ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.352
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.352.2
श्रीभगवानुवाच ।
सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत्केशैर्मे अंशुसञ्ज्ञितैः ।
बोधयंस्तापयंश्चैव जगदुत्तिष्ठतः पृथक् ।
बोधनात्तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् ।
अग्नीषोमकृतैरेभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन ॥ १२.३५२.२ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସର୍ବଦା ଅଂଶୁ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ମୋ କିରଣରୂପୀ କେଶ ଦ୍ୱାରା ଉଠୁଥିବା ଜଗତକୁ ପୃଥକ ପୃଥକ ଭାବେ ଜଗାଇ ଓ ତପାଇ ଚାଲନ୍ତି। ଜଗାଇବା ଓ ତପାଇବା ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ହର୍ଷ ହୁଏ। ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ କୃତ ଏହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା।
12.352.3
इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्वहम् ।
वर्णश्च मे हरिश्रेष्ठस्तस्माद्धरिरहं स्मृतः ॥ १२.३५२.३ ॥
ଇଡା ଆହୂତ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ହେ ହରି, ଯଜ୍ଞରେ ମୋର ଭାଗ ଅଛି। ମୋ ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ 'ହରି' ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.352.4
धाम सारो हि लोकानामृतं चैव विचारितम् ।
ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश्चाहं प्रकीर्तितः ॥ १२.३५२.४ ॥
ଲୋକମାନଙ୍କର ଧାମ ଓ ସାର, ଏବଂ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାରିତ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ। ସେଥିପାଇଁ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଋତଧାମା ଓ ସତ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।
12.352.5
नष्टां च धरणीं पूर्वमविन्दं वै गुहागताम् ।
गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः ॥ १२.३५२.५ ॥
ପୂର୍ବରେ ଗୁହାକୁ ଯାଇଥିବା ନଷ୍ଟ ଧରଣୀକୁ ମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ ଖୋଜି ପାଇଥିଲି। ସେଥିପାଇଁ ଦେବତାମାନେ 'ଗୋବିନ୍ଦ' ବୋଲି ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭଲ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
12.352.6
शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत् ।
तेनाविष्टं हि यत्किञ्चिच्छिपिविष्टं हि तत्स्मृतम् ॥ १२.३५२.६ ॥
'ଶିପିବିଷ୍ଟ' ନାମରେ, ଯିଏ ରୋମହୀନ ହୁଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି ଆବିଷ୍ଟ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ 'ଶିପିବିଷ୍ଟ' ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.352.7
यास्को मामृषिरव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान् ।
शिपिविष्ट इति ह्यस्माद्गुह्यनामधरो ह्यहम् ॥ १२.३५२.७ ॥
ଯାସ୍କ ଋଷି ଅବିଚଳ ଭାବେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞରେ ମୋର 'ଶିପିବିଷ୍ଟ' ବୋଲି ଗାନ କଲେ। ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଗୁହ୍ୟ ନାମ ଧାରଣକାରୀ।
12.352.8
स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिरुदारधीः ।
मत्प्रसादादधो नष्टं निरुक्तमभिजग्मिवान् ॥ १२.३५२.८ ॥
ଶିପିବିଷ୍ଟ ବୋଲି ମୋର ସ୍ତୁତି କରି ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ଋଷି ଯାସ୍କ ମୋ କୃପାରେ ହଜିଯାଇଥିବା ନିରୁକ୍ତ ପୁଣି ପାଇଲେ।
12.352.9
न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन ।
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः ॥ १२.३५२.९ ॥
ମୁଁ କେବେ ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ, ଜନ୍ମ ହେଉନାହିଁ, କେବେ ଜନ୍ମ ହେବିନାହିଁ। ସର୍ବଭୂତର କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ମୁଁ; ତେଣୁ ମୋତେ ଅଜ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
