ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.352
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.352.2
श्रीभगवानुवाच ।
सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत्केशैर्मे अंशुसञ्ज्ञितैः ।
बोधयंस्तापयंश्चैव जगदुत्तिष्ठतः पृथक् ।
बोधनात्तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् ।
अग्नीषोमकृतैरेभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५२.२ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ: ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਸਦਾ ਅੰਸ਼ੂ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰੂਪੀ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਠਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਜਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਤਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਤਪਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਹਰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਡੂਨੰਦਨ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ।
12.352.3
इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्वहम् ।
वर्णश्च मे हरिश्रेष्ठस्तस्माद्धरिरहं स्मृतः ॥ १२.३५२.३ ॥
ਇਡਾ ਦੁਆਰਾ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਹੇ ਹਰੀ, ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵਰਣ ਵੀ ਹਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ 'ਹਰੀ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
12.352.4
धाम सारो हि लोकानामृतं चैव विचारितम् ।
ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश्चाहं प्रकीर्तितः ॥ १२.३५२.४ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਅਤੇ ਸਾਰ, ਅਤੇ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਪਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਰਿਤਧਾਮਾ ਅਤੇ ਸਤਿਆ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ।
12.352.5
नष्टां च धरणीं पूर्वमविन्दं वै गुहागताम् ।
गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः ॥ १२.३५२.५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਈ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ 'ਗੋਵਿੰਦ' ਕਹਿ ਕੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਸਤਤਿ ਕੀਤੀ।
12.352.6
शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत् ।
तेनाविष्टं हि यत्किञ्चिच्छिपिविष्टं हि तत्स्मृतम् ॥ १२.३५२.६ ॥
'ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ' ਨਾਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਰੋਮਹੀਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਆਪਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ 'ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ' ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.352.7
यास्को मामृषिरव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान् ।
शिपिविष्ट इति ह्यस्माद्गुह्यनामधरो ह्यहम् ॥ १२.३५२.७ ॥
ਯਾਸਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਵਿਚਲ ਹੋ ਕੇ ਅਨੇਕ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ 'ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ' ਵਜੋਂ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਗੁਹਯ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
12.352.8
स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिरुदारधीः ।
मत्प्रसादादधो नष्टं निरुक्तमभिजग्मिवान् ॥ १२.३५२.८ ॥
ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ ਕਹਿ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਉਦਾਰਬੁੱਧੀ ਰਿਸ਼ੀ ਯਾਸਕ ਨੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਗੁਆਚਿਆ ਨਿਰੁਕਤ ਮੁੜ ਪਾਇਆ।
12.352.9
न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन ।
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः ॥ १२.३५२.९ ॥
ਮੈਂ ਕਦੇ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ। ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਮੈਂ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅਜ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
12.352.10
नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रमश्लीलं वा कदाचन ।
ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती ॥ १२.३५२.१० ॥
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨੀਚ ਜਾਂ ਅਸ਼ਲੀਲ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਕਹੇ। ਰਿਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਉਹ ਸੱਚੀ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ।
12.352.11
सच्चासच्चैव कौन्तेय मयावेशितमात्मनि ।
पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं मामृषयो विदुः ॥ १२.३५२.११ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਸਦਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.352.12
सत्त्वान्न च्युतपूर्वोऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम् ।
जन्मनीहाभवत्सत्त्वं पौर्विकं मे धनञ्जय ॥ १२.३५२.१२ ॥
ਮੈਂ ਸਤ੍ਵ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਡਿੱਗਿਆ ਨਹੀਂ; ਸਤ੍ਵ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ। ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਤ੍ਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
12.352.13
निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय ।
सात्वतज्ञानदृष्टोऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः ॥ १२.३५२.१३ ॥
ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਤਵਤ ਸਮਝ। ਸਾਤਵਤ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂ ਸਾਤਵਤ ਹਾਂ; ਸਾਤਵਤਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ।
12.352.14
कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान् ।
कृष्णो वर्णश्च मे यस्मात्तस्मात्कृष्णोऽहमर्जुन ॥ १२.३५२.१४ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਲੋਹੇ ਦਾ ਹਲ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਾਂ।
12.352.15
मया संश्लेषिता भूमिरद्भिर्व्योम च वायुना ।
वायुश्च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम ॥ १२.३५२.१५ ॥
ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਜੋੜੀ ਗਈ ਧਰਤੀ ਜਲ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੇਜ ਨਾਲ; ਇਸੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਵੈਕੁੰਠਪਣ ਹੈ।
12.352.16
निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मोऽसौ पर उच्यते ।
तस्मान्न च्युतपूर्वोऽहमच्युतस्तेन कर्मणा ॥ १२.३५२.१६ ॥
ਨਿਰਵਾਣ, ਪਰਮ ਸੁਖ — ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਚਿਊਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਚਿਊਤ ਹਾਂ।
12.352.17
पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके ।
तयोः सन्धारणार्थं हि मामधोक्षजमञ्जसा ॥ १२.३५२.१७ ॥
ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ — ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਲੌਕਿਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਧੋਕਸ਼ਜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.352.18
निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः ।
ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोक्षज इति स्थितिः ॥ १२.३५२.१८ ॥
ਜੋ ਵੇਦਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਰਥ-ਚਿੰਤਕ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰੁਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਅਧੋਕਸ਼ਜ' ਇਹ ਸਥਿਰ ਰੀਤ ਹੈ।
12.352.19
शब्द एकमतैरेष व्याहृतः परमर्षिभिः ।
नान्यो ह्यधोक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.१९ ॥
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ ਹੈ — ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਧੋਕਸ਼ਜ ਨਹੀਂ।
12.352.20
घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम् ।
घृतार्चिरहमव्यग्रैर्वेदज्ञैः परिकीर्तितः ॥ १२.३५२.२० ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਲਾਟ ਦਾ ਘਿਓ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਧਾਰਨ ਹੈ; ਅਡੋਲ ਵੇਦਜ੍ਞਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘ੍ਰਿਤਾਰਚਿ ਆਖਿਆ ਹੈ।
12.352.21
त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः ।
पित्तं श्लेष्मा च वायुश्च एष सङ्घात उच्यते ॥ १२.३५२.२१ ॥
ਕਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਤਿੰਨ ਧਾਤੂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤ ਹਨ: ਪਿੱਤ, ਬਲਗਮ ਅਤੇ ਵਾਯੂ; ਇਹੀ ਸੰਘਾਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.352.22
एतैश्च धार्यते जन्तुरेतैः क्षीणैश्च क्षीयते ।
आयुर्वेदविदस्तस्मात्त्रिधातुं मां प्रचक्षते ॥ १२.३५२.२२ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਟਣ ਨਾਲ ਉਹ ਘਟਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਧਾਤੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.352.23
वृषो हि भगवान्धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत ।
नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषमुत्तमम् ॥ १२.३५२.२३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਧਰਮ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਨੈਘੰਟੁਕ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣ।
12.352.24
कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते ।
तस्माद्वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः ॥ १२.३५२.२४ ॥
ਕਪਿ, ਵਰਾਹ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ ਆਖਿਆ।
12.352.25
