Mahābhārata · Adhyāya 12.360
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.360.1
बहवः पुरुषा ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु ।
को ह्यत्र पुरुषः श्रेष्ठः को वा योनिरिहोच्यते ॥ १२.३६०.१ ॥
Wahai brahmana, apakah manusia itu banyak atau hanya satu? Siapakah puruṣa terbaik di sini, dan apakah yang disebut asalnya?
12.360.2
बहवः पुरुषा लोके साङ्ग्ययोगविचारणे ।
नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह ॥ १२.३६०.२ ॥
Di dunia, dalam penyelidikan Sāṅkhya dan Yoga, manusia itu banyak; tetapi mereka tidak menganggap puruṣa ini hanya satu, wahai yang terbaik dari keturunan Kuru.
12.360.3
बहनां पुरुषाणां च यथैका योनिरुच्यते ।
तथा तं पुरुषं विश्वं व्याख्यास्यामि गुणाधिकम् ॥ १२.३६०.३ ॥
Sebagaimana satu sumber dikatakan sebagai asal banyak makhluk, demikian pula akan kujelaskan puruṣa semesta yang unggul dalam sifat-sifat itu.
12.360.4
नमस्कृत्वा च गुरवे व्यासाय विदितात्मने ।
तपोयुक्ताय दान्ताय वन्द्याय परमपये ॥ १२.३६०.४ ॥
Setelah memberi hormat kepada guruku Vyāsa, yang mengenal diri, penuh tapa, terkendali, layak dihormati, dan pemberi yang tertinggi,
12.360.5
इदं पुरुषसूक्तं हि सर्ववेदेषु पार्थिव ।
ऋतं सत्यं च विख्यातमृपिसिंहेन चिन्तितम् ॥ १२.३६०.५ ॥
Hymne Puruṣa ini, wahai raja, terdapat dalam seluruh Veda; direnungkan oleh singa di antara para resi, ia termasyhur sebagai kebenaran dan tatanan kosmis.
12.360.6
उत्सर्गेणापवादेन ऋषिभिः कपिलादिभिः ।
अध्यान्मचिन्तामाश्रित्य शास्त्राण्युक्तानि भारत ॥ १२.३६०.६ ॥
Wahai keturunan Bharata, para resi yang dipimpin Kapila, melalui aturan umum dan pengecualiannya, bersandar pada perenungan diri, telah menyatakan kitab-kitab suci.
12.360.7
समासतेस्तु यद्व्यासः पुरुषैकत्वमुक्तवान् ।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि प्रसादादमितौजसः ॥ १२.३६०.७ ॥
Apa yang Vyāsa nyatakan secara ringkas tentang kesatuan puruṣa, akan kujelaskan kepadamu sepenuhnya, berkat anugerah dia yang kekuatannya tak terbatas.
12.360.8
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्रह्मणा सह संवादं त्र्यम्बकस्य विशांपते ॥ १२.३६०.८ ॥
Di sini pun orang mengutip kisah kuno ini: dialog Brahmā dengan Tryambaka, wahai penguasa rakyat.
12.360.9
क्षीरोदस्य समुद्रस्य मध्ये हाटकसप्रभः ।
वैजयन्त इति ख्यातः पर्वतप्रवरो नृप ॥ १२.३६०.९ ॥
Di tengah Samudra Susu, berkilau seperti emas, dikenal sebagai Vaijayanta, gunung terbaik, wahai raja.
12.360.10
तत्राध्यात्मगतिं देव एकाकी प्रविचिन्तयन् ।
वैराजसदनान्नित्यं वैजयन्तं निपेवते ॥ १२.३६०.१० ॥
Di sana, seorang diri merenungkan jalan diri secara mendalam, dewa itu senantiasa mengunjungi Vaijayanta dari kediaman Virāj.
12.360.11
अथ तत्राऽऽसतस्तस्य चतुर्वक्रस्य धीमतः ।
ललाटप्रभवः पुत्रः शिव आगाद्यदृच्छया।
आकाशेन महायोगी पुरा त्रिनयनः प्रभुः ॥ १२.३६०.११ ॥
Lalu datanglah dengan kehendaknya sendiri melalui langit putra yang lahir dari dahi si bijak berwajah empat yang duduk di sana: Śiva, yogin agung, tuan bermata tiga.
12.360.12
ततः खान्निपपाताशु धरणीधरमूर्धनि ।
अग्रतश्चाभवत्प्रीतो ववन्दे चापि पादयोः ॥ १२.३६०.१२ ॥
Kemudian ia segera turun dari langit ke puncak gunung, dan dengan gembira maju di hadapannya serta bersujud di kakinya.
12.360.13
तं पादयोनिंपतितं दृष्ट्वा सव्येन पाणिना ।
अत्थापयामास तदा प्रभुरेकः प्रजापतिः।
उवाच चैनं भगवांश्चिरस्यागतमात्मजम् ॥ १२.३६०.१३ ॥
Melihatnya jatuh di kakinya, Tuhan Prajāpati yang esa mengangkatnya dengan tangan kiri. Lalu Yang Mahasuci berkata kepada putra yang datang setelah lama sekali.
