ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.358
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.358.1
अहो ह्येकान्तिनः सर्वान्प्रीणाति भगवान्हरिः ।
विधिप्रयुक्तां पूजां च गृह्णाति शिरसा स्वयम् ॥ १२.३५८.१ ॥
ਅਹੋ! ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਏਕਾਂਤਿਕ ਭਗਤਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
12.358.2
ये तु दग्धेन्धना लोके पुण्यपापविवर्जिताः ।
तेषां च या हि निर्दिष्टा पारम्पर्यागता गतिः ॥ १२.३५८.२ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਰਮ-ਇੰਧਨ ਸਾੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆਈ ਜੋ ਗਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
12.358.3
चतुर्थ्यां चैव ते गत्यां गच्छन्ति पुरुषोत्तमम् ।
एकान्तिनस्तु पुरुषा गच्छन्ति परमं पदम् ॥ १२.३५८.३ ॥
ਚੌਥੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਏਕਾਂਤਿਕ ਪੁਰਖ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.358.4
नूनमेकान्तधर्मोऽयं श्रेष्ठो नारायणप्रियः ।
अगत्वा गतयतिस्रो यद्गच्छत्यव्ययं हरिम् ॥ १२.३५८.४ ॥
ਯਕੀਨਨ ਇਹ ਏਕਾਂਤ ਧਰਮ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਏ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਅਵਿਅਯ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.358.5
सहोपनिषदान्वेदान्ये विप्राः सम्यगास्थिताः ।
पठन्ति विधिमास्थाय ये चापि यतिधर्मिणः ॥ १२.३५८.५ ॥
ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਅਪਣਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਤੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.358.6
तेभ्यो विशिष्टां जानामि गतिमेकान्तिनां नृणाम् ।
केनैष धर्मः कथितो देवेन ऋषिणाऽपि वा ॥ १२.३५८.६ ॥
ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਤੀ ਏਕਾਂਤਿਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ?
12.358.7
एकान्तिनां च का चर्या कदा चोत्पादिता विभो ।
एतन्मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३५८.७ ॥
ਏਕਾਂਤੀਆਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਵਿਭੋ? ਮੇਰੇ ਇਸ ਸੰਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
12.358.8
समुपोढेष्वनीकेषु कुरुपाण्डवयोर्मृधे ।
अर्जुने विमनस्के च गीता भगवता स्वयम् ॥ १२.३५८.८ ॥
ਕੌਰਵਾਂ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਜੰਗ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਉਦਾਸ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪ ਗੀਤਾ ਸੁਣਾਈ।
12.358.9
आगतिश्च गतिश्चैव पूर्वं ते कथिता मया ।
गहनो ह्येष धर्मो वै दुर्विज्ञेयोऽकृतात्मभिः ॥ १२.३५८.९ ॥
ਆਉਣਾ ਤੇ ਜਾਣਾ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਧਰਮ ਗਹਿਰਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
12.358.10
संमितः सामवेदेन पुरैवादियुगे कृतः ।
धार्यते स्वयमीशेन राजन्नारायणेन ह ॥ १२.३५८.१० ॥
ਇਹ ਧਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਮਵੇਦ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤੇ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸਨੂੰ ਈਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਧਾਰਦੇ ਹਨ।
12.358.11
एतदर्थं महाराज पृष्टः पार्थेन नारदः ।
ऋषिमध्ये महाभागः शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः ॥ १२.३५८.११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਭਾਗ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ।
12.358.12
गुरुणा च मयाऽप्येव कथितो नृपसत्तम ।
यथा तत्कथितं तत्र नारदेन तथा शृणु ॥ १२.३५८.१२ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉੱਥੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਸੁਣ।
12.358.13
यदाऽऽसीन्मानजं जन्म नारायणमुखोद्गतम् ।
ब्रह्मणः पृथिवीपाल तदा नारायणः स्वयम् ॥ १२.३५८.१३ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਾਨਸ-ਜਨਮਾ (ਪੁੱਤਰ) ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ (ਇਵੇਂ ਕੀਤਾ).
12.358.14
तेन धर्मेण कृतवान्दैवं पित्र्यं च भारत ।
फेनपा ऋषयश्चैव तं धर्मं प्रतिपेदिरे ॥ १२.३५८.१४ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਧਰਮ ਨਾਲ (ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ) ਦੈਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਫੇਨਪ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
12.358.15
वैखानसाः फेनपेभ्यो धर्मं तं प्रतिपदिरे ।
वैखानसेभ्यः सोपस्तु ततः सोऽन्तर्दधे पुनः ॥ १२.३५८.१५ ॥
ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫੇਨਪਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਵੈਖਾਨਸਾਂ ਕੋਲ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
12.358.16
यदाऽऽसीच्चाक्षुषं जन्म द्वितीयं ब्रह्मणो नृप ।
यदा पितामहेनैव सोमाद्धर्मः परिश्रुतः ॥ १२.३५८.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਸੋਮ ਤੋਂ ਧਰਮ ਸੁਣਿਆ।
12.358.17
नारायणात्मको राजन्रुद्राय प्रददौ च तम् ।
ततो योगस्थितो रुद्रः पुरा कृतयुगे नृप ॥ १२.३५८.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਾਰਾਇਣ-ਸਵਰੂਪ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਹ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰੁਦਰ ਨੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤ-ਯੁਗ ਵਿੱਚ (ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ)।
12.358.18
वालखिल्यानृषीन्सर्वान्धर्ममेनमपाठयत् ।
अन्तर्दधे ततो भूयस्तस्य देवस्य मायया ॥ १२.३५८.१८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਲਖਿਲਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਧਰਮ ਸਿਖਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
12.358.19
तृतीयं ब्रह्मणो जन्म यदासीद्वाचिकं महत् ।
तत्रैष धर्मः संभूतः स्वयं नारायणान्नृप ॥ १२.३५८.१९ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਜਨਮ, ਜੋ ਵਾਚਿਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਧਰਮ ਆਪ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
12.358.20
सुपर्णो नाम तमृषिः प्राप्तवान्पुरुषोत्तमात् ।
तपसा वै सुतप्तेन दमेन नियमेन च ॥ १२.३५८.२० ॥
ਸੁਪਰਣ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਤੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਘੋਰ ਤਪ, ਦਮ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੁਆਰਾ।
12.358.21
त्रिः परिक्रान्तवानेतत्सुपर्णो धर्मसुत्तमम् ।
यस्मात्तस्माद्व्रतं ह्येतत्रिसौपर्णमिहोच्येत ॥ १२.३५८.२१ ॥
ਸੁਪਰਣ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ; ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਇੱਥੇ 'ਤ੍ਰਿਸੌਪਰਣ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.358.22
ऋग्वेदपाठपठितं व्रतमेतद्धि दुश्चरम् ।
सुपर्णाच्चाप्यधिगतो धर्म एष सनातनः ॥ १२.३५८.२२ ॥
ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵਰਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਠਿਨ ਹੈ; ਸੁਪਰਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
12.358.23
वायुना द्विपदश्रिष्ठे प्रथितो जगदायुषा ।
वायोः सकाशात्प्राप्तश्च ऋषिभिर्विघसाशिभिः ॥ १२.३५८.२३ ॥
ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਯੂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਜਗਤ ਦੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ; ਵਾਯੂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
12.358.24
तेभ्यो महोदधिश्चैव प्राप्तवान्धर्ममुत्तमम् ।
अन्तर्दधे ततो भूयो नारायणसमाहृतः ॥ १२.३५८.२४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੇ ਵੀ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਟਿਆ ਜਾ ਕੇ ਮੁੜ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
12.358.25
यदा भूयः श्रवणजा सृष्टिरासीन्महात्मनः ।
ब्रह्मणः पुरुषव्याघ्र तत्र कीर्तयतः शृणु ॥ १२.३५८.२५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼੍ਰਵਣਜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਦੋਂ ਫਿਰ ਹੋਈ, ਉੱਥੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
