มหาภารตะ · อัธยายะ 12.358
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.358.1
अहो ह्येकान्तिनः सर्वान्प्रीणाति भगवान्हरिः ।
विधिप्रयुक्तां पूजां च गृह्णाति शिरसा स्वयम् ॥ १२.३५८.१ ॥
โอ้! พระผู้เป็นเจ้าหริทรงโปรดปรานบรรดาภักตที่มีจิตแน่วแน่ต่อพระองค์ทั้งปวง และทรงรับการบูชาที่ทำตามวิธีไว้ด้วยพระเศียรของพระองค์เอง
12.358.2
ये तु दग्धेन्धना लोके पुण्यपापविवर्जिताः ।
तेषां च या हि निर्दिष्टा पारम्पर्यागता गतिः ॥ १२.३५८.२ ॥
ส่วนคติที่ถ่ายทอดกันมาตามประเพณีและกำหนดไว้สำหรับผู้ที่อยู่ในโลกนี้ ผู้ที่เชื้อเพลิงถูกเผาแล้วและพ้นจากบุญและบาป
12.358.3
चतुर्थ्यां चैव ते गत्यां गच्छन्ति पुरुषोत्तमम् ।
एकान्तिनस्तु पुरुषा गच्छन्ति परमं पदम् ॥ १२.३५८.३ ॥
ในคติที่สี่ พวกเขาย่อมไปสู่พระปุรุโษตตมะ ส่วนบุรุษผู้มีจิตแน่วแน่ย่อมไปสู่สภาวะสูงสุด
12.358.4
नूनमेकान्तधर्मोऽयं श्रेष्ठो नारायणप्रियः ।
अगत्वा गतयतिस्रो यद्गच्छत्यव्ययं हरिम् ॥ १२.३५८.४ ॥
แน่นอนว่าธรรมแห่งความภักดีอย่างแน่วแน่นี้เป็นธรรมที่ยอดเยี่ยมและเป็นที่รักของพระนารายณ์ เพราะไม่ต้องผ่านคติทั้งสามก็ไปถึงพระหริผู้ไม่เสื่อมสลาย
12.358.5
सहोपनिषदान्वेदान्ये विप्राः सम्यगास्थिताः ।
पठन्ति विधिमास्थाय ये चापि यतिधर्मिणः ॥ १२.३५८.५ ॥
พราหมณ์ทั้งหลายที่ยึดมั่นในพระเวทพร้อมทั้งอุปนิษัทอย่างถูกต้อง และสวดท่องตามวิธี รวมทั้งผู้ที่ถือปฏิบัติธรรมของยติด้วย
12.358.6
तेभ्यो विशिष्टां जानामि गतिमेकान्तिनां नृणाम् ।
केनैष धर्मः कथितो देवेन ऋषिणाऽपि वा ॥ १२.३५८.६ ॥
ข้าพเจ้ารู้ว่ามีคติที่วิเศษกว่าของพวกเขาสำหรับมนุษย์ผู้มีจิตแน่วแน่ ธรรมนี้ถูกประกาศโดยเทพองค์ใด หรือฤๅษีองค์ใด
12.358.7
एकान्तिनां च का चर्या कदा चोत्पादिता विभो ।
एतन्मे संशयं छिन्धि परं कौतूहलं हि मे ॥ १२.३५८.७ ॥
การปฏิบัติของเอกานติน และเกิดขึ้นเมื่อใดเป็นครั้งแรก โอ้ผู้ยิ่งใหญ่ ขอทรงแก้ความสงสัยนี้ของข้าพเจ้า เพราะข้าพเจ้าอยากรู้ยิ่งนัก
12.358.8
समुपोढेष्वनीकेषु कुरुपाण्डवयोर्मृधे ।
अर्जुने विमनस्के च गीता भगवता स्वयम् ॥ १२.३५८.८ ॥
เมื่อกองทัพของเการพและปาณฑพยกมาประจันหน้ากันเพื่อทำศึก พระผู้เป็นเจ้าทรงขับร้องคีตาให้อรชุนผู้มีใจท้อแท้ฟังด้วยพระองค์เอง
12.358.9
आगतिश्च गतिश्चैव पूर्वं ते कथिता मया ।
गहनो ह्येष धर्मो वै दुर्विज्ञेयोऽकृतात्मभिः ॥ १२.३५८.९ ॥
ข้าพเจ้าได้เล่าเรื่องการมาและการไปให้ท่านฟังแล้ว ธรรมนี้ลึกซึ้งนัก และผู้ที่ไม่สำรวมตนย่อมเข้าใจได้ยาก
12.358.10
संमितः सामवेदेन पुरैवादियुगे कृतः ।
धार्यते स्वयमीशेन राजन्नारायणेन ह ॥ १२.३५८.१० ॥
ธรรมนี้ถูกจัดตั้งขึ้นตั้งแต่นานมาแล้วในยุคแรกเริ่ม และสามเวทได้กำหนดไว้ โอ้กษัตริย์ พระองค์พระนารายณ์ผู้เป็นเจ้าทรงค้ำจุนไว้ด้วยพระองค์เอง
12.358.11
एतदर्थं महाराज पृष्टः पार्थेन नारदः ।
ऋषिमध्ये महाभागः शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः ॥ १२.३५८.११ ॥
เพราะเหตุนี้เองท่านมหาราช ปารถ (อรชุน) จึงทูลถามพระนารทผู้มีบุญยิ่งท่ามกลางฤๅษี ขณะที่พระกฤษณะและภีษมะกำลังฟังอยู่
12.358.12
गुरुणा च मयाऽप्येव कथितो नृपसत्तम ।
यथा तत्कथितं तत्र नारदेन तथा शृणु ॥ १२.३५८.१२ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ ข้าพเจ้าและครูของข้าพเจ้าก็ได้กล่าวเรื่องนี้ไว้เช่นกัน จงฟังว่าพระนารทได้เล่าไว้อย่างไรที่นั่น
12.358.13
यदाऽऽसीन्मानजं जन्म नारायणमुखोद्गतम् ।
ब्रह्मणः पृथिवीपाल तदा नारायणः स्वयम् ॥ १२.३५८.१३ ॥
โอ้ผู้พิทักษ์แผ่นดิน เมื่อการเกิดแต่จิตของพระพรหมได้ประจักษ์ขึ้นจากพระโอษฐ์ของพระนารายณ์ ณ เวลานั้น พระนารายณ์เองก็ทรงกระทำเช่นนั้น
12.358.14
तेन धर्मेण कृतवान्दैवं पित्र्यं च भारत ।
फेनपा ऋषयश्चैव तं धर्मं प्रतिपेदिरे ॥ १२.३५८.१४ ॥
โอ้ทายาทแห่งภรตะ ด้วยธรรมนั้น พระองค์ทรงประกอบพิธีของเทพและบรรพบุรุษ และฤๅษีผู้ดื่มฟองก็ได้น้อมรับธรรมนั้นเช่นกัน
12.358.15
वैखानसाः फेनपेभ्यो धर्मं तं प्रतिपदिरे ।
वैखानसेभ्यः सोपस्तु ततः सोऽन्तर्दधे पुनः ॥ १२.३५८.१५ ॥
ฤๅษีวิขานสะรับธรรมนั้นจากผู้ดื่มฟอง แล้วพระองค์จึงเสด็จมาหาวิขานสะ และหลังจากนั้นทรงอันตรธานไปอีก
12.358.16
यदाऽऽसीच्चाक्षुषं जन्म द्वितीयं ब्रह्मणो नृप ।
यदा पितामहेनैव सोमाद्धर्मः परिश्रुतः ॥ १२.३५८.१६ ॥
โอ้กษัตริย์ เมื่อการเกิดครั้งที่สองของพระพรหมคือจากซากุษะได้เกิดขึ้น ตอนนั้นปู่พระพรหมเองได้ฟังธรรมจากพระโสม
12.358.17
नारायणात्मको राजन्रुद्राय प्रददौ च तम् ।
ततो योगस्थितो रुद्रः पुरा कृतयुगे नृप ॥ १२.३५८.१७ ॥
โอ้กษัตริย์ พระองค์ผู้มีธรรมชาติเป็นพระนารายณ์ได้ประทานธรรมนั้นแก่พระรุทร จากนั้นพระรุทรผู้ตั้งมั่นในโยคะ โอ้กษัตริย์ ในกฤตยุคแต่โบราณ ก็ได้รับธรรมนั้นไป
12.358.18
वालखिल्यानृषीन्सर्वान्धर्ममेनमपाठयत् ।
अन्तर्दधे ततो भूयस्तस्य देवस्य मायया ॥ १२.३५८.१८ ॥
พระองค์ทรงสอนธรรมนี้แก่ฤๅษีวาลขิลยะทั้งหมด แล้วด้วยมายาของพระเทพองค์นั้น จึงทรงอันตรธานไปอีก
12.358.19
तृतीयं ब्रह्मणो जन्म यदासीद्वाचिकं महत् ।
तत्रैष धर्मः संभूतः स्वयं नारायणान्नृप ॥ १२.३५८.१९ ॥
การเกิดครั้งที่สามของพระพรหม ซึ่งเป็นการเกิดจากวาจาอันยิ่งใหญ่ โอ้กษัตริย์ ณ ที่นั้นธรรมนี้ได้บังเกิดขึ้นเองจากพระนารายณ์
12.358.20
सुपर्णो नाम तमृषिः प्राप्तवान्पुरुषोत्तमात् ।
तपसा वै सुतप्तेन दमेन नियमेन च ॥ १२.३५८.२० ॥
ฤๅษีชื่อสุบรรณได้รับธรรมนั้นจากพระปุรุโษตตมะ ด้วยการบำเพ็ญตบะอย่างเข้มข้น การสำรวมตน และการถือศีลวัตร
12.358.21
त्रिः परिक्रान्तवानेतत्सुपर्णो धर्मसुत्तमम् ।
यस्मात्तस्माद्व्रतं ह्येतत्रिसौपर्णमिहोच्येत ॥ १२.३५८.२१ ॥
สุบรรณได้โคจรรอบธรรมอันสูงสุดนี้สามครั้ง เพราะเหตุนั้น ข้อวัตรนี้จึงเรียกว่าตริสอุบรรณในที่นี้
12.358.22
ऋग्वेदपाठपठितं व्रतमेतद्धि दुश्चरम् ।
सुपर्णाच्चाप्यधिगतो धर्म एष सनातनः ॥ १२.३५८.२२ ॥
ข้อวัตรนี้ซึ่งสวดด้วยการท่องฤคเวท ยากยิ่งที่จะปฏิบัติ และธรรมอันเป็นนิรันดร์นี้ก็ได้มาจากสุบรรณเช่นกัน
12.358.23
वायुना द्विपदश्रिष्ठे प्रथितो जगदायुषा ।
वायोः सकाशात्प्राप्तश्च ऋषिभिर्विघसाशिभिः ॥ १२.३५८.२३ ॥
โดยพระวายุ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่สัตว์สองเท้า ธรรมนี้จึงแพร่หลายไปพร้อมกับชีวิตของโลก และได้รับมาจากการอยู่ใกล้พระวายุ โดยเหล่าฤๅษีผู้กินเศษอาหาร
12.358.24
तेभ्यो महोदधिश्चैव प्राप्तवान्धर्ममुत्तमम् ।
अन्तर्दधे ततो भूयो नारायणसमाहृतः ॥ १२.३५८.२४ ॥
จากเหล่าฤๅษีนั้น มหาสมุทรก็ได้รับธรรมอันสูงสุดนี้ด้วย ต่อมาธรรมนั้นก็อันตรธานไปอีก เมื่อพระนารายณ์ทรงดึงกลับไป
12.358.25
यदा भूयः श्रवणजा सृष्टिरासीन्महात्मनः ।
ब्रह्मणः पुरुषव्याघ्र तत्र कीर्तयतः शृणु ॥ १२.३५८.२५ ॥
เมื่อการสร้างโลกซึ่งเกิดจากการฟังได้เกิดขึ้นอีกครั้งจากพระพรหมผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ โอ้ปุรุษวยาฆระ จงฟังเรื่องที่เล่าไว้ตรงนั้นเถิด
12.358.26
जगत्स्रष्टुमना देवो हरिर्नारायणः स्वयम् ।
चिन्तयामास पुरुषं जगत्सर्गकरं प्रभुम् ॥ १२.३५८.२६ ॥
พระเจ้าหริ นารายณ์ ผู้มีพระทัยมุ่งจะสร้างโลก ได้ทรงพิจารณาถึงพระปุรุษะ เจ้าผู้ทรงอำนาจผู้ทรงสร้างการกำเนิดของโลกด้วยพระองค์เอง
12.358.27
अथ चिन्तयतस्तस्य कर्णाभ्यां पुरुषः स्मृतः ।
प्रजासर्गकरो ब्रह्मा तमुवाच जगत्पतिः ॥ १२.३५८.२७ ॥
ขณะที่พระองค์ทรงพิจารณาอยู่นั้น จากพระกรรณทั้งสองก็ปรากฏบุรุษพระนามว่าพระพรหม ผู้ทำการสร้างสรรพสัตว์ จอมแห่งโลกจึงตรัสกับบุรุษนั้น
12.358.28
सृज प्रजाः पुत्र सर्वा मुखतः पादतस्तथा ।
श्रेयस्तव विधास्यामि बलं तेजश्च सुव्रत ॥ १२.३५८.२८ ॥
ลูกเอ๋ย จงสร้างสรรพสัตว์ทั้งปวงจากพระโอษฐ์ และจากพระบาทเช่นกัน โอ้ผู้มีวัตรอันงาม เราจะประทานความเจริญ กำลัง และรัศมีแก่เจ้า
12.358.29
धर्मं च मत्तो गृह्णीष्व सात्वतं नाम नामतः ।
तेन सृष्टं कृतयुगं स्थापयस्व यथाविधि ॥ १२.३५८.२९ ॥
จงรับธรรมที่รู้จักกันในนามสาตวตะจากเรา และจงสถาปนายุคกฤตที่สร้างขึ้นด้วยธรรมนั้น ตามระเบียบแบบแผน
12.358.30
ततो ब्रह्मा नमश्चक्रे देवाय हरिमेधसे ।
धर्मं चाग्र्यं स जग्राह सरहस्यं ससंग्रहम् ॥ १२.३५८.३० ॥
จากนั้นพระพรหมก็ถวายนมัสการแด่เทพเจ้าหริเมธัส และทรงรับธรรมอันประเสริฐที่สุด พร้อมด้วยคำสอนลับและบทสรุปรวบยอด
12.358.31
आरण्यकेन सहितं नारायणमुखोद्गतम् ।
उपदिश्य ततो धर्मं ब्रह्मणेऽमिततेजसे ॥ १२.३५८.३१ ॥
เมื่อพระองค์ทรงถ่ายทอดธรรมซึ่งเปล่งออกจากพระโอษฐ์ของพระนารายณ์ พร้อมด้วยอรัณยกะ แก่พระพรหมผู้มีพระเดชอันหาประมาณมิได้แล้ว
12.358.32
तं कार्तयुगधर्माणं निराशीः कर्मसंज्ञितम् ।
जगाम तमसः पारं यत्राव्यक्तं व्यवस्थितम् ॥ १२.३५८.३२ ॥
พระองค์ผู้มีธรรมแห่งยุคกฤตตลอดจนปราศจากความปรารถนาในผลและมีนามว่ากรรม ได้เสด็จข้ามความมืดไปยังฝั่งไกล ที่ซึ่งอวยกตะดำรงอยู่
12.358.33
ततोऽथ वरदो देवो ब्रह्मा लोकपितामहः ।
असृजत्स ततो लोकान्कृत्स्नान्स्थावरजङ्गमान् ॥ १२.३५८.३३ ॥
จากนั้น พระพรหมผู้เป็นเทพพระองค์ประทานพร ผู้เป็นปู่ของโลกทั้งหลาย ก็ทรงสร้างโลกทั้งปวง ทั้งที่ไม่เคลื่อนที่และที่เคลื่อนที่ได้
12.358.34
ततः प्रावर्तत तदा आदौ कृतयुगं शुभम् ।
ततो हि सात्वतो धर्मो व्याप्य लोकानवस्थितः ॥ १२.३५८.३४ ॥
ครั้งนั้นยุคกฤตอันเป็นมงคลก็เริ่มขึ้นในตอนแรก จากนั้นธรรมสาตวตะก็แผ่ไปทั่วโลกและตั้งมั่นอยู่
12.358.35
तेनैवाद्येन धर्मेण ब्रह्मा लोकविसर्गकृत् ।
पूजयामास देवेशं हरिं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.३५८.३५ ॥
ด้วยธรรมขั้นต้นนั้นเอง พระพรหม ผู้ทำให้โลกทั้งหลายปรากฏขึ้น ได้บูชาเจ้าแห่งเทวดา คือพระหริ นารายณ์ ผู้เป็นเจ้า
12.358.36
धर्मप्रतिष्ठाहेतोश्च मनुं स्वारोचिषं ततः ।
अध्यापयामास तदा लोकानां हितकाम्यया ॥ १२.३५८.३६ ॥
เพื่อการสถาปนาธรรม และปรารถนาความเกื้อกูลแก่โลกทั้งหลาย ท่านจึงให้มนูสวารอจิษะศึกษาธรรมนั้นในครั้งนั้น
12.358.37
ततः स्वारोचिषः पुत्रं स्वयं शङ्खपदं नृप ।
अध्यापयत्पुराऽव्यग्रः सर्वलोकपतिर्विभुः ॥ १२.३५८.३७ ॥
ต่อมา สวารอจิษะเองซึ่งเป็นจอมแห่งโลกทั้งปวงผู้ทรงอำนาจและไม่หวั่นไหว ได้ให้โอรสของตนคือศังขปทะศึกษาธรรมนั้นในกาลก่อน โอ้พระราชา
12.358.38
ततः शङ्खपदश्चापि पुत्रमात्मजमौरसम् ।
दिशापालं सुधर्माणमध्यापयत भारत।
सोऽन्तर्दधे ततो भूयः प्राप्ते त्रेतायुगे पुनः ॥ १२.३५८.३८ ॥
ต่อมา ศังขปทะเองก็ได้ให้สุธรรมันโอรสแท้ของตนซึ่งเป็นผู้พิทักษ์ทิศศึกษาธรรมนั้น โอ้ภารตะ ศังขปทะได้อันตรธานไป และเมื่อยุคเตรตามาถึงอีกครั้ง ก็ปรากฏขึ้นอีก
12.358.39
नासत्ये जन्मनि पुरा ब्रह्मणः पार्थिवोत्तम ।
धर्ममेतं स्वयं देवो हरिर्नारायणः प्रभुः ॥ १२.३५८.३९ ॥
โอ้ประมุขแห่งกษัตริย์ ในกาลก่อน ในยุคนาสัตยะ ณ การประสูติของพระพรหม พระเจ้าหริ นารายณ์ ผู้เป็นเจ้า ได้ทรงแสดงธรรมนี้ด้วยพระองค์เอง
12.358.40
तज्जगादारविन्दाक्षो ब्रह्मणः पश्यतस्तदा ।
सनत्कुमारो भगवांस्ततः प्राधीतवान्नृप ॥ १२.३५८.४० ॥
พระผู้มีดวงตาดุจดอกบัวได้ตรัสธรรมนั้นขณะที่พระพรหมทรงทอดพระเนตรอยู่ จากนั้น โอ้กษัตริย์ พระสนัตกุมาระผู้ทรงพระภคะก็ได้ศึกษาธรรมนั้นด้วยการท่องจำ
12.358.41
सनत्कुमारादपि च वीरणो वै प्रजापतिः ।
कृतादौ कुरुशार्दूल धर्ममेतदधीतवान् ॥ १२.३५८.४१ ॥
วีรณะ ประชาบดี ได้เรียนธรรมนี้จากสนัตกุมารด้วยเช่นกัน ในต้นยุคกฤต โอ้ผู้ประเสริฐแห่งกุรุ
12.358.42
वीरणश्चाप्यधीत्यैनं रैभ्याय मुनये ददौ ।
रैभ्यः पुत्राय शुद्धाय सुव्रताय सुमेधसे ॥ १२.३५८.४२ ॥
วีรณะเองก็ได้เรียนธรรมนี้แล้วถ่ายทอดแก่ฤๅษีไรภยะ ส่วนไรภยะถ่ายทอดแก่บุตรผู้บริสุทธิ์ ประพฤติดี และมีปัญญา
12.358.43
कुक्षिपालाय च ददौ विशालाय च धर्मिणे ।
ततोऽप्यन्तर्दधे भूयो नारायणमुखोद्गतः ॥ १२.३५८.४३ ॥
ท่านยังถ่ายทอดแก่กุกษิปาละและแก่วิศาละผู้ประพฤติธรรม แล้วผู้ที่เกิดจากพระโอษฐ์ของพระนารายณ์ก็อันตรธานไปอีกครั้ง
12.358.44
अण्डजे जन्मनि पुनर्ब्रह्मणे हरियोनये ।
एष धर्मः समुद्भूतो नारायणमुखात्पुनः ॥ १२.३५८.४४ ॥
ในการเกิดจากไข่อีกครั้ง เพื่อพระพรหมผู้มีกำเนิดจากพระหริ ธรรมนี้ได้อุบัติขึ้นอีกครั้งจากพระโอษฐ์ของพระนารายณ์
12.358.45
गृहीतो ब्रह्मणा राजन्प्रयुक्तश्च यथाविधि ।
अध्यापिताश्च मुनयो नाम्ना बर्हिपदो नृप ॥ १२.३५८.४५ ॥
โอ้พระราชา พระพรหมทรงรับธรรมนี้และนำไปใช้ตามระเบียบ โอ้พระราชา ฤๅษีผู้มีนามว่าพรรหิปทะได้รับการสอนธรรมนี้
12.358.46
बर्हिषद्भ्यश्च संप्राप्तः सामवेदान्तगं द्विजम् ।
ज्येष्ठं नामाभिविख्यातं ज्येष्ठसामव्रतो हरिः ॥ १२.३५८.४६ ॥
จากพรรหิษัทได้มีพราหมณ์ผู้ถึงที่สุดของสามเวท ชื่อชเยษฐะ ผู้มีชื่อเสียง พระหริทรงเป็นผู้รักษาวัตรแห่งสามเวทอันเป็นอาวุโสสูงสุด
12.358.47
ज्येष्ठाच्चाप्यनुसंक्रान्तो राजानमविकम्पनम् ।
अन्तर्दधे ततो राजन्नेष दर्मः प्रभो हरेः ॥ १२.३५८.४७ ॥
จากชเยษฐะธรรมนี้ได้ตกทอดไปยังพระราชาอวิกัมปนะ แล้วโอ้พระราชา ธรรมนี้ก็อันตรธานไป โอ้ผู้เป็นใหญ่ นี่คือธรรมของพระหริ
12.358.48
यदिदं सप्तमं जन्म पद्मजं ब्रह्मणो नृप ।
तत्रैष धर्मः कथितः स्वयं नारायणेन ह ॥ १२.३५८.४८ ॥
โอ้พระราชา การเกิดครั้งที่เจ็ดนี้ของพระพรหมผู้เกิดจากดอกบัวนั้น ในการเกิดนั้นธรรมนี้ถูกประกาศโดยพระนารายณ์เอง
12.358.49
पितामहाय शुद्धाय युगादौ लोकधारिणे ।
पितामहश्च दक्षाय धर्ममेतं पुरा ददौ ॥ १२.३५८.४९ ॥
ในต้นยุค พระองค์ได้ถ่ายทอดธรรมนี้แก่พระปิตามหะผู้บริสุทธิ์ ผู้ค้ำจุนโลก และพระปิตามหะได้ถ่ายทอดธรรมนี้แก่ทักษะในกาลก่อน
12.358.50
ततो ज्येष्ठे तु दौहित्रे प्रादाद्दक्षो नृपोत्तम ।
आदित्ये सवितुर्ज्येष्ठे विवस्वाञ्जगृहे ततः ॥ १२.३५८.५० ॥
โอ้ผู้ประเสริฐแห่งกษัตริย์ จากนั้นทักษะได้มอบธรรมนี้แก่หลานชายคนโต คือ อาทิตย์ บุตรคนโตของสวิตฤ แล้วท้าววิวัสวานก็ได้รับธรรมนั้น
12.358.51
त्रेतायुगादौ च ततो विवस्वान्ममवे ददौ ।
मनुश्च लोकभूत्यर्थं सुतायेक्ष्वाकवे ददौ ॥ १२.३५८.५१ ॥
และในต้นยุคเตรตา ท้าววิวัสวานได้ถ่ายทอดธรรมนี้แก่มนุ และมนุเพื่อความเจริญของโลกได้มอบแก่บุตรของตนคืออิกษวากุ
12.358.52
इक्ष्वाकुणा च कथितो व्याप्य लोकानवस्थितः ।
गमिष्यति क्षयान्ते च पुनर्नारायणं नृप ॥ १२.३५८.५२ ॥
ธรรมนี้ที่อิกษวากุสั่งสอนแผ่ไปทั่วโลกและดำรงอยู่ โอ้พระราชา เมื่อการทำลายล้างสิ้นสุด ธรรมนี้จะกลับคืนสู่พระนารายณ์อีกครั้ง
12.358.53
यतीनां चापि यो धर्मः स ते पूर्वं नृपोत्तम ।
कथितो हरिगीतासु समासविधिकल्पितः ॥ १२.३५८.५३ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐแห่งกษัตริย์ ธรรมของนักพรตก็ได้ถูกกล่าวแก่พระองค์ก่อนแล้ว ในหริคีตาทั้งหลาย จัดเป็นวิธีย่อ
12.358.54
नारदेन सुसंप्राप्तः सरहस्यः ससंग्रहः ।
एष धर्मो जगन्नाथात्साक्षान्नारायणान्नृप ॥ १२.३५८.५४ ॥
นารทะได้รับธรรมนี้ครบถ้วนพร้อมทั้งความลับและบทสรุป โอ้พระราชา ธรรมนี้มาโดยตรงจากนารายณ์ เจ้าแห่งโลก
12.358.55
एवमेव महान्धर्मे आद्यो राजन्सनातनः ।
दुर्विज्ञेयो दुष्करश्च सात्वतैर्धार्यते सदा ॥ १२.३५८.५५ ॥
โอ้พระราชา ธรรมอันยิ่งใหญ่ เป็นต้นเดิม และนิรันดร์เช่นนี้ยากที่จะเข้าใจและยากที่จะปฏิบัติ พวกสาตวตะยึดถือไว้เสมอ
12.358.56
धर्मज्ञानेन चैतेन सुप्रयुक्तेन कर्मणा ।
अहिंसाधर्मयुक्तेन प्रीयते हरिरीश्वरः ॥ १२.३५८.५६ ॥
ด้วยความรู้ในธรรมนี้ และด้วยการกระทำที่ปฏิบัติอย่างถูกต้อง ประกอบด้วยธรรมแห่งอหิงสา พระหริ พระผู้เป็นเจ้า ย่อมทรงพอพระทัย
12.358.57
एकव्यूहविभागो वा क्वचिद्द्विव्यूहसंज्ञितः ।
त्रिव्यूहश्चापि संख्यातश्चतुर्व्यूहश्च दृश्यते ॥ १२.३५८.५७ ॥
บางครั้งธรรมนี้แบ่งเป็นการแผ่ขยายเดียว หรือเรียกว่าการแผ่ขยายสองส่วน ก็นับว่ามีการแผ่ขยายสามส่วน และยังปรากฏการแผ่ขยายสี่ส่วนด้วย
12.358.58
हरिरेव हि क्षेत्रज्ञो निर्ममो निष्कलस्तथा ।
जीवश्च सर्वभूतेषु पञ्चभूतगुणातिगः ॥ १२.३५८.५८ ॥
พระหรินั่นเองทรงเป็นผู้รู้เขตแห่งกาย ปราศจากความเป็นของเรา และไม่มีส่วนประกอบ ชีวาตมันในสรรพสัตว์ก็เช่นเดียวกัน ล่วงพ้นคุณสมบัติแห่งธาตุทั้งห้า
12.358.59
मनश्च प्रथितं राजन्पञ्चन्द्रियसमीरणम् ।
एष लोकनिधिः श्रीमानेषु लोकविसर्गकृत् ॥ १२.३५८.५९ ॥
โอ้พระราชา ใจที่ปรากฏนามนั้นคือลมแห่งอินทรีย์ทั้งห้า พระผู้รุ่งเรืององค์นี้เป็นขุมทรัพย์แห่งโลก เป็นผู้สร้างการแผ่ขยายของโลกในหมู่โลกเหล่านั้น
12.358.60
अकर्ता चैव कर्ता च कार्यं कारणमेव च ।
यथेच्छति तथा राजन्क्रीडते पुरुषोऽव्ययः ॥ १२.३५८.६० ॥
ทรงมิได้กระทำและทรงเป็นผู้กระทำ ทรงเป็นผลและทรงเป็นเหตุ โอ้พระราชา ปุรุษะผู้ไม่เสื่อมสลายทรงเล่นตามพระประสงค์
12.358.61
एष एकान्तिधर्मस्ते कीर्तितो नृपसत्तम ।
मया गुरुप्रसादेन दुर्विज्ञेयोऽकृतात्मभिः ॥ १२.३५८.६१ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ ธรรมแห่งความจงรักภักดีเพียงหนึ่งเดียวนี้ ข้าได้กล่าวแก่ท่านแล้วด้วยพระกรุณาของคุรุของข้า ผู้ที่จิตใจยังไม่ได้ฝึกฝนย่อมยากจะเข้าใจได้
12.358.62
एकान्तिनो हि पुरुषा दुर्लभा बहवो नृप ।
यद्येकान्तिभिराकीर्णं जगत्स्यात्कुरुनन्दनः ॥ १२.३५८.६२ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ที่มีความจงรักภักดีเพียงหนึ่งเดียวนั้นหายากยิ่งนัก หากโลกนี้เต็มไปด้วยผู้ภักดีเช่นนั้น ข้าแต่ผู้เป็นที่รื่นรมย์ของชาวกุรุ
12.358.63
अहिंसकैरात्मविद्भिः सर्वभूतहिते रतैः ।
भवेत्कृतयुगप्राप्तिराशीः कर्मविवर्जिता ॥ १२.३५८.६३ ॥
ผู้ไม่เบียดเบียน ผู้รู้ตน และยินดีในความผาสุกของสรรพสัตว์ จะบรรลุยุคกฤตะ และพรที่ได้รับนั้นจะปราศจากกรรม
12.358.64
एवं स भगवान्व्यासो गुरुर्मम विशांपते ।
कथयामास धर्मज्ञो धर्मराजे द्विजोत्तमः ॥ १२.३५८.६४ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ พระวยาสผู้ทรงคุณ คุรุของข้า ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์และเป็นผู้รู้ธรรม ได้ตรัสธรรมนี้แก่พระธรรมราชาดังนี้
12.358.65
ऋषीणां संनिधौ राजञ्शृण्वतोः कृष्णभीष्मयोः ।
तस्याप्यकथयत्पूर्वं नारदः सुमहातपाः ॥ १२.३५८.६५ ॥
ข้าแต่พระราชา ในที่ประชุมของฤๅษี ขณะที่พระกฤษณะและภีษมะกำลังรับฟัง นารทผู้มีตบะยิ่งใหญ่ได้เคยกล่าวธรรมนี้แก่พระวยาสมาก่อน
12.358.66
देवं परमकं ब्रह्म श्वेतं चन्द्राभमच्युतम् ।
यत्र चैकान्तिनो यान्ति नारायणपरायणाः।
तदेव परमं स्थानं मुक्तानां केवलं भवेत् ॥ १२.३५८.६६ ॥
สู่เทพผู้เป็นพรหมันสูงสุด ขาวและมีแสงดุจพระจันทร์ ผู้ไม่เสื่อมสลาย อันเป็นที่ที่ผู้ภักดีเพียงหนึ่งเดียวผู้มุ่งมั่นในพระนารายณ์เข้าถึง นั่นแหละจะเป็นที่อยู่สูงสุดของผู้หลุดพ้นเท่านั้น
12.358.67
एवं बहुविधं धर्मं प्रविबुद्धैर्निषेवितम् ।
न कुर्वन्ति कथं विप्रा अन्ये नानाव्रते स्थिताः ॥ १२.३५८.६७ ॥
