ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.360
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.360.1
बहवः पुरुषा ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु ।
को ह्यत्र पुरुषः श्रेष्ठः को वा योनिरिहोच्यते ॥ १२.३६०.१ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରୁଷ କ'ଣ ବହୁ ନା ଏକ ହିଁ? ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କିଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୂଳ କ'ଣ କୁହାଯାଏ?
12.360.2
बहवः पुरुषा लोके साङ्ग्ययोगविचारणे ।
नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह ॥ १२.३६०.२ ॥
ଲୋକରେ ସାଂଖ୍ୟ-ଯୋଗ ବିଚାରରେ ପୁରୁଷ ବହୁ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ଏକ ବୋଲି ମାନନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ କୁରୁକୁଳୋଦ୍ବହ।
12.360.3
बहनां पुरुषाणां च यथैका योनिरुच्यते ।
तथा तं पुरुषं विश्वं व्याख्यास्यामि गुणाधिकम् ॥ १२.३६०.३ ॥
ଅନେକ ପୁରୁଷଙ୍କର ଯେପରି ଏକ ମୂଳ କୁହାଯାଏ, ସେହିପରି ଗୁଣାଧିକ ସେହି ବିଶ୍ୱ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
12.360.4
नमस्कृत्वा च गुरवे व्यासाय विदितात्मने ।
तपोयुक्ताय दान्ताय वन्द्याय परमपये ॥ १२.३६०.४ ॥
ଗୁରୁ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯିଏ ତପଯୁକ୍ତ, ଦାନ୍ତ, ବନ୍ଦନୀୟ ଏବଂ ପରମ ଦାତା,
12.360.5
इदं पुरुषसूक्तं हि सर्ववेदेषु पार्थिव ।
ऋतं सत्यं च विख्यातमृपिसिंहेन चिन्तितम् ॥ १२.३६०.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ସମସ୍ତ ବେଦରେ ଅଛି; ଋଷିସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତିତ, ଋତ ଓ ସତ୍ୟ ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ।
12.360.6
उत्सर्गेणापवादेन ऋषिभिः कपिलादिभिः ।
अध्यान्मचिन्तामाश्रित्य शास्त्राण्युक्तानि भारत ॥ १२.३६०.६ ॥
ହେ ଭାରତ, କପିଳ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ସର୍ଗ ଓ ଅପବାଦ ଦ୍ୱାରା, ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଚିନ୍ତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଶାସ୍ତ୍ର କହିଲେ।
12.360.7
समासतेस्तु यद्व्यासः पुरुषैकत्वमुक्तवान् ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि प्रसादादमितौजसः ॥ १२.३६०.७ ॥
ବ୍ୟାସ ସଂକ୍ଷେପରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଷୈକତ୍ୱ କହିଥିଲେ, ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀଙ୍କ କୃପାରୁ ତାହା ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବି।
12.360.8
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्रह्मणा सह संवादं त्र्यम्बकस्य विशांपते ॥ १२.३६०.८ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଉଦ୍ଧୃତ କରନ୍ତି — ବ୍ରହ୍ମା ଓ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ) ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ, ହେ ବିଶାଂପତି।
12.360.9
क्षीरोदस्य समुद्रस्य मध्ये हाटकसप्रभः ।
वैजयन्त इति ख्यातः पर्वतप्रवरो नृप ॥ १२.३६०.९ ॥
କ୍ଷୀରସାଗରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୈଜୟନ୍ତ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ — ହେ ନୃପ।
12.360.10
तत्राध्यात्मगतिं देव एकाकी प्रविचिन्तयन् ।
वैराजसदनान्नित्यं वैजयन्तं निपेवते ॥ १२.३६०.१० ॥
ସେଠାରେ ଏକାକୀ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ-ଗତି ଗଭୀର ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ସେହି ଦେବ ବୈରାଜ-ସଦନରୁ ନିତ୍ୟ ବୈଜୟନ୍ତ ସେବନ କରନ୍ତି।
12.360.11
अथ तत्राऽऽसतस्तस्य चतुर्वक्रस्य धीमतः ।
ललाटप्रभवः पुत्रः शिव आगाद्यदृच्छया।
आकाशेन महायोगी पुरा त्रिनयनः प्रभुः ॥ १२.३६०.११ ॥
ଏବେ ସେଠାରେ ବସିଥିବା ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚତୁର୍ମୁଖଙ୍କ ଲଲାଟରୁ ଜାତ ପୁତ୍ର ଶିବ, ମହାଯୋଗୀ, ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଆକାଶ ପଥରେ ଆସିଲେ।
12.360.12
ततः खान्निपपाताशु धरणीधरमूर्धनि ।
अग्रतश्चाभवत्प्रीतो ववन्दे चापि पादयोः ॥ १२.३६०.१२ ॥
ତାପରେ ସେ ଆକାଶରୁ ଶୀଘ୍ର ପର୍ବତ ଶିଖରେ ଓହ୍ଲାଇଲେ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
12.360.13
तं पादयोनिंपतितं दृष्ट्वा सव्येन पाणिना ।
अत्थापयामास तदा प्रभुरेकः प्रजापतिः।
उवाच चैनं भगवांश्चिरस्यागतमात्मजम् ॥ १२.३६०.१३ ॥
ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଜାପତି ବାମ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ। ତା’ପରେ ଭଗବାନ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ଆସିଥିବା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.360.14
स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोसि मेऽन्तिकम् ।
कच्चित्ते कुशलं पुत्र स्वाध्यायतपसोः सदा।
नित्यमुग्रतपास्त्वं हि ततः पृच्छामि ते पुनः ॥ १२.३६०.१४ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛ। ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମର ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ତପସ୍ୟା ସଦା କୁଶଳରେ ଅଛି କି? ତୁମେ ସଦା ଉଗ୍ରତପା, ତେଣୁ ପୁଣି ପଚାରୁଛି।
12.360.15
त्वत्प्रसादेन भगवन्स्वाध्यायतपसोर्मम ।
कृशलं चाव्ययं चैव सर्वस्य जगतस्त्वथ ॥ १२.३६०.१५ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରୁ ମୋର ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ତପସ୍ୟା କୁଶଳରେ ଅଛି, ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତର ମଧ୍ୟ ଅବ୍ୟୟ କୁଶଳ ଅଛି।
12.360.16
चिरदृष्टोमि भगवन्वैराजसदने मया ।
ततोऽहं पर्वतं प्राप्तस्त्विमं त्वत्पादसेवितम् ॥ १२.३६०.१६ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ବୈରାଜଙ୍କ ଭବନରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବହୁ ଦିନ ଧରି ଦେଖି ନ ଥିଲି। ତା’ପରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ସେବିତ ଏହି ପର୍ବତକୁ ମୁଁ ଆସିଲି।
12.360.17
कौतूहलं चापि हि मे एकान्तगमनेन ते ।
नैतत्कारणमल्पं हि भविष्यति पितामह ॥ १२.३६०.१७ ॥
ଆପଣ ଏକାନ୍ତକୁ ଯିବାରୁ ମଧ୍ୟ ମୋର କୌତୂହଳ ଜାତ ହେଲା। ହେ ପିତାମହ, ଏହାର କାରଣ ଛୋଟ ହେବ ନାହିଁ।
12.360.18
किंनु तत्सदनं श्रेष्ठं क्षुत्पिपासाविवर्जितम् ।
सुरासुरैरध्युपितमृषिभिश्चामितप्रभैः ॥ १२.३६०.१८ ॥
ଭୋକ-ତୃଷ୍ଣାରହିତ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାସସ୍ଥାନ କେଉଁଟି, ଯେଉଁଠାରେ ସୁର-ଅସୁର ଏବଂ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ବାସ କରନ୍ତି?
12.360.19
गन्धर्वैरेप्सरोभिश्च सततं संनिषेवितम् ।
उत्सृज्येमं गिरिवरमेकाकी प्राप्तवानसि ॥ १२.३६०.१९ ॥
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ସେବିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ଏକାକୀ ଆସିଛ।
12.360.20
वैजयन्तो गिरिवरः सततं सेव्यते मया ।
अत्रैकाग्रेण मनसा पुरुषश्चिन्त्यते विराट् ॥ १२.३६०.२० ॥
ବୈଜୟନ୍ତ ନାମକ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ସେବିତ। ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ବିରାଟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ।
12.360.21
बहवः पुरुषा ब्रह्मंस्त्वया सृष्टाः स्वयंभुव ।
सृज्यन्ते चापरे ब्रह्मन्स चैकः पुरुषो विराट् ॥ १२.३६०.२१ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମା! ହେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ ବିରାଟ ପୁରୁଷ।
12.360.22
को ह्यसौ चिन्त्यते ब्रह्मंस्त्वयैकः पुरुषोत्तमः ।
एतन्मे संशयं छिन्धि महत्कौतूहलं हि मे ॥ १२.३६०.२२ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମା! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତିତ ସେଇ ଏକ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କିଏ? ମୋ ଏ ସଂଶୟ ଛେଦନ କର; ମୋ ମନରେ ମହା କୌତୂହଳ ଅଛି।
12.360.23
बहवः पुरुषाः पुत्र त्वया ये समुदाहृताः ।
एवमेतदतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवमित्यपि ॥ १२.३६०.२३ ॥
ହେ ପୁତ୍ର! ତୁମେ କହିଥିବା ବହୁ ପୁରୁଷ ଏହିପରି ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏପରି ନୁହେଁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
12.360.24
आधारं तु प्रवक्ष्यामि एकस्य पुरुषस्य ते ।
बहूनां पुरुषाणां स यथैका योनिरुच्यते ॥ १२.३६०.२४ ॥
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷର ଆଧାର କହିବି; ଯେପରି ବହୁ ପୁରୁଷଙ୍କର ଗୋଟିଏ ହିଁ ଉତ୍ସ କୁହାଯାଏ।
12.360.25
तथा तं पुरुषं विश्वं परमं सुमहत्तमम् ।
निर्गुणं निर्गुणा भूत्वा प्रविशन्ति सनातनम् ॥ १२.३६०.२५ ॥
ସେହିପରି ସେମାନେ ସେହି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ, ପରମ, ଅତି ମହାନ ପୁରୁଷରେ, ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ, ସନାତନରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।