าครอบงำเทพทั้งหลายโดยสิ้นเชิง แผ่นดินสั่นสะเทือนอย่างรุนแรง และท้องฟ้าก็แยกออก
12.352.54
निष्प्रभाणि च तेजांसि ब्रह्मा चैवासनाच्च्युतः ।
अगाच्छोषं समुद्रश्च हिमवांश्च व्यशीर्यत ॥ १२.३५२.५४ ॥
เดชทั้งหลายสูญเสียความรุ่งโรจน์ และพระพรหมก็ตกจากอาสนะ มหาสมุทรแห้งเหือด และหิมาลัยก็แตกกระจาย
12.352.55
तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने निमित्ते पाण्डुनन्दन ।
ब्रह्मा वृतो देवगणैरृषिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३५२.५५ ॥
ดูกรโอรสแห่งปาณฑุ เมื่อลางร้ายนั้นบังเกิดขึ้นเช่นนั้นแล้ว พระพรหมก็ถูกล้อมรอบด้วยหมู่เทพและฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่
12.352.56
साञ्जलिप्रग्रहो भूत्वा चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः ।
उवाच वचनं रुद्रं लोकानामस्तु वै शिवम् ॥ १२.३५२.५६ ॥
พระพรหมผู้มีสี่พักตร์ ประนมมือทั้งสองกล่าวถ้อยคำแก่รุทระว่า ขอให้โลกทั้งหลายจงมีความเป็นมงคลเถิด
12.352.57
यदक्षरमथाव्यक्तमीशं लोकस्य भावनम् ।
कूटस्थं कर्तृनिर्द्वंद्वमकर्तेति च यं विदुः ॥ १२.३५२.५७ ॥
พระองค์ผู้ไม่เสื่อมสลาย ไม่ปรากฏ เป็นพระผู้เป็นเจ้าและผู้ค้ำจุนโลก ดำรงอยู่ในฐานะแห่งความไม่เปลี่ยนแปลง เป็นผู้กระทำที่พ้นจากคู่ตรงข้ามทั้งปวง และผู้ทั้งหลายรู้จักพระองค์ว่าเป็นผู้ไม่กระทำ
12.352.58
व्यक्तिभावगतस्यास्य एका मूर्तिरियं शिवा ।
नरो नारायणश्चैव जातौ धर्मकुलोद्वहौ ॥ १२.३५२.५८ ॥
รูปอันเป็นมงคลเพียงหนึ่งเดียวนี้ของพระองค์ผู้ได้เข้าสู่ความเป็นปรากฏ คือนระและนารายณ์ ผู้ค้ำจุนวงศ์แห่งธรรม ได้บังเกิดขึ้น
12.352.59
तपसा महता युक्तौ देवश्रेष्ठौ महाव्रतौ ।
अहं प्रसादजस्तस्य कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३५२.५९ ॥
ทั้งสองผู้ประกอบด้วยตบะอันยิ่งใหญ่ เป็นเทพผู้เลิศ ผู้มีมหาวัตร ข้าพเจ้าเกิดจากพระกรุณาของพระองค์ เพื่อจุดประสงค์อื่นบางประการ
12.352.60
मया च सार्धं वरदं विबुधैश्च महर्षिभिः ।
प्रसादयाशु लोकानां शान्तिर्भवतु माचिरम् ॥ १२.३५२.६० ॥
จงเอาใจท่านผู้ประทานพรพร้อมกับข้าพเจ้า หมู่เทพ และมหาฤๅษีโดยด่วนเถิด เพื่อให้สันติแก่โลกทั้งหลายมาถึงโดยมิชักช้า
12.352.61
ब्रह्मणा त्वेवमुक्तस्तु रुद्रः क्रोधाग्निमुत्सृजन् ।
प्रसादयामास ततो देवं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.६१ ॥
เมื่อพระพรหมตรัสดังนี้แล้ว รุทระจึงปล่อยไฟแห่งความโกรธออก แล้วจึงเอาใจพระผู้เป็นเจ้า คือเทพนารายณ์ผู้เป็นใหญ่
12.352.62
ततोऽथ वरदो देवो जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।
प्रीतिमानभवत्तत्र रुद्रेण सह सङ्गतः ॥ १२.३५२.६२ ॥