12.360.14
स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोसि मेऽन्तिकम् ।
कच्चित्ते कुशलं पुत्र स्वाध्यायतपसोः सदा।
नित्यमुग्रतपास्त्वं हि ततः पृच्छामि ते पुनः ॥ १२.३६०.१४ ॥
Selamat datang, wahai yang berlengan perkasa; untunglah engkau datang mendekatiku. Anakku, apakah belajar dan tapamu selalu baik? Engkau selalu bertapa dengan keras, maka aku bertanya lagi kepadamu.
12.360.15
त्वत्प्रसादेन भगवन्स्वाध्यायतपसोर्मम ।
कृशलं चाव्ययं चैव सर्वस्य जगतस्त्वथ ॥ १२.३६०.१५ ॥
Berkat anugerahmu, wahai Yang Mahasuci, belajar dan tapaku baik-baik saja, dan kesejahteraan abadi seluruh dunia juga demikian.
12.360.16
चिरदृष्टोमि भगवन्वैराजसदने मया ।
ततोऽहं पर्वतं प्राप्तस्त्विमं त्वत्पादसेवितम् ॥ १२.३६०.१६ ॥
Wahai Yang Mahasuci, lama sekali aku tidak melihatmu di kediaman Virāja. Lalu aku sampai di gunung ini, yang dilayani oleh kedua kakimu.
12.360.17
कौतूहलं चापि हि मे एकान्तगमनेन ते ।
नैतत्कारणमल्पं हि भविष्यति पितामह ॥ १२.३६०.१७ ॥
Kepergianmu ke tempat sunyi juga membangkitkan rasa ingin tahuku; wahai kakek, alasannya pastilah bukan hal kecil.
12.360.18
किंनु तत्सदनं श्रेष्ठं क्षुत्पिपासाविवर्जितम् ।
सुरासुरैरध्युपितमृषिभिश्चामितप्रभैः ॥ १२.३६०.१८ ॥
Apakah gerangan tempat tinggal yang luhur itu, bebas dari lapar dan dahaga, tempat para dewa, asura, dan resi yang bercahaya tak terukur bermukim?
12.360.19
गन्धर्वैरेप्सरोभिश्च सततं संनिषेवितम् ।
उत्सृज्येमं गिरिवरमेकाकी प्राप्तवानसि ॥ १२.३६०.१९ ॥
Setelah meninggalkan gunung terbaik ini, yang senantiasa dilayani oleh para gandharwa dan apsarasa, engkau datang ke sini seorang diri.
12.360.20
वैजयन्तो गिरिवरः सततं सेव्यते मया ।
अत्रैकाग्रेण मनसा पुरुषश्चिन्त्यते विराट् ॥ १२.३६०.२० ॥
Gunung terbaik ini, bernama Vaijayanta, senantiasa aku layani. Di sini Puruṣa kosmik, Virāṭ, direnungkan dengan pikiran yang terpusat.
12.360.21
बहवः पुरुषा ब्रह्मंस्त्वया सृष्टाः स्वयंभुव ।
सृज्यन्ते चापरे ब्रह्मन्स चैकः पुरुषो विराट् ॥ १२.३६०.२१ ॥
Wahai Brahmā, wahai yang ada dengan sendirinya, banyak makhluk telah engkau ciptakan, dan yang lain pun masih diciptakan; namun yang satu itu adalah Puruṣa kosmik, Virāṭ.
12.360.22
को ह्यसौ चिन्त्यते ब्रह्मंस्त्वयैकः पुरुषोत्तमः ।
एतन्मे संशयं छिन्धि महत्कौतूहलं हि मे ॥ १२.३६०.२२ ॥
Wahai Brahmā, siapakah yang tunggal dan tertinggi di antara makhluk itu, yang engkau renungkan? Lenyapkanlah keraguanku ini, sebab aku sangat ingin tahu.
12.360.23
बहवः पुरुषाः पुत्र त्वया ये समुदाहृताः ।
एवमेतदतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवमित्यपि ॥ १२.३६०.२३ ॥
Wahai anakku, makhluk-makhluk yang banyak yang engkau sebut telah berlalu dengan cara demikian. Mereka harus dipandang demikian; dan juga harus dipandang tidak demikian.
12.360.24
आधारं तु प्रवक्ष्यामि एकस्य पुरुषस्य ते ।
बहूनां पुरुषाणां स यथैका योनिरुच्यते ॥ १२.३६०.२४ ॥
Namun aku akan menjelaskan kepadamu sandaran dari Puruṣa yang satu itu, sebagaimana dikatakan bahwa satu sumber adalah asal banyak makhluk.
12.360.25
तथा तं पुरुषं विश्वं परमं सुमहत्तमम् ।
निर्गुणं निर्गुणा भूत्वा प्रविशन्ति सनातनम् ॥ १२.३६०.२५ ॥
Demikian pula, setelah menjadi tanpa guna, mereka memasuki Yang Abadi, Puruṣa yang meliputi segalanya, tertinggi dan sangat agung itu.