ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.360
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.360.1
बहवः पुरुषा ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु ।
को ह्यत्र पुरुषः श्रेष्ठः को वा योनिरिहोच्यते ॥ १२.३६०.१ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁਰਖ ਬਹੁਤ ਹਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
12.360.2
बहवः पुरुषा लोके साङ्ग्ययोगविचारणे ।
नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह ॥ १२.३६०.२ ॥
ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਂਖਯ-ਯੋਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਬਹੁਤ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਹੇ ਕੁਰੁਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
12.360.3
बहनां पुरुषाणां च यथैका योनिरुच्यते ।
तथा तं पुरुषं विश्वं व्याख्यास्यामि गुणाधिकम् ॥ १२.३६०.३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਮੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰਖ ਦੀ ਮੈਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।
12.360.4
नमस्कृत्वा च गुरवे व्यासाय विदितात्मने ।
तपोयुक्ताय दान्ताय वन्द्याय परमपये ॥ १२.३६०.४ ॥
ਗੁਰੂ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨੀ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਵੰਦਨਯੋਗ ਅਤੇ ਪਰਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ,
12.360.5
इदं पुरुषसूक्तं हि सर्ववेदेषु पार्थिव ।
ऋतं सत्यं च विख्यातमृपिसिंहेन चिन्तितम् ॥ १२.३६०.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪੁਰਖਸੂਕਤ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਤਵਿਆ ਗਿਆ, ਰਿਤ ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।
12.360.6
उत्सर्गेणापवादेन ऋषिभिः कपिलादिभिः ।
अध्यान्मचिन्तामाश्रित्य शास्त्राण्युक्तानि भारत ॥ १२.३६०.६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਪਿਲ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਤਸਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਾਦ ਰਾਹੀਂ, ਅਧਿਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹੇ।
12.360.7
समासतेस्तु यद्व्यासः पुरुषैकत्वमुक्तवान् ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि प्रसादादमितौजसः ॥ १२.३६०.७ ॥
ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁਰਸ਼ੈਕਤਵ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
12.360.8
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्रह्मणा सह संवादं त्र्यम्बकस्य विशांपते ॥ १२.३६०.८ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਸ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ।
12.360.9
क्षीरोदस्य समुद्रस्य मध्ये हाटकसप्रभः ।
वैजयन्त इति ख्यातः पर्वतप्रवरो नृप ॥ १२.३६०.९ ॥
ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਵੈਜਯੰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ — ਹੇ ਰਾਜਨ।
12.360.10
तत्राध्यात्मगतिं देव एकाकी प्रविचिन्तयन् ।
वैराजसदनान्नित्यं वैजयन्तं निपेवते ॥ १२.३६०.१० ॥
ਉੱਥੇ ਇਕੱਲੇ ਅਧਿਆਤਮ ਗਤੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੇਵ ਵੈਰਾਜ-ਸਦਨ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਵੈਜਯੰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.360.11
अथ तत्राऽऽसतस्तस्य चतुर्वक्रस्य धीमतः ।
ललाटप्रभवः पुत्रः शिव आगाद्यदृच्छया।
आकाशेन महायोगी पुरा त्रिनयनः प्रभुः ॥ १२.३६०.११ ॥
ਤਦ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਚਤੁਰਮੁਖ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਵ, ਮਹਾਯੋਗੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਏ।
12.360.12
ततः खान्निपपाताशु धरणीधरमूर्धनि ।
अग्रतश्चाभवत्प्रीतो ववन्दे चापि पादयोः ॥ १२.३६०.१२ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੇ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
12.360.13
तं पादयोनिंपतितं दृष्ट्वा सव्येन पाणिना ।
अत्थापयामास तदा प्रभुरेकः प्रजापतिः।
उवाच चैनं भगवांश्चिरस्यागतमात्मजम् ॥ १२.३६०.१३ ॥
ਉਸਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਇੱਕਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉਠਾਇਆ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
12.360.14
स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोसि मेऽन्तिकम् ।
कच्चित्ते कुशलं पुत्र स्वाध्यायतपसोः सदा।
नित्यमुग्रतपास्त्वं हि ततः पृच्छामि ते पुनः ॥ १२.३६०.१४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ; ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਤਪ ਸਦਾ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ ਨਾ? ਤੂੰ ਸਦਾ ਉਗਰ ਤਪਸਵੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
12.360.15
त्वत्प्रसादेन भगवन्स्वाध्यायतपसोर्मम ।
कृशलं चाव्ययं चैव सर्वस्य जगतस्त्वथ ॥ १२.३६०.१५ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਤਪ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ।
12.360.16
चिरदृष्टोमि भगवन्वैराजसदने मया ।
ततोऽहं पर्वतं प्राप्तस्त्विमं त्वत्पादसेवितम् ॥ १२.३६०.१६ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਵੈਰਾਜ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਇਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
12.360.17
कौतूहलं चापि हि मे एकान्तगमनेन ते ।
नैतत्कारणमल्पं हि भविष्यति पितामह ॥ १२.३६०.१७ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੋਈ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
12.360.18
किंनु तत्सदनं श्रेष्ठं क्षुत्पिपासाविवर्जितम् ।
सुरासुरैरध्युपितमृषिभिश्चामितप्रभैः ॥ १२.३६०.१८ ॥
ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਿਵਾਸ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਦੇ ਹਨ?
12.360.19
गन्धर्वैरेप्सरोभिश्च सततं संनिषेवितम् ।
उत्सृज्येमं गिरिवरमेकाकी प्राप्तवानसि ॥ १२.३६०.१९ ॥
ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਆਇਆ ਹੈਂ।
12.360.20
वैजयन्तो गिरिवरः सततं सेव्यते मया ।
अत्रैकाग्रेण मनसा पुरुषश्चिन्त्यते विराट् ॥ १२.३६०.२० ॥
ਵੈਜਯੰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.360.21
बहवः पुरुषा ब्रह्मंस्त्वया सृष्टाः स्वयंभुव ।
सृज्यन्ते चापरे ब्रह्मन्स चैकः पुरुषो विराट् ॥ १२.३६०.२१ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਹੇ ਸਵੈਭੂ! ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵਿਰਾਟ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ।
12.360.22
को ह्यसौ चिन्त्यते ब्रह्मंस्त्वयैकः पुरुषोत्तमः ।
एतन्मे संशयं छिन्धि महत्कौतूहलं हि मे ॥ १२.३६०.२२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਚਿੰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
12.360.23
बहवः पुरुषाः पुत्र त्वया ये समुदाहृताः ।
एवमेतदतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवमित्यपि ॥ १२.३६०.२३ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.360.24
आधारं तु प्रवक्ष्यामि एकस्य पुरुषस्य ते ।
बहूनां पुरुषाणां स यथैका योनिरुच्यते ॥ १२.३६०.२४ ॥
ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਮੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.360.25
तथा तं पुरुषं विश्वं परमं सुमहत्तमम् ।
निर्गुणं निर्गुणा भूत्वा प्रविशन्ति सनातनम् ॥ १२.३६०.२५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ, ਪਰਮ, ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ, ਸਨਾਤਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।