จากนั้น พระเจ้าผู้ประทานพรผู้ชนะความโกรธและอินทรีย์ทั้งหลาย ทรงเบิกบานพระทัย และได้มาพบกับพระรุทรที่นั่น
12.352.63
ऋषिभिर्ब्रह्मणा चैव विबुधैश्च सुपूजितः ।
उवाच देवमीशानमीशः स जगतो हरिः ॥ १२.३५२.६३ ॥
พระหริผู้เป็นเจ้าแห่งโลก ซึ่งฤๅษี พระพรหม และเหล่าเทพต่างบูชาเป็นอย่างยิ่ง ตรัสกับพระผู้เป็นเจ้าพระอีศานว่า
12.352.64
यस्त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस्त्वामनु स मामनु ।
नावयोरन्तरं किञ्चिन्मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ॥ १२.३५२.६४ ॥
ผู้ใดรู้จักพระองค์ ผู้นั้นย่อมรู้จักข้า ผู้ใดติดตามพระองค์ ผู้นั้นย่อมติดตามข้า ระหว่างเรามิได้มีความแตกต่างใดเลย ขอให้พระทัยของพระองค์อย่าได้คิดเป็นอื่นไปเลย
12.352.65
अद्य प्रभृति श्रीवत्सः शूलाङ्कोऽयं भवत्वयम् ।
मम पाण्यङ्कितश्चापि श्रीकण्ठस्त्वं भविष्यसि ॥ १२.३५२.६५ ॥
ตั้งแต่วันนี้ไป ขอให้เครื่องหมายศรีวัตสะนี้เป็นเครื่องหมายตรีศูลของพระองค์ และเมื่อมีรอยมือของข้าประทับอยู่ พระองค์จะได้นามว่าศรีกัณฐะ
12.352.66
एवं लक्षणमुत्पाद्य परस्परकृतं तदा ।
सख्यं चैवातुलं कृत्वा रुद्रेण सहितावृषी ॥ १२.३५२.६६ ॥
ครั้นได้กำหนดเครื่องหมายที่ทำให้แก่กันและกันแล้ว และได้ผูกไมตรีอันไม่มีใดเทียบได้กับพระรุทรแล้ว ฤๅษีทั้งสองก็ได้รวมกันเป็นหนึ่ง
12.352.67
एष ते कथितः पार्थ नारायणजयो मृधे ।
नामानि चैव गुह्यानि निरुक्तानि च भारत ॥ १२.३५२.६७ ॥
ปารถะเอ๋ย นี่คือชัยชนะของพระนารายณ์ในการรบที่ได้เล่าให้ท่านฟังแล้ว และภารตะเอ๋ย นามลับเหล่านี้ก็ได้อธิบายไว้แล้วเช่นกัน
12.352.68
एवं बहुविधै रूपैश्चरामीह वसुन्धराम् ।
ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् ॥ १२.३५२.६८ ॥
ข้าได้ท่องเที่ยวบนแผ่นดินนี้ในรูปหลายแบบดังนี้ และกุนตีบุตรเอ๋ย ข้ายังเสด็จไปถึงพรหมโลกและโคโลกอันนิรันดร์ด้วย
12.352.69
यस्तु ते सोऽग्रतो याति युद्धे सम्प्रत्युपस्थिते ।
तं विद्धि रुद्रं कौन्तेय देवदेवं कपर्दिनम् ॥ १२.३५२.६९ ॥
กุนตีบุตรเอ๋ย ผู้ที่เดินนำหน้าท่านไปเมื่อการรบมาถึงแล้วนั้น จงรู้เถิดว่าคือพระรุทร เทพแห่งเทพผู้มีเกศายุ่งเหยิง
12.352.70
कालः स एव कथितः क्रोधजेति मया तव ।
निहतांस्तेन वै पूर्वं हतवानसि वै रिपून् ॥ १२.३५२.७० ॥
กาลนั้นเองซึ่งข้าได้บอกท่านแล้วว่าเกิดจากความโกรธ คือสิ่งที่ท่านเคยใช้สังหารศัตรูมาแล้วในครั้งก่อน
12.352.141
अप्रमेयप्रभावं तं देवदेवमुमापतिम् ।
नमस्व देवं प्रयतो विश्वेशं हरमव्ययम् ॥ १२.३५२.१४१ ॥
จงนอบน้อมด้วยการสำรวมตนต่อพระเทพแห่งเทพผู้มีอานุภาพหยั่งไม่ถึง พระอุมาปติ เจ้าแห่งจักรวาล พระหระผู้ไม่รู้เสื่อมคลาย