12.352.10
नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रमश्लीलं वा कदाचन ।
ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती ॥ १२.३५२.१० ॥
ମୁଁ ପୂର୍ବରେ କେବେ କ୍ଷୁଦ୍ର ବା ଅଶ୍ଳୀଳ ବାକ୍ୟ କହିନାହିଁ। ଋତ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ସେହି ସତ୍ୟଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ମୋର।
12.352.11
सच्चासच्चैव कौन्तेय मयावेशितमात्मनि ।
पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं मामृषयो विदुः ॥ १२.३५२.११ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଉଭୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇଛି। ପୁଷ୍କରର ବ୍ରହ୍ମସଦନରେ ଋଷିମାନେ ମୋତେ ପ୍ରକୃତରେ ଜାଣନ୍ତି।
12.352.12
सत्त्वान्न च्युतपूर्वोऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम् ।
जन्मनीहाभवत्सत्त्वं पौर्विकं मे धनञ्जय ॥ १२.३५२.१२ ॥
ସତ୍ତ୍ୱରୁ ମୁଁ କେବେ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇନାହିଁ; ସତ୍ତ୍ୱ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ବୋଲି ଜାଣ। ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଏଠାରେ ଜନ୍ମରେ ମୋର ପୁରାତନ ସତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକଟିତ ହେଲା।
12.352.13
निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय ।
सात्वतज्ञानदृष्टोऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः ॥ १२.३५२.१३ ॥
ନିଷ୍କାମ କର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ମୋତେ ସାତ୍ୱତ ବୋଲି ଭାବ। ସାତ୍ୱତ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଷ୍ଟ ମୁଁ ସାତ୍ୱତ; ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ପତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ।
12.352.14
कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान् ।
कृष्णो वर्णश्च मे यस्मात्तस्मात्कृष्णोऽहमर्जुन ॥ १२.३५२.१४ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଲୌହମୟ ହଳ ହୋଇ ମୁଁ ମହାନ ପୃଥିବୀକୁ ଚାଷ କରେ। ମୋର ବର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣ, ତେଣୁ ହେ ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ କୃଷ୍ଣ।
12.352.15
मया संश्लेषिता भूमिरद्भिर्व्योम च वायुना ।
वायुश्च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम ॥ १२.३५२.१५ ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜଳ ସହିତ, ଆକାଶ ବାୟୁ ସହିତ, ଏବଂ ବାୟୁ ତେଜ ସହିତ; ସେଥିରୁ ମୋର ବୈକୁଣ୍ଠତ୍ୱ।
12.352.16
निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मोऽसौ पर उच्यते ।
तस्मान्न च्युतपूर्वोऽहमच्युतस्तेन कर्मणा ॥ १२.३५२.१६ ॥
ନିର୍ବାଣ, ପରମ ସୁଖ — ତାହାକୁ ପରମ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ନାହିଁ; ସେହି କର୍ମରୁ ମୁଁ ଅଚ୍ୟୁତ।
12.352.17
पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके ।
तयोः सन्धारणार्थं हि मामधोक्षजमञ्जसा ॥ १२.३५२.१७ ॥
ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ — ଦୁଇଟିହିଁ ବିଶ୍ୱଲୌକିକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ହିଁ ମୋତେ ଅଧୋକ୍ଷଜ କୁହାଯାଏ।
12.352.18
निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः ।
ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोक्षज इति स्थितिः ॥ १२.३५२.१८ ॥
ଯେଉଁମାନେ ବେଦଜ୍ଞ ଓ ଶବ୍ଦାର୍ଥ-ଚିନ୍ତକ, ସେମାନେ ନିରୁକ୍ତ ଅନୁସାରେ ମୋର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି — ପୂର୍ବ ବଂଶରେ 'ଅଧୋକ୍ଷଜ' ଏହା ସ୍ଥିର ପରମ୍ପରା।
12.352.19
शब्द एकमतैरेष व्याहृतः परमर्षिभिः ।
नान्यो ह्यधोक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.१९ ॥
ଏହି ଶବ୍ଦ ପରମ ଋଷିମାନେ ଏକମତରେ କହିଛନ୍ତି — ଜଗତରେ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଅଧୋକ୍ଷଜ ନୁହଁନ୍ତି।
12.352.20
घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम् ।
घृतार्चिरहमव्यग्रैर्वेदज्ञैः परिकीर्तितः ॥ १२.३५२.२० ॥
ଜଗତରେ ମୋ ଶିଖାର ଘୃତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣଧାରଣ; ଅଚଳ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ମୋତେ ଘୃତାର୍ଚି କହିଛନ୍ତି ।
12.352.21
त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः ।
पित्तं श्लेष्मा च वायुश्च एष सङ्घात उच्यते ॥ १२.३५२.२१ ॥
କର୍ମଜାତ ତିନୋଟି ଧାତୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସ୍ମୃତ; ପିତ୍ତ, କଫ ଓ ବାୟୁ; ଏହାକୁ ସଂଘାତ କୁହାଯାଏ ।
12.352.22
एतैश्च धार्यते जन्तुरेतैः क्षीणैश्च क्षीयते ।
आयुर्वेदविदस्तस्मात्त्रिधातुं मां प्रचक्षते ॥ १२.३५२.२२ ॥
ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଧୃତ ହୁଏ, ଏମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ସେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ତେଣୁ ଆୟୁର୍ବେଦଜ୍ଞମାନେ ମୋତେ ତ୍ରିଧାତୁ କହନ୍ତି ।
12.352.23
वृषो हि भगवान्धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत ।
नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषमुत्तमम् ॥ १२.३५२.२३ ॥
ହେ ଭାରତ, ଜଗତରେ ଭଗବାନ ଧର୍ମ ବୃଷ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ନୈଘଣ୍ଟୁକ ପଦରେ କଥିତ ଅର୍ଥାନୁସାରେ ମୋତେ ଉତ୍ତମ ବୃଷ ବୋଲି ଜାଣ ।
12.352.24
कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते ।
तस्माद्वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः ॥ १२.३५२.२४ ॥
କପି, ବରାହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ବୃଷ କୁହାଯାନ୍ତି; ତେଣୁ ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପ ମୋତେ ବୃଷାକପି କହିଥିଲେ ।
12.352.25
न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं कदाचिद्विदन्ते सुराश्चासुराश्च ।
अनाद्यो ह्यमध्यस्तथा चाप्यनन्तः प्रगीतोऽहमीशो विभुर्लोकसाक्षी ॥ १२.३५२.२५ ॥
ଆଦି, ମଧ୍ୟ ବା ଅନ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନାଦି, ଅମଧ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତ, ଈଶ, ବିଭୁ, ଲୋକସାକ୍ଷୀ ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତିତ ।
12.352.26
शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनञ्जय ।
न च पापानि गृह्णामि ततोऽहं वै शुचिश्रवाः ॥ १२.३५२.२६ ॥
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ଏଠାରେ କେବଳ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟ ହିଁ ଶୁଣେ; ପାପ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ; ଅତଏବ ମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ ଶୁଚିଶ୍ରବା।
12.352.27
एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः ।
इमामुद्धृतवान्भूमिमेकशृङ्गस्ततो ह्यहम् ॥ १२.३५२.२७ ॥
ପୂର୍ବରେ ଏକଶୃଙ୍ଗ, ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନ ବରାହ ହୋଇ ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲି; ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଏକଶୃଙ୍ଗ।
12.352.28
तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपमास्थितः ।
त्रिककुत्तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात् ॥ १२.३५२.२८ ॥
ସେହିପରି ମୁଁ ତିନି କୁଁଜର ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲି; ମୋ ଶରୀରର ମାପ ହେତୁ ସେଥିରେ ମୁଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲି।
12.352.29
विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः ।
स प्रजापतिरेवाहं चेतनात्सर्वलोककृत् ॥ १२.३५२.२९ ॥
କପିଳଙ୍କ ଜ୍ଞାନକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ବିରିଞ୍ଚି କହନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଜାପତି ମୁଁ ହିଁ; ଚେତନାରେ ମୁଁ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
12.352.30
विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्या निश्चितनिश्चयाः ॥ १२.३५२.३० ॥
ବିଦ୍ୟା ଯାହାର ସହାୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ, ସନାତନ ମୋତେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ ସାଂଖ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ କପିଳ କହନ୍ତି।
12.352.31
हिरण्यगर्भो द्युतिमानेष यश्छन्दसि स्तुतः ।
योगैः सम्पूज्यते नित्यं स एवाहं विभुः स्मृतः ॥ १२.३५२.३१ ॥
ବେଦରେ ସ୍ତୁତ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ପୂଜିତ ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ — ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ମୁଁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
12.352.32
एकविंशतिशाखं च ऋग्वेदं मां प्रचक्षते ।
सहस्रशाखं यत्साम ये वै वेदविदो जनाः ॥ १२.३५२.३२ ॥
ଏକବିଂଶତି ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଋଗ୍ବେଦକୁ ସେମାନେ ମୋର ରୂପ କହନ୍ତି; ସହସ୍ର ଶାଖାଯୁକ୍ତ ସାମବେଦକୁ ବେଦଜ୍ଞମାନେ (ମୋର ବୋଲି) କହନ୍ତି।
12.352.33
षट्पञ्चाशतमष्टौ च सप्तत्रिंशतमित्युत ।
यस्मिञ्शाखा यजुर्वेदे सोऽहमाध्वर्यवे स्मृतः ॥ १२.३५२.३३ ॥
ଛପନ୍ନ, ଆଠ ଓ ସଂଯତିରିଶ — ଏହିପରି ଯେଉଁ ଯଜୁର୍ବେଦରେ ଶାଖା ଅଛି, ସେହି ଆଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟବ ରୂପେ ମୁଁ ସ୍ମୃତ ହୁଏ।
12.352.34
पञ्चकल्पमथर्वाणं कृत्याभिः परिबृंहितम् ।
कल्पयन्ति हि मां विप्रा अथर्वाणविदस्तथा ॥ १२.३५२.३४ ॥
ପାଞ୍ଚ କଳ୍ପଯୁକ୍ତ, କୃତ୍ୟଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ ଅଥର୍ବବେଦକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଅଥର୍ବବେଦଜ୍ଞମାନେ ସେହିପରି (ମୋର ବୋଲି) ସ୍ଥିର କରନ୍ତି।
12.352.35
शाखाभेदाश्च ये केचिद्याश्च शाखासु गीतयः ।
स्वरवर्णसमुच्चाराः सर्वांस्तान्विद्धि मत्कृतान् ॥ १२.३५२.३५ ॥
ଶାଖାର ଯେଉଁ ଭେଦ ଅଛି, ଶାଖାମାନଙ୍କରେ ଯେଉଁ ଗୀତି ଅଛି, ଓ ସ୍ୱର-ବର୍ଣ୍ଣର ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚାରଣ ଅଛି — ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ ବୋଲି ଜାଣ।
12.352.36
यत्तद्धयशिरः पार्थ समुदेति वरप्रदम् ।
सोऽहमेवोत्तरे भागे क्रमाक्षरविभागवित् ॥ १२.३५२.३६ ॥
ହେ ପାର୍ଥ! ବରଦାତା ଯେଉଁ ହୟଶୀର୍ଷ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେହି ମୁଁ ଉତ୍ତର ଭାଗରେ କ୍ରମ ଓ ଅକ୍ଷର-ବିଭାଗର ଜ୍ଞାତା।
12.352.37
रामादेशितमार्गेण मत्प्रसादान्महात्मना ।
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तस्तस्माद्भूतात्सनातनात् ॥ १२.३५२.३७ ॥
ରାମଙ୍କ ଉପଦିଷ୍ଟ ମାର୍ଗରେ, ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ମହାତ୍ମା ପାଞ୍ଚାଳ କ୍ରମ ପାଇଲେ; ସେହି ସନାତନ ଭୂତରୁ ହିଁ (ତାହା ଆସିଲା)।
12.352.38
नारायणाद्वरं लब्ध्वा प्राप्य योगमनुत्तमम् ।
क्रमं प्रणीय शिक्षां च प्रणयित्वा स गालवः ॥ १२.३५२.३८ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କଠାରୁ ବର ଲାଭ କରି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, କ୍ରମ ଅଗ୍ରସର କରି ଓ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ସେ ଗାଲବ (ମଧ୍ୟ)।
12.352.39
कण्डरीकोऽथ राजा च ब्रह्मदत्तः प्रतापवान् ।
जातीमरणजं दुःखं स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः पुनः ॥ १२.३५२.३९ ॥
କଣ୍ଡରୀକ ଓ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ଜନ୍ମ-ମରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ ବାରମ୍ବାର ସ୍ମରଣ କରି (ଏପରି କଲେ)।
12.352.40
पुराहमात्मजः पार्थ प्रथितः कारणान्तरे ।
धर्मस्य कुरुशार्दूल ततोऽहं धर्मजः स्मृतः ॥ १२.३५२.४० ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ପୂର୍ବେ ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲି; ହେ କୁରୁଶାର୍ଦୂଳ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମଜ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.352.41
नरनारायणौ पूर्वं तपस्तेपतुरव्ययम् ।
धर्मयानं समारूढौ पर्वते गन्धमादने ॥ १२.३५२.४१ ॥
ନର ଓ ନାରାୟଣ ପୂର୍ବରେ ଧର୍ମଯାନରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଅବ୍ୟୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
12.352.42
तत्कालसमयं चैव दक्षयज्ञो बभूव ह ।
न चैवाकल्पयद्भागं दक्षो रुद्रस्य भारत ॥ १२.३५२.४२ ॥
ସେହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞ ହେଲା; ହେ ଭାରତ, ଦକ୍ଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ ନାହିଁ।
12.352.43
ततो दधीचिवचनाद्दक्षयज्ञमपाहरत् ।
ससर्ज शूलं क्रोधेन प्रज्वलन्तं मुहुर्मुहुः ॥ १२.३५२.४३ ॥
ତା'ପରେ ଦଧୀଚିଙ୍କ ବଚନରୁ ସେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ହରଣ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ବାରମ୍ବାର ଜ୍ବଳନ୍ତ ଶୂଳ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
12.352.44
तच्छूलं भस्मसात्कृत्वा दक्षयज्ञं सविस्तरम् ।
आवयोः सहसागच्छद्बदर्याश्रममन्तिकात् ॥ १२.३५२.४४ ॥
ସେହି ତ୍ରିଶୂଳ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ କରି ହଠାତ୍ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିକଟସ୍ଥ ବଦରୀ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲା।
12.352.45
ततः स्वतेजसाविष्टाः केशा नारायणस्य ह ।
बभूवुर्मुञ्जवर्णास्तु ततोऽहं मुञ्जकेशवान् ॥ १२.३५२.४५ ॥
ତା'ପରେ ନିଜ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରାୟଣଙ୍କ କେଶ ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ରଙ୍ଗର ହେଲା; ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ମୁଞ୍ଜକେଶ।
12.352.46
तच्च शूलं विनिर्धूतं हुङ्कारेण महात्मना ।
जगाम शङ्करकरं नारायणसमाहतम् ॥ १२.३५२.४६ ॥
ମହାତ୍ମାଙ୍କ ହୁଙ୍କାରରେ ଝାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିବା ସେହି ତ୍ରିଶୂଳ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ ଶଙ୍କରଙ୍କ ହାତକୁ ଫେରିଗଲା।
12.352.47
अथ रुद्र उपाधावत्तावृषी तपसान्वितौ ।
तत एनं समुद्धूतं कण्ठे जग्राह पाणिना ॥ १२.३५२.४७ ॥
ତା'ପରେ ରୁଦ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ସେହି ଦୁଇ ଋଷିଙ୍କ ଦିଗରେ ଧାଇଁଲେ; ତା'ପରେ ତାହାକୁ ଉପରକୁ ଟାଣି ହାତରେ ଗଳା ଧରିଲେ।
12.352.48
अथ रुद्रविघातार्थमिषीकां जगृहे नरः ।
मन्त्रैश्च संयुयोजाशु सोऽभवत्परशुर्महान् ॥ १२.३५२.४८ ॥
ତା'ପରେ ନର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନଳଖାଗଡ଼ା କାଠି ନେଲେ; ମନ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଯୋଡ଼ିଲେ; ତାହା ଏକ ବଡ଼ ପରଶୁ ହେଲା।
12.352.49
क्षिप्तश्च सहसा रुद्रे खण्डनं प्राप्तवांस्तदा ।
ततोऽहं खण्डपरशुः स्मृतः परशुखण्डनात् ॥ १२.३५२.४९ ॥
ହଠାତ୍ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବାରୁ ତାହା କଟିଗଲା; ସେଥିପାଇଁ ପରଶୁରେ କଟିଥିବାରୁ ମୁଁ ଖଣ୍ଡପରଶୁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.352.50
अस्मिन्युद्धे तु वार्ष्णेय त्रैलोक्यमथने तदा ।
जयं कः प्राप्तवांस्तत्र शंसैतन्मे जनार्दन ॥ १२.३५२.५० ॥
ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତ୍ରିଲୋକ ମଥନକାରୀ ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେତେବେଳେ କିଏ ବିଜୟ ପାଇଥିଲା? ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.352.51
श्रीभगवानुवाच ।
तयोः संलग्नयोर्युद्धे रुद्रनारायणात्मनोः ।
उद्विग्नाः सहसा कृत्स्ना लोकाः सर्वेऽभवंस्तदा ॥ १२.३५२.५१ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣ ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ସେହି ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଗିଲେ ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ହଠାତ୍ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇଗଲେ।
12.352.52
नागृह्णात्पावकः शुभ्रं मखेषु सुहुतं हविः ।
वेदा न प्रतिभान्ति स्म ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ १२.३५२.५२ ॥
ଯଜ୍ଞରେ ସୁହୁତ ଶୁଭ୍ର ହବିଷ୍ୟକୁ ଅଗ୍ନି ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ଭାବିତାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବେଦ ପ୍ରତିଭାତ ହେଲା ନାହିଁ।
12.352.53
देवान्रजस्तमश्चैव समाविविशतुस्तदा ।
वसुधा सञ्चकम्पेऽथ नभश्च विपफाल ह ॥ १२.३५२.५३ ॥
ସେତେବେଳେ ରଜ ଓ ତମ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଲା ଓ ଆକାଶ ଫାଟିଗଲା।
12.352.54
निष्प्रभाणि च तेजांसि ब्रह्मा चैवासनाच्च्युतः ।
अगाच्छोषं समुद्रश्च हिमवांश्च व्यशीर्यत ॥ १२.३५२.५४ ॥
ତେଜସକଳ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆସନରୁ ଖସିଗଲେ; ସମୁଦ୍ର ଶୁଖିଗଲା ଓ ହିମାଳୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
12.352.55
तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने निमित्ते पाण्डुनन्दन ।
ब्रह्मा वृतो देवगणैरृषिभिश्च महात्मभिः ॥ १२.३५२.५५ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଏହିପରି ସେହି ନିମିତ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଦେବଗଣ ଓ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଘେରିଲେ।
12.352.56
साञ्जलिप्रग्रहो भूत्वा चतुर्वक्त्रो निरुक्तगः ।
उवाच वचनं रुद्रं लोकानामस्तु वै शिवम् ॥ १२.३५२.५६ ॥
ହାତ ଯୋଡ଼ି ଚତୁର୍ମୁଖ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲୋକମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।"
12.352.57
यदक्षरमथाव्यक्तमीशं लोकस्य भावनम् ।
कूटस्थं कर्तृनिर्द्वंद्वमकर्तेति च यं विदुः ॥ १२.३५२.५७ ॥
ଯିଏ ଅକ୍ଷର, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଲୋକର ଈଶ୍ୱର ଓ ପାଳକ, କୂଟସ୍ଥ, କର୍ତ୍ତା ହେଲେ ବି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ, ଯାହାକୁ ଅକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
12.352.58
व्यक्तिभावगतस्यास्य एका मूर्तिरियं शिवा ।
नरो नारायणश्चैव जातौ धर्मकुलोद्वहौ ॥ १२.३५२.५८ ॥
ବ୍ୟକ୍ତଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ଏହାଙ୍କର ଏହି ଗୋଟିଏ ମଙ୍ଗଳମୂର୍ତ୍ତି। ଧର୍ମକୁଳର ଧାରକ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
12.352.59
तपसा महता युक्तौ देवश्रेष्ठौ महाव्रतौ ।
अहं प्रसादजस्तस्य कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ॥ १२.३५२.५९ ॥
ମହାନ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବ୍ରତଧାରୀ ସେହି ଦୁଇଜଣ। ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
12.352.60
मया च सार्धं वरदं विबुधैश्च महर्षिभिः ।
प्रसादयाशु लोकानां शान्तिर्भवतु माचिरम् ॥ १२.३५२.६० ॥
ମୋ ସହିତ, ଦେବତା ଓ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ବରଦାତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ କର; ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଶାନ୍ତି ହେଉ।
12.352.61
ब्रह्मणा त्वेवमुक्तस्तु रुद्रः क्रोधाग्निमुत्सृजन् ।
प्रसादयामास ततो देवं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५२.६१ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏପରି କହିବାରୁ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧାଗ୍ନି ଛାଡ଼ି ପରେ ସେହି ପ୍ରଭୁ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
12.352.62
ततोऽथ वरदो देवो जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।
प्रीतिमानभवत्तत्र रुद्रेण सह सङ्गतः ॥ १२.३५२.६२ ॥
ଏବେ ବରଦାତା ଦେବ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତିଥିବା, ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ହୋଇ ପ୍ରୀତ ହେଲେ।
12.352.63
ऋषिभिर्ब्रह्मणा चैव विबुधैश्च सुपूजितः ।
उवाच देवमीशानमीशः स जगतो हरिः ॥ १२.३५२.६३ ॥
ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପୂଜିତ, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ହରି ଈଶାନ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.352.64
यस्त्वां वेत्ति स मां वेत्ति यस्त्वामनु स मामनु ।
नावयोरन्तरं किञ्चिन्मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ॥ १२.३५२.६४ ॥
ଯେ ତୁମକୁ ଜାଣେ ସେ ମୋତେ ଜାଣେ; ଯେ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ସେ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରେ। ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭେଦ ନାହିଁ; ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଅନ୍ୟଥା ନ ହେଉ।
12.352.65
अद्य प्रभृति श्रीवत्सः शूलाङ्कोऽयं भवत्वयम् ।
मम पाण्यङ्कितश्चापि श्रीकण्ठस्त्वं भविष्यसि ॥ १२.३५२.६५ ॥
ଆଜିଠାରୁ ଏହି ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ତୁମର ଶୂଳ ଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ ହେଉ; ମୋ ହାତର ଚିହ୍ନରେ ତୁମେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ହେବ।
12.352.66
एवं लक्षणमुत्पाद्य परस्परकृतं तदा ।
सख्यं चैवातुलं कृत्वा रुद्रेण सहितावृषी ॥ १२.३५२.६६ ॥
ଏହିପରି ପରସ୍ପର କରାଯାଇଥିବା ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେତେବେଳେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଅତୁଳନୀୟ ମିତ୍ରତା କରି, ସେହି ଦୁଇ ଋଷି ଏକତ୍ର ହେଲେ।
12.352.67
एष ते कथितः पार्थ नारायणजयो मृधे ।
नामानि चैव गुह्यानि निरुक्तानि च भारत ॥ १२.३५२.६७ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ବିଜୟ ଏହା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ହେ ଭାରତ, ଏହି ଗୁହ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସହିତ କୁହାଗଲା।
12.352.68
एवं बहुविधै रूपैश्चरामीह वसुन्धराम् ।
ब्रह्मलोकं च कौन्तेय गोलोकं च सनातनम् ॥ १२.३५२.६८ ॥
ଏହିପରି ବହୁବିଧ ରୂପରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରେ; ହେ କୌନ୍ତେୟ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଓ ସନାତନ ଗୋଲୋକରେ ମଧ୍ୟ।
12.352.69
यस्तु ते सोऽग्रतो याति युद्धे सम्प्रत्युपस्थिते ।
तं विद्धि रुद्रं कौन्तेय देवदेवं कपर्दिनम् ॥ १२.३५२.६९ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଯେ ତୁମ ଆଗରେ ଯାଏ, ହେ କୌନ୍ତେୟ, ତାହାକୁ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ଜାଣ—ଦେବଦେବ, ଜଟାଧାରୀ।
12.352.70
कालः स एव कथितः क्रोधजेति मया तव ।
निहतांस्तेन वै पूर्वं हतवानसि वै रिपून् ॥ १२.३५२.७० ॥
ସେହି କାଳ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧଜାତ ବୋଲି କହିଥିଲି; ତାହା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପୂର୍ବରେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲ।
12.352.141
अप्रमेयप्रभावं तं देवदेवमुमापतिम् ।
नमस्व देवं प्रयतो विश्वेशं हरमव्ययम् ॥ १२.३५२.१४१ ॥
ଅପ୍ରମେୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେହି ଦେବଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ, ବିଶ୍ୱେଶ, ହର, ଅବ୍ୟୟ ଦେବଙ୍କୁ ସଂଯମରେ ପ୍ରଣାମ କର।