ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.355
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.355.1
कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदः परमेष्ठिजः ।
दैवं कृत्वा यथान्यायं पित्र्यं चक्रे ततः परम् ॥ १२.३५५.१ ॥
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵ-ਯੱਗ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
12.355.2
ततस्तं वचनं प्राह ज्येष्ठो धर्मात्मजः प्रभुः ।
क इज्यते द्विजश्रेष्ठ दैवे पित्र्ये च कल्पिते ॥ १२.३५५.२ ॥
ਤਦ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਜੇਠੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?"
12.355.3
त्वया मतिमतां श्रेष्ठ तन्मे शंस यथातथम् ।
किमेतत्क्रियते कर्म फलं वाऽस्य किमिष्यते ॥ १२.३५५.३ ॥
"ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਕਰਮ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?"
12.355.4
त्वयैतत्कथितं पूर्वं दैवं कर्तव्यमित्यपि ।
दैवतं च परो ज्ञेयः परमात्मा सनातनः ॥ १२.३५५.४ ॥
ਨਾਰਦ ਬੋਲੇ: "ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ — ਦੇਵ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਸਨਾਤਨ ਪਰਮਾਤਮਾ।"
12.355.5
ततस्तद्भावितो नित्यं यजे वैकुण्ठमव्ययम् ।
तस्माच्च प्रसृतः पूर्वं ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १२.३५५.५ ॥
"ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਅਵਿਯੈ ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਸਨ।"
12.355.6
मम वै पितरं प्रीतः परमेष्ठ्यप्यजीजनत् ।
अहं संकल्पजस्तस्य पुत्रः प्रथमकल्पितः ॥ १२.३५५.६ ॥
"ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਮੈਂ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।"
12.355.7
यजामि वै पितॄन्साधो नारायणविधौ कृते ।
एवं स एव भगवान्पिता माता पितामहः ॥ १२.३५५.७ ॥
ਹੇ ਸਾਧੂ, ਨਾਰਾਇਣ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ।
12.355.8
इज्यते पितृयज्ञेषु मया नित्यं जगत्पतिः ।
श्रुतिश्चाप्यपरा देवाः पुत्रान्हि पितरोऽयजन् ॥ १२.३५५.८ ॥
ਪਿਤਰ ਯਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਦਾ ਜਗਤਪਤੀ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਰੁਤੀ ਵੀ ਹੈ: ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
12.355.9
वेदश्रुतिः प्रनष्टा च पुनरध्यापिता सुतैः ।
ततस्ते मन्त्रदाः पुत्राः पितॄणामिति वैदिकम् ॥ १२.३५५.९ ॥
ਵੇਦ-ਸ਼ਰੁਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਫਿਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗਈ। ਤਦ ਮੰਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
12.355.10
नूनं सुरैस्तद्विदितं युवयोर्भावितात्मनोः ।
पुत्राश्च पितरश्चैव परस्परमपूजयन् ॥ १२.३५५.१० ॥
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
12.355.11
त्रीन्पिण्डान्न्यस्य वै पित्र्यान्पूर्वं दत्त्वा कुशानिति ।
कथं तु पिण्डसंज्ञां ते पितरो लेभिरे पुरा ॥ १२.३५५.११ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਰੱਖ ਕੇ, ਕੁਸ਼ ਦੇ ਕੇ—ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ 'ਪਿੰਡ' ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?
12.355.12
इमां हि धरणीं पूर्वं नष्टां सागरमेखलाम् ।
गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपमास्थितः ॥ १२.३५५.१२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਗਰ-ਮੇਖਲਾ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
12.355.13
स्थापयित्वा तु धरणीं स्वे स्थाने पुरुषोत्तमः ।
जलकर्दमलिप्ताङ्गो लोककार्यार्थमुद्यतः ॥ १२.३५५.१३ ॥
ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਲੋਕ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।
12.355.14
प्राप्ते चाह्निककाले तु मध्यदेशगते रवौ ।
दंष्ट्राविलग्नांस्त्रीन्पिण्डान्विधूय सहसा प्रभुः ॥ १२.३५५.१४ ॥
ਆਹਨਿਕ ਕਾਲ ਆਇਆ, ਸੂਰਜ ਮੱਧਦੇਸ਼ (ਮੱਧ-ਅਕਾਸ਼) ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਝਾੜ ਦਿੱਤਾ।
12.355.15
स्थापयामास वै पृथ्व्यां कुशानास्तीर्य नारद ।
स तेष्वात्मानमुद्दिश्य पित्र्यं चक्रे यथाविधि ॥ १२.३५५.१५ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਕੁਸ਼ਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
12.355.16
संकल्पयित्वा त्रीन्पिण्डान्स्वेनैव विधिना प्रभुः ।
आत्मगात्रोष्मसंभूतैः स्नेहगर्भैस्तिलैरपि ॥ १२.३५५.१६ ॥
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ)।
12.355.17
प्रोक्ष्यापसव्यं देवेशः प्राङ्भुखः कृतवान्स्वयम् ।
मर्यादास्थापनार्थं च ततो वचनमुक्तवान् ॥ १२.३५५.१७ ॥
ਦੇਵੇਸ਼ ਨੇ ਅਪਸਵਿਆ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਆਪ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ (ਕਰਮ) ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਰਿਆਦਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
12.355.18
अहं हि पितरः स्रष्टुमुद्यतो लोककृत्स्वयम् ।
तस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधीन्परान् ॥ १२.३५५.१८ ॥
ਮੈਂ ਆਪ ਲੋਕ-ਕਰਤਾ ਹਾਂ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਹੀ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਾਰਜ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀਆਂ ਤੁਰੰਤ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ)।
12.355.19
दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता ममैते दक्षिणां दिशम् ।
आश्रिता धरणीं पीड्य तस्मात्पितर एव ते ॥ १२.३५५.१९ ॥
ਮੇਰੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਝਟਕੇ ਗਏ ਇਹ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਰ ਹਨ।
12.355.20
त्रयो मूर्तिविहीना वै पिण्डमूर्तिधरास्त्विमे ।
भवन्तु पितरो लोके मया सृष्टाः सनातनाः ॥ १२.३५५.२० ॥
ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰੂਪਹੀਨ ਹਨ ਪਰ ਪਿੰਡ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਰਚੇ ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ।
12.355.21
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ।
अहमेवात्र विज्ञेयस्त्रिषु पिण्डेषु संस्थितः।
नास्ति मत्तोऽधिकः कश्चित्को वान्योर्च्यो मया स्वयं ॥ १२.३५५.२१ ॥
ਪਿਤਾ, ਪਿਤਾਮਹ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਆਪ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ?
12.355.22
अहमेव पिता लोके अहमेव पितामहः ।
पितामहपिता चैव अहमेवात्र कारणम् ॥ १२.३५५.२२ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਪਿਤਾਮਹ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਾਂ।
12.355.23
इत्येतदुक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपिः ।
वराहपर्वते विप्र दत्त्वा पिण्डान्सविस्तरान्।
आत्मानं पूजयित्वैव तत्रैवादर्शनं गतः ॥ १२.३५५.२३ ॥
ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਵਰਾਹ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।
12.355.24
एतदर्थं सुभमते पितरः पिण्डसंज्ञिताः ।
लभन्ते सततं पूजां वृषाकपिवचो यथा ॥ १२.३५५.२४ ॥
ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਮਤੀ, ਪਿੰਡ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪਿਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਪੂਜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.355.25
ये यजन्ति पितॄन्देवान्गुरूंश्चैवातिर्थीस्तथा ।
गाश्चैव द्विजमुख्यांश्च पितरं मातरं तथा ॥ १२.३५५.२५ ॥
ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਗਊਆਂ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.355.26
कर्मणा मनसा वाचा विष्णुमेव यजन्ति ते ।
अन्तर्गतः स भगवान्सर्वसत्वशरीरगः ॥ १२.३५५.२६ ॥
ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਜੋ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦੀ।
12.355.27
समः सर्वेषु भूतेषु ईश्वरः सुखदुःखयोः ।
महान्महात्मा सर्वात्मा नारायण इति श्रुतिः ॥ १२.३५५.२७ ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਾਨ ਈਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਨ, ਮਹਾਤਮਾ, ਸਰਬਾਤਮਾ — ਉਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਰੁਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ।