ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.363

12.363.1

आसीत्किल नरश्रेष्ठ महापद्मे पुरोत्तमे ।
गङ्गाया दक्षिणे तीरे कश्चिद्विप्रः समाहितः ॥ १२.३६३.१ ॥

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାପଦ୍ମ ନାମକ ଉତ୍ତମ ନଗରରେ, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ସେ ସଂଯମୀ ଓ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ଥିଲେ।

सौम्यः सोमान्वये जातो जितात्मा गोत्रतो भृगुः ।
धर्मनित्यो जितक्रोधो नित्यतप्तो जितेन्द्रियः ॥ १२.३६३.२ ॥

ସେ ସୌମ୍ୟ, ସୋମବଂଶରେ ଜାତ, ଆତ୍ମଜୟୀ; ଗୋତ୍ରରେ ଭୃଗୁ; ଧର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିର, କ୍ରୋଧଜୟୀ, ସଦା ତପସ୍ୱୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ।

तपःस्वाध्यायनिरतः सत्यः सज्जनसंमतः ।
न्यायप्राप्तेन वित्तेन स्वेन शीलेन चान्वितः ॥ १२.३६३.३ ॥

ସେ ତପ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନ ଓ ନିଜ ଶୀଳରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

ज्ञाति संबन्धिविपुले पुत्रपौत्रप्रतिष्ठिते ।
कुले महति विख्याते विशिष्टां वृत्तिमास्थितः ॥ १२.३६३.४ ॥

ସେ ବଡ଼, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଳରେ, ଜ୍ଞାତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପରିବାରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀବିକା ଗ୍ରହଣ କରି ରହୁଥିଲେ।

स पुत्रान्बहुलाँल्लब्ध्वा विपुले कर्मणि स्थितः ।
कुलधर्माश्रितो राजन्धरर्मचर्यास्थितोऽभवत् ॥ १२.३६३.५ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଲାଭ କରି ମହାନ କର୍ମରେ ସ୍ଥିର ରହିଲେ; କୁଳଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଧର୍ମାଚରଣରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ततः स धर्मं वेदोक्तं तथा शास्त्राक्तमेव च ।
शिष्टाचीर्णं च धर्मं च त्रिविधं चिन्त्य चेतसा ॥ १२.३६३.६ ॥

ତା'ପରେ ସେ ମନରେ ବେଦୋକ୍ତ ଧର୍ମ, ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚରିତ ଧର୍ମ — ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

किंनु मे स्याच्छुभं कृत्वा किं कृतं किं परायणम् ।
इत्येवं चिन्तयन्नित्यं न च याति विनिश्चयम् ॥ १२.३६३.७ ॥

"ମୋ ପାଇଁ କଣ ଶୁଭ? କଣ କଲେ ଶୁଭ ହେବ? କଣ ପରମ ଆଶ୍ରୟ?" ଏହିପରି ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଶ୍ଚୟରେ ପହଞ୍ଚିଲା ନାହିଁ।

तस्यैवं चिन्त्यमानस्य धर्मं परममास्थितः ।
कदाचिदतिथिः प्राप्तो ब्राह्मणः सुसमाहितः ॥ १२.३६३.८ ॥

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଓ ପରମ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ତା ପାଖକୁ ଏକଦା ଅତିଥି ଭାବେ ସୁସମାହିତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ।

स तस्मै सत्क्रियां चक्रे क्रियायुक्तेन हेतुना ।
विश्रान्तं सुसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १२.३६३.९ ॥

ସେ ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର କଲା। ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ସୁଖରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।