ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.361
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.361.1
शृणु पुत्र यथाह्येष पुरुषः शाश्वतोऽव्ययः ।
अक्षयश्चाप्रमेयश्च सर्वगश्च निरुच्यते ॥ १२.३६१.१ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ଶୁଣ। ଏହି ପୁରୁଷ ଶାଶ୍ୱତ, ଅବ୍ୟୟ, ଅକ୍ଷୟ, ଅପ୍ରମେୟ ଓ ସର୍ବଗତ ବୋଲି କଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.361.2
न स शक्यस्त्वया द्रष्टुं मयाऽन्यैर्वाऽपि सत्तम ।
सगुणैर्निर्गुणैर्विश्वो ज्ञानदृश्यो ह्यसौ स्मृतः ॥ १२.३६१.२ ॥
ହେ ସତ୍ତମ, ସେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ଦ୍ୱାରା ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସଗୁଣ ବା ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ ସେ ବିଶ୍ୱ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦୃଶ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.361.3
अशरीरः शरीरेषु सर्वेषु निवसत्यसौ ।
वसन्नपि शरीरेषु न स लिप्यति कर्मभिः ॥ १२.३६१.३ ॥
ଅଶରୀର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ ଶରୀରରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଶରୀରରେ ବାସ କରି ମଧ୍ୟ ସେ କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.361.4
ममान्तरात्मा तव च ये चान्ये देहसंज्ञिताः ।
सर्वेषां साक्षिभूतोऽसौ न ग्राह्यः केनचिक्वचित् ॥ १२.३६१.४ ॥
ମୋ ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ତୁମ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଓ ଦେହସଂଜ୍ଞିତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ସେ ସାକ୍ଷୀ। ତାହାଙ୍କୁ କେହି କେଉଁଠାରେ ଧରିପାରେ ନାହିଁ।
12.361.5
विश्वमूर्धा विश्वभुजो विश्वपादाक्षिनासिकः ।
एकश्चरति क्षेत्रेषु स्वैरचारी यथासुखम् ॥ १२.३६१.५ ॥
ଯାହାର ମସ୍ତକ ସର୍ବତ୍ର, ଭୁଜ ସର୍ବତ୍ର, ପାଦ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ନାସିକା ସର୍ବତ୍ର — ସେ ଏକାକୀ କ୍ଷେତ୍ରସମୂହରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
12.361.6
क्षेत्राणि हि शरीराणि बीजं चापि शुभाशुभम् ।
तानि वेत्ति स योगात्मा ततः क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ १२.३६१.६ ॥
ଶରୀରଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷେତ୍ର; ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ ହିଁ ବୀଜ। ସେ ସମସ୍ତ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଯୋଗାତ୍ମା; ତେଣୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କଥିତ।
12.361.7
नागतिर्न गतिस्तस्य ज्ञेया भूतेषु केनचित् ।
साङ्ख्येन विधिना चैव योगेन च यथाक्रमम् ॥ १२.३६१.७ ॥
ତାଙ୍କର ଆଗମନ ନାହିଁ କି ଗମନ ନାହିଁ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ତାହା ଜଣାଯାଇ ନ ପାରେ। ସାଂଖ୍ୟ ବିଧି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯଥାକ୍ରମେ (ଜଣାଯାଏ)।
12.361.8
चिन्तयामि गतिं चास्य न गतिं वेद्मि चोत्तराम् ।
यथाज्ञानं तु वक्ष्यामि पुरुषं तु सनातनम् ॥ १२.३६१.८ ॥
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଗତିର ଚିନ୍ତା କରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର-ଗତି ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ; ତଥାପି ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ସେଇ ସନାତନ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ କହିବି।
12.361.9
तस्यैकत्वं महत्त्वं च स चैकः पुरुषः स्मृतः ।
महापुरुषशब्दं स बिभर्त्येकः सनातनः ॥ १२.३६१.९ ॥
ତାଙ୍କର ଏକତ୍ୱ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି; ସେ ଏକ ପୁରୁଷ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେ ଏକାକୀ ସନାତନ 'ମହାପୁରୁଷ' ନାମ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
12.361.10
स्तं निर्गुणं पुरुषं चाविशन्ति ॥ १२.३६१.१० ॥
ପ୍ରଶଂସିତ, ନିର୍ଗୁଣ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
12.361.11
हित्वा गुणमयं सर्वं कर्मं हित्वा शुभाशुभम् ।
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा एवं भवति निर्गुणः ॥ १२.३६१.११ ॥
ଗୁଣମୟ ସମସ୍ତ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୁଭାଶୁଭ ତ୍ୟାଗ କରି, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି — ଏହିପରି ମଣିଷ ନିର୍ଗୁଣ ହୁଏ।
12.361.12
अचिन्त्यं चापि तं ज्ञात्वा भावसूक्ष्मं चतुष्टयम् ।
विचरेद्योऽसमुन्नद्धः स गच्छेत्पुरुषं शुभम् ॥ १२.३६१.१२ ॥
ତାଙ୍କୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଜାଣି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚତୁଷ୍ଟୟ ଭାବ ଜାଣି, ଯିଏ ଅହଂକାରହୀନ ହୋଇ ବିଚରଣ କରେ, ସେ ଶୁଭ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପାଏ।
12.361.13
एकं हि परमात्मानं केचिदिच्छन्ति पण्डिताः ।
एकात्मानं तथाऽऽत्मानमपरेध्यात्मचिन्तकाः ॥ १२.३६१.१३ ॥
କେତେକ ପଣ୍ଡିତ ଏକ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; କେହି ତାଙ୍କୁ ଏକାତ୍ମା କହନ୍ତି, ଅଧ୍ୟାତ୍ମଚିନ୍ତକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମା କହନ୍ତି।
12.361.14
तत्र यः परमात्मा हि स नित्यो निर्गुणः स्मृतः ।
स हि नारायणो ज्ञेयः सर्वात्मा पुरुषो हि सः ॥ १२.३६१.१४ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ପରମାତ୍ମା, ସେ ନିତ୍ୟ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେ ହିଁ ନାରାୟଣ ବୋଲି ଜାଣିବାକୁ ହେବ; ସର୍ବାତ୍ମା ପୁରୁଷ ସେ ହିଁ।
12.361.15
न लिप्यते फलैश्चापि पद्मपत्रमिवाम्भसा ।
कर्मात्मा त्वपरो योसौ मोक्षबन्धैः स युज्यते ॥ १२.३६१.१५ ॥
ପଦ୍ମପତ୍ର ଜଳରେ ଲିପ୍ତ ନ ହେଲା ପରି ସେ ଫଳରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କର୍ମାତ୍ମା ମୋକ୍ଷ ଓ ବନ୍ଧନ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.361.16
ससप्तदशकेनापि राशिना युज्यते च सः ।
एवं बहुविधः प्रोक्तः पुरुषस्ते यथाक्रमम् ॥ १२.३६१.१६ ॥
ସେ ସପ୍ତଦଶ ରାଶି ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ତୁମ ପାଇଁ ପୁରୁଷଙ୍କର ବହୁବିଧ ରୂପ କ୍ରମାନୁସାରେ କୁହାଯାଇଛି।
12.361.17
यत्तत्कृत्स्नं लोकतन्त्रस्य धाम ।
वेद्यं परं बोधनीयं च वेदैः।
मन्ता मन्तव्यं प्राशिता प्राशनीयं ।
घ्राता घ्रेयं स्पर्शिता स्पर्शनीयम् ॥ १२.३६१.१७ ॥
ଯାହା ଲୋକତନ୍ତ୍ରର ସମଗ୍ର ଧାମ, ଯାହା ପରମ ଜ୍ଞେୟ, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ବୋଧନୀୟ। ମନନକାରୀ ଓ ମନନୀୟ, ଭୋକ୍ତା ଓ ଭୋଜ୍ୟ, ଘ୍ରାତା ଓ ଘ୍ରେୟ, ସ୍ପର୍ଶକାରୀ ଓ ସ୍ପର୍ଶନୀୟ।
12.361.18
द्रष्टा द्रष्टव्यं श्राविता श्रावणीयं ।
ज्ञाता ज्ञेयं सगुणं निर्गुणं च।
यद्वै प्रोक्तं तात सम्यक्प्रधानं ।
नित्यं चैतच्छाश्वतं चाव्ययं च ॥ १२.३६१.१८ ॥
ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟ, ଶ୍ରୋତା ଓ ଶ୍ରାବଣୀୟ, ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟ; ସଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ। ହେ ତାତ, ଯାହା ସମ୍ୟକ୍ ରୂପେ ପ୍ରଧାନ କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅବ୍ୟୟ।
12.361.19
यद्वै सूते धातुराद्यं विधानं ।
तद्वै विप्राः प्रवदन्तेऽनिरुद्धम्।
यद्वै लोके वैदिकं कर्म साधु ।
आशीर्युक्तं तद्धि तस्योपभोग्यम् ॥ १२.३६१.१९ ॥
ଧାତାଙ୍କଠାରୁ ଆଦିରେ ଯେଉଁ ବିଧାନ ଜନ୍ମେ, ତାହାକୁ ବିପ୍ରମାନେ ଅନିରୁଦ୍ଧ କହନ୍ତି। ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ବୈଦିକ କର୍ମ, ତାହା ଆଶୀର୍ବାଦଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କରି ଉପଭୋଗ୍ୟ।
12.361.20
देवाः सर्वे मनुयः साधु दान्ता ।
स्तं प्राग्वंशे यज्ञभागं भजन्ते।
अहं ब्रह्मा आद्य ईशः प्रजानां ।
तस्माज्जातस्त्वं च मत्तः प्रसूतः ॥ १२.३६१.२० ॥
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଦମନଶୀଳ, ସେ ତାହାଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ବଂଶରେ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଦିଅନ୍ତି। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଆଦି ଈଶ୍ୱର; ତେଣୁ ତୁମେ ଜନ୍ମିଛ, ମୋ ଠାରୁ ପ୍ରସୂତ ହୋଇଛ।
12.361.21
मत्तो जगज्जङ्गमं स्थावरं च ।
सर्वे वेदाः सरहस्या हि पुत्र ॥ १२.३६१.२१ ॥
ମୋଠାରୁ ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ଜନ୍ମିଛି; ପୁତ୍ର, ରହସ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ବେଦ ମଧ୍ୟ ମୋ ଠାରୁ।
12.361.22
चतुर्विभक्तः पुरुषः स क्रीडति यथेच्छति ।
एवं स भगवान्देवः स्वेन ज्ञानेन बोधयत् ॥ १२.३६१.२२ ॥
ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ପୁରୁଷ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ସେହି ଭଗବାନ ଦେବ ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ବୋଧ ଜନ୍ମାନ୍ତି।
12.361.23
एतत्ते कथितं पुत्र यथावदनुपृच्छतः ।
साङ्ख्यज्ञाने तथा योगे यथावदनुवर्णितम् ॥ १२.३६१.२३ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ପରି ଏହା ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି; ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣିତ।