મહાભારત · અધ્યાય 12.363

12.363.1

आसीत्किल नरश्रेष्ठ महापद्मे पुरोत्तमे ।
गङ्गाया दक्षिणे तीरे कश्चिद्विप्रः समाहितः ॥ १२.३६३.१ ॥

હે નરશ્રેષ્ઠ, મહાપદ્મ નામના ઉત્તમ નગરમાં, ગંગાના દક્ષિણ તટે કોઈ બ્રાહ્મણ રહેતો હતો, જે સંયમી અને એકાગ્રચિત્ત હતો.

सौम्यः सोमान्वये जातो जितात्मा गोत्रतो भृगुः ।
धर्मनित्यो जितक्रोधो नित्यतप्तो जितेन्द्रियः ॥ १२.३६३.२ ॥

તે સૌમ્ય, સોમવંશમાં જન્મેલો, આત્મજયી, ગોત્રે ભૃગુ; ધર્મમાં નિત્યનિષ્ઠ, ક્રોધ જીતનાર, સદા તપસ્વી અને ઇન્દ્રિયજયી હતો.

तपःस्वाध्यायनिरतः सत्यः सज्जनसंमतः ।
न्यायप्राप्तेन वित्तेन स्वेन शीलेन चान्वितः ॥ १२.३६३.३ ॥

તે તપ અને સ્વાધ્યાયમાં લીન, સત્યવાદી, સજ્જનોથી માન્ય હતો; ન્યાયથી પ્રાપ્ત ધન અને પોતાના શીલથી યુક્ત હતો.

ज्ञाति संबन्धिविपुले पुत्रपौत्रप्रतिष्ठिते ।
कुले महति विख्याते विशिष्टां वृत्तिमास्थितः ॥ १२.३६३.४ ॥

તે મોટા, વિખ્યાત કુળમાં, સગાસંબંધીઓથી ભરેલા, પુત્રપૌત્રોથી પ્રતિષ્ઠિત કુટુંબમાં, શ્રેષ્ઠ જીવનવૃત્તિ અપનાવીને રહેતો હતો.

स पुत्रान्बहुलाँल्लब्ध्वा विपुले कर्मणि स्थितः ।
कुलधर्माश्रितो राजन्धरर्मचर्यास्थितोऽभवत् ॥ १२.३६३.५ ॥

હે રાજન, તેણે ઘણા પુત્રો મેળવ્યા અને મહાન કર્મમાં સ્થિર રહ્યો; કુળધર્મનો આશ્રય લઈને તે ધર્માચરણમાં સ્થિર થયો.

ततः स धर्मं वेदोक्तं तथा शास्त्राक्तमेव च ।
शिष्टाचीर्णं च धर्मं च त्रिविधं चिन्त्य चेतसा ॥ १२.३६३.६ ॥

પછી તેણે મનમાં વેદોક્ત ધર્મ, શાસ્ત્રોક્ત ધર્મ અને શિષ્ટોએ આચરેલો ધર્મ — આ ત્રણ પ્રકારના ધર્મનો વિચાર કર્યો.

किंनु मे स्याच्छुभं कृत्वा किं कृतं किं परायणम् ।
इत्येवं चिन्तयन्नित्यं न च याति विनिश्चयम् ॥ १२.३६३.७ ॥

"મારા માટે શું શુભ થશે? શું કરવાથી શુભ થશે? શું પરમ આશ્રય છે?" એમ સતત વિચારતાં પણ તે નિશ્ચય પર પહોંચતો ન હતો.

तस्यैवं चिन्त्यमानस्य धर्मं परममास्थितः ।
कदाचिदतिथिः प्राप्तो ब्राह्मणः सुसमाहितः ॥ १२.३६३.८ ॥

આ રીતે વિચારતા, પરમ ધર્મમાં સ્થિત એવા તેની પાસે એક વાર અતિથિ તરીકે, સુસમાહિત એવો એક બ્રાહ્મણ આવ્યો.

स तस्मै सत्क्रियां चक्रे क्रियायुक्तेन हेतुना ।
विश्रान्तं सुसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.३६३.९ ॥

તેણે તેનો વિધિપૂર્વક યોગ્ય સત્કાર કર્યો. વિશ્રામ લઈને સારી રીતે બેઠેલા તેને તેણે આ વચન કહ્યું.