न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं कदाचिद्विदन्ते सुराश्चासुराश्च ।
अनाद्यो ह्यमध्यस्तथा चाप्यनन्तः प्रगीतोऽहमीशो विभुर्लोकसाक्षी ॥ १२.३५२.२५ ॥
ਆਦਿ, ਮੱਧ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਂਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਅਨਾਦਿ, ਅਮੱਧ ਤੇ ਅਨੰਤ, ਈਸ਼, ਵਿਭੂ ਅਤੇ ਲੋਕਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਮੈਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
12.352.26
शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनञ्जय ।
न च पापानि गृह्णामि ततोऽहं वै शुचिश्रवाः ॥ १२.३५२.२६ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਰਵਾ ਹਾਂ।
12.352.27
एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः ।
इमामुद्धृतवान्भूमिमेकशृङ्गस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५२.२७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਵਰਾਹ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਏਕਸ਼ਰੰਗ ਹਾਂ।
12.352.28
तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपमास्थितः ।
त्रिककुत्तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात् ॥ १२.३५२.२८ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਕੁੱਬਾਂ ਵਾਲਾ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਾਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
12.352.29
विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः ।
स प्रजापतिरेवाहं चेतनात्सर्वलोककृत् ॥ १२.३५२.२९ ॥
ਕਪਿਲ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਰਿੰਚਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
12.352.30
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्या निश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३५२.३० ॥
ਵਿੱਦਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸਨਾਤਨ ਮੈਨੂੰ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਸਾਂਖਿਆ ਆਚਾਰਿਆ ਕਪਿਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.352.31
हिरण्यगर्भो द्युतिमानेष यश्छन्दसि स्तुतः ।
योगैः सम्पूज्यते नित्यं स एवाहं विभुः स्मृतः ॥ १२.३५२.३१ ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਤਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਤ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਤੇਜਸਵੀ ਹਿਰਣਯਗਰਭ — ਉਹੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.352.32
एकविंशतिशाखं च ऋग्वेदं मां प्रचक्षते ।
सहस्रशाखं यत्साम ये वै वेदविदो जनाः ॥ १२.३५२.३२ ॥
ਇੱਕੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਗਵੇਦ ਨੂੰ ਉਹ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਮਵੇਦ ਨੂੰ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ (ਮੇਰਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.352.33
षट्पञ्चाशतमष्टौ च सप्तत्रिंशतमित्युत ।
यस्मिञ्शाखा यजुर्वेदे सोऽहमाध्वर्यवे स्मृतः ॥ १२.३५२.३३ ॥
ਛੱਪਣ, ਅੱਠ ਅਤੇ ਸੈਂਤੀ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਆਧਵਰਯਵ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
12.352.34
पञ्चकल्पमथर्वाणं कृत्याभिः परिबृंहितम् ।
कल्पयन्ति हि मां विप्रा अथर्वाणविदस्तथा ॥ १२.३५२.३४ ॥
ਪੰਜ ਕਲਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਮੇਰਾ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
12.352.35
शाखाभेदाश्च ये केचिद्याश्च शाखासु गीतयः ।
स्वरवर्णसमुच्चाराः सर्वांस्तान्विद्धि मत्कृतान् ॥ १२.३५२.३५ ॥
ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋ ਕੋਈ ਭੇਦ ਹਨ, ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੀਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਰ-ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਜੋ ਉਚਾਰਣ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ।
12.352.36
यत्तद्धयशिरः पार्थ समुदेति वरप्रदम् ।
सोऽहमेवोत्तरे भागे क्रमाक्षरविभागवित् ॥ १२.३५२.३६ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜੋ ਹਯਸ਼ੀਰਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਅੱਖਰ-ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹਾਂ।
12.352.37
रामादेशितमार्गेण मत्प्रसादान्महात्मना ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तस्तस्माद्भूतात्सनातनात् ॥ १२.३५२.३७ ॥
ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਚਾਲ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭੂਤ ਤੋਂ ਹੀ (ਇਹ ਆਇਆ)।
12.352.38
नारायणाद्वरं लब्ध्वा प्राप्य योगमनुत्तमम् ।
क्रमं प्रणीय शिक्षां च प्रणयित्वा स गालवः ॥ १२.३५२.३८ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਗਾਲਵ (ਵੀ)।
12.352.39
कण्डरीकोऽथ राजा च ब्रह्मदत्तः प्रतापवान् ।
जातीमरणजं दुःखं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः ॥ १२.३५२.३९ ॥
ਕੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ)।
12.352.40
पुराहमात्मजः पार्थ प्रथितः कारणान्तरे ।
धर्मस्य कुरुशार्दूल ततोऽहं धर्मजः स्मृतः ॥ १२.३५२.४० ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਮਜ ਕਹਾਇਆ।
12.352.41
नरनारायणौ पूर्वं तपस्तेपतुरव्ययम् ।
धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने ॥ १२.३५२.४१ ॥
ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮਯਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤਪ ਕੀਤਾ।
12.352.42
तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह ।
न चैवाकल्पयद्भागं दक्षो रुद्रस्य भारत ॥ १२.३५२.४२ ॥
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਰੁਦਰ ਲਈ ਭਾਗ ਤੈਅ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
12.352.43
ततो दधीचिवचनाद्दक्षयज्ञमपाहरत् ।
ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर्मुहुः ॥ १२.३५२.४३ ॥
ਫਿਰ ਦਧੀਚ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਲਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਛੱਡਿਆ।
12.352.44
तच्छूलं भस्मसात्कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् ।
आवयोः सहसागच्छद्बदर्याश्रममन्तिकात् ॥ १२.३५२.४४ ॥
ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਆਹ ਕਰ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
12.352.45
ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह ।
बभूवुर्मुञ्जवर्णास्तु ततोऽहं मुञ्जकेशवान् ॥ १२.३५२.४५ ॥
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਵਾਲ ਮੂੰਜ ਘਾਹ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਗਏ; ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਮੂੰਜਕੇਸ਼ ਹਾਂ।
12.352.46
तच्च शूलं विनिर्धूतं हुङ्कारेण महात्मना ।
जगाम शङ्करकरं नारायणसमाहतम् ॥ १२.३५२.४६ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਝਟਕਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।
12.352.47
अथ रुद्र उपाधावत्तावृषी तपसान्वितौ ।
तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना ॥ १२.३५२.४७ ॥
ਫਿਰ ਰੁਦਰ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗਲਾ ਫੜ ਲਿਆ।
12.352.48
अथ रुद्रविघातार्थमिषीकां जगृहे नरः ।
मन्त्रैश्च संयुयोजाशु सोऽभवत्परशुर्महान् ॥ १२.३५२.४८ ॥
ਫਿਰ ਨਰ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕੰਡੇ ਦੀ ਸਲਾਖ ਚੁੱਕੀ; ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜੋੜਿਆ; ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰਸ਼ੂ ਬਣ ਗਈ।
12.352.49
क्षिप्तश्च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस्तदा ।
ततोऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् ॥ १२.३५२.४९ ॥
ਅਚਾਨਕ ਰੁਦਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਪਰਸ਼ੂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਖੰਡਪਰਸ਼ੂ ਕਹਾਇਆ।
12.352.50
अस्मिन्युद्धे तु वार्ष्णेय त्रैलोक्यमथने तदा ।
जयं कः प्राप्तवांस्तत्र शंसैतन्मे जनार्दन ॥ १२.३५२.५० ॥
ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਜਨਾਰਦਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਥਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਜਿੱਤ ਕਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.352.51
श्रीभगवानुवाच ।
तयोः संलग्नयोर्युद्धे रुद्रनारायणात्मनोः ।
उद्विग्नाः सहसा कृत्स्ना लोकाः सर्वेऽभवंस्तदा ॥ १२.३५२.५१ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਚਾਨਕ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ।
12.352.52
नागृह्णात्पावकः शुभ्रं मखेषु सुहुतं हविः ।
वेदा न प्रतिभान्ति स्म ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ १२.३५२.५२ ॥
ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਪਿਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵੀ ਅਗਨੀ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾ ਕੀਤੀ; ਭਾਵਿਤਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਏ।
12.352.53
देवान्रजस्तमश्चैव समाविविशतुस्तदा ।
वसुधा सञ्चकम्पेऽथ नभश्च विपफाल ह ॥ १२.३५२.५३ ॥
ਤਦ ਰਜੋ ਅਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੜ ਗਏ; ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਾਟ ਗਿਆ।
12.352.54
निष्प्रभाणि च तेजांसि ब्रह्मा चैवासनाच्च्युतः ।
अगाच्छोषं समुद्रश्च हिमवांश्च व्यशीर्यत ॥ १२.३५२.५४ ॥
ਤੇਜ ਨਿਸਤੇਜ ਹੋ ਗਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸਣ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।
12.352.55
तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने निमित्ते पाण्डुनन्दन ।
ब्रह्मा वृतो देवगणैरृषिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३५२.५५ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡੂਨੰਦਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਿਮਿੱਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
12.352.56
साञ्जलिप्रग्रहो भूत्वा चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः ।
उवाच वचनं रुद्रं लोकानामस्तु वै शिवम् ॥ १२.३५२.५६ ॥
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।"
12.352.57
यदक्षरमथाव्यक्तमीशं लोकस्य भावनम् ।
कूटस्थं कर्तृनिर्द्वंद्वमकर्तेति च यं विदुः ॥ १२.३५२.५७ ॥
ਜੋ ਅਕਸ਼ਰ, ਅਵਿਅਕਤ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਤੇ ਪਾਲਕ ਹੈ, ਕੂਟਸਥ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਰਤਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.352.58
व्यक्तिभावगतस्यास्य एका मूर्तिरियं शिवा ।
नरो नारायणश्चैव जातौ धर्मकुलोद्वहौ ॥ १२.३५२.५८ ॥
ਵਿਅਕਤ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਕੁਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਜਨਮੇ।
12.352.59
तपसा महता युक्तौ देवश्रेष्ठौ महाव्रतौ ।
अहं प्रसादजस्तस्य कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३५२.५९ ॥
ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ।
12.352.60
मया च सार्धं वरदं विबुधैश्च महर्षिभिः ।
प्रसादयाशु लोकानां शान्तिर्भवतु माचिरम् ॥ १२.३५२.६० ॥
ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ; ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।
12.352.61
ब्रह्मणा त्वेवमुक्तस्तु रुद्रः क्रोधाग्निमुत्सृजन् ।
प्रसादयामास ततो देवं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.६१ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰੁਦਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅਗਨੀ ਛੱਡਦਿਆਂ ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
12.352.62
ततोऽथ वरदो देवो जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।
प्रीतिमानभवत्तत्र रुद्रेण सह सङ्गतः ॥ १२.३५२.६२ ॥
ਤਦ ਵਰਦਾਤਾ ਦੇਵ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਉੱਥੇ ਰੁਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
12.352.63
ऋषिभिर्ब्रह्मणा चैव विबुधैश्च सुपूजितः ।
उवाच देवमीशानमीशः स जगतो हरिः ॥ १२.३५२.६३ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਪੂਜਿਤ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਰਿ ਨੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
12.352.64
यस्त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस्त्वामनु स मामनु ।
नावयोरन्तरं किञ्चिन्मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ॥ १२.३५२.६४ ॥
ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤੇਰਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੇਰਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਉਲਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।
12.352.65
अद्य प्रभृति श्रीवत्सः शूलाङ्कोऽयं भवत्वयम् ।
मम पाण्यङ्कितश्चापि श्रीकण्ठस्त्वं भविष्यसि ॥ १२.३५२.६५ ॥
ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇਰੇ ਸ਼ੂਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੋਵੇ; ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਹੋਵੇਂਗਾ।
12.352.66
एवं लक्षणमुत्पाद्य परस्परकृतं तदा ।
सख्यं चैवातुलं कृत्वा रुद्रेण सहितावृषी ॥ १२.३५२.६६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਰੁਦਰ ਨਾਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
12.352.67
एष ते कथितः पार्थ नारायणजयो मृधे ।
नामानि चैव गुह्यानि निरुक्तानि च भारत ॥ १२.३५२.६७ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਜਿੱਤ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਗਈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸਹਿਤ ਦੱਸੇ ਗਏ।
12.352.68
एवं बहुविधै रूपैश्चरामीह वसुन्धराम् ।
ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् ॥ १२.३५२.६८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਗੋਲੋਕ ਤੱਕ ਵੀ।
12.352.69
यस्तु ते सोऽग्रतो याति युद्धे सम्प्रत्युपस्थिते ।
तं विद्धि रुद्रं कौन्तेय देवदेवं कपर्दिनम् ॥ १२.३५२.६९ ॥
ਯੁੱਧ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਉਸਨੂੰ ਰੁਦਰ ਜਾਣ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਜਟਾਧਾਰੀ।
12.352.70
कालः स एव कथितः क्रोधजेति मया तव ।
निहतांस्तेन वै पूर्वं हतवानसि वै रिपून् ॥ १२.३५२.७० ॥
ਉਹੀ ਕਾਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਉਸੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।
12.352.141
अप्रमेयप्रभावं तं देवदेवमुमापतिम् ।
नमस्व देवं प्रयतो विश्वेशं हरमव्ययम् ॥ १२.३५२.१४१ ॥
ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਉਮਾਪਤੀ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਰ, ਹਰ, ਅਵਿਅਯ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ।