महाभारत · अध्याय 12.356
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.356.1
श्रुत्वैतन्नारदो वाक्यं नरनारायणेरितम् ।
अत्यन्तं भक्तिमान्देवे एकान्तित्वमुपेयिवान् ॥ १२.३५६.१ ॥
नर-नारायणांनी सांगितलेले हे वचन ऐकून नारद देवावर अत्यंत भक्तिमान होऊन एकांतिकतेला प्राप्त झाले.
12.356.2
उषित्वा वर्षसाहस्रं नरनारायणाश्रमे ।
श्रुत्वा भगवदाख्यानं दृष्ट्वा च हरिमव्ययम्।
जगाम हिमवत्कुक्षावाश्रमं स्वं सुरार्चितम् ॥ १२.३५६.२ ॥
नर-नारायणांच्या आश्रमात हजार वर्षे वास्तव्य करून, भगवंताची कथा ऐकून आणि अव्यय हरीचे दर्शन घेऊन ते हिमालयाच्या कुशीतील देवपूजित आपल्या आश्रमाकडे गेले.
12.356.3
तावपि ख्यातयशसौ नरनारायणावृषी ।
तस्मिन्नेवाश्रमे रम्ये तेपतुस्तप सत्तमम् ॥ १२.३५६.३ ॥
प्रसिद्ध कीर्तीचे ते नर आणि नारायण हे दोन्ही ऋषी त्याच रमणीय आश्रमात उत्तम तपश्चर्या करीत राहिले.
12.356.4
त्वमप्यमितविक्रान्तः पाण्डवानां कुलोद्वहः ।
पावितात्माऽद्य संवृत्तः श्रुत्वेमामादितः कथाम् ॥ १२.३५६.४ ॥
हे अमित पराक्रमी, पांडवकुलाचा भार वाहणाऱ्या राजा, तुम्हीही ही कथा आदिपासून ऐकून आज पवित्रात्मा झाला आहात.
12.356.5
नैव तस्यापरो लोको नायं पार्थिवसत्तम ।
कर्मणा मनसा वाचा यो द्विष्याद्विष्णुमव्ययम् ॥ १२.३५६.५ ॥
हे राजश्रेष्ठा, कर्माने, मनाने किंवा वाणीने जो अव्यय विष्णूचा द्वेष करतो, त्याच्यासाठी हे जगही नाही आणि दुसरे जगही नाही.
12.356.6
मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः ।
यो द्विष्याद्विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं हरिम् ॥ १२.३५६.६ ॥
देवश्रेष्ठ देव नारायण हरी याचा जो द्वेष करतो, त्याचे पितर नरकात अनंत वर्षे बुडून राहतात.
12.356.7
कथं नाम भवेद्द्वेष्य आत्मा लोकस्य कस्यचित् ।
आत्मा हि पुरुषव्याघ्र ज्ञेयो विष्णुरिति श्रुतिः ॥ १२.३५६.७ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, जगातील कोणाचा आत्मा द्वेष्य कसा असेल? आत्मा हाच विष्णू म्हणून जाणावा, अशी श्रुती आहे.
12.356.8
य एष गुरुरस्माकमृषिर्गन्धवतीसुतः ।
तेनैतत्कथितं तात माहात्म्यं परमात्मनः।
तस्माच्छ्रुतं मया चेदं कथितं च तवानघ ॥ १२.३५६.८ ॥
आमचे गुरू, गन्धवतीचे पुत्र असलेले ते ऋषी, हे तात, परमात्म्याचे हे माहात्म्य सांगितले. म्हणून मी हे ऐकले आणि हे निष्पाप, तुला ते सांगितले.
12.356.9
नारदेन तु संप्राप्तः सरहस्यः ससंग्रहः ।
एष धर्मो जगन्नाथात्साक्षान्नारायणान्नृप ॥ १२.३५६.९ ॥
हे नृपा, हा धर्म रहस्यासह आणि संग्रहासह नारदाने प्राप्त केला; जगन्नाथ साक्षात नारायणाकडून.
12.356.10
एवमेष महान्धर्मः स ते पूर्वं नृपोत्तम ।
कथितो हरिगीतासु समासविधिकल्पितः ॥ १२.३५६.१० ॥
हे नृपश्रेष्ठा, हा महान धर्म पूर्वी तुला सांगितला गेला होता; हरिगीतांमध्ये संक्षेप पद्धतीने रचलेला.
12.356.11
कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् ।
को ह्यन्यः पुण्डरीकाक्षान्महाभारतकृद्भवेत्।
धर्मान्नानाविधांश्चैव को ब्रूयात्तमृते प्रभुम् ॥ १२.३५६.११ ॥
कृष्णद्वैपायन व्यासांना नारायण प्रभू म्हणून जाण. पुंडरीकाक्षाशिवाय महाभारताचा कर्ता दुसरा कोण असू शकेल? त्या प्रभूशिवाय नाना प्रकारचे धर्म कोण सांगू शकेल?
12.356.12
वर्ततां ते महायज्ञो यथासंकल्पितस्त्वया ।
संकल्पिताश्वमेधस्त्वं श्रुतधर्मा च तत्त्वतः ॥ १२.३५६.१२ ॥
तू संकल्पिल्याप्रमाणे तुझा महायज्ञ चालू राहो. तू अश्वमेधाचा संकल्प केला आहेस आणि तत्त्वतः धर्म ऐकलेला आहेस.
12.356.13
एतत्तु महदाख्यानं श्रुत्वा पारीक्षितो नृपः ।
ततो यज्ञसमाप्त्यर्थं क्रियाः सर्वाः समारभत् ॥ १२.३५६.१३ ॥
हे महान आख्यान ऐकून परीक्षिताचा पुत्र राजा यज्ञाच्या समाप्तीसाठी सर्व विधी आरंभ करता झाला.
12.356.14
नारायणीयमाख्यानमेतत्ते कथितं मया ।
पृष्टेन शौनकाद्येह नैमिषारण्यवासिषु ॥ १२.३५६.१४ ॥
नैमिषारण्यात राहणाऱ्या शौनक आदी ऋषींनी विचारल्यावरून हे नारायणीय आख्यान मी तुम्हाला सांगितले.
12.356.15
नारदेन पुरा यद्वै गुरवे तु निवेदितम् ।
ऋषीणां पाण्डवानां च शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः ॥ १२.३५६.१५ ॥
पूर्वी नारदांनी गुरूंना जे सांगितले, ऋषी, पांडव आणि कृष्ण व भीष्म ऐकत असताना ते सांगितले गेले.
12.356.16
स हि परमर्षिर्जनभुवनपतिः ।
पृथुधरणिधरः श्रुतिविनयपरः।
शमनियमनिधिर्यमनियमपरो द्विजवर ।
सहितस्तव च भवतु गतिर्हरिरमरहितः ॥ १२.३५६.१६ ॥
ते परम ऋषी, लोक व प्रजांचे पती, विशाल पृथ्वी धारण करणारे, श्रुती व विनयात तत्पर, शम-नियमांचे निधी आहेत; हे द्विजश्रेष्ठा, देवांचे हितकर्ते हरी तुमच्यासह तुमची गती होवोत.
12.356.17
भयदो मखभागहरोस्तु शरणं स ते ॥ १२.३५६.१७ ॥
ते भय देणारे आणि यज्ञभाग स्वीकारणारे आहेत; ते तुमचे शरण असोत.
12.356.18
त्रिगुणो विगुणश्चतुरात्मधरः ।
पूर्तेष्टयोश्च फलभागहरः।
विदधातु नित्यमजितोऽतिचलो ।
गतिरात्मवतां सुकृतिनामृषीणाम् ॥ १२.३५६.१८ ॥
त्रिगुण व विगुण, चतुरात्म्याला धारण करणारे, पूर्त व इष्टांच्या फलाचा भाग घेणारे; अजित व अतिचल असे ते नेहमी विधान करोत; आत्मसंयमी सुकृती ऋषींची ते गती होवोत.
12.356.19
तं लोकसाक्षिणमजं पुरुषं पुराणं ।
रविवर्णमीश्वरं गतिं बहुशः।
प्रणमध्वमेकमतयो यतः ।
सलिलोद्भवोपि तमृषिं प्रणतः ॥ १२.३५६.१९ ॥
लोकसाक्षी, अजन्मा, पुराण पुरुष, सूर्यवर्ण ईश्वर, गती असलेल्या त्यांना वारंवार एकमनाने नमस्कार करा; जलातून उत्पन्न झालेल्यानेही त्या ऋषीला प्रणाम केला.
12.356.20
स हि लोकयोनिरसृतस्य पदं ।
सूक्ष्मं परायणमचलं हि पदम्।
तत्साङ्ख्ययोगिभिरुदाहृतं तं ।
बुद्ध्या यतात्मभिरिदं सनातनम् ॥ १२.३५६.२० ॥
तोच लोकांचे उगमस्थान आहे; अमृताचे पद, सूक्ष्म, परम आश्रय, अचल पद. सांख्य आणि योगी यांनी त्यालाच सांगितले; संयतात्मे बुद्धीने हे सनातन जाणतात.