12.358.26
जगत्स्रष्टुमना देवो हरिर्नारायणः स्वयम् ।
चिन्तयामास पुरुषं जगत्सर्गकरं प्रभुम् ॥ १२.३५८.२६ ॥
ਜਗਤ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਹਰਿ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪੁਰਖ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ।
12.358.27
अथ चिन्तयतस्तस्य कर्णाभ्यां पुरुषः स्मृतः ।
प्रजासर्गकरो ब्रह्मा तमुवाच जगत्पतिः ॥ १२.३५८.२७ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਮਕ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਜਗਤਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ।
12.358.28
सृज प्रजाः पुत्र सर्वा मुखतः पादतस्तथा ।
श्रेयस्तव विधास्यामि बलं तेजश्च सुव्रत ॥ १२.३५८.२८ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਂ ਸਿਰਜ—ਮੂੰਹੋਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ, ਬਲ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਿਧਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।
12.358.29
धर्मं च मत्तो गृह्णीष्व सात्वतं नाम नामतः ।
तेन सृष्टं कृतयुगं स्थापयस्व यथाविधि ॥ १२.३५८.२९ ॥
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਤ੍ਵਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।
12.358.30
ततो ब्रह्मा नमश्चक्रे देवाय हरिमेधसे ।
धर्मं चाग्र्यं स जग्राह सरहस्यं ससंग्रहम् ॥ १२.३५८.३० ॥
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰਿਮੇਧਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਭੇਤ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।
12.358.31
आरण्यकेन सहितं नारायणमुखोद्गतम् ।
उपदिश्य ततो धर्मं ब्रह्मणेऽमिततेजसे ॥ १२.३५८.३१ ॥
ਆਰਣਯਕ ਸਹਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਧਰਮ ਅਮਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ
12.358.32
तं कार्तयुगधर्माणं निराशीः कर्मसंज्ञितम् ।
जगाम तमसः पारं यत्राव्यक्तं व्यवस्थितम् ॥ १२.३५८.३२ ॥
ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਧਰਮ ਸਰੂਪ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਕਰਮ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਧਰਮ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਪਾਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਵਿਅਕਤ ਸਥਿਤ ਹੈ।
12.358.33
ततोऽथ वरदो देवो ब्रह्मा लोकपितामहः ।
असृजत्स ततो लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान् ॥ १२.३५८.३३ ॥
ਫਿਰ ਵਰਦਾਤਾ ਦੇਵ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰਚੇ।
12.358.34
ततः प्रावर्तत तदा आदौ कृतयुगं शुभम् ।
ततो हि सात्वतो धर्मो व्याप्य लोकानवस्थितः ॥ १२.३५८.३४ ॥
ਤਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸਾਤਵਤ ਧਰਮ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੋਇਆ।
12.358.35
तेनैवाद्येन धर्मेण ब्रह्मा लोकविसर्गकृत् ।
पूजयामास देवेशं हरिं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५८.३५ ॥
ਉਸੇ ਆਦਿ ਧਰਮ ਨਾਲ ਲੋਕ-ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹਰਿ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
12.358.36
धर्मप्रतिष्ठाहेतोश्च मनुं स्वारोचिषं ततः ।
अध्यापयामास तदा लोकानां हितकाम्यया ॥ १२.३५८.३६ ॥
ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਤਦ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।
12.358.37
ततः स्वारोचिषः पुत्रं स्वयं शङ्खपदं नृप ।
अध्यापयत्पुराऽव्यग्रः सर्वलोकपतिर्विभुः ॥ १२.३५८.३७ ॥
ਫਿਰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਨੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਦ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋਏ ਸਿਖਾਇਆ; ਉਹ ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸੀ।
12.358.38
ततः शङ्खपदश्चापि पुत्रमात्मजमौरसम् ।
दिशापालं सुधर्माणमध्यापयत भारत।
सोऽन्तर्दधे ततो भूयः प्राप्ते त्रेतायुगे पुनः ॥ १२.३५८.३८ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੰਖਪਦ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਸ਼ਾਪਾਲ ਸੁਧਰਮਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਉਹ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
12.358.39
नासत्ये जन्मनि पुरा ब्रह्मणः पार्थिवोत्तम ।
धर्ममेतं स्वयं देवो हरिर्नारायणः प्रभुः ॥ १२.३५८.३९ ॥
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਸਤਯ-ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਖੁਦ ਇਹ ਧਰਮ [ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ]।
12.358.40
तज्जगादारविन्दाक्षो ब्रह्मणः पश्यतस्तदा ।
सनत्कुमारो भगवांस्ततः प्राधीतवान्नृप ॥ १२.३५८.४० ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕਮਲਨੇਤਰ ਨੇ ਉਹ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ।
12.358.41
सनत्कुमारादपि च वीरणो वै प्रजापतिः ।
कृतादौ कुरुशार्दूल धर्ममेतदधीतवान् ॥ १२.३५८.४१ ॥
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀਰਣ ਨੇ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਰਮ ਸਿੱਖਿਆ।
12.358.42
वीरणश्चाप्यधीत्यैनं रैभ्याय मुनये ददौ ।
रैभ्यः पुत्राय शुद्धाय सुव्रताय सुमेधसे ॥ १२.३५८.४२ ॥
ਵੀਰਣ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਖ ਕੇ ਰੈਭਯ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਰੈਭਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਸੁਵ੍ਰਤ, ਸੁਮੇਧਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ [ਦਿੱਤਾ]।
12.358.43
कुक्षिपालाय च ददौ विशालाय च धर्मिणे ।
ततोऽप्यन्तर्दधे भूयो नारायणमुखोद्गतः ॥ १२.३५८.४३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਕਸ਼ਿਪਾਲ ਨੂੰ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉਹ ਮੁੜ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
12.358.44
अण्डजे जन्मनि पुनर्ब्रह्मणे हरियोनये ।
एष धर्मः समुद्भूतो नारायणमुखात्पुनः ॥ १२.३५८.४४ ॥
ਅੰਡਜ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਹਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਇਹ ਧਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
12.358.45
गृहीतो ब्रह्मणा राजन्प्रयुक्तश्च यथाविधि ।
अध्यापिताश्च मुनयो नाम्ना बर्हिपदो नृप ॥ १२.३५८.४५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਿਆ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਬਰਹਿਪਦ ਨਾਮ ਦੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।
12.358.46
बर्हिषद्भ्यश्च संप्राप्तः सामवेदान्तगं द्विजम् ।
ज्येष्ठं नामाभिविख्यातं ज्येष्ठसामव्रतो हरिः ॥ १२.३५८.४६ ॥
ਬਰਹਿਸ਼ਦਾਂ ਤੋਂ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੇਸ਼ਟ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹਰੀ ਜੇਸ਼ਟਸਾਮ ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਪਾਲਕ ਸਨ।
12.358.47
ज्येष्ठाच्चाप्यनुसंक्रान्तो राजानमविकम्पनम् ।
अन्तर्दधे ततो राजन्नेष दर्मः प्रभो हरेः ॥ १२.३५८.४७ ॥
ਜੇਸ਼ਟ ਤੋਂ ਇਹ ਅਵਿਕੰਪਨ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਹਰੀ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।
12.358.48
यदिदं सप्तमं जन्म पद्मजं ब्रह्मणो नृप ।
तत्रैष धर्मः कथितः स्वयं नारायणेन ह ॥ १२.३५८.४८ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਦਮਜ ਸੱਤਵਾਂ ਜਨਮ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਰਮ ਖੁਦ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.358.49
पितामहाय शुद्धाय युगादौ लोकधारिणे ।
पितामहश्च दक्षाय धर्ममेतं पुरा ददौ ॥ १२.३५८.४९ ॥
ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰੀ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਧਰਮ ਦਿੱਤਾ।
12.358.50
ततो ज्येष्ठे तु दौहित्रे प्रादाद्दक्षो नृपोत्तम ।
आदित्ये सवितुर्ज्येष्ठे विवस्वाञ्जगृहे ततः ॥ १२.३५८.५० ॥
ਫਿਰ ਦਕਸ਼ ਨੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦੌਹਿਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ; ਫਿਰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।
12.358.51
त्रेतायुगादौ च ततो विवस्वान्ममवे ददौ ।
मनुश्च लोकभूत्यर्थं सुतायेक्ष्वाकवे ददौ ॥ १२.३५८.५१ ॥
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮਨੂ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
12.358.52
इक्ष्वाकुणा च कथितो व्याप्य लोकानवस्थितः ।
गमिष्यति क्षयान्ते च पुनर्नारायणं नृप ॥ १२.३५८.५२ ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੁਆਰਾ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਧਰਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਸ਼ੈ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਜਾਵੇਗਾ।
12.358.53
यतीनां चापि यो धर्मः स ते पूर्वं नृपोत्तम ।
कथितो हरिगीतासु समासविधिकल्पितः ॥ १२.३५८.५३ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਯਤੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
12.358.54
नारदेन सुसंप्राप्तः सरहस्यः ससंग्रहः ।
एष धर्मो जगन्नाथात्साक्षान्नारायणान्नृप ॥ १२.३५८.५४ ॥
ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਧਰਮ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਧਰਮ ਜਗਨਨਾਥ ਸਾਖਿਆਤ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਆਇਆ।
12.358.55
एवमेव महान्धर्मे आद्यो राजन्सनातनः ।
दुर्विज्ञेयो दुष्करश्च सात्वतैर्धार्यते सदा ॥ १२.३५८.५५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮਹਾਨ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ; ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ; ਸਾਤਵਤ ਇਸਨੂੰ ਸਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.358.56
धर्मज्ञानेन चैतेन सुप्रयुक्तेन कर्मणा ।
अहिंसाधर्मयुक्तेन प्रीयते हरिरीश्वरः ॥ १२.३५८.५६ ॥
ਇਸ ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ, ਅਹਿੰਸਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਈਸ਼ਵਰ ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.358.57
एकव्यूहविभागो वा क्वचिद्द्विव्यूहसंज्ञितः ।
त्रिव्यूहश्चापि संख्यातश्चतुर्व्यूहश्च दृश्यते ॥ १२.३५८.५७ ॥
ਕਿਤੇ ਇਕ ਵਿਊਹ ਦਾ ਵਿਭਾਗ, ਜਾਂ ਦੋ ਵਿਊਹ ਨਾਮ ਦਾ; ਤ੍ਰਿਵਿਊਹ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਤੁਰਵਿਊਹ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
12.358.58
हरिरेव हि क्षेत्रज्ञो निर्ममो निष्कलस्तथा ।
जीवश्च सर्वभूतेषु पञ्चभूतगुणातिगः ॥ १२.३५८.५८ ॥
ਹਰੀ ਹੀ ਖੇਤਰਗਿਆ ਹਨ; ਮਮਤਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ, ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ।
12.358.59
मनश्च प्रथितं राजन्पञ्चन्द्रियसमीरणम् ।
एष लोकनिधिः श्रीमानेषु लोकविसर्गकृत् ॥ १२.३५८.५९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਵਾਯੂ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.358.60
अकर्ता चैव कर्ता च कार्यं कारणमेव च ।
यथेच्छति तथा राजन्क्रीडते पुरुषोऽव्ययः ॥ १२.३५८.६० ॥
ਉਹ ਅਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਅਯ ਪੁਰਸ਼ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
12.358.61
एष एकान्तिधर्मस्ते कीर्तितो नृपसत्तम ।
मया गुरुप्रसादेन दुर्विज्ञेयोऽकृतात्मभिः ॥ १२.३५८.६१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਏਕਾਂਤਿਕ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਔਖਾ ਹੈ।
12.358.62
एकान्तिनो हि पुरुषा दुर्लभा बहवो नृप ।
यद्येकान्तिभिराकीर्णं जगत्स्यात्कुरुनन्दनः ॥ १२.३५८.६२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਏਕਾਂਤਿਕ ਪੁਰਸ਼ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ; ਹੇ ਕੁਰੁਨੰਦਨ, ਜੇ ਇਹ ਜਗਤ ਏਕਾਂਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ (ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ)।
12.358.63
अहिंसकैरात्मविद्भिः सर्वभूतहिते रतैः ।
भवेत्कृतयुगप्राप्तिराशीः कर्मविवर्जिता ॥ १२.३५८.६३ ॥
ਅਹਿੰਸਕ, ਆਤਮਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਲੋਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
12.358.64
एवं स भगवान्व्यासो गुरुर्मम विशांपते ।
कथयामास धर्मज्ञो धर्मराजे द्विजोत्तमः ॥ १२.३५८.६४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ, ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
12.358.65
ऋषीणां संनिधौ राजञ्शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः ।
तस्याप्यकथयत्पूर्वं नारदः सुमहातपाः ॥ १२.३५८.६५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.358.66
देवं परमकं ब्रह्म श्वेतं चन्द्राभमच्युतम् ।
यत्र चैकान्तिनो यान्ति नारायणपरायणाः।
तदेव परमं स्थानं मुक्तानां केवलं भवेत् ॥ १२.३५८.६६ ॥
ਚਿੱਟੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ, ਅਚੁਤ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇਵ ਕੋਲ ਏਕਾਂਤਿਕ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਪਰਾਇਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਮੁਕਤਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।
12.358.67
एवं बहुविधं धर्मं प्रविबुद्धैर्निषेवितम् ।
न कुर्वन्ति कथं विप्रा अन्ये नानाव्रते स्थिताः ॥ १२.३५८.६७ ॥
ਪ੍ਰਬੁੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਗਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਧਰਮ, ਨਾਨਾ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
12.358.68
तिस्रः प्रकृतयो राजन्देहबन्धेषु निर्मिताः ।
सात्विकी राजसी चैव तामसी चैव भारत ॥ १२.३५८.६८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਹ-ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ — ਸਾਤਵਿਕੀ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਤਾਮਸੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
12.358.69
देहबन्धेषु पुरुषः श्रेष्ठः कुरुकुलोद्वह ।
सात्विकः पुरुषव्याघ्र भवेन्मोक्षाय निश्चितः ॥ १२.३५८.६९ ॥
ਦੇਹ-ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼, ਹੇ ਕੁਰੁਕੁਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਤਵਿਕ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ ਮੋਕਸ਼ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.358.70
अत्रापि स विजानाति पुरुषं ब्रह्मवित्तमम् ।
नारायणां परं मोक्षे ततो वै सात्विकः स्मृतः ॥ १२.३५८.७० ॥
ਏਥੇ ਵੀ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.358.71
मनीषितं च प्राप्नोति चिन्तयन्पुरुषोत्तमम् ।
एकान्तभक्तः सततं नारायणपरायणः ॥ १२.३५८.७१ ॥
ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਇਕਾਂਤ ਭਗਤ, ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ।
12.358.72
मनीषिणो हि ये केचिद्यतयो मोक्षधर्मिणः ।
तेषां विच्छिन्नतृष्णानां योगक्षेमवहो हरिः ॥ १२.३५८.७२ ॥
ਮੋਕਸ਼ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਕੁਝ ਮਨੀਸ਼ੀ ਤੇ ਯਤੀ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛਿੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ-ਖੇਮ ਨੂੰ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਹੈ।
12.358.73
जायमानं हि पुरुषं यं पश्येन्मधुसूदनः ।
सात्विकस्तु स विज्ञेयो भवेन्मोक्षे च निश्चितः ॥ १२.३५८.७३ ॥
ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਜਿਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੋਕਸ਼ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.358.74
साङ्ख्ययोगेन तुल्यो हि धर्म एकान्तिसेवितः ।
नारायणात्मके मोक्षे ततो यान्ति परां गतिं ॥ १२.३५८.७४ ॥
ਸਾਂਖਿਆ-ਯੋਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਉਹ ਧਰਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਏਕਾਂਤੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਰਾਇਣਾਤਮਕ ਮੋਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.358.75
नारायणेन दृष्टस्तचु प्रतिबुद्धो भवेत्पुमान् ।
एवमात्मेच्छया राजन्प्रतिबुद्धो न जायते ॥ १२.३५८.७५ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਗ੍ਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਤਮ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
12.358.76
राजसी तामसी चैव व्यामिश्रे प्रकृती स्मृते ।
तदात्मकं हि पुरुषं जायमानं विशांपते।
प्रवृत्तिलक्षणैर्युक्तं नावेक्षति हरिः स्वयम् ॥ १२.३५८.७६ ॥
ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਤਾਮਸੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਹਰੀ ਆਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
12.358.77
पश्यत्येनं जायमानं ब्रह्मा लोकपितामहः ।
रजसा तपसा चैव मानसं समभिप्लुतम् ॥ १२.३५८.७७ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ।
12.358.78
कामं देवाश्च ऋषयः सत्वस्था नृपसत्तम ।
हीनाः सत्वेन सूक्ष्मेण ततो वैकारिकाः स्मृताः ॥ १२.३५८.७८ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜ਼ਰੂਰ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਪਰ ਸੂਖਮ ਸੱਤਵ ਤੋਂ ਹੀਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕਾਰਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
12.358.79
कथं वैकारिको गच्छेत्पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।
वद सर्वं यथादृष्टं प्रवृत्तिं च यथाक्रमम् ॥ १२.३५८.७९ ॥
ਵੈਕਾਰਿਕ ਪੁਰਖ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਸਭ ਕੁਝ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੋ।
12.358.80
सुसूक्ष्मं तत्त्वसंयुक्तं संयुक्तं त्रिभिरक्षरैः ।
पुरुषः पुरुषं गच्छेन्निष्क्रियं पञ्चविंशकम् ॥ १२.३५८.८० ॥
ਅਤਿ ਸੂਖਮ, ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਪੱਚੀਵੇਂ ਤੱਤ ਸਹਿਤ ਪੁਰਖ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
12.358.81
एवमेकं साङ्ख्ययोगं वेदारण्यकमेव च ।
परस्पराङ्गान्येतानि पाञ्चरात्रं च कथ्यते ॥ १२.३५८.८१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਖਯ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਆਰਣਯਕ ਇੱਕ ਹਨ; ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਹਨ; ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.358.82
एष एकान्तिनां धर्मो नारायणपरात्मकः ॥ १२.३५८.८२ ॥
ਇਹ ਏਕਾਂਤੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਜਿਸਦੀ ਆਤਮਾ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
12.358.83
यथा समुद्रात्प्रसृता जलौघा ।
स्तमेव राजन्पुनराविशन्ति।
इमे तथा ज्ञानमहाजलौघा ।
नारायणं वै पुनराविशन्ति ॥ १२.३५८.८३ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵਗੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਜਿਵੇਂ ਫਿਰ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.358.84
एष ते कथितो धर्मः सात्वतो यदुबान्धव ।
कुरुष्वैनं यथान्यायं यदि शक्तोसि भारत ॥ १२.३५८.८४ ॥
ਹੇ ਯਦੂ ਬੰਧੂ, ਇਹ ਸਾਤਵਤ ਧਰਮ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਣ ਕਰ।
12.358.85
एवं हि स महाभागो नारदो गुरवे मम ।
श्वेतानां यतिनां चाह एकान्तगतिमख्याम् ॥ १२.३५८.८५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤ ਯਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਏਕਾਂਤ ਗਤੀ ਦੱਸੀ ਸੀ।
12.358.86
व्यासश्चाकथयत्प्रीत्या धर्मपुत्राय धीमते ।
स एवायं मया तुभ्यमाख्यातः प्रसृतो गुरोः ॥ १२.३५८.८६ ॥
ਵਿਆਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਉਹੀ ਇਹ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
12.358.87
इत्थं हि दुश्चरो धर्म एष पार्थिवसत्तम ।
यथैव त्वं तथैवान्ये न भजन्ति च मोहिताः ॥ १२.३५८.८७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਧਰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋਰ ਮੋਹਿਤ ਲੋਕ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.358.88
कृष्ण एव हि लोकानां भावनो मोहनस्तथा ।
संहारकारकश्चैव कारणं च विशांपते ॥ १२.३५८.८८ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ, ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹਨ; ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਉਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ।