મહાભારત · અધ્યાય 12.355
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.355.1
कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदः परमेष्ठिजः ।
दैवं कृत्वा यथान्यायं पित्र्यं चक्रे ततः परम् ॥ १२.३५५.१ ॥
થોડા સમય પછી, પરમેષ્ઠી (બ્રહ્મા)માંથી જન્મેલા નારદે યથાવિધિ દૈવ-યજ્ઞ કર્યો, અને ત્યારપછી પિતૃ-કર્મ કર્યું.
12.355.2
ततस्तं वचनं प्राह ज्येष्ठो धर्मात्मजः प्रभुः ।
क इज्यते द्विजश्रेष्ठ दैवे पित्र्ये च कल्पिते ॥ १२.३५५.२ ॥
ત્યારે ધર્મપુત્ર જ્યેષ્ઠ પ્રભુએ તેમને કહ્યું: "હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, દૈવ-કર્મ અને પિતૃ-કર્મમાં કોની પૂજા થાય છે?"
12.355.3
त्वया मतिमतां श्रेष्ठ तन्मे शंस यथातथम् ।
किमेतत्क्रियते कर्म फलं वाऽस्य किमिष्यते ॥ १२.३५५.३ ॥
"બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તે મને યથાર્થપણે કહો. આ કર્મ શા માટે કરાય છે, અને તેનું ફળ શું ઇચ્છાય છે?"
12.355.4
त्वयैतत्कथितं पूर्वं दैवं कर्तव्यमित्यपि ।
दैवतं च परो ज्ञेयः परमात्मा सनातनः ॥ १२.३५५.४ ॥
નારદ બોલ્યા: "પહેલાં તમે જ આ કહ્યું હતું — દૈવ-કર્મ કરવું જોઈએ, અને દેવતા તરીકે જાણવા યોગ્ય છે સનાતન પરમાત્મા."
12.355.5
ततस्तद्भावितो नित्यं यजे वैकुण्ठमव्ययम् ।
तस्माच्च प्रसृतः पूर्वं ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १२.३५५.५ ॥
"તેથી તેમનામાં ભાવિત થઈને હું સદા અવ્યય વૈકુંઠની પૂજા કરું છું; તેમનાથી જ પૂર્વે લોકપિતામહ બ્રહ્મા પ્રકટ થયા હતા."
12.355.6
मम वै पितरं प्रीतः परमेष्ठ्यप्यजीजनत् ।
अहं संकल्पजस्तस्य पुत्रः प्रथमकल्पितः ॥ १२.३५५.६ ॥
"મારા પિતાને પણ પ્રસન્ન થઈને પરમેષ્ઠી (બ્રહ્મા) એ જન્મ આપ્યો; હું સંકલ્પથી જન્મેલો, તેમનો પ્રથમ રચાયેલો પુત્ર છું."
12.355.7
यजामि वै पितॄन्साधो नारायणविधौ कृते ।
एवं स एव भगवान्पिता माता पितामहः ॥ १२.३५५.७ ॥
હે સાધુ, નારાયણવિધિ પ્રમાણે કરવામાં આવે ત્યારે હું પિતૃઓનું યજન કરું છું. આ રીતે તે જ ભગવાન, પિતા, માતા અને પિતામહ છે.
12.355.8
इज्यते पितृयज्ञेषु मया नित्यं जगत्पतिः ।
श्रुतिश्चाप्यपरा देवाः पुत्रान्हि पितरोऽयजन् ॥ १२.३५५.८ ॥
પિતૃયજ્ઞોમાં હું સદા જગત્પતિની જ પૂજા કરું છું. હે દેવો, બીજી શ્રુતિ પણ છે: પુત્રોએ જ પિતૃઓનું યજન કર્યું હતું.
12.355.9
वेदश्रुतिः प्रनष्टा च पुनरध्यापिता सुतैः ।
ततस्ते मन्त्रदाः पुत्राः पितॄणामिति वैदिकम् ॥ १२.३५५.९ ॥
વેદશ્રુતિ નષ્ટ થઈ ગઈ; પછી પુત્રો દ્વારા ફરીથી શીખવવામાં આવી. ત્યારે મંત્ર આપનારા તે પુત્રો પિતૃઓના છે—એ વૈદિક વિધિ છે.
12.355.10
नूनं सुरैस्तद्विदितं युवयोर्भावितात्मनोः ।
पुत्राश्च पितरश्चैव परस्परमपूजयन् ॥ १२.३५५.१० ॥
ચોક્કસ દેવોને શુદ્ધાત્મા એવા તમારા બંનેની આ વાત જાણીતી છે. પુત્રો અને પિતૃઓ પણ પરસ્પર એકબીજાનું સન્માન કરતા હતા.
12.355.11
त्रीन्पिण्डान्न्यस्य वै पित्र्यान्पूर्वं दत्त्वा कुशानिति ।
कथं तु पिण्डसंज्ञां ते पितरो लेभिरे पुरा ॥ १२.३५५.११ ॥
પૂર્વે પિતૃઓ માટે ત્રણ પિંડ મૂકીને, કુશ આપીને—તો પ્રાચીનકાળમાં તે પિતૃઓએ 'પિંડ' નામ કેવી રીતે મેળવ્યું?
12.355.12
इमां हि धरणीं पूर्वं नष्टां सागरमेखलाम् ।
गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपमास्थितः ॥ १२.३५५.१२ ॥
પૂર્વે સાગરમેખલા એવી આ નષ્ટ થયેલી પૃથ્વીને વરાહરૂપ ધારણ કરી ગોવિંદે તરત ઉઠાવી લીધી.
12.355.13
स्थापयित्वा तु धरणीं स्वे स्थाने पुरुषोत्तमः ।
जलकर्दमलिप्ताङ्गो लोककार्यार्थमुद्यतः ॥ १२.३५५.१३ ॥
પુરુષોત્તમે પૃથ્વીને પોતાના સ્થાને સ્થાપી, જળ અને કાદવથી લિપ્ત અંગો સાથે, લોકકાર્ય માટે તત્પર થયા.
12.355.14
प्राप्ते चाह्निककाले तु मध्यदेशगते रवौ ।
दंष्ट्राविलग्नांस्त्रीन्पिण्डान्विधूय सहसा प्रभुः ॥ १२.३५५.१४ ॥
આહ્નિક કાળ આવ્યો ત્યારે, સૂર્ય મધ્યદેશે (મધ્યાકાશે) પહોંચ્યો ત્યારે, પ્રભુએ દાઢોમાં ચોંટેલા ત્રણ પિંડ તરત ઝાટકી નાખ્યા.
12.355.15
स्थापयामास वै पृथ्व्यां कुशानास्तीर्य नारद ।
स तेष्वात्मानमुद्दिश्य पित्र्यं चक्रे यथाविधि ॥ १२.३५५.१५ ॥
હે નારદ, કુશ પાથરીને તેમણે તેમને પૃથ્વી પર મૂક્યા. તેમના પર પોતાને લક્ષ્ય કરી વિધિપૂર્વક પિતૃકર્મ કર્યું.
12.355.16
संकल्पयित्वा त्रीन्पिण्डान्स्वेनैव विधिना प्रभुः ।
आत्मगात्रोष्मसंभूतैः स्नेहगर्भैस्तिलैरपि ॥ १२.३५५.१६ ॥
પ્રભુએ પોતાની જ વિધિથી ત્રણ પિંડોનો સંકલ્પ કરીને, પોતાના શરીરની ઉષ્માથી ઉત્પન્ન, સ્નેહ (તેલ)વાળા તલ સાથે (તેમને તૈયાર કર્યા).
12.355.17
प्रोक्ष्यापसव्यं देवेशः प्राङ्भुखः कृतवान्स्वयम् ।
मर्यादास्थापनार्थं च ततो वचनमुक्तवान् ॥ १२.३५५.१७ ॥
દેવેશે અપસવ્ય દિશામાં જળ છાંટીને, પોતે પૂર્વાભિમુખ થઈને (કર્મ) કર્યું. પછી મર્યાદા સ્થાપવા માટે આ વચનો કહ્યાં.
12.355.18
अहं हि पितरः स्रष्टुमुद्यतो लोककृत्स्वयम् ।
तस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधीन्परान् ॥ १२.३५५.१८ ॥
હું પોતે લોકકર્તા છું; પિતૃઓનું સર્જન કરવા તત્પર છું. તેમણે વિચાર કરતાં જ પિતૃકાર્યની ઉત્તમ વિધિઓ તરત (પ્રગટ થઈ).
12.355.19
दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता ममैते दक्षिणां दिशम् ।
आश्रिता धरणीं पीड्य तस्मात्पितर एव ते ॥ १२.३५५.१९ ॥
મારી દાઢોથી ફેંકાઈને દક્ષિણ દિશામાં પૃથ્વીને દબાવીને આશ્રિત થયેલા આ જ તમારા પિતૃઓ છે.
12.355.20
त्रयो मूर्तिविहीना वै पिण्डमूर्तिधरास्त्विमे ।
भवन्तु पितरो लोके मया सृष्टाः सनातनाः ॥ १२.३५५.२० ॥
આ ત્રણ મૂર્તિહીન છે છતાં પિંડરૂપ ધારણ કરનારા છે; મારા દ્વારા સર્જાયેલા આ સનાતન પિતૃઓ લોકમાં રહો.
12.355.21
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ।
अहमेवात्र विज्ञेयस्त्रिषु पिण्डेषु संस्थितः।
नास्ति मत्तोऽधिकः कश्चित्को वान्योर्च्यो मया स्वयं ॥ १२.३५५.२१ ॥
પિતા, પિતામહ અને તેવી જ રીતે પ્રપિતામહ — આ ત્રણ પિંડોમાં સ્થિત હું જ છું, એમ જાણવું. મારાથી મોટો કોઈ નથી; અને મારા દ્વારા સ્વયં પૂજવા યોગ્ય બીજું કોણ છે?
12.355.22
अहमेव पिता लोके अहमेव पितामहः ।
पितामहपिता चैव अहमेवात्र कारणम् ॥ १२.३५५.२२ ॥
લોકમાં હું જ પિતા છું, હું જ પિતામહ છું, અને પિતામહના પિતા પણ હું જ છું; અહીં હું જ કારણ છું.
12.355.23
इत्येतदुक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपिः ।
वराहपर्वते विप्र दत्त्वा पिण्डान्सविस्तरान्।
आत्मानं पूजयित्वैव तत्रैवादर्शनं गतः ॥ १२.३५५.२३ ॥
એમ કહીને દેવોના દેવ વૃષાકપિ, હે વિપ્ર, વરાહ પર્વત પર વિસ્તારથી પિંડ આપીને, પોતાની જ પૂજા કરાવીને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
12.355.24
एतदर्थं सुभमते पितरः पिण्डसंज्ञिताः ।
लभन्ते सततं पूजां वृषाकपिवचो यथा ॥ १२.३५५.२४ ॥
આ જ કારણે, હે શુભમતિ, પિંડ નામે ઓળખાતા પિતૃઓ વૃષાકપિના વચન પ્રમાણે સતત પૂજા પામે છે.
12.355.25
ये यजन्ति पितॄन्देवान्गुरूंश्चैवातिर्थीस्तथा ।
गाश्चैव द्विजमुख्यांश्च पितरं मातरं तथा ॥ १२.३५५.२५ ॥
જે પિતૃઓ, દેવો, ગુરુઓ, અતિથિઓ, ગાયો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, પિતા અને માતાનું યજન (સન્માન) કરે છે.
12.355.26
कर्मणा मनसा वाचा विष्णुमेव यजन्ति ते ।
अन्तर्गतः स भगवान्सर्वसत्वशरीरगः ॥ १२.३५५.२६ ॥
કર્મથી, મનથી અને વાણીથી જેઓ ફક્ત વિષ્ણુનું જ યજન કરે છે — સર્વ પ્રાણીઓના શરીરમાં અંતર્ગત રહેલા તે ભગવાનનું.
12.355.27
समः सर्वेषु भूतेषु ईश्वरः सुखदुःखयोः ।
महान्महात्मा सर्वात्मा नारायण इति श्रुतिः ॥ १२.३५५.२७ ॥
સર્વ પ્રાણીઓમાં સમાન, સુખ-દુઃખમાં પણ સમાન ઈશ્વર, મહાન, મહાત્મા, સર્વાત્મા — તે જ નારાયણ, એમ શ્રુતિ કહે છે.