महाभारत · अध्याय 12.354
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.354.1
धन्योस्यनुगृहीतोसि यत्ते दृष्टः स्वयंप्रभुः ।
न हि तं दृष्टवान्कश्चित्पद्मयोनिरपि स्वयम् ॥ १२.३५४.१ ॥
तू धन्य आहेस, अनुग्रहित आहेस, कारण स्वयंप्रभू भगवान तुला दिसले. स्वतः पद्मयोनी (ब्रह्मदेव) यांनीसुद्धा त्यांना असे पाहिले नाही.
12.354.2
अव्यक्तयोनिर्भगवान्दुर्दर्शः पुरुषोत्तमः ।
नारदैतद्धि नौ सत्यं वचनं समुदाहृतम् ॥ १२.३५४.२ ॥
अव्यक्त-योनी भगवान, पुरुषोत्तम पाहणे दुर्लभ आहे. नारदा, आम्ही दोघांनी सांगितलेले हे वचन सत्य आहे.
12.354.3
नास्य भक्तात्प्रियतरो लोके कश्चन विद्यते ।
ततः स्वयं दर्शितवान्स्वमात्मानं द्विजोत्तम ॥ १२.३५४.३ ॥
जगात त्यांना भक्तापेक्षा प्रिय कोणी नाही. म्हणून त्यांनी स्वतःच आपले स्वरूप दाखवले, हे द्विजोत्तमा.
12.354.4
तपो हि तप्यतस्तस्य यत्स्थानं परमात्मनः ।
न तत्संप्राप्नुते कश्चिदृते ह्यावां द्वितोत्तम ॥ १२.३५४.४ ॥
तप करणारालाही परमात्म्याचे ते स्थान मिळत नाही; आम्हा दोघांवाचून कोणीही ते मिळवत नाही, हे द्विजोत्तमा.
12.354.5
या हि सूर्यसहस्रस्य समस्तस्य भवेद्द्युतिः ।
स्थानस्य सा भवेत्तस्य स्वयं तेन विराजता ॥ १२.३५४.५ ॥
हजार सूर्यांची समग्र प्रभा जी असते, तीच त्या स्थानाची प्रभा आहे; ती त्यांच्यामुळे स्वतःच तेजाने झळकते.
12.354.6
तस्मादुत्तिष्ठते विप्र देवाद्विश्वभुवः पतेः ।
क्षमा क्षमावतां श्रेष्ठ यया भूमिस्तु युज्यते ॥ १२.३५४.६ ॥
म्हणून, हे विप्रा, विश्वभूच्या पती देवापासून ती उठते. क्षमावंतांत श्रेष्ठा, क्षमेनेच पृथ्वी स्थिर राहते.
12.354.7
तस्माच्चोत्तिष्ठते देवात्सर्वभूतहिताद्रसः ।
आपो हि तेन युज्यन्ते द्रवत्वं प्राप्नुवन्ति च ॥ १२.३५४.७ ॥
सर्वभूतांचे हित करणाऱ्या त्या देवापासून रस उत्पन्न होतो. त्याच्यामुळे जल एकत्र होते आणि द्रवत्व प्राप्त करते.
12.354.8
तस्मादेव समुद्भूतं तेजो रूपगुणात्मकम् ।
येन संयुज्यते सूर्यस्ततो लोके विराजते ॥ १२.३५४.८ ॥
त्याच्यापासूनच रूप-गुणात्मक तेज उत्पन्न झाले. त्याच्याशी सूर्य जोडला जातो आणि म्हणून जगात तेजस्वी होतो.
12.354.9
तस्माद्देवात्समुद्भूतः स्पर्शस्तु पुरुषोत्तमात् ।
येन स्म युज्यते वायुस्ततो लोकान्विवात्यसौ ॥ १२.३५४.९ ॥
त्या पुरुषोत्तम देवापासून स्पर्श उत्पन्न झाला. त्याच्याशी वायू जोडला जातो आणि म्हणून तो लोकांमध्ये वाहतो.
12.354.10
तस्माच्चोत्तिष्ठते शब्दः सर्वलोकेश्वरात्प्रभोः ।
आकाशं युज्यते येन ततस्तिष्ठत्यसंवृतम् ॥ १२.३५४.१० ॥
सर्व लोकांचा ईश्वर त्या प्रभूपासून शब्द उत्पन्न होतो. त्याच्याशी आकाश जोडले जाते, म्हणून ते आवरणरहित राहते.
12.354.11
तस्माच्चोत्तिष्ठते देवात्सर्वभूतगतं मनः ।
चन्द्रमा येन संयुक्तः प्रकाशगुणधारणः ॥ १२.३५४.११ ॥
सर्व भूतांमध्ये वास करणाऱ्या त्या देवापासून मन उत्पन्न होते. त्याच्याशी चंद्र जोडला जातो, जो प्रकाशगुण धारण करतो.
12.354.12
सद्भूतोत्पादकं नाम तत्स्थानं वेदसंज्ञितम् ।
विद्यासहायो यत्रास्ते भगवान्हव्यकव्यभुक् ॥ १२.३५४.१२ ॥
सत्य भूतांची निर्मिती करणारे, वेद नावाने ओळखले जाणारे ते स्थान आहे; तेथे विद्येसह भगवान वास करतो, जो हव्य आणि कव्य भक्षण करणारा आहे.
12.354.13
ये हि निष्कल्मषा लोके पुण्यपापविवर्जिताः ।
तेषां वै क्षेममध्वानं गच्छतां द्विजसत्तम ॥ १२.३५४.१३ ॥
जगात जे निष्कलंक आणि पुण्यपापरहित असतात, हे द्विजश्रेष्ठा, त्यांच्या चालण्याचा तो मार्ग निश्चितच कल्याणकारी आहे.
12.354.14
सर्वलोके तमोहन्ता आदित्यो द्वारमुच्यते ।
ज्वालामाली महातेजा येनेदं धार्यते जगत् ॥ १२.३५४.१४ ॥
सर्व जगात अंधकाराचा नाश करणारा आदित्य हा द्वार म्हटला जातो; ज्वालांची माला धारण करणारा, महातेजस्वी, ज्याच्याद्वारे हे जग धारण केले जाते.
12.354.15
आदित्यदग्धसर्वाङ्गा अदृश्याः केनचित्क्वचित् ।
परमाणुभूता भूत्वा तु तं देवं प्रविशन्त्युत ॥ १२.३५४.१५ ॥
आदित्याने ज्यांचे सर्व अवयव दग्ध झाले आहेत, ते कोणाला कुठेही दिसत नाहीत; परमाणुरूप होऊन ते त्या देवात प्रवेश करतात.
12.354.16
तस्मादपि च निर्मुक्ता अनिरुद्धतनौ स्थिताः ।
मनोभूतास्ततो भूत्वा प्रद्युम्नं प्रविशन्त्युत ॥ १२.३५४.१६ ॥
त्यापासूनही मुक्त होऊन ते अनिरुद्धाच्या देहात स्थित होतात; मग मनरूप होऊन ते प्रद्युम्नात प्रवेश करतात.
12.354.17
प्रद्युम्नाच्चापि निर्मुक्ता जीवं संकर्षणं ततः ।
विशन्ति विप्रप्रवराः साङ्ख्या भागवतैः सह ॥ १२.३५४.१७ ॥
प्रद्युम्नापासूनही मुक्त होऊन ते जीवरूप संकर्षणात प्रवेश करतात; हे विप्रश्रेष्ठांनो, सांख्य आणि भागवतांसह.
12.354.18
ततस्त्रैगुण्यहीनास्ते परमात्मानमञ्जसा ।
प्रविशन्ति द्विजश्रेष्ठाः क्षेत्रज्ञं निर्गुणात्मकम्।
सर्वावासं वासुदेवं क्षेत्रज्ञं विद्धि तत्त्वतः ॥ १२.३५४.१८ ॥
मग त्रिगुणरहित ते थेट परमात्म्यात प्रवेश करतात, हे द्विजश्रेष्ठा, निर्गुण स्वरूप क्षेत्रज्ञात. सर्वाश्रय वासुदेवाला तत्त्वतः क्षेत्रज्ञ जाण.
12.354.19
समाहितमनस्काश्च नियताः संयतेन्द्रियाः ।
एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते ॥ १२.३५४.१९ ॥
ज्यांचे मन एकाग्र, नियमनिष्ठ, इंद्रियांवर संयम असलेले आणि एकान्तभाव प्राप्त झालेले असे ते वासुदेवात प्रवेश करतात.
12.354.20
आवामपि च धर्मस्य गुहे जातौ द्विजोत्तम ।
रम्यां विशालामाश्रित्य तप उग्रं समास्थितौ ॥ १२.३५४.२० ॥
हे द्विजोत्तमा, आम्ही दोघेही धर्माच्या गुहेत जन्मलो आहोत. रम्य आणि विशाल स्थानाचा आश्रय घेऊन आम्ही उग्र तप आरंभिले आहे.
12.354.21
ये तु तस्यैव देवस्य प्रादुर्भावाः सुरप्रियाः ।
भविष्यन्ति त्रिलोकस्थास्तेषां स्वस्तीत्यथो द्विज ॥ १२.३५४.२१ ॥
त्या देवाचे जे प्रादुर्भाव होतील, जे देवांना प्रिय असतील आणि त्रिलोकात स्थित असतील, त्यांचे कल्याण होवो. हे द्विजा.
12.354.22
विधिना स्वेन युक्ताभ्यां यथापूर्वं द्विजोत्तम ।
आस्थिताभ्यां सर्वकृच्छ्रं व्रतं सम्यगनुत्तमम् ॥ १२.३५४.२२ ॥
आपल्या विधीनुसार युक्त होऊन, पूर्वीप्रमाणे, हे द्विजोत्तमा, आम्ही दोघांनी सर्व-कृच्छ्र व्रत योग्य रीतीने आचरले आहे; ते सर्वोत्तम आहे.
12.354.23
स्वार्थेन विधिना युक्तः सर्वकृच्छ्रव्रते स्थितः ।
आवाभ्यामपि दृष्टस्त्वं श्वेतद्वीपे तपोधन ॥ १२.३५४.२३ ॥
स्वतःच्या प्रयोजनासाठी विधीनुसार युक्त होऊन, सर्व-कृच्छ्र व्रतात स्थित असलेल्या तुम्हाला, हे तपोधना, आम्ही दोघांनीही श्वेतद्वीपात पाहिले आहे.
12.354.24
समागतो भगवता संकल्पं कृतवांस्तथा ।
सर्वं हि नौ संविदितं त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ १२.३५४.२४ ॥
भगवानांशी समागम होऊन त्याने तसाच संकल्प केला; त्रैलोक्यातील चर-अचर सर्व काही आम्हाला ज्ञात आहे.
12.354.25
यद्भविष्यति वृत्तं वा वर्तते वा शुभाशुभम् ।
सर्वं स ते कथितवान्देवदेवो महामुने ॥ १२.३५४.२५ ॥
जे घडेल, जे घडले आहे, किंवा जे घडत आहे, शुभ आणि अशुभ सर्व काही देवांच्या देवाने तुला सांगितले आहे, हे महामुनी.
12.354.26
एतच्छ्रुत्वा तयोर्वाक्यं तपस्युग्रे च वर्ततोः ।
नारदः प्राञ्जलिर्भूत्वा नारायणपरायणः ॥ १२.३५४.२६ ॥
घोर तपश्चर्येत असलेल्या त्या दोघांचे हे बोल ऐकून नारद हात जोडून नारायणपरायण झाला.
12.354.27
जजाप विधिवन्मन्त्रान्नारायणगतान्बहून् ।
दिव्यं वर्षसहस्रं हि नरनारायणाश्रमे ॥ १२.३५४.२७ ॥
नर-नारायणांच्या आश्रमात विधिपूर्वक नारायणाशी संबंधित अनेक मंत्रांचा त्याने जप केला, निश्चितपणे दिव्य हजार वर्षे.
12.354.28
अवसत्स महातेजा नारदो भगवानृषिः ।
तावेवाभ्यर्चयन्देवौ नरनारायणौ च तौ ॥ १२.३५४.२८ ॥
महातेजस्वी भगवान ऋषी नारद तेथे राहिले, त्या दोन देव नर आणि नारायण यांचीच पूजा करीत.