ธรรมอันหลากหลายที่ผู้ตื่นรู้ปฏิบัติกันเช่นนี้ เหตุใดพราหมณ์และผู้อื่นที่ดำรงอยู่ในวัตรต่าง ๆ จึงไม่ปฏิบัติเล่า
12.358.68
तिस्रः प्रकृतयो राजन्देहबन्धेषु निर्मिताः ।
सात्विकी राजसी चैव तामसी चैव भारत ॥ १२.३५८.६८ ॥
ข้าแต่พระราชา ธรรมชาติสามประการถูกสร้างขึ้นในพันธนาการของร่างกาย ได้แก่สัตตวะ ราชสะ และตามสะ ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรตะ
12.358.69
देहबन्धेषु पुरुषः श्रेष्ठः कुरुकुलोद्वह ।
सात्विकः पुरुषव्याघ्र भवेन्मोक्षाय निश्चितः ॥ १२.३५८.६९ ॥
ข้าแต่ผู้แบกรับสายตระกูลกุรุ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ที่อยู่ในพันธนาการของร่างกาย ผู้เป็นสาตตวิกะ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ แน่นอนว่าเป็นผู้ถูกกำหนดให้บรรลุโมกษะ
12.358.70
अत्रापि स विजानाति पुरुषं ब्रह्मवित्तमम् ।
नारायणां परं मोक्षे ततो वै सात्विकः स्मृतः ॥ १२.३५८.७० ॥
แม้ในที่นี้ เขาย่อมรู้จักบุรุษผู้เป็นผู้รู้พรหมันยิ่งที่สุด ผู้คือพระนารายณ์และสูงสุดในโมกษะ ดังนั้นเขาจึงถูกจดจำว่าเป็นสาตตวิกะ
12.358.71
मनीषितं च प्राप्नोति चिन्तयन्पुरुषोत्तमम् ।
एकान्तभक्तः सततं नारायणपरायणः ॥ १२.३५८.७१ ॥
เมื่อระลึกถึงบุรุษสูงสุด เขาย่อมได้สิ่งที่ปรารถนา เป็นผู้ภักดีเพียงหนึ่งเดียวอยู่เสมอ มุ่งมั่นในพระนารายณ์
12.358.72
मनीषिणो हि ये केचिद्यतयो मोक्षधर्मिणः ।
तेषां विच्छिन्नतृष्णानां योगक्षेमवहो हरिः ॥ १२.३५८.७२ ॥
สำหรับบรรดานักปราชญ์และนักพรตผู้ยึดมั่นในธรรมแห่งโมกษะ ผู้ที่ตัณหาขาดสิ้นแล้ว พระหริคือผู้นำพาทั้งการได้มาและความมั่นคง
12.358.73
जायमानं हि पुरुषं यं पश्येन्मधुसूदनः ।
सात्विकस्तु स विज्ञेयो भवेन्मोक्षे च निश्चितः ॥ १२.३५८.७३ ॥
บุรุษผู้กำลังเกิดขึ้น ซึ่งพระมธุสูทนะทอดพระเนตรดู พึงทราบว่าเป็นสาตตวิกะ และแน่นอนว่าถูกกำหนดให้บรรลุโมกษะ
12.358.74
साङ्ख्ययोगेन तुल्यो हि धर्म एकान्तिसेवितः ।
नारायणात्मके मोक्षे ततो यान्ति परां गतिं ॥ १२.३५८.७४ ॥
ธรรมนั้นเทียบเท่ากับสางขยะและโยคะ เป็นที่ยึดถือของผู้ภักดีเพียงหนึ่งเดียว ในโมกษะที่ประกอบด้วยพระนารายณ์ พวกเขาย่อมบรรลุคติอันสูงสุด
12.358.75
नारायणेन दृष्टस्तचु प्रतिबुद्धो भवेत्पुमान् ।
एवमात्मेच्छया राजन्प्रतिबुद्धो न जायते ॥ १२.३५८.७५ ॥
บุรุษที่พระนารายณ์ทอดพระเนตรเห็นย่อมตื่นรู้ ข้าแต่พระราชา ผู้ที่ตื่นรู้ด้วยความปรารถนาของอาตมัน ย่อมไม่เกิดอีก
12.358.76
राजसी तामसी चैव व्यामिश्रे प्रकृती स्मृते ।
तदात्मकं हि पुरुषं जायमानं विशांपते।
प्रवृत्तिलक्षणैर्युक्तं नावेक्षति हरिः स्वयम् ॥ १२.३५८.७६ ॥
ราชสีและตามสีกล่าวกันว่าเป็นธรรมชาติที่ปนกันทั้งสอง ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ พระหริเองไม่ทรงทอดพระเนตรบุรุษที่เกิดมามีธรรมชาติเช่นนั้น และประกอบด้วยลักษณะแห่งการดิ้นรน
12.358.77
पश्यत्येनं जायमानं ब्रह्मा लोकपितामहः ।
रजसा तपसा चैव मानसं समभिप्लुतम् ॥ १२.३५८.७७ ॥
พระพรหม ปู่แห่งโลกทั้งหลาย ทอดพระเนตรผู้ที่กำลังเกิดนี้ ผู้ที่จิตถูกราชสะและตปะท่วมท้น
12.358.78
कामं देवाश्च ऋषयः सत्वस्था नृपसत्तम ।
हीनाः सत्वेन सूक्ष्मेण ततो वैकारिकाः स्मृताः ॥ १२.३५८.७८ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ เทพและฤๅษีย่อมดำรงอยู่ในสัตตวะอย่างแน่นอน แต่เพราะขาดสัตตวะอันละเอียด จึงกล่าวกันว่าเป็นไวการิกะ
12.358.79
कथं वैकारिको गच्छेत्पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।
वद सर्वं यथादृष्टं प्रवृत्तिं च यथाक्रमम् ॥ १२.३५८.७९ ॥
ไวการิกะจะบรรลุปุรุโษตตมะ ผู้สูงสุดได้อย่างไร จงกล่าวทั้งหมดตามที่ได้เห็น และกระบวนการของมันตามลำดับ
12.358.80
सुसूक्ष्मं तत्त्वसंयुक्तं संयुक्तं त्रिभिरक्षरैः ।
पुरुषः पुरुषं गच्छेन्निष्क्रियं पञ्चविंशकम् ॥ १२.३५८.८० ॥
ละเอียดยิ่ง ประกอบด้วยตัตตวะ รวมกับอักษรสามตัว บุรุษพึงไปสู่บุรุษ พร้อมกับยี่สิบห้าประการที่ไม่กระทำการ
12.358.81
एवमेकं साङ्ख्ययोगं वेदारण्यकमेव च ।
परस्पराङ्गान्येतानि पाञ्चरात्रं च कथ्यते ॥ १२.३५८.८१ ॥
ดังนี้ สางขยะและโยคะ รวมทั้งพระเวทกับอารัณยกะ เป็นหนึ่งเดียวกัน สิ่งเหล่านี้เป็นอวัยวะที่ค้ำจุนกันและกัน และปาญจราตรก็กล่าวกันว่าเป็นเช่นนั้นด้วย
12.358.82
एष एकान्तिनां धर्मो नारायणपरात्मकः ॥ १२.३५८.८२ ॥
นี่คือธรรมของเอกานตินทั้งหลาย ผู้มีอาตมันอุทิศแด่นารายณ์โดยสิ้นเชิง
12.358.83
यथा समुद्रात्प्रसृता जलौघा ।
स्तमेव राजन्पुनराविशन्ति।
इमे तथा ज्ञानमहाजलौघा ।
नारायणं वै पुनराविशन्ति ॥ १२.३५८.८३ ॥
ดังกระแสน้ำจำนวนมากที่ไหลแผ่ออกจากมหาสมุทร แล้วก็กลับเข้าไปในมหาสมุทรอีก ข้าแต่พระราชา กระแสแห่งความรู้อันยิ่งใหญ่เหล่านี้ก็เช่นนั้น ย่อมกลับเข้าไปสู่นารายณ์อีกครั้ง
12.358.84
एष ते कथितो धर्मः सात्वतो यदुबान्धव ।
कुरुष्वैनं यथान्यायं यदि शक्तोसि भारत ॥ १२.३५८.८४ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นญาติของยาทพ ธรรมแห่งสาตวตะนี้ได้ถูกประกาศแก่ท่านแล้ว ข้าแต่ภารตะ หากท่านสามารถ จงปฏิบัติตามอย่างถูกต้องเถิด
12.358.85
एवं हि स महाभागो नारदो गुरवे मम ।
श्वेतानां यतिनां चाह एकान्तगतिमख्याम् ॥ १२.३५८.८५ ॥
นารทผู้มีบุญมากได้กล่าวเช่นนี้แก่อาจารย์ของข้า และได้บอกถึงทางเอกจิตเอกใจที่เกี่ยวกับนักพรตนุ่งขาว
12.358.86
व्यासश्चाकथयत्प्रीत्या धर्मपुत्राय धीमते ।
स एवायं मया तुभ्यमाख्यातः प्रसृतो गुरोः ॥ १२.३५८.८६ ॥
วยาสก็ได้เล่าเรื่องนี้ด้วยความเมตตาแก่บุตรของธรรมผู้ปัญญาดี และคำสอนเดียวกันนี้ที่แผ่ขยายมาจากอาจารย์ของข้า ข้าก็ได้เล่าแก่ท่านแล้วในบัดนี้
12.358.87
इत्थं हि दुश्चरो धर्म एष पार्थिवसत्तम ।
यथैव त्वं तथैवान्ये न भजन्ति च मोहिताः ॥ १२.३५८.८७ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ ธรรมนี้ปฏิบัติได้ยากเช่นนี้ เหมือนที่ท่านไม่ได้ปฏิบัติตามอย่างไร ผู้อื่นที่หลงผิดก็ไม่ปฏิบัติตามเช่นกัน
12.358.88
कृष्ण एव हि लोकानां भावनो मोहनस्तथा ।
संहारकारकश्चैव कारणं च विशांपते ॥ १२.३५८.८८ ॥
กฤษณะผู้เดียวเท่านั้นเป็นผู้ให้กำเนิดแก่โลกทั้งหลาย เป็นผู้ทำให้หลงและเป็นผู้ทำลายโลกด้วย ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ พระองค์เป็นทั้งเหตุของโลกเหล